I NSW 888/23

SN
I NSW 888/23
POSTANOWIENIE
Dnia 7 grudnia 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Oktawian Nawrot (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Paweł Czubik
‎
SSN Tomasz Przesławski
w sprawie z protestu A. S.
przeciwko ważności wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na 15 października 2023 r.,
przy udziale Prokuratora Generalnego i Przewodniczącego Państwowej Komisji Wyborczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 7 grudnia 2023 r.,
pozostawia protest bez dalszego biegu.
UZASADNIENIE
A.S., pismem z 24 października 2023 r. (data
nadania
w
placówce pocztowej operatora wyznaczonego), wniosła
do
Sądu
Najwyższego „o zweryfikowanie wyników tegorocznych wyborów
parlamentarnych”
przedstawiając „zastrzeżenia do organizacji pracy niektórych komitetów wyborczych”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
1.
Zgodnie z art. 82 § 1
ustawy z
dnia 5 stycznia 2011 r.
-
Kodeks wyborczy (tekst jedn. Dz.U. 2022, poz. 1277 ze zm., dalej: „k.wyb.”)
przeciwko ważności wyborów, ważności wyborów w okręgu lub wyborowi określonej osoby może być wniesiony protest z powodu dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom, określonego w rozdziale XXXI Kodeksu karnego, mającego wpływ na
przebieg
głosowania, ustalenie wyników głosowania lub wynik wyborów (pkt 1) lub
naruszenia przepisów Kodeksu wyborczego dotyczących głosowania, ustalenia
wyników głosowania lub wyników wyborów mającego wpływ na wynik wyborów (pkt 2).
Stosownie do powyższego, nie każda nieprawidłowość w działaniu organów wyborczych może stanowić podstawę protestu. Podobnie nie każde działanie, które
z
punktu widzenia indywidualnego odbiorcy oceniane być może jako
niewłaściwe, wiąże się z naruszeniem ustawy. Jak wynika z przytoczonego przepisu ustawa przewiduje dwie okoliczności, z którymi wiąże możliwość wniesienia protestu przeciwko ważności wyborów. Pierwszą z nich jest dopuszczenie się przestępstwa przeciwko wyborom, zaś drugą naruszenie przepisów Kodeksu wyborczego.
Odnosząc się do pierwszej okoliczności, wskazać należy, że nie każdy czyn
zabroniony, nawet jeżeli przez indywidualnego odbiorcę odbierany jest szczególnie negatywnie, podniesiony może zostać skutecznie w proteście wyborczym jako zarzut. Ustawodawca wyraźnie bowiem określił, że przedmiotem zarzutu może być wyłącznie czyn zabroniony będący przestępstwem, co oznacza zbrodnię lub występek. W konsekwencji wykroczenie nie może stanowić przedmiotu zarzutu podnoszonego skutecznie w ramach protestu przeciwko ważności wyborów. Co więcej, ustawodawca dokonał kolejnego ograniczenia stanowiąc, że przedmiotem zarzutu wyborczego może być wyłącznie zarzut dopuszczenia się przestępstwa przeciwko wyborom. Przestępstwa te określone zaś zostały w rozdziale XXXI Kodeksu karnego – Przestępstwa przeciwko wyborom i
referendum. Kolejnym ograniczeniem jest konieczność wpływu przestępstwa na przebieg głosowania, ustalanie wyników głosowania lub wyników wyborów.
Podobnie wąsko ujęta została druga z okoliczności warunkujących możliwość wniesienia protestu przeciwko ważności wyborów, czyli naruszenie przepisów ustawy Kodeksu wyborczego. Ustawodawca wyraźnie bowiem wskazał, że
przedmiotem zarzutu może być wyłącznie naruszenie przepisu wskazanej ustawy który dotyczy głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, mającego wpływ na wynik wyborów. Innymi słowy wnoszący protest nie
może skutecznie powołać jako zarzutu naruszenia przepisu Kodeksu wyborczego, który nie dotyczy głosowania, ustalenia wyników głosowania lub
wyników wyborów, a także dotyczącego głosowania, ustalenia wyników głosowania lub wyników wyborów, lecz niemającego wpływu na wynik wyborów.
2. Wskazać również należy, że zgodnie z art. 241 § 3 k.wyb. wnoszący
protest ma nie tylko obowiązek sformułowania w nim zarzutów, o
których
była mowa w poprzednim punkcie, ale również przedstawienia lub
wskazania dowodów, na których opiera swoje zarzuty. Niesprostanie
przez
wnoszącego protest tym obowiązkom, zgodnie z art. 243 § 1 k.wyb., prowadzi do pozostawienia protestu bez dalszego biegu.
3. Obowiązek rozpoznania przez Sąd Najwyższy protestu wyborczego w
postępowaniu nieprocesowym oznacza w szczególności, że protest – jako pierwsze pismo w sprawie – powinien czynić zadość warunkom pisma
procesowego, w tym zawierać osnowę wniosku, wskazującą jednoznacznie jaki
jest
faktyczny zamiar wnoszącego pismo (wskazanie o co strona wnosi). Jednocześnie zauważyć należy, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 25 października 2023 r., I NZP 8/23, mającą moc zasady
prawnej, w przypadku braków formalnych protestów wyborczych polegających na niespełnieniu ogólnych warunków, jakim odpowiadać musi każde
pismo procesowe (art. 126 k.p.c.), nie wzywa się wnoszącego protest do ich uzupełnienia.
4. Powyższe regulacje bezpośrednio wiążą się z funkcją, jaką pełni protest
przeciwko ważności wyborów. Postępowanie w sprawie protestu przeciwko ważności wyborów ma bowiem na celu zapewnienie ochrony osobie uprawnionej do udziału w wyborach przed przestępstwami i deliktami, które utrudniają lub
uniemożliwiają korzystanie z przysługujących jej praw w nieskrępowany i
efektywny sposób. W związku z tym przedmiotem zarzutu powinny być takie
okoliczności, wskutek których naruszenia doznał własny, rzeczywisty i aktualny interes prawny osoby wnoszącej protest.
Jak wielokrotnie wskazywał Sąd Najwyższy, protest wyborczy, nie
może
mieć charakteru abstrakcyjnego, czyli ograniczać się do postawienia ogólnych zarzutów co do potencjalnych naruszeń Kodeksu wyborczego lub
przestępstw przeciwko wyborom w skali całego kraju, o których wnoszący protest jedynie słyszał, a które nie mają żadnego związku z jego osobą. Innymi
słowy przedmiotem protestu mogą być wyłącznie zdarzenia, których
wnoszący protest osobiście doświadczył. Gdyby intencją ustawodawcy było
umożliwienie inicjowania abstrakcyjnej kontroli ważności wyborów, to
upoważniłby do wnoszenia protestów podmioty publiczne tradycyjnie stojące na
straży interesu publicznego: Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Prezydenta RP itp.
Przyjęty przez ustawodawcę model protestu przeciwko ważności wyborom polega więc na sprawowaniu przez Sąd Najwyższy indywidualno-konkretnej kontroli ważności wyborów, nie ma natomiast podstaw prawnych do prowadzenia przez Sąd
Najwyższy, w ramach postępowania z protestu przeciwko ważności wyborów, kontroli abstrakcyjnej (z wielu zob. postanowienia Sądu Najwyższego z: 18
lipca
2019
r., I NSW 39/19; 20 października 2019 r., I NSW 117/19; 21
listopada
2019 r., I NSW 235/19; 28 listopada 2019 r., I NSW 201/19; 31 lipca 2020 r., I NSW 4722/20).
5. Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy wskazać należy, że
pismo A.S. nie spełnia warunków protestu przeciwko ważności wyborów. Przede wszystkim nie zostały podniesione w nim zarzuty dotyczące wskazanych w punkcie pierwszym niniejszego uzasadnienia ustawowych przesłanek do wniesienia protestu przeciwko ważności wyborów. Ponadto A.S. nie przedstawiła ani nie wskazała jakichkolwiek dowodów odnoszących się do opisanych w piśmie okoliczności, a także nie
sformułowała jakiegokolwiek wniosku w przedmiocie ważności wyborów do
Sejmu lub Senatu.
6.
Z powyższych względów
Sąd Najwyższy, na podstawie art. 243 § 1 zd. 1 w zw. z art. 258 k.wyb., postanowił jak w sentencji.
[ms]
[ał]