I NSW 44/23

Sąd Najwyższy2023-09-25
SNinneprawo wyborczeWysokanajwyższy
wyborykodeks wyborczykomitet wyborczyPKWOKWrejestracja listyskargaSąd Najwyższysamokontrola organu

Sąd Najwyższy uznał skargę na uchwałę PKW dotyczącą odwołania Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców za zasadną i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej (PKW), która pozostawiła bez rozpoznania odwołanie Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców od decyzji Okręgowej Komisji Wyborczej (OKW) o odmowie rejestracji listy kandydatów. Sąd uznał, że OKW nie miała kompetencji do uchylenia własnej uchwały w trybie samokontroli po jej zaskarżeniu do PKW, a PKW nie powinna była pozostawić odwołania bez rozpoznania, lecz merytorycznie je rozpatrzyć. W związku z tym Sąd Najwyższy przekazał sprawę PKW do ponownego rozpoznania.

Sąd Najwyższy rozpoznał skargę D.M., osoby upoważnionej przez pełnomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców, na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej (PKW) z 20 września 2023 r. Uchwała ta pozostawiła bez rozpoznania odwołanie Komitetu od decyzji Okręgowej Komisji Wyborczej (OKW) w W. z 15 września 2023 r. o odmowie rejestracji listy kandydatów. OKW pierwotnie odmówiła rejestracji z powodu niespełnienia wymogów formalnych. Następnie, 20 września 2023 r., OKW uchyliła własną uchwałę w trybie tzw. samokontroli. PKW uznała, że odwołanie stało się bezprzedmiotowe i pozostawiła je bez rozpoznania. Sąd Najwyższy uznał skargę za zasadną, wskazując na naruszenie zasad praworządności i demokratycznego państwa prawa. Podkreślono, że OKW nie posiada kompetencji do uchylania własnych uchwał w trybie samokontroli po ich zaskarżeniu do PKW, a PKW powinna była merytorycznie rozpoznać odwołanie, zamiast pozostawiać je bez rozpoznania. Sąd Najwyższy, stosując odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, przekazał sprawę PKW do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, Okręgowa Komisja Wyborcza nie posiada kompetencji do sprawowania samokontroli nad własnymi rozstrzygnięciami w sytuacji, gdy uchwała została zaskarżona do organu wyższej instancji.

Uzasadnienie

Przepisy Kodeksu wyborczego nie nadają OKW uprawnienia do uchylania własnych uchwał z pominięciem trybu odwoławczego do PKW. Akceptacja takiej kompetencji byłaby sprzeczna z zasadą legalizmu i wyłącznością kompetencji organów władzy publicznej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania

Strona wygrywająca

D.M. - osoba upoważniona przez pełnomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców

Strony

NazwaTypRola
D.M. - osoba upoważniona przez pełnomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorcówinneskarżący
Państwowa Komisja Wyborczaorgan_państwowyuczestnik postępowania
Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorcówinnepodmiot, którego dotyczy sprawa
Okręgowa Komisja Wyborcza w W.organ_państwowyorgan niższej instancji

Przepisy (8)

Główne

k.wyb. art. 218 § § 2

Ustawa - Kodeks wyborczy

PKW rozpoznaje sprawę i wydaje postanowienie, co oznacza konieczność merytorycznego rozpatrzenia odwołania.

k.wyb. art. 218 § § 3

Ustawa - Kodeks wyborczy

Prawo do wniesienia skargi do Sądu Najwyższego od postanowienia PKW w przedmiocie odwołania od uchwały OKW w sprawie odmowy rejestracji listy kandydatów.

k.wyb. art. 218 § § 4

Ustawa - Kodeks wyborczy

W przypadku uwzględnienia skargi przez Sąd Najwyższy, Sąd może zobowiązać OKW do zarejestrowania listy kandydatów.

Pomocnicze

k.wyb. art. 172 § § 1

Ustawa - Kodeks wyborczy

Enumeratywnie wymienione zadania Okręgowych Komisji Wyborczych, wśród których brak jest kompetencji do sprawowania kontroli (samokontroli) nad własnymi rozstrzygnięciami.

k.wyb. art. 160 § § 4

Ustawa - Kodeks wyborczy

Naruszenie poprzez niezastosowanie, skutkujące podaniem do publicznej wiadomości treści pozornej uchwały PKW, która nie została podpisana przez członków PKW.

k.wyb. art. 210 § § 2

Ustawa - Kodeks wyborczy

Wymóg złożenia list poparcia zawierających podpisy co najmniej 5000 wyborców dla zgłoszenia listy kandydatów.

k.p.c. art. 398 § 15

Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

k.p.c. art. 13 § § 2

Ustawa - Kodeks postępowania cywilnego

Zastosowanie przepisów k.p.c. do postępowania przed Sądem Najwyższym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

OKW nie miała kompetencji do uchylenia własnej uchwały w trybie samokontroli. PKW miała obowiązek merytorycznego rozpoznania odwołania, a nie pozostawienia go bez rozpoznania. Uchwała PKW była wadliwa, ponieważ opierała się na uchwale OKW wydanej bez podstawy prawnej.

Godne uwagi sformułowania

OKW nie posiada kompetencji do sprawowania samokontroli nad własnymi rozstrzygnięciami. PKW nie może się uchylić od obowiązku merytorycznego rozpoznania sprawy. Pozostawienie odwołania bez rozpoznania stoi w sprzeczności z przepisem ustawy. PKW winna była merytorycznie odnieść się do odwołania z 19 września 2023 r. i rozstrzygnąć w przedmiocie zgłoszonej listy kandydatów.

Skład orzekający

Grzegorz Żmij

przewodniczący, sprawozdawca

Oktawian Nawrot

członek

Aleksander Stępkowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad działania organów wyborczych (OKW, PKW), kompetencji organów, trybu postępowania odwoławczego oraz stosowania zasad konstytucyjnych w prawie wyborczym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego kontekstu wyborów parlamentarnych i procedury odwoławczej w tym zakresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowych zasad proceduralnych w procesie wyborczym i kompetencji organów, co jest istotne dla zrozumienia mechanizmów demokratycznych. Pokazuje, jak błędy proceduralne mogą wpływać na prawa wyborcze.

Sąd Najwyższy: OKW nie może uchylać własnych decyzji, PKW musi rozpoznać sprawę!

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
SN
I NSW 44/23
POSTANOWIENIE
Dnia 25 września 2023 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Żmij (przewodniczący, sprawozdawca)
‎
SSN Oktawian Nawrot
‎
SSN Aleksander Stępkowski
w sprawie ze skargi D.M. - osoby upoważnionej przez pełnomocnika wyborczego Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców na uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej nr […] z 20 września 2023 r. w sprawie odwołania Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr […] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.,
z udziałem Państwowej Komisji Wyborczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych w dniu 25 września 2023 r.,
uznaje skargę za zasadną i przekazuje sprawę Państwowej Komisji Wyborczej do ponownego rozpoznania.
[A.W.]
UZASADNIENIE
Uchwałą Nr [...] z 20 września 2023 r. w sprawie odwołania Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w
wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15
października 2023 r., Państwowa Komisja Wyborcza (dalej: „PKW”), na
podstawie art. 218 § 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy (dalej: „k.wyb.”) pozostawiła bez rozpoznania odwołanie Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców, złożone przez osobę zgłaszającą listę, od
uchwały nr [...]1 Okręgowej Komisji Wyborczej w W.  z dnia 15
września 2023 r. w sprawie odmowy rejestracji listy kandydatów komitetu wyborczego pod nazwą Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.
W uzasadnieniu uchwały wskazano, że Okręgowa Komisja Wyborcza w
W.  uchwałą nr [...]1 z dnia 15 września 2023 r. odmówiła rejestracji listy kandydatów na posłów zgłoszonej w okręgu wyborczym nr [...] przez Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców, z powodu niespełnienia wymogów, o których mowa w art. 210 § 2 k.wyb.
W dniu 20 września 2023 r. do Państwowej Komisji Wyborczej wpłynęło odwołanie od ww. uchwały nr [...]1, wniesione przez osobę zgłaszającą listę kandydatów na posłów.
W tym samym dniu, tj. w dniu 20 września 2023 r. Okręgowa Komisja Wyborcza w W.  uchwałą nr [...]2 uchyliła uchwałę nr [...]1 z dnia 15
września 2023 r. w sprawie odmowy rejestracji listy kandydatów komitetu wyborczego pod nazwą Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.
W powyższych okolicznościach PKW uznała, że odwołanie stało się bezprzedmiotowe, dlatego też PKW postanowiła pozostawić odwołanie Komitetu
Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców bez rozpoznania. W uzasadnieniu PKW pouczyła skarżącą o przysługującym jej prawie do wniesienia skargi od uchwały do Sądu Najwyższego na podstawie art. 218 § 3 k.wyb.
Skargą z 22 września 2023 r. D. M. – osoba upoważniona przez pełnomocnika wyborczego KW Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców zaskarżyła uchwałę Państwowej Komisji Wyborczej nr [...] z 20 września 2023 r. w sprawie odwołania Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r. w całości, wnosząc o uznanie skargi za zasadną i zobowiązanie OKW w W. (okręg
wyborczy nr
[...]) do zarejestrowania listy kandydatów komitetu wyborczego pod nazwą Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.
Skargą z 22 września 2023 r. osoba upoważniona przez pełnomocnika wyborczego zaskarżyła
postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej z
20
września 2023 r., zawarte w uchwale PKW nr [...], sygn. akt: […] z 20 września 2023 r. w sprawie odwołania Komitetu Wyborczego Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w
wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.,
w całości, zarzucając:
1.
naruszenie art. 160 § 4 k.wyb. w zw. z art. 218 § 3 k.wyb. w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 oraz § 16 pkt 1 lit b. załącznika do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 21 marca 2011 r. w sprawie Regulaminu Państwowej Komisji Wyborczej (M. P. Nr 26, poz. 286, z 2012 r. poz.
38, z 2015, poz. 1295, z 2016 r. poz. 600, z 2018 r. poz. 122, 530 i 653, z 2019 r. poz. 390 oraz z 2020 r. poz. 27), poprzez ich
niezastosowanie skutkujące podaniem do publicznej wiadomości treści pozornej uchwały PKW (zawierającej zaskarżone pozorne postanowienie), która nie została podpisana przez członków PKW i
nie może funkcjonować w obrocie prawnym jako ważne i skuteczne orzeczenie PKW, albowiem plik tekstowy podany do publicznej wiadomości na stronie internetowej Państwowej Komisji Wyborczej stanowić może w najlepszym wypadku jedynie projekt uchwały, która
w znaczeniu prawnym jest uchwałą
non est,
podobnie jak postanowienie w niej zawarte. Zaskarżone postanowienie nie może funkcjonować w obrocie prawnym. Mając na uwadze, iż termin zaskarżenia postanowienia wydanego w formie uchwały biegnie, zgodnie z art. 218 § 3 k.wyb. - od dnia jego podania do publicznej wiadomości, a skoro zaskarżane postanowienie nigdy nie zostało podpisane i nigdy nie istniało - nie może być uznane za ważny, skuteczny i wiążący dla Skarżącego przejaw działalności PKW;
w dalszej kolejności, na wypadek uznania przez Sąd Najwyższy, iż brak podpisania podanej do publicznej wiadomości na stronie internetowej Państwowej Komisji Wyborczej uchwały nie stanowi o jej bezwzględnej wadliwości i nieistnieniu w obrocie prawnym, podnoszę następujące zarzuty:
2.
naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego wyrażonych
w
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej tj. w art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawa) oraz w art. 7 (zasada
praworządności) poprzez ich niezastosowanie przy ocenie zakresu kompetencji Okręgowej Komisji Wyborczej, przede
wszystkim
polegające na chybionym usankcjonowaniu kompetencji OKW do
uchylania podjętych uprzednio własnych uchwał w trybie właściwym np. dla postępowania administracyjnego (tzw.
samokontroli), już po zaskarżeniu uchwały do PKW, w
sytuacji,
gdy żaden przepis Kodeksu wyborczego nie nadaje Okręgowym Komisjom Wyborczym uprawnienia do uchylania własnych uchwał z
pominięciem trybu odwoławczego do Państwowej Komisji Wyborczego. W myśl zasady legalizmu, każdy organ władzy
publicznej, w tym również Okręgowa Komisja Wyborcza jest
obowiązana do działania z poszanowaniem i w granicach prawa z
uwzględnieniem zasady „co nie jest wyraźnie dozwolone, jest
zakazane”. Naczelne zasady porządku prawnego RP wyłączają możliwość domniemania kompetencji organów władzy publicznej, natomiast zaakceptowanie kompetencji OKW do uchylania własnych
uchwał, już po ich zaskarżeniu do PKW, mogło wynikać jedynie z domniemania nieznajdującego oparcia w obowiązujących przepisach prawa;
3.
naruszenie art. 172 § 2 k.wyb. w zw. z art. 172 § 1 pkt 1
-
7 k.wyb. poprzez ich niezastosowanie i błędne przyjęcie przez PKW, iż
OKW
jest umocowana do uchylania wydanych przez siebie uprzednio uchwał w trybie tzw. samokontroli, już po zaskarżeniu postanowienia do PKW, w sytuacji, gdy OKW uprawnione jest do
podejmowania uchwał jedynie w zakresie swoich ustawowych uprawnień, tj. w zakresie zadań wymienionych enumeratywnie w
art.
172 § 1 pkt 1
-
7 k.wyb., w których brak jest kompetencji do sprawowania kontroli (samokontroli) nad własnymi rozstrzygnięciami.
4.
naruszenie art. 218 § 2 k.wyb. w zw. z art. 172 § 2 k.wyb. i z art. 172 §
1 pkt 1
-
7 k. poprzez pozostawienie odwołania od postanowienie OKW zawartego w uchwale z dnia 15 września 2023 r., nr [...]1 bez
rozpoznania, z uwagi na uchylenie tej uchwały OKW inną uchwałą OKW z dnia 20 września 2023 r., [...]2, wydaną już po zaskarżeniu uchwały z dnia 15 września 2023r. nr [...]1, podczas gdy PKW z uwagi na oczywiste przekroczenie ustawowych kompetencji przez OKW (czego emanacją była uchwała z dnia 20 września 2023
r., [...]2) PKW winna merytorycznie rozstrzygnąć odwołanie z
dnia 19 września 2023 r. z pominięciem skutków uchwały z dnia 20 września 2023 r., [...]2;
5.
naruszenie art. 160 § 4 k.wyb. w zw. z § 8, § 10 ust. 3 w zw. z § 11 lit.
d Załącznika nr 1 do uchwały Państwowej Komisji Wyborczej z
dnia 28 sierpnia 2023 r. - Regulamin Okręgowych Komisji Wyborczych powołanych do przeprowadzenia wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz
Referendum Ogólnokrajowego zarządzonych na dzień 15
października 2023 r., poprzez brak dokonania przez PKW oceny skuteczności podjęcia przez OKW uchwały zawierającej zaskarżone postanowienie, jak i następczej uchwały wydanej przez OKW w trybie samokontroli, w sytuacji, gdy pod uchwałami znajdują się jedynie podpisy poszczególnych członków OKW, które nie pozwalają w
sposób pewny dla obywatela stwierdzić, którzy z członków OKW zagłosowali za podjęciem stosownej uchwały (zgodnie z § 8 ust. 1 Regulaminu OKW. głosowanie jest jawne), a którzy z nich byli podjęciu tej uchwały przeciwni. W związku z faktem, iż do publicznej wiadomości wraz z tekstem uchwał OKW nie podano protokołów, z
których wynikał przebieg jawnego głosowania nad uchwałami, brak
jest podstaw do stwierdzenia skuteczności ich podjęcia. Nieopublikowanie przez OKW protokołów głosowań, wykazujących
rozkład głosów poszczególnych członków, którzy
złożyli podpisy pod uchwałami godzi bezpośrednio w zasadę, iż głosowania OKW są jawne, a w konsekwencji prowadzi do
utajnienia stanowisk poszczególnych głosujących w przedmiocie zasadności zapadłego postanowienia;
6.
naruszenie art. 210 § 2 oraz § 3 k.wyb. w zw. z art. 216 § 2 k.wyb. poprzez pominięcie skutków wypływających z prawidłowej wykładni tych przepisów, iż zgłoszenie list kandydatów bez zachowania wymogu złożenia list poparcia zawierających podpisy co najmniej 5000 wyborców w myśl art. 210 § 2 k.wyb. pozostaje skuteczne w
przypadku „zgłoszenia” przez Komitet wyborczy list kandydatów w
co najmniej połowie okręgów, nie natomiast wyłącznie w przypadku skutecznego ich zarejestrowania w co najmniej połowie okręgów, dlatego też zgłoszenie w trybie art. 210 § 2 k.wyb. ma charakter warunkowy i OKW nie ma uprawnień do odmowy zarejestrowania tak
zgłoszonej listy do momentu wiążącego ustalenia, iż Komitet wyborczy nie wypełni wymogu zarejestrowania co najmniej 21 list kandydatów na „zasadach ogólnych” w oparciu o zgromadzone listy
podpisów. Pomijając skutki bezprawnej uchwały wydanej w trybie „samokontroli”, przez OKW, PKW była obowiązana uwzględnić treść w/w przepisów przy wydawaniu zaskarżanego postanowienia;
7.
naruszenie art. 218 § 2 k.wyb. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej tj. w art. 2, skutkujące wydaniem postanowienia o pozostawieniu odwołania bez rozpoznania, podczas
gdy już choćby z literalnej treści art. 218 § 2 k.wyb. statuującego zakres uprawnień Państwowej Komisji Wyborcza wynika, iż Państwowa Komisja Wyborcza „rozpoznaje sprawę i
wydaje postanowienie”, co implikuje bezwzględną konieczność merytorycznego rozpoznania sprawy przez ewentualną odmową uwzględnienia odwołania. Postanowienie pozostawiające odwołanie bez rozpoznania dotknięte jest więc istotną wadą prawną jako
rozstrzygnięcie nie znajdujące umocowania w przepisach prawa, a ponadto przedwczesne, gdyż merytoryczna analiza stanowiska Skarżącego winna prowadzić do rozstrzygnięcia uwzględniającego żądania odwołania;
8.
naruszenie art. 218 § 4 k.wyb. poprzez jego niezastosowanie w
sytuacji, gdy wobec braku podstaw prawnych do wydania przez
OKW uchwały w trybie samokontroli oraz wobec oczywistej zasadności odwołania Skarżącego od postanowienia zawartego w
uchwale OKW z dnia 15 września 2023 r., nr [...]1 odmawiającego Skarżącemu rejestracji listy w oparciu o oświadczenie z art. 210 §
2
k.wyb. w momencie, w którym OKW nie posiadała wiążącej informacji co do możliwości spełnienia przez Komitet wyborczy warunku rejestracji list w 21 okręgach wyborczych na podstawie list
poparcia zawierających co najmniej 5000 podpisów, PKW
powinna uwzględnić odwołanie Skarżącego w całości oraz
stosując jedyny przepis kodeksu wyborczego traktujący o
kompetencjach orzeczniczych PKW w przypadku uwzględnienia odwołania - uznać odwołanie za zasadne i zobowiązać OKW do zarejestrowania listy kandydatów w danym okręgu;
9.
naruszenie art. 96 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ustanawiającego podstawowe zasady prawa wyborczego do
Sejmu
RP poprzez ich niezastosowanie skutkujące bezprawnym pozostawieniem odwołania Skarżącego bez rozpoznania w sytuacji, gdy w braku podstaw do uchylania przez OKW uchwał w trybie samokontroli oraz wobec zasadności odwołania od postanowienia OKW - bezprawna decyzja PKW pozbawiła kandydatów Skarżącego Komitetu Wyborczego biernego prawa wyborczego przysługującego każdemu obywatelowi przy spełnieniu warunków z art. 11 § 1 pkt 1 k.wyb., z pogwałceniem zasady powszechności i równości wyborów, ale również zasady bezpośredniości wyborów, poprzez pozbawienie
Obywateli możliwości oddania głosu na kandydatów z
listy Skarżącego, którzy w świetle prawa winni być dopuszczeni do
kandydowania w wyborach do Sejmu RP.
W oparciu o powyższe zarzuty, skarżący
na podstawie art. 218 § 4 k.wyb. wniósł o uznanie skargi za zasadną w całości i zobowiązanie Okręgowej Komisji Wyborczej w W. (okręg wyborczy nr [...]) do zarejestrowania listy kandydatów komitetu wyborczego pod nazwą Komitet Wyborczy Polska Liberalna Strajk Przedsiębiorców w okręgu wyborczym nr [...] w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 15 października 2023 r.
Nadto skarżący
wniósł o udzielenie zabezpieczenia poprzez zobowiązanie Okręgowej Komisji Wyborczej w W. (okręg wyborczy nr [...]) do wstrzymania zarządzania wydrukowania kart do głosowania oraz ich przekazania obwodowym
komisjom wyborczym do czasu rozstrzygnięcia niniejszej skargi przez Sąd Najwyższy.
Państwowa Komisja Wyborcza pismem 25 września 2023 r. wniosła o oddalenie skargi.
Sąd Najwyższy zważył co następuje:
Skarga, ze względu na zasadność niektórych spośród podniesionych w niej zarzutów, zasługiwała na uwzględnienie.
Zasady i tryb organizacji wyborów parlamentarnych reguluje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: „Konstytucja RP”) oraz ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy.
Zgodnie z art. 218 § 3 k.wyb., na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej w przedmiocie odwołania od uchwały okręgowej komisji wyborczej w
sprawie odmowy rejestracji listy kandydatów na posłów przysługuje prawo wniesienia skargi do Sądu Najwyższego w terminie 2 dni od daty podania tego postanowienia do publicznej wiadomości (art. 218 § 3 k.wyb.).
Sąd Najwyższy nie może nie odnieść się do podniesionej w skardze kwestii
zakresu kompetencji okręgowych komisji wyborczych, polegających na uchylaniu podjętych uprzednio własnych uchwał w trybie właściwym np. dla postępowania administracyjnego (tzw. samokontroli), już po zaskarżeniu uchwały do PKW, w
sytuacji, gdy żaden przepis Kodeksu wyborczego nie nadaje okręgowym komisjom wyborczym uprawnienia do uchylania własnych uchwał z pominięciem trybu odwoławczego do Państwowej Komisji Wyborczej
, w
kontekście podstawowych zasad porządku prawnego wyrażonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej tj. w art. 2 (zasada demokratycznego państwa prawnego) oraz w art. 7 (zasada praworządności).
W myśl zasady legalizmu, każdy organ władzy publicznej, w tym również okręgowa komisja wyborcza, jest obowiązany do działania na podstawie wyraźnej
normy kompetencyjnej i w granicach prawa. Naczelne zasady porządku
prawnego RP wyłączają możliwość domniemania kompetencji organów
władzy publicznej, natomiast zaakceptowanie kompetencji OKW do
uchylania własnych uchwał, już po ich zaskarżeniu do PKW, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa.
Z powyższym koresponduje również zarzut naruszenia art. 218 § 2 k.wyb. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.
Zgodnie z
art. 218 § 2 k.wyb.,
od postanowień, o których mowa w § 1, osobie
zgłaszającej listę przysługuje prawo odwołania do PKW w terminie 2 dni od
daty podania do publicznej wiadomości postanowienia. PKW rozpoznaje sprawę i wydaje postanowienie, podając je niezwłocznie do publicznej wiadomości oraz doręczając je wnoszącym odwołanie oraz okręgowej komisji wyborczej.
Rację ma skarżący twierdząc, że
sformułowanie „rozpoznaje sprawę” oznacza, iż PKW nie może się uchylić od tego obowiązku. Tymczasem zaskarżonym postanowieniem PKW postanowiła „pozostawić odwołanie bez
rozpoznania”. Już
prima facie
takie sformułowanie stoi w sprzeczności z
przepisem ustawy, co czyni zarzut podniesiony przez skarżącego oczywiście zasadnym. Konsekwentnie zasadny w tym świetle okazał się zarzut naruszenia art. 218 § 2 k.wyb. w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP.
W ocenie Sądu Najwyższego, okręgowa komisja wyborcza nie posiada kompetencji do sprawowania samokontroli nad własnymi rozstrzygnięciami. Ponadto PKW w zaskarżonej uchwale nie dostrzegła, iż postanowienie zawarte w
uchwale OKW, uchylającej poprzednio wydane postanowienie, pozbawione jest podstawy prawnej, umocowującej OKW do wydania takiego rozstrzygnięcia. Dokonanie przez OKW kasacji własnej uchwały w trybie samokontroli stanowi bowiem wkroczenie w kompetencje organu drugiej instancji (jakim w tym swoistym postępowaniu jest PKW). Narusza to podstawowe zasady Kodeksu wyborczego przewidujące możliwość zaskarżania uchwał OKW. PKW pozostawiła odwołanie bez rozpoznania, opierając rozstrzygnięcie wyłącznie o podjętą bez podstawy prawnej uchwałę OKW nr [...]2 z 20 września 2023 r., nie natomiast w oparciu o
zaskarżoną uchwałę nr [...]1 z 15 września 2023 r.
Państwowa Komisja Wyborcza z uwagi na oczywiste przekroczenie ustawowych kompetencji przez
OKW winna była merytorycznie odnieść się do odwołania z 19 września 2023
r. i rozstrzygnąć w przedmiocie zgłoszonej listy kandydatów.
Wskazać bowiem należy, że zgodnie z art. 160 § 1 pkt 1 k.wyb. do zadań PKW należy sprawowanie nadzoru nad przestrzeganiem prawa wyborczego. Oznacza to w szczególności, że w przypadku stwierdzenia naruszenia przez OKW prawa wyborczego, PKW zobowiązana jest do usunięcia z obrotu prawnego niezgodnej z przepisami uchwały okręgowej komisji wyborczej. Usunięcie to nie
może jednak prowadzić do zarejestrowania listy kandydatów niezgodnie z
Kodeksem wyborczym. W szczególności nie oznacza to, że znajduje w każdym przypadku zastosowanie art. 218 § 4
in fine
k.wyb. Przepis ten, wiążąc skutek uznania skargi za zasadną z koniecznością zarejestrowania listy kandydatów, albo
nakazywałby ograniczenie kontroli legalności uchwał OKW jedynie do tych naruszeń prawa, których stwierdzenie uzasadniałoby konieczność niezwłocznej rejestracji listy kandydatów, pozostawiając poza zakresem kontroli zgodność z
prawem pozostałych aspektów procedowania okręgowych komisji wyborczych, albo – dokonując kontroli tych pozostałych aspektów – wymuszałaby rejestrację list
niespełniających ustawowych wymogów. Żadna z tych ewentualności nie
może
być akceptowana w świetle zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).
Rozpoznanie pozostałych, merytorycznych zarzutów Sąd Najwyższy uznał za przedwczesne.
Skarga na postanowienie Państwowej Komisji Wyborczej inicjuje postępowanie w przedmiocie kontroli legalności, które prowadzone jest w
oparciu
o
odpowiednio stosowane przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o
skardze kasacyjnej, w zakresie w jakim stanowią one ogólne i uniwersalne zasady postępowania przed Sądem Najwyższym.
Prokonstytucyjna wykładnia
art.
218 § 4 k.wyb. uwzględniająca wymogi wynikające z
art. 2 i art. 7 w zw. z
art.
96 ust. 2 Konstytucji RP prowadzi do wniosku, iż w
obec wskazanej przedwczesności merytorycznej oceny całości sprawy, Sąd Najwyższy określając skutek uchylenia, może zastosować odpowiednio art. 398
15
§ 1 zd. 1 k.p.c.
co
w
niniejszej sprawie oznacza, że Sąd Najwyższy przekazuje sprawę Państwowej Komisji Wyborczej do ponownego rozpoznania.
Wobec uwzględnienia skargi zbędne stało się rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie.
Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 398
15
k.p.c. w
zw.
z
art.
13
§
2 k.p.c. w zw. z art. 218 § 3 Kodeksu wyborczego, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
r.g.
[ał]

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI