I NSNk 1/20

SN
Sygn. akt I NSNk 1/20
POSTANOWIENIE
Dnia 13 stycznia 2021 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ewa Stefańska (przewodniczący)
‎
SSN Oktawian Nawrot
‎
SSN Krzysztof Wiak
‎
SSN Paweł Czubik
‎
SSN Marek Siwek (sprawozdawca)
‎
Wojciech Szczepka (ławnik Sądu Najwyższego)
‎
Kazimierz Tomaszek (ławnik Sądu Najwyższego)
Protokolant Agnieszka Pawłowska
przy udziale Prokuratora Wojciecha Sołdaczuka
‎
w sprawie D. S.
‎
skazanego z art. 200 § 1 k.k. i art. 200 § 3 k.k.
‎
po rozpoznaniu w Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych na rozprawie
‎
w dniu 13 stycznia 2021 r.
‎
skargi nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego
w R. z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II Ka (...)
1.
oddala skargę nadzwyczajną;
2.
zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. Z. K. Kancelaria Adwokacka w W. 738 (siedemset trzydzieści osiem) zł, w tym podatek VAT, z tytułu wynagrodzenia za obronę z urzędu wykonaną w niniejszym postępowaniu;
3.
kosztami sądowymi
postępowania ze skargi nadzwyczajnej obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w S. wyrokiem z 28 marca 2018 r., sygn. akt II K (...), uznał D. S., za winnego tego, że w dniu 15 października 2016 r. w L., woj. (...), dopuścił się w stosunku do swojego siostrzeńca, 7
-
letniego J. M. innej czynności seksualnej w ten sposób, że rozebrał go ze spodni i majtek, ściągnął mu je do kostek nóg i tak obnażonego, siedząc na łóżku, trzymał między swoimi nogami oraz kładł na plecach na łóżku i dotykał go palcem po tyłku i penisie, przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność do kierowania swoim postępowaniem, tj. przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 200 § 1 k.k. skazał go na karę 2 lat pozbawienia wolności (pkt I), a nadto, że
w
bliżej nieustalonym czasie nie później niż w październiku 2016 r. w L., co najmniej dwukrotnie prezentował swojemu siostrzeńcowi, 7-letniemu J. M., na swoim laptopie Lenovo G50-30, (...) treści pornograficzne w postaci, między innymi, nagich mężczyzn i kobiet, przy czym zarzucanego mu czynu dopuścił się mając w znacznym stopniu ograniczoną zdolność do kierowania swoim postępowaniem, tj. przestępstwa z art. 200 § 3 k.k. w zw. z art. 31 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 200 § 3 k.k. skazał go na karę 4 miesięcy pozbawienia wolności (pkt II), zaś na podstawie art. 85 § 1 k.k. i art. 86 § 1 k.k. orzekł wobec niego karę łączną 2 lat pozbawienia wolności (pkt III). Nadto, Sąd I instancji zasądził od Skarbu Państwa na rzecz obrońcy z urzędu kwotę 1.402,20 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej obrony z urzędu (pkt IV) oraz zwolnił oskarżonego w całości od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych (pkt V).
Sąd Okręgowy w R., na skutek apelacji wniesionej wyłącznie przez obrońcę D. S., wyrokiem z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II Ka (...), utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. (pkt I) oraz zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adwokata B. T. – Kancelaria Adwokacka w S. kwotę 516,60 zł tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej oskarżonemu z urzędu w postępowaniu odwoławczym (pkt II).
Od wyroku Sądu Okręgowego w R. obrońca skazanego złożył kasację, którą Sąd Najwyższy orzeczeniem z dnia 8 lipca 2019 r., sygn. akt IV KK 32/19, oddalił jako oczywiście bezzasadną.
Na podstawie art. 89 § 1 i § 2 w zw. z art. 115 § 1 i § 1a ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2019 r., poz. 825, dalej: u.SN), z uwagi na konieczność zapewnienia zgodności z zasadami konstytucyjnymi wywodzonymi z zasady demokratycznego państwa prawnego, a w szczególności zasady praworządności i prawa do rzetelnej procedury sądowej, Prokurator Generalny skargą nadzwyczajną zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w R. z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II Ka (...), w części dotyczącej braku obligatoryjnego orzeczenia środka karnego określonego w art. 41a § 2 k.k.
Na mocy art. 89 § 1 i § 2 u.SN, Prokurator Generalny wyrokowi Sądu Okręgowego w R. zarzucił:
1) rażące naruszenie prawa polegające na obrazie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41a § 2 k.k. przez to, że Sąd Okręgowy w R. w swoim wyroku w żaden sposób nie odniósł się do obrazy i naruszenia prawa materialnego przez Sąd Rejonowy w S., który w wyroku o sygn. akt II K (...), mimo obowiązku orzeczenia w sprawie o czyn z art. 203 § 3 k.k. środka karnego określonego w art. 41a § 2 k.k., takiego środka nie orzekł;
2) naruszenie zasad oraz praw człowieka i obywatela określonych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a mianowicie: naruszenie zasady praworządności (legalizmu), o której mowa w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowiącej o tym, że organy władzy publicznej, w tym sądy działają na podstawie i w granicach prawa, przez to, że Sąd Okręgowy w R. potwierdził wadliwe, z punktu widzenia zasady legalizmu, orzeczenie Sądu Rejonowego w S. o sygn. akt II K (...), który nie zastosował obligatoryjnych przepisów w toczącej się sprawie, a więc działał poza granicami prawa, przez co naruszył poczucie bezpieczeństwa i pewności prawa, a także prawo osoby pokrzywdzonej przestępstwem; naruszenie prawa do rzetelnej procedury, mającego umocowanie w art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, przez to, że Sąd Rejonowy w S. i Sąd Okręgowy w R. nie dołożyły należytej staranności, by zastosować obligatoryjne przepisy kodeksu karnego mające charakter gwarancyjny dla pokrzywdzonego, przez co naruszył bezpieczeństwo i prawa osób pokrzywdzonych przestępstwem.
Na zasadzie art. 91 § 1 u.SN, Prokurator Generalny wniósł o uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w R. z dnia 25 września 2018 r., sygn. akt II Ka (...) i wyroku Sądu Rejonowego w S. z dnia 28 marca 2018 r., sygn. akt II K (...), w części dotyczącej kary, w której nie orzeczono o obligatoryjnym środku karnym, o którym mowa w art. 41a § 2 k.k. i przekazanie, w tym zakresie, sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Rejonowy w S..
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga nadzwyczajna nie jest zasadna.
Zgodnie z treścią art. 89 § 1 u.SN, jeżeli jest to konieczne dla zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej, od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie w sprawie może być wniesiona skarga nadzwyczajna, o ile:
1) orzeczenie narusza zasady lub wolności i prawa człowieka i obywatela określone w Konstytucji lub
2) orzeczenie w sposób rażący narusza prawo przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, lub
3) zachodzi oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego
- a orzeczenie nie może być uchylone lub zmienione w trybie innych nadzwyczajnych środków zaskarżenia.
Z powyższego wynika, że pierwszym warunkiem oceny zasadności skargi nadzwyczajnej jest ustalenie, czy zachodzi jedna ze szczególnych podstaw skargi, określonych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN. Stwierdzenie istnienia konkretnych uchybień odpowiadających co najmniej jednej z tych podstaw, pozwala dopiero na dalsze rozważania ukierunkowane na ocenę, czy w realiach określonej sprawy wadliwość zaskarżonego orzeczenia uzasadnia przekonanie o istnieniu przesłanki ogólnej o charakterze konstytucyjnym, jaka została wyartykułowana w art. 89 § 1
in
principio
u.SN. W konsekwencji trzeba zatem przyjąć, że brak konkretnego, szczególnego uchybienia, którym miało być dotknięte zaskarżone orzeczenie, wskazuje na niezasadność skargi nadzwyczajnej, a zarazem czyni bezprzedmiotowym rozważanie, czy istnienie tego orzeczenia w obrocie prawnym jest niezgodne z zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Niezbędne jest również podkreślenie, że w myśl art. 89 § 1 u.SN skarga nadzwyczajna może być wniesiona jedynie od prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącego postępowanie. Takie określenie przedmiotu zaskarżenia skargą nadzwyczajną, związane zarazem z połączeniem przewidzianych w art. 89 § 1 pkt 1-3 u.SN wadliwości z tym przedmiotem, tj. prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego lub sądu wojskowego kończącym postępowanie, powoduje że tylko zaskarżone orzeczenie można analizować z punktu widzenia opisanych w przepisie wadliwości.
Ta konstatacja ma w niniejszej sprawie podstawowe znaczenie, gdyż wszelkie rozważania w kontekście zasadności wniesionej skargi nadzwyczajnej muszą być odniesione do wyroku Sądu Okręgowego w R. z 25 września 2018 r., II Ka (...), nie zaś jedynie do niewątpliwego faktu, że w postępowaniu prowadzonym przed tym Sądem, jako sądem
a quem
, nie został orzeczony obligatoryjny środek karny, określony w art. 41a § 2 k.k.
Zgodnie z tym przepisem (w brzmieniu aktualnym na czas orzekania Sądu Okręgowego w R.), sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru elektronicznego.
Uwzględniając brzmienie art. 41a § 2 k.k. nie ulega zatem wątpliwości, że Sąd Rejonowy w S. rozstrzygając w sprawie II K (...) naruszył ten przepis, gdyż nie orzekł przewidzianego w nim obligatoryjnego środka karnego, pomimo że skazał D. S. na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia wykonania za przestępstwa z art. 200 § 1 k.k. i z art. 200 § 3 k.k., a więc przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności na szkodę małoletniego.
Wyrok tego Sądu był poddany kontroli instancyjnej, przy czym, jak już wcześniej wskazano, zaskarżył go jedynie obrońca skazanego, zaś na skutek wywiedzionej apelacji został on utrzymany w mocy w instancji odwoławczej. Oczywiste jest więc, że kończącym postępowanie karne wobec D. S. był wyrok Sądu Okręgowego w R. w sprawie II Ka (...) i jedynie on może być przedmiotem zaskarżenia skargą nadzwyczajną, nie zaś wyrok Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K (...).
W niniejszej sprawie Prokurator Generalny wywodząc skargę nadzwyczajną oparł ją na dwóch szczególnych przesłankach z art. 89 § 1 pkt 2 i 1 u.SN. W pierwszej kolejności wywodził, iż uchybienie szczególne (odpowiadające podstawie skargi nadzwyczajnej z art. 89 § 1 pkt 2 u.SN) miało polegać na rażącej obrazie prawa materialnego – art. 41a § 2 k.k., polegającej na tym, że Sąd Okręgowy w R. rozstrzygając w sprawie II Ka (...), oceniając wyrok Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K (...), nie odniósł się do obrazy i naruszenia prawa materialnego przez ten Sąd, który nie orzekł obligatoryjnego środka karnego za przestępstwo z art. 200 § 3 k.k.
W pierwszej kolejności należy krytycznie odnieść się do nieprecyzyjnego sformułowania zarzutu skargi nadzwyczajnej, gdyż z literalnego jej brzmienia wynika, iż to Sąd Okręgowy naruszył prawo materialne w postaci art. 41a § 2 k.k. Tego rodzaju twierdzenie musi przyjmować założenie, że Sąd Okręgowy wydając wyrok w tej sprawie, mógł zastosować art. 41a § 2 k.k., a więc orzec obligatoryjny środek karny, a tego nie uczynił.
Stanowisko takie jest jednak błędne, gdyż w sprawie II Ka (...) Sąd Okręgowy w R. orzekał na skutek apelacji wywiedzionej wyłącznie przez obrońcę oskarżonego, który z oczywistych względów mógł wnieść środek odwoławczy wyłącznie na korzyść. Sąd ten w sytuacji procesowej jak wyżej opisana nie mógł orzec obligatoryjnego środka karnego, którego nie zawierał wyrok Sądu Rejonowego w S., gdyż wykluczał to bezpośredni zakaz
reformationis in peius
wynikający z art. 434 § 1 k.p.k. Według tego przepisu, podstawowym warunkiem orzeczenia na niekorzyść oskarżonego przez sąd odwoławczy jest wniesienie środka odwoławczego na niekorzyść. Środek odwoławczy na niekorzyść od wyroku Sądu Rejonowego w S. w sprawie II K (...) nie został jednak wniesiony.
Przepisy prawa karnego procesowego z jednej strony służą realizacji norm prawa karnego materialnego, z drugiej jednak określają ramy, ograniczenia, w jakich prawo materialne może być zastosowane. To zatem prawo procesowe określa warunki, w jakich w określonych sytuacjach procesowych mogą być zastosowane konkretne regulacje prawa karnego materialnego. W rezultacie pomimo tego, że analiza określonej normy prawa materialnego w obszarze tylko tej gałęzi prawa prowadzi do konkluzji, że ma ona charakter obligatoryjny, to określona konfiguracja procesowa może prowadzić do sytuacji, kiedy zastosowanie takiej normy będzie znajdowało ograniczenia. Jednym z takich ograniczeń jest powołany wyżej art. 434 § 1 k.p.k., który zezwala na orzekanie w postępowaniu odwoławczym na niekorzyść oskarżonego tylko wówczas, gdy na jego niekorzyść został wniesiony środek odwoławczy.
Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy w R. wydając kwestionowany wyrok nie mógł naruszyć art. 41a § 2 k.k., gdyż nie mógł orzec środka przewidzianego w tym przepisie z powodu ograniczenia w stosowaniu norm prawa materialnego w postępowaniu odwoławczym, wynikającego z art. 434 § 1 k.p.k. Oczywiste jest z kolei, że orzeczenie przez ten Sąd w zaistniałej sytuacji procesowej środka karnego z art. 41a § 2 k.k. prowadziłoby do rażącego naruszenia art. 434 § 1 k.p.k.
Nieprecyzyjne jest natomiast zawarte w zarzucie z pkt. 1) skargi nadzwyczajnej stwierdzenie, że naruszenie prawa materialnego przez Sąd Okręgowy miałoby polegać na nieodniesieniu się do kwestii obligatoryjnego środka z art. 41a § 2 k.k. Rzecz bowiem w tym, że obowiązki procesowe sądu odwoławczego, zgodnie z treścią art. 433 § 1 i 2 k.k. sprowadzają się do rozpoznania sprawy w granicach zaskarżenia, a gdy podniesiono zarzuty, do rozpoznania jej także w granicach podniesionych zarzutów, a w zakresie szerszym w wypadkach wskazanych w art. 435, 439 § 1, 440 i 455 k.p.k. Sąd odwoławczy zobowiązany jest rozważyć wszystkie zarzuty i wnioski wskazane w środku odwoławczym, chyba że ustawa stanowi inaczej, zaś z mocy art. 457 § 3 k.p.k. w uzasadnieniu należy wskazać, czym kierował się sąd wydając wyrok oraz dlaczego zarzuty i wnioski sąd uznał za zasadne lub niezasadne.
Skoro obrońca D. S. nie podniósł naruszenia przez Sąd I instancji art. 41a § 2 k.k., czego nie mógł zresztą uczynić skarżąc wyrok na korzyść, Sąd Okręgowy w R. nie miał obowiązku odniesienia się do rozważanego tu uchybienia, jakim dotknięty był zaskarżony wyrok.
Dopiero z uzasadnienia skargi nadzwyczajnej wynika, że naruszenie prawa przez Sąd Okręgowy w R. wynika z niezastosowania art. 440 k.p.k. Skarżący nie wyartykułował jednak naruszenia tego przepisu w podniesionym zarzucie, choć powinien, skoro w istocie to do jego niezastosowania przez Sąd Okręgowy sprowadza się, zdaniem Prokuratora Generalnego, uchybienie tego Sądu. Z takim twierdzeniem nie można jednak się zgodzić.
Zgodnie z treścią art. 440 k.p.k. jeżeli utrzymanie orzeczenia w mocy byłoby rażąco niesprawiedliwe, podlega ono niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów zmianie na korzyść oskarżonego albo w sytuacji określonej w art. 437 § 2 zdanie drugie uchyleniu.
Uwzględniając literalne brzmienie art. 440 k.p.k. nie może ulegać wątpliwości, że warunkiem orzeczenia reformatoryjnego w trybie tej regulacji jest kierunek zmiany – może być ona dokonana wyłącznie na korzyść. Nie trzeba zatem szerszych wywodów by stwierdzić, że Sąd Okręgowy nie mógł zmienić orzeczenia na niekorzyść, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, gdyż zabraniał mu tego wprost art. 440 k.p.k.
Z art. 440 k.p.k. wynika nadto, że niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów możliwe jest uchylenie zaskarżonego orzeczenia, co w realiach sprawy oznaczałoby sugerowane w skardze nadzwyczajnej uchylenie go i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Trzeba jednak uwzględnić, że przepis ten zezwala na uchylenie orzeczenia jedynie w sytuacji określonej w art. 437 § 2 k.p.k., a więc w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 k.p.k., art. 454 k.p.k. oraz jeżeli jest konieczne przeprowadzenie przewodu w całości. W sprawie nie stwierdzono bezwzględnej przyczyny odwoławczej uzasadniającej uchylenie wyroku celem ponownego rozpoznania sprawy, rozważanie reguły
ne peius
z art. 454 k.p.k. jest bezprzedmiotowe, tak samo jak kwestia konieczności przeprowadzenia przewodu w całości, skoro uchylenie wyroku miałoby mieć na celu jedynie orzeczenie środka karnego, a nie przeprowadzenie wszystkich czynności dowodowych.
Z treści art. 440 k.p.k. nie wynika więc w realiach sprawy żadna z podstaw umożliwiających uchylenie zaskarżonego wyroku przez Sąd Okręgowy w R.. Także zatem z tego powodu Sąd ten nie miał obowiązku odniesienia się do kwestii zastosowania art. 440 k.p.k. – nie miał podstaw ani możliwości orzekania poza granicami zaskarżenia i podniesionymi zarzutami, o czym mowa w art. 433 § 1 k.p.k., gdyż w rozważanej sytuacji procesowej sprzeciwiała się temu wprost treść art. 440 k.p.k. oraz art. 434 § 1 k.p.k., a także, czy też nawet przede wszystkim, art. 443 k.p.k. regulującego pośredni zakaz
reformationis in peius.
Z art. 440 k.p.k. wynika wprawdzie, że kierunkowo uchylenie zaskarżonego orzeczenia możliwe jest zarówno na korzyść, jak i na niekorzyść oskarżonego, jednak w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie trzeba stwierdzić, iż art. 443 k.p.k. wskazuje z kolei, że w razie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania wolno w dalszym postępowaniu wydać orzeczenie surowsze niż uchylone tylko wtedy, gdy orzeczenie to było zaskarżone na niekorzyść oskarżonego. W kontekście art. 443 k.p.k. trzeba stwierdzić, że regulacja określona w art. 440 k.p.k. w zakresie, w jakim przepis ten pozwala na uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, winna być wykładana przez pryzmat art. 443 k.p.k., a nie odwrotnie. Oznacza to, że możliwość uchylenia orzeczenia celem ponownego rozpoznania sprawy w trybie art. 440 k.p.k. winna być rozważana przy uwzględnieniu tego, co w postępowaniu ponownym może uczynić sąd I instancji. W rezultacie trzeba przyjąć, że uchylenie orzeczenia sądu I instancji na podstawie art. 440 k.p.k. na niekorzyść jest możliwe jedynie wówczas, gdy w postępowaniu ponownym sąd ten będzie mógł orzec na niekorzyść, a to z kolei uwarunkowane jest wniesieniem na niekorzyść środka odwoławczego. Odmienne stanowisko prowadziłoby bez wątpienia do kolizji regulacji zawartych w art. 440 i 443 k.p.k., niemożliwej do rozwiązania z drodze powszechnie wykorzystywanych reguł wykładni prawa, prowadzącej zarazem do wniosku o oczywistej sprzeczności tych przepisów.
Skoro zatem z art. 443 k.p.k. wynika, że podstawowym warunkiem orzekania na niekorzyść w postępowaniu ponownym jest wniesienie i rozpoznanie przez sąd odwoławczy środka odwoławczego na niekorzyść oskarżonego, to wydaje się jasne, że rozpoznając apelację w sprawie II Ka (...) Sąd Okręgowy w R. nie mógł rozstrzygnąć sprawy kasatoryjnie, na niekorzyść oskarżonego przy wykorzystaniu art. 440 k.p.k., z powodu nieorzeczenia w I instancji obligatoryjnego środka karnego. Dysponował bowiem środkiem odwoławczym wniesionym wyłącznie na korzyść D. S., co uniemożliwiało orzekanie niekorzystne zarówno w postępowaniu odwoławczym, jak i w ewentualnym postępowaniu ponownym.
Z powyższego wynika, że Sąd Okręgowy w R. nie naruszył regulacji zawartej w art. 440 k.p.k., do której odwołuje się skarżący w uzasadnieniu skargi nadzwyczajnej.
Należy zarazem podkreślić, że powołane stanowisko związane z kierunkiem zaskarżenia, jako podstawowym czynnikiem określającym możliwości orzekania kasatoryjnego na podstawie art. 440 k.p.k. jest powszechne zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i piśmiennictwie (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego: z 1 lutego 2008 r., V KK 244/07, z 6 kwietnia 2017 r., V KK 372/16, postanowienia Sądu Najwyższego: z 12 marca 2018 r., II KK 361/17, z 23 sierpnia 2007 r., IV KK 210/07, S. Zabłocki (w:) J. Bratoszewski, L. Gardocki, Z. Gostyński, S.M. Przyjemski, R.A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, tom II, 1998, s. 485, J. Matras (w:) K. Dudka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, WKP 2020, teza 5 do art. 440). Co do orzeczenia powołanego przez skarżącego, tj. uchwały Sądu Najwyższego wydanej w sprawie I KZP 14/03, trzeba natomiast wskazać, iż jej przykład jest nieodpowiedni, gdyż w sprawie, na kanwie której została podjęta, wniesiony został środek odwoławczy na niekorzyść; wypowiedź Sądu Najwyższego należy postrzegać zatem w realiach zaistniałej wówczas sytuacji procesowej. Tę samą uwagę należy sformułować co do przywołanego w skardze nadzwyczajnej wyroku Sąd Najwyższego w sprawie IV KK 210/07.
Z relacji, jaka zachodzi pomiędzy prawem karnym materialnym i procesowym należy wywodzić również niezasadność zarzutu z pkt. 2) skargi nadzwyczajnej. Jak już bowiem wskazano, to prawo procesowe określa ramy i warunki stosowania prawa materialnego. W sytuacji, gdy skarżący podnosi, iż została naruszona zasada legalizmu, należy stwierdzić, iż jest to zarzut, który można kierować pod adresem ustawodawcy, a nie sądu stosującego prawo. Fakt natomiast, że w sprawie II Ka (...), prowadzonej przez Sąd Okręgowy w R., nie został orzeczony obligatoryjny środek karny określony w art. 41a § 2 k.k., wynika właśnie z tego, że Sąd ten działał na podstawie i w granicach prawa. Prawo karne procesowe, w postaci regulacji zawartych w art. 434 § 1, 440 i 443 k.p.k. wykluczało bowiem zarówno orzeczenie przez ten Sąd środka karnego z art. 41a § 2 k.k., jak i uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Rejonowego w S. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania w celu orzeczenia tego środka. Nie naruszono w postępowaniu odwoławczym także prawa do rzetelnej procedury, gdyż właśnie jej zastosowanie przez Sąd Okręgowy w R. wykluczało naprawienie błędu, jaki był związany z wyrokiem Sądu I instancji.
Podsumowując należy zatem stwierdzić, iż nie ulega wątpliwości, że w związku z wydaniem wyroku w sprawie II K (...) przez Sąd Rejonowy w S. doszło do rażącego naruszenia prawa materialnego, polegającego na nieorzeczeniu środka karnego z art. 41a § 2 k.k., pomimo spełnienia warunków jego zastosowania. Do usunięcia tego uchybienia, w aktualnym stanie prawnym, mogło dojść jedynie pod warunkiem zaskarżenia tego wyroku na niekorzyść, co jednak nie miało miejsca. W rezultacie użycie żadnego dostępnego obecnie środka prawnego, w tym skargi nadzwyczajnej, nie jest w stanie stworzyć stanu odpowiadającemu prawu karnemu materialnemu, tj. orzeczenia i wykonania wobec skazanego obligatoryjnego środka karnego w sytuacji, gdy obiektywnie zostały spełnione przesłanki jego zastosowania.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł jak w pkt. I sentencji postanowienia.
Rozstrzygnięcie o wynagrodzeniu obrońcy ustanowionego z urzędu wynika z art. 29 ust. 1 ustawy z 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2020, poz. 1651) i z § 17 ust. 2 pkt 6 w zw. § 4 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. 2019, poz. 18).
Rozstrzygnięcie o kosztach sądowych związanych z rozpoznaniem skargi nadzwyczajnej wynika z treści art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 637a k.p.k. i art. 95 pkt 2 u.SN.