I NSNc 43/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od wyroku Sądu Okręgowego w P., który utrzymał w mocy wyrok Sądu Rejonowego w S. uwzględniający powództwo Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. przeciwko J. L. o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną. Sąd pierwszej instancji ustalił, że Z. L. poinformował swojego brata, pozwanego J. L., o możliwości zakupu działki, na której znajdował się budynek do remontu. Pozwany J. L. wpłacił zadatek, a resztę ceny zakupu pokrył Z. L. z pożyczonych środków. Pozwany i jego żona mieli problemy z uzyskaniem kredytu na remont, więc Z. L. zaciągnął kredyt, który następnie spłacali pozwany i jego żona. Po remoncie, Z. L. darował nieruchomość J. L. w formie aktu notarialnego, mimo istnienia hipoteki przymusowej na rzecz Skarbu Państwa z tytułu zaległości podatkowych Z. L. Sąd pierwszej instancji uznał, że umowa darowizny była bezskuteczna wobec wierzyciela, gdyż została dokonana z pokrzywdzeniem wierzyciela, a dłużnik działał ze świadomością pokrzywdzenia. Sąd Okręgowy utrzymał ten wyrok w mocy. Prokurator Generalny wniósł skargę nadzwyczajną, zarzucając naruszenie zasad konstytucyjnych i przepisów prawa, w tym błędną wykładnię i zastosowanie art. 527 k.c. oraz art. 5 k.c. Sąd Najwyższy uznał skargę nadzwyczajną za zasadną. Stwierdził, że choć zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego (art. 527-529 k.c.) nie były uzasadnione, to jednak uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.). Sąd wskazał na znaczące nakłady pozwanego na nieruchomość, jej przeznaczenie na cele mieszkaniowe dla niego i jego rodziny, a także fakt, że większość wierzytelności Skarbu Państwa powstała po dacie darowizny. W związku z tym Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i oddalił powództwo.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja i zastosowanie art. 5 k.c. w kontekście skargi pauliańskiej, zwłaszcza gdy wierzytelności powstały po dokonaniu czynności prawnej przez dłużnika. Znaczenie zasad współżycia społecznego w ochronie praw majątkowych.
Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym istotne były nakłady pozwanego i jego rodzina na nieruchomość oraz moment powstania wierzytelności Skarbu Państwa. Stosowanie art. 5 k.c. wymaga oceny całokształtu okoliczności i ważenia interesów.
Zagadnienia prawne (4)
Czy uwzględnienie powództwa o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną na podstawie skargi pauliańskiej, w sytuacji gdy nieruchomość została nabyta przez pozwanego w drodze darowizny od dłużnika, a pozwany poniósł znaczne nakłady na jej remont i adaptację, a większość wierzytelności Skarbu Państwa powstała po dacie darowizny, jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.).
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że uwzględnienie powództwa opartego na skardze pauliańskiej byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, biorąc pod uwagę znaczące nakłady pozwanego na nieruchomość, jej przeznaczenie na cele mieszkaniowe dla niego i jego rodziny, a także fakt, że większość wierzytelności Skarbu Państwa powstała po dacie darowizny, co czyni żądanie nieproporcjonalnym i krzywdzącym dla pozwanego i jego bliskich.
Czy umowa darowizny nieruchomości między braćmi, w sytuacji gdy jeden z nich (dłużnik) zaciągnął kredyt na zakup i remont nieruchomości, a drugi (pozwany) poniósł koszty zakupu i remontu, może być uznana za czynność prawną dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli w rozumieniu art. 527 k.c.?
Odpowiedź sądu
Tak, w okolicznościach sprawy, sąd niższej instancji uznał, że umowa darowizny pogłębiła stan niewypłacalności dłużnika i doszło do pokrzywdzenia wierzyciela.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy nie zakwestionował ustaleń sądów niższych instancji co do istnienia przesłanek skargi pauliańskiej, jednak ostatecznie oddalił powództwo na podstawie art. 5 k.c.
Czy w przypadku darowizny nieruchomości przez dłużnika na rzecz osoby trzeciej, która uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wierzyciel może żądać uznania czynności za bezskuteczną, nawet jeśli osoba trzecia nie wiedziała o działaniu dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli?
Odpowiedź sądu
Tak, zgodnie z art. 528 k.c., w takiej sytuacji wiedza osoby trzeciej nie ma znaczenia.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy przywołał art. 528 k.c. jako podstawę do uznania czynności za bezskuteczną, jednak ostatecznie oddalił powództwo na innej podstawie prawnej.
Czy umowa darowizny nieruchomości może być uznana za czynność pozorną ukrywającą umowę powierniczego nabycia nieruchomości?
Odpowiedź sądu
Nie, w świetle zebranego materiału dowodowego Sąd Najwyższy nie uznał za oczywiste istnienie umowy powierniczej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy analizując zeznania świadków i stron, a także treść aktu notarialnego, nie dopatrzył się wystarczających dowodów na istnienie umowy powierniczej, która miałaby być ukryta pod pozorem umowy darowizny.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Skarb Państwa – Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. | organ_państwowy | powód |
| J. L. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | wnioskodawca (skarga nadzwyczajna) |
| Z. L. | osoba_fizyczna | dłużnik (w kontekście skargi pauliańskiej) |
Przepisy (13)
Główne
k.c. art. 527 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Dotyczy przesłanek uznania czynności prawnej za bezskuteczną wobec wierzyciela (skarga pauliańska).
k.c. art. 5
Kodeks cywilny
Zakazuje czynienia ze swego prawa użytku sprzecznego ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa lub z zasadami współżycia społecznego (nadużycie prawa).
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa podstawy wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Reguluje skutki uwzględnienia skargi nadzwyczajnej.
Pomocnicze
k.c. art. 528
Kodeks cywilny
Reguluje sytuację, gdy osoba trzecia uzyskała korzyść majątkową bezpłatnie, wyłączając konieczność wiedzy o pokrzywdzeniu wierzyciela.
k.c. art. 529
Kodeks cywilny
Określa domniemanie działania dłużnika ze świadomością pokrzywdzenia wierzycieli w przypadku darowizny lub gdy dłużnik stał się niewypłacalny wskutek darowizny.
k.p.c. art. 102
Kodeks postępowania cywilnego
Dotyczy zasad orzekania o kosztach postępowania w wypadkach szczególnie uzasadnionych.
k.p.c. art. 398 § 18
Kodeks postępowania cywilnego
Reguluje wzajemne zniesienie kosztów w przypadku wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich lub Rzecznika Praw Dziecka.
k.c. art. 734
Kodeks cywilny
Definicja umowy zlecenia.
k.c. art. 65
Kodeks cywilny
Dotyczy wykładni oświadczeń woli.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do własności oraz do innych praw majątkowych.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada legalizmu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Uwzględnienie powództwa byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) ze względu na nakłady pozwanego, przeznaczenie nieruchomości na cele mieszkaniowe dla niego i rodziny, oraz fakt, że większość wierzytelności Skarbu Państwa powstała po dacie darowizny. • Brak wystarczających dowodów na istnienie umowy powierniczej ukrytej pod pozorem darowizny.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania (oczywista sprzeczność ustaleń z materiałem dowodowym). • Zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 527-529 k.c.) poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Godne uwagi sformułowania
uwzględnienie powództwa Skarbu Państwa [...] byłoby sprzeczne zasadami współżycia społecznego (art. 5 k.c.) • nie można uznać za oczywiste, że pomiędzy dłużnikiem a pozwanym doszło do zawarcia umowy powierniczego zlecenia nabycia nieruchomości • korzyść w postaci obciążenia odpowiedzialnością pozwanego J. L. [...] byłaby niewspółmierna i nieproporcjonalna w stosunku do negatywnych konsekwencji i możliwości utraty nieruchomości przez pozwanego, jego rodziny i osób najbliższych
Skład orzekający
Jacek Widło
przewodniczący-sprawozdawca
Leszek Bosek
członek
Stanisław Michał Lesień
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i zastosowanie art. 5 k.c. w kontekście skargi pauliańskiej, zwłaszcza gdy wierzytelności powstały po dokonaniu czynności prawnej przez dłużnika. Znaczenie zasad współżycia społecznego w ochronie praw majątkowych."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu faktycznego, w którym istotne były nakłady pozwanego i jego rodzina na nieruchomość oraz moment powstania wierzytelności Skarbu Państwa. Stosowanie art. 5 k.c. wymaga oceny całokształtu okoliczności i ważenia interesów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak zasady współżycia społecznego mogą ograniczyć nawet silne prawa majątkowe Skarbu Państwa, a także jak złożone mogą być relacje rodzinne w kontekście zobowiązań finansowych.
“Czy zasady współżycia społecznego mogą obronić dom przed Skarbem Państwa? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Dane finansowe
WPS: 121 927,8 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.