I NSNc 39/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuRzecznik Praw Obywatelskich (RPO) zaskarżył skargą nadzwyczajną prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia 21 listopada 2016 r. (sygn. akt I Ns (...)), które stwierdzało nabycie spadku po D. K. RPO zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 933 § 1 k.c. i art. 932 § 2, 4, 5 k.c., co skutkowało błędnym ustaleniem udziałów spadkowych żony spadkodawcy (1/4 zamiast 1/2) oraz pozostałych spadkobierców. Dodatkowo zarzucono naruszenie prawa procesowego (art. 670 i 677 § 1 k.p.c.) polegające na braku zbadania z urzędu rzeczywistego stanu prawnego w zakresie kręgu spadkobierców i ich udziałów. RPO wskazał również na naruszenie konstytucyjnych zasad państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej, zaufania do państwa, bezpieczeństwa prawnego oraz prawa do dziedziczenia i własności. Sąd Najwyższy, rozpoznając skargę, uznał jej dopuszczalność formalną i materialną. Potwierdził, że zaskarżone postanowienie rażąco naruszyło przepisy prawa materialnego i procesowego, co miało istotny wpływ na treść orzeczenia i skutki niemożliwe do aprobaty w świetle wymagań praworządności. Sąd Najwyższy podkreślił, że prawidłowe określenie udziałów spadkowych jest kluczowe dla porządku prawnego i ochrony prawa własności. Zmienił zaskarżone postanowienie w ten sposób, że ustalił udziały spadkowe zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego: żonie K.K. w 1/2 części, siostrze I.K. w 2/16 części, siostrze A.K. w 2/16 części, bratu H.K. w 2/16 części, a bratankowi Y.K. i bratanicy Ż.K. po 1/16 części. Sąd Najwyższy zniósł wzajemnie koszty postępowania skargowego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalanie udziałów spadkowych w dziedziczeniu ustawowym, obowiązki sądu w postępowaniu spadkowym, dopuszczalność i przesłanki skargi nadzwyczajnej.
Dotyczy specyficznej sytuacji dziedziczenia ustawowego, gdy rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, które błędnie ustala udziały spadkowe zgodnie z prawem materialnym, stanowi rażące naruszenie prawa, uzasadniające wniesienie skargi nadzwyczajnej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, błędne ustalenie udziałów spadkowych w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku, niezgodne z przepisami Kodeksu cywilnego, stanowi rażące naruszenie prawa materialnego i procesowego, a także narusza zasady konstytucyjne, co uzasadnia uwzględnienie skargi nadzwyczajnej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że błędne zastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących ustalania udziałów spadkowych (art. 933 § 1 k.c. i art. 932 § 2, 4, 5 k.c.) oraz naruszenie obowiązków sądu w postępowaniu spadkowym (art. 670 i 677 § 1 k.p.c.) stanowi rażące naruszenie prawa. Skutki takiego naruszenia są niemożliwe do aprobaty w świetle wymagań praworządności i naruszają konstytucyjne prawo do dziedziczenia i własności.
Jaki jest prawidłowy podział udziałów spadkowych w przypadku dziedziczenia ustawowego przez małżonka, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa, gdy rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku dziedziczenia ustawowego przez małżonka, rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa, gdy rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku, małżonkowi przypada połowa spadku (art. 933 § 1 k.c.), a pozostała część przypada rodzeństwu i zstępnym rodzeństwa zgodnie z zasadami określonymi w art. 931 § 1, art. 932 § 2, 4 i 5 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, powołując się na art. 933 § 1 k.c., wskazał, że udział spadkowy małżonka dziedziczącego w zbiegu z rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa wynosi połowę spadku. Pozostała część jest dzielona między rodzeństwo i zstępnych rodzeństwa zgodnie z zasadami dziedziczenia ustawowego.
Czy sąd spadku jest związany wnioskiem strony co do określenia kręgu spadkobierców i ich udziałów, czy też ma obowiązek badania tych kwestii z urzędu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Sąd spadku ma obowiązek badania z urzędu kręgu spadkobierców i sposobu dziedziczenia, niezależnie od tego, co wskazują uczestnicy postępowania, zgodnie z art. 670 i 677 § 1 k.p.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że przepisy art. 670 i 677 § 1 k.p.c. obligują sąd spadku do działania z urzędu w zakresie ustalania kręgu spadkobierców i sposobu dziedziczenia. Sąd nie może poprzestać na uwzględnieniu wniosku strony, jeśli zawiera on błędy w określeniu udziałów spadkowych.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K.K. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni, żona spadkodawcy |
| I.K. | osoba_fizyczna | uczestniczka, siostra spadkodawcy |
| A. K. | osoba_fizyczna | uczestniczka, siostra spadkodawcy |
| X.K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| P. K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| E.K. | osoba_fizyczna | uczestniczka |
| Y. K. | osoba_fizyczna | uczestniczka, bratanek spadkodawcy |
| Ż. K. | osoba_fizyczna | uczestniczka, bratanica spadkodawcy |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
| D. K. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| H. K. | osoba_fizyczna | uczestnik, brat spadkodawcy |
Przepisy (19)
Główne
k.c. art. 933 § § 1
Kodeks cywilny
Udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku.
k.c. art. 932 § § 2, 4 i 5
Kodeks cywilny
Reguły dziedziczenia rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa w przypadku braku zstępnych i niedożycia rodziców spadkodawcy.
k.c. art. 931 § § 1
Kodeks cywilny
Zasada dziedziczenia w częściach równych przez dzieci i małżonka, z zastrzeżeniem minimalnego udziału małżonka.
k.c. art. 670
Kodeks cywilny
Obowiązek sądu spadku do działania z urzędu.
k.c. art. 677 § § 1
Kodeks cywilny
Obowiązek sądu spadku do ustalenia z urzędu kręgu spadkobierców i sposobu dziedziczenia.
Pomocnicze
u.RPO art. 8 § ust. 1
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
Podstawa prawna działania Rzecznika Praw Obywatelskich.
u.SN art. 89 § § 1 pkt 1 i 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przesłanki materialne skargi nadzwyczajnej.
u.SN art. 115 § § 1 i 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Terminy i podmioty uprawnione do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
k.p.c. art. 350 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Tryb sprostowania postanowienia.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów o postępowaniu procesowym do innych postępowań.
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
Nabycie spadku z chwilą otwarcia spadku.
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
Chwila otwarcia spadku.
k.c. art. 1015 § § 1 i 2
Kodeks cywilny
Termin i skutki oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku.
k.c. art. 1025 § § 1
Kodeks cywilny
Legitymacja do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
k.c. art. 1027
Kodeks cywilny
Dowód nabycia praw do spadku.
k.p.c. art. 398 § 3 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.
k.p.c. art. 95
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów k.p.c. w postępowaniu ze skargi nadzwyczajnej.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów k.p.c. w postępowaniu skargowym.
k.p.c. art. 398
Kodeks postępowania cywilnego
Zastosowanie przepisów k.p.c. w postępowaniu skargowym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Niewłaściwe zastosowanie art. 933 § 1 k.c. przez błędne ustalenie udziału spadkowego małżonka. • Niewłaściwe zastosowanie art. 932 § 2, 4 i 5 k.c. przez błędne ustalenie udziałów spadkowych rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa. • Naruszenie art. 670 i 677 § 1 k.p.c. przez brak zbadania z urzędu kręgu spadkobierców i sposobu dziedziczenia. • Naruszenie zasady demokratycznego państwa prawnego, sprawiedliwości społecznej, zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego. • Naruszenie konstytucyjnego prawa do dziedziczenia i własności.
Godne uwagi sformułowania
rażące naruszenie prawa • zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej • zasada bezpieczeństwa prawnego • zasada zaufania obywatela do państwa • sąd spadku jest zobowiązany działać z urzędu • udział spadkowy małżonka, który dziedziczy w zbiegu z rodzicami, rodzeństwem i zstępnymi rodzeństwa spadkodawcy, wynosi połowę spadku
Skład orzekający
Marek Dobrowolski
przewodniczący, sprawozdawca
Adam Redzik
członek
Arkadiusz Sopata
ławnik
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalanie udziałów spadkowych w dziedziczeniu ustawowym, obowiązki sądu w postępowaniu spadkowym, dopuszczalność i przesłanki skargi nadzwyczajnej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dziedziczenia ustawowego, gdy rodzice spadkodawcy nie dożyli otwarcia spadku. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak błąd proceduralny w postępowaniu spadkowym może mieć poważne konsekwencje dla praw majątkowych spadkobierców i jak skarga nadzwyczajna może służyć naprawie takich błędów, podkreślając znaczenie konstytucyjnych zasad państwa prawnego.
“Sąd Najwyższy koryguje błąd sądu niższej instancji: żona dziedziczy połowę spadku, nie ćwierć!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.