I NSNc 359/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego od prawomocnego nakazu zapłaty wydanego przez Sąd Rejonowy w B. w postępowaniu nakazowym. Skarga dotyczyła roszczenia o zapłatę wynikającego z umowy opcji nabycia akcji, zabezpieczonego wekslem in blanco. Prokurator Generalny zarzucił naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony konsumenta (art. 76 Konstytucji RP) oraz rażące naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów o niedozwolonych postanowieniach umownych (art. 385¹ i nast. k.c.) i przepisów o karach umownych (art. 484 k.c.). Sąd Najwyższy uznał, że pozwany I. M. występował w sprawie jako konsument, a Sąd Rejonowy w B. miał obowiązek z urzędu zbadać, czy postanowienia umowy opcji nabycia akcji nie zawierają klauzul niedozwolonych, w szczególności klauzuli dotyczącej swobody powódki w wypełnieniu weksla in blanco (w tym miejsca płatności), która naruszała właściwość miejscową sądu (art. 385³ pkt 23 k.c.), oraz klauzuli dotyczącej kary umownej, która była rażąco wygórowana (art. 385³ pkt 17 k.c.). Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest obowiązkiem władz publicznych, w tym sądów, i powinna być stosowana z urzędu, nawet w postępowaniu nakazowym z weksla. Niezastosowanie się do tych zasad przez Sąd Rejonowy w B. stanowiło naruszenie art. 76 Konstytucji RP oraz przepisów prawa materialnego. W konsekwencji, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony nakaz zapłaty i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w T., który jest właściwy miejscowo, nakazując mu przeprowadzenie postępowania w trybie zwykłym i zbadanie umowy pod kątem klauzul abuzywnych.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaObowiązek sądów do zbadania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym z weksla, oraz zasady ochrony konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Dotyczy spraw z udziałem konsumentów, gdzie przedsiębiorca dochodzi roszczeń zabezpieczonych wekslem in blanco, a umowa stanowi stosunek podstawowy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy sąd w postępowaniu nakazowym z weksla powinien z urzędu badać abuzywność klauzul w umowie konsumenckiej stanowiącej stosunek podstawowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, sąd jest zobowiązany z urzędu badać abuzywność klauzul w umowie konsumenckiej, nawet w postępowaniu nakazowym z weksla, w celu zapewnienia ochrony konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że ochrona konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi jest obowiązkiem sądu, wynikającym z Konstytucji RP i prawa unijnego. Niezbadanie klauzul niedozwolonych z urzędu stanowi naruszenie tych przepisów.
Czy klauzula umowna pozwalająca wierzycielowi na jednostronne wskazanie miejsca płatności weksla in blanco, a tym samym właściwości miejscowej sądu, jest klauzulą niedozwoloną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka klauzula jest niedozwolona na podstawie art. 385³ pkt 23 k.c., ponieważ narzuca rozpoznanie sprawy przez sąd, który według ustawy nie jest miejscowo właściwy, i narusza interesy konsumenta.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wskazał, że taka klauzula umożliwia przedsiębiorcy arbitralny wybór sądu, co jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, pozbawiając go właściwej ochrony prawnej.
Czy kara umowna w wysokości trzydziestokrotności ceny zbywanych akcji, przy cenie 700 zł, jest rażąco wygórowana i stanowi klauzulę niedozwoloną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, taka kara umowna jest rażąco wygórowana i stanowi klauzulę niedozwoloną na podstawie art. 385³ pkt 17 k.c.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że istnieje duża dysproporcja między kwotą zapłaconą przez powódkę a zastrzeżoną karą umowną, co czyni ją rażąco wygórowaną i nieuzasadnioną ochroną interesu wierzyciela.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| R. [...] Spółki z o.o. S.K.A. | spółka | powódka |
| I. M. | osoba_fizyczna | pozwany |
| Prokurator Generalny | organ_państwowy | skarżący |
Przepisy (10)
Główne
k.c. art. 385¹ § § 1
Kodeks cywilny
Postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy.
k.c. art. 385³ § pkt 23
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne to te, które narzucają rozpoznanie sprawy przez sąd, który wedle ustawy nie jest miejscowo właściwy.
k.c. art. 385³ § pkt 17
Kodeks cywilny
Niedozwolone postanowienia umowne to te, które nakładają na konsumenta obowiązek zapłaty rażąco wygórowanej kary umownej.
u.SN art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawy do wniesienia skargi nadzwyczajnej: naruszenie zasad lub wolności i praw człowieka i obywatela, rażące naruszenie prawa, oczywista sprzeczność istotnych ustaleń sądu z materiałem dowodowym.
Konstytucja RP art. 76
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Władze publiczne chronią konsumentów, użytkowników i najemców przed działaniami zagrażającymi ich zdrowiu, prywatności i bezpieczeństwu oraz przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi.
Pomocnicze
k.c. art. 484 § § 2
Kodeks cywilny
Dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej, jeżeli została ona rażąco wygórowana.
k.p.c. art. 37¹ § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo przeciwko zobowiązanemu z weksla można wytoczyć przed sąd miejsca płatności.
k.p.c. art. 200 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd niewłaściwy miejscowo przekazuje sprawę sądowi właściwemu.
k.p.c. art. 27 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Właściwość miejscową sądu określa się według miejsca zamieszkania pozwanego, a w braku tej podstawy - według miejsca położenia nieruchomości lub miejsca wykonania zobowiązania.
Konstytucja RP art. 30
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Przyrodzona i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela; jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd pierwszej instancji powinien był z urzędu zbadać abuzywność klauzul w umowie konsumenckiej, nawet w postępowaniu nakazowym z weksla. • Klauzula dotycząca swobody w wypełnieniu weksla in blanco, w tym miejsca płatności, jest niedozwolona i narusza właściwość miejscową sądu. • Kara umowna w wysokości trzydziestokrotności ceny zbywanych akcji jest rażąco wygórowana i stanowi klauzulę niedozwoloną.
Odrzucone argumenty
Pozwany nie był konsumentem w rozumieniu Kodeksu cywilnego. • Sąd pierwszej instancji prawidłowo wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, nie badając merytorycznie zasadności powództwa. • Skarga nadzwyczajna nie powinna być nadużywana i nie można jej traktować jako dodatkowej kontroli instancyjnej.
Godne uwagi sformułowania
kognicja sądu w pierwszej fazie postępowania nakazowego jest ograniczona i sprowadza się do stwierdzenia istnienia podstaw do wydania nakazu zapłaty • sąd jest zobowiązany z urzędu to uwzględnić, chyba że konsument temu się sprzeciwi w sposób niewymuszony i jednoznaczny • kara umowna w takiej wysokości i w stosunku do tak określonej kwoty wypłaconej pozwanemu, należy uznać za rażąco wygórowaną.
Skład orzekający
Krzysztof Wiak
przewodniczący-sprawozdawca
Paweł Czubik
członek
Roman Adam Markiewicz
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Obowiązek sądów do zbadania z urzędu klauzul abuzywnych w umowach konsumenckich, nawet w postępowaniu nakazowym z weksla, oraz zasady ochrony konsumenta przed nieuczciwymi praktykami rynkowymi."
Ograniczenia: Dotyczy spraw z udziałem konsumentów, gdzie przedsiębiorca dochodzi roszczeń zabezpieczonych wekslem in blanco, a umowa stanowi stosunek podstawowy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak skarga nadzwyczajna może korygować błędy sądów niższych instancji w ochronie konsumentów, podkreślając rolę sądów w egzekwowaniu sprawiedliwości społecznej.
“Sąd Najwyższy: Nakaz zapłaty z weksla nie może ignorować ochrony konsumenta!”
Dane finansowe
WPS: 11 000 PLN
zapłata: 11 000 PLN
zwrot kosztów procesu: 3755 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.