I NSNc 1/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy rozpoznał skargę nadzwyczajną Rzecznika Praw Obywatelskich od postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 10 kwietnia 2000 r., które stwierdzało nabycie spadku po F. J. Rzecznik zarzucił rażące naruszenie prawa procesowego, w tym niewłaściwe zastosowanie przepisów k.p.c. poprzez wydanie orzeczenia w sprawie, która została już wcześniej prawomocnie osądzona. Podkreślono również naruszenie konstytucyjnych zasad państwa prawnego, bezpieczeństwa prawnego, prawa do dziedziczenia i prawa do sądu, co skutkowało powstaniem stanu niepewności prawnej. Sąd Najwyższy uznał, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c., ponieważ sprawa o tym samym przedmiocie była już prawomocnie osądzona. W związku z tym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie, stwierdzając, że istnienie dwóch sprzecznych postanowień spadkowych narusza fundamentalne zasady państwa prawnego i bezpieczeństwa prawnego.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaNaruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu cywilnym, dopuszczalność skargi nadzwyczajnej w przypadku braku innych środków prawnych, ochrona konstytucyjnych zasad państwa prawnego i bezpieczeństwa prawnego.
Dotyczy specyficznej sytuacji wydania dwóch prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Zagadnienia prawne (3)
Czy dopuszczalne jest wydanie kolejnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, gdy sprawa o tym samym przedmiocie została już prawomocnie osądzona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wydanie kolejnego postanowienia w sprawie, która została już prawomocnie osądzona, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.) i jest niedopuszczalne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że wydanie przez Sąd Rejonowy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po F. J. w dniu 10 kwietnia 2000 r., mimo istnienia prawomocnego postanowienia z dnia 23 czerwca 1995 r. w tej samej sprawie, stanowiło rażące naruszenie prawa procesowego. Sąd powinien był odrzucić wniosek na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ sprawa o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami była już prawomocnie osądzona. Wydanie drugiego, odmiennego postanowienia, narusza powagę wymiaru sprawiedliwości i zasady państwa prawnego.
Czy wydanie dwóch sprzecznych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie narusza konstytucyjne zasady państwa prawnego, bezpieczeństwa prawnego, prawa do dziedziczenia i prawa do sądu?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wydanie dwóch sprzecznych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie narusza te zasady, tworząc stan niepewności prawnej i uniemożliwiając spadkobiercom skuteczne dochodzenie i realizację ich praw majątkowych.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że istnienie dwóch prawomocnych, ale sprzecznych postanowień spadkowych godzi w konstytucyjną zasadę demokratycznego państwa prawnego, zasadę zaufania do państwa i bezpieczeństwa prawnego, a także konstytucyjne prawo do dziedziczenia i prawo do sądu. Spadkobiercy nie uzyskują wiążącego stanowiska sądu, co prowadzi do niepewności prawnej i utrudnia realizację praw majątkowych, np. w księgach wieczystych czy przy rozporządzaniu udziałami spadkowymi.
Czy skarga nadzwyczajna jest dopuszczalna w przypadku, gdy od prawomocnego orzeczenia minęło ponad 18 lat, a sprawa nie może być wzruszona innymi środkami zaskarżenia?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, w szczególnych okolicznościach, na podstawie przepisów przejściowych ustawy o Sądzie Najwyższym, skarga nadzwyczajna może być wniesiona od orzeczeń, które uprawomocniły się przed wejściem w życie ustawy, jeśli inne środki zaskarżenia są niedostępne.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że mimo upływu ponad 18 lat od wydania zaskarżonego postanowienia, skarga nadzwyczajna była dopuszczalna na podstawie art. 115 § 1 i § 1a ustawy o Sądzie Najwyższym, który przewiduje możliwość wniesienia skargi od orzeczeń uprawomocnionych po 17 października 1997 r. bez stosowania 5-letniego terminu. Ponadto, inne środki zaskarżenia, takie jak skarga o wznowienie postępowania czy skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem, były niedostępne z powodu upływu terminów.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. J. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| K. B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| M. J. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| J. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| G. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| D. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| A. B. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| G. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| V. S. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. L. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | skarżący |
| F. J. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| S. J. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
| K. J. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
| M. J. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
Przepisy (10)
Główne
k.p.c. art. 199 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd odrzuci pozew, jeżeli o to samo roszczenie pomiędzy tymi samymi stronami sprawa jest w toku albo została już prawomocnie osądzona.
u.s.n. art. 89 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa przesłanki wniesienia skargi nadzwyczajnej, w tym konieczność zapewnienia zgodności z zasadą demokratycznego państwa prawnego i rażące naruszenie prawa.
u.s.n. art. 91 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa skutki uwzględnienia skargi nadzwyczajnej, w tym uchylenie orzeczenia i umorzenie postępowania.
Pomocnicze
k.p.c. art. 669
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd spadku wydaje postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po przeprowadzeniu rozprawy, na którą wzywa wnioskodawcę oraz osoby mogące wchodzić w rachubę jako spadkobiercy ustawowi i testamentowi.
k.p.c. art. 677 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Sąd stwierdzi nabycie spadku przez spadkobierców, choćby były nimi inne osoby niż te, które wskazali uczestnicy. W postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku sąd wymienia spadkodawcę oraz wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł, jak również wysokość ich udziałów.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Przepisy o procesie stosuje się odpowiednio do innych rodzajów postępowań unormowanych w niniejszym kodeksie, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
u.s.n. art. 89 § § 3
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Określa termin wniesienia skargi nadzwyczajnej (5 lat od uprawomocnienia się orzeczenia).
u.R.P.O. art. 8 § ust. 1
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
Uprawnia Rzecznika Praw Obywatelskich do wniesienia skargi nadzwyczajnej.
u.s.n. art. 115 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Przepis przejściowy umożliwiający wniesienie skargi nadzwyczajnej od orzeczeń uprawomocnionych po 17 października 1997 r. bez stosowania 5-letniego terminu.
u.s.n. art. 89 § § 1a
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Umożliwia Rzecznikowi Praw Obywatelskich wniesienie skargi nadzwyczajnej od orzeczeń uprawomocnionych przed wejściem w życie ustawy.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku, mimo że sprawa o tym samym przedmiocie została już wcześniej prawomocnie osądzona, stanowi rażące naruszenie prawa procesowego (art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.). • Istnienie dwóch sprzecznych postanowień spadkowych narusza konstytucyjne zasady państwa prawnego, bezpieczeństwa prawnego, prawa do dziedziczenia i prawa do sądu. • Inne środki zaskarżenia (wznowienie postępowania, skarga o stwierdzenie niezgodności z prawem) były niedostępne z powodu upływu terminów. • Przepisy przejściowe ustawy o Sądzie Najwyższym dopuszczają wniesienie skargi nadzwyczajnej mimo upływu 5-letniego terminu.
Godne uwagi sformułowania
rażące naruszenie prawa procesowego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 669 w zw. z art. 677 § 1 k.p.c., w następstwie pominięcia dyspozycji art. 199 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. • wydanie rozstrzygnięcia o stwierdzeniu nabycia spadku, pomimo iż sprawa o tym samym przedmiocie została już wcześniej prawomocnie rozpoznana • naruszenie konstytucyjnej zasady zaufania do państwa oraz zasady bezpieczeństwa prawnego • stworzony został stan niepewności prawnej • nie może budzić wątpliwości, że orzeczenie wydane zostało przez sąd powszechny • nie może być mowy o uzyskaniu przez uczestników postępowania spadkowego wiążącego stanowiska sądu • wydanie orzeczenia w warunkach nieważności postępowania, wobec zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej (powaga rzeczy osądzonej)
Skład orzekający
Marcin Łochowski
przewodniczący
Grzegorz Żmij
sprawozdawca
Jerzy Piątek
ławnik Sądu Najwyższego
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Naruszenie zasady powagi rzeczy osądzonej w postępowaniu cywilnym, dopuszczalność skargi nadzwyczajnej w przypadku braku innych środków prawnych, ochrona konstytucyjnych zasad państwa prawnego i bezpieczeństwa prawnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wydania dwóch prawomocnych postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku po tej samej osobie. Skarga nadzwyczajna jest środkiem o charakterze wyjątkowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje, jak błąd proceduralny sądu niższej instancji może prowadzić do poważnych konsekwencji prawnych i jak skarga nadzwyczajna może być narzędziem do naprawy takich błędów, chroniąc konstytucyjne zasady państwa prawnego.
“Sąd Najwyższy uchylił kuriozalne postanowienie spadkowe po 18 latach. Jak to możliwe?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.