I NS 69/25

Sygn. akt I Ns 69/25 POSTANOWIENIE Dnia 2 kwietnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Zwoleniu I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Robert Tomikowski po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. w Zwoleniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku D. K. ( dane metrykalne O. K. ) o rozstrzygnięcie co do aktów stanu cywilnego postanawia: na podstawie art.18§1 k.p.c. przekazać sprawę niniejszą do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Radomiu Sędzia Robert Tomikowski UZASADNIENIE We wniosku z dnia 31 marca 2025 roku (data wpływu do Wydziału) wnioskodawca D. K. (dane metrykalne O. K. ) reprezentowany przez przedstawicieli ustawowych- rodziców E. K. i A. K. wnosiła o zmianę oznaczenia płci metrykalnej. Wskazała także, że domaga się sprostowania aktu stanu cywilnego poprzez zmianę jej płci metrykalnej na żeńską (kobieta). W uzasadnieniu tego żądania podniesiono, że wnioskodawczyni urodziła się (...) a w akcie urodzenia jej płeć oznaczono jako męską. Około 11-12 roku życia zauważyła pierwsze oznaki swej transpłciowości. Źle czuje się w roli męskiej i nie chce być odbierana jako mężczyzna i nie wyobraża sobie życia jako mężczyzna. Szczegółowe badania medyczne, psychologiczne i psychiatryczne potwierdziły, że wnioskodawczyni jest osobą transpłciową a jej poczucie przynależności do płci żeńskiej jest trwałe. Obecnie stosuje substytucję hormonalną. Podstawę prawną wniosku stanowi uchwała pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 roku wydana w sprawie III CZP 6/24 W ocenie Sądu podnieść przede wszystkim należy, że w obecnie obowiązującym porządku prawnym nie ma przepisów normujących procedurę i skutki uzgodnienia płci osób, których tożsamość płciowa różni się od płci wpisanej do aktu urodzenia. Dostrzegając wagę tego problemu ustawodawca podjął próbę unormowania proceduralnego takich postępowań i skutków jakie one wywołują. Wyrazem tego była u uchwalona w dniu 10 września 2015 r. ustawa o uzgodnieniu płci, która nie weszła jednak do porządku prawnego ( tekst dostępny na stronie www.sejm.gov.pl, VII kadencja), gdyż Prezydent RP w dniu 2 października 2015 r. podjął decyzję o skierowaniu jej do ponownego rozpatrzenia i nie była ona już procedowana. Wobec braku ustawowego unormowania w tej kategorii spraw podjęte zostały w orzecznictwie próby wypracowania zasad postępowania w sprawach, w których strona domaga zmiany płci metrykalnej. Ostatecznie Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 czerwca 1989 r. wydanej w sprawie III CZP 37/89 w składzie 7 sędziów i mającej moc zasady prawnej wskazał, że występowanie transseksualizmu nie daje podstawy do sprostowania w akcie urodzenia wpisu określającego płeć. Sąd Najwyższy wskazał na dopuszczalność wykorzystania w tym względzie powództwa o ustalenie - art. 189 k.p.c. , (por. postanowienie z dnia 22 marca 1991 r., III CRN 28/91, uchwałę z dnia 22 września 1995 r., III CZP 118/95, OSNC 1996,nr 1, poz. 7, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 grudnia 2013 r., I CSK 146/13, OSNC- ZD 2015 , nr B, poz. 19, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 stycznia 2019 roku wydany w sprawie II CSK 371/18). W uchwale z dnia 4 marca 2025 r., wydanej w sprawie III CZP 6/24, przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego – Sąd Najwyższy odstąpił od zasady prawnej uchwalonej przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 22 czerwca 1989 r., III CZP 37/89, i podjął uchwałę o treści: 1. Żądanie zmiany oznaczenia płci w akcie urodzenia podlega rozpoznaniu przez sąd w postępowaniu nieprocesowym przy zastosowaniu w drodze analogii art. 36 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego. 2. Zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie na wniosek osoby, której dotyczy ten akt. 3. Oprócz wnioskodawcy uczestnikiem postępowania może być tylko jego małżonek ( art. 510 k.p.c. ). 4. Postanowienie uwzględniające wniosek wywołuje skutki od chwili uprawomocnienia się. W oparciu o treść tej uchwały sformułowane zostało żądanie wniosku w niniejszej sprawie. Zauważyć przy tym należy, że uchwała ta podjęta została w wyniku wniosku Prokuratora Generalnego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego: „Czy w sprawie o ustalenie albo zmianę płci wytoczonej przez osobę transseksualną pozostającą w związku małżeńskim lub posiadającą dzieci, po stronie pozwanej muszą wystąpić obok żyjących rodziców, nierozwiedziony małżonek lub dzieci powoda, a ich współuczestnictwo ma charakter współuczestnictwa jednolitego ( art.73 § 2 k.p.c. w zw. z art. 72 § 2 k.p.c. )?” Ostatecznie także wniosek o rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego został przez Prokuratora Generalnego cofnięty . Sąd Najwyższy w pełnym składzie Izby Cywilnej postanowieniem z dnia 7 czerwca 2024 r. ( sygn. akt III CZP 6/24) uznał, że cofnięcie w dniu 29 stycznia 2024 r. przez Prokuratora Generalnego, złożonego uprzednio wniosku o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, jest z mocy prawa niedopuszczalne. Ze stanowiska Prokuratora Generalnego zawartego w Komunikacie w sprawie postępowania dotyczącego uzgodnienia płci z dnia 3 marca 2025 roku (dostępnego pod adresem https://www.gov.pl/web/prokuratura-krajowa/komunikat-ws-postepowania-dot-uzgodnienia-plci3) wynika, że Prokurator Generalny prezentuje pogląd o braku podstaw faktycznych i prawnych do zajęcia stanowiska w tej sprawie przez Sąd Najwyższy o czym poinformował w piśmie z dnia 29 stycznia 2024 r., cofając jednocześnie wniosek z dnia 8 września 2022 r. Stanowisko to znajduje swoje uzasadnienie w przeprowadzonej w Prokuraturze Krajowej analizie orzecznictwa, która nie potwierdziła występowanie rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą do wydania rozstrzygnięć w sprawach o ustalenie albo zmianę płci metrykalnej. Należy podkreślić, że kwestia legitymacji biernej w takim postępowaniu została ostatecznie rozstrzygnięta w wyroku SN z dnia 10 stycznia 2019 r. sygn. akt II CSK 371/18, w którym przyjęto, że legitymację bierną mają wyłącznie rodzice osoby transpłciowej, a w sytuacji, gdy nie żyją – kurator ustanowiony przez Sąd. Natomiast wcześniejsze orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w sprawie I CSK 146/13, w którym wyrażono pogląd o współuczestnictwie biernym jednolitym rodziców, dzieci i małżonka osoby transseksualnej, ma jednostkowy charakter i nie wpłynęło na ukształtowaną linię orzeczniczą. W świetle istotnych dla oceny zasadności tego stanowiska norm prawnych i utrwalonej praktyki Sądu Najwyższego nie może budzić wątpliwości, że Prokurator Generalny jako organ inicjujący postępowanie jest uprawniony do cofnięcia uprzednio złożonego wniosku. W tej sytuacji nie uwzględnienie przez Sąd Najwyższy cofnięcia przez Prokuratora Generalnego wniosku inicjującego postępowanie należy uznać za działanie pozbawione podstawy prawnej. Kontynuowanie przez Sąd Najwyższy postępowania i ewentualne wydanie rozstrzygnięcia będzie więc w opinii Prokuratora Generalnego obarczone poważną wadą prawną. W ocenie Sądu Rejonowego zauważyć należy, że zmiana dotychczas utrwalonego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych sposobu procedowania w tych sprawach nie wynika z jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego (bo ten –jak już wskazywano- objętej niniejszym wnioskiem materii w ogóle nie reguluje) ale z prób poszukiwania innego (w założeniu lepszego) sposobu prowadzenia postępowania w tych sprawach. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z art. 83 § 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym - jeżeli w orzecznictwie sądów powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego ujawnią się rozbieżności w wykładni przepisów prawa będących podstawą ich orzekania, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego lub Prezes Sądu Najwyższego może, w celu zapewnienia jednolitości orzecznictwa, przedstawić wniosek o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu w składzie 7 sędziów lub innym odpowiednim składzie. Zgodnie z § 2 ustawy - z takim wnioskiem mogą wystąpić inne podmioty. Wskazać również należy, że wydane uchwały nie wiążą sądu orzekającego w niniejszej sprawie. Związanie rozstrzygnięciem w sprawie zagadnienia prawnego dotyczącego rozbieżności w orzecznictwie obejmuje składy Sądu Najwyższego. Wykładnia przepisu prawa wynikająca z orzecznictwa Sądu Najwyższego bezpośrednio nie ma wpływu na toczące się przed sądami powszechnymi postępowanie (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r., IV CSK 151/12, LEX nr 1275000). Zmiana utrwalonej linii orzecznictwa wywołuje powstanie zagadnienie prawnego budzącego poważne wątpliwości zwłaszcza w sytuacji gdy Sąd Najwyższy i Prokurator Generalny prezentują skrajnie odmienne stanowiska w tej sprawie. Dotychczas sprawy te w ramach powództwa o ustalenie rozpoznawane były przez Sąd Okręgowy jako Sąd I instancji związane z prawami niemajątkowymi. Jeśli jednak w sprawie niniejszej orzekałby sąd rejonowy a pogląd o możliwości rozpoznania tej sprawy w sposób zaproponowany w uchwale z dnia 4 marca 2025 roku nie znalazłby aprobaty przy rozpoznawaniu ewentualnej apelacji od tego rozstrzygnięcia to prowadziłoby to nie tylko do rozpoznania sprawy w trybie niewłaściwym ale do nieważności postępowania ( art. 379 pkt. 6 k.p.c. ). Jeśli zaś postępowanie sądu dotknięte jest nieważnością, to jej istnienie powoduje konieczność uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji oraz zniesienia postępowania w zakresie czynności podjętych przed sąd w warunkach nieważności postępowania bez względu na merytoryczną trafność wydanego orzeczenia. Ustalenia faktyczne poczynione w warunkach nieważności i prawidłowość innych czynności procesowych przeprowadzonych w nieważnym postępowaniu są bowiem pozbawione znaczenia, gdyż wada, jaką zostało dotknięte postępowanie, wyłącza możliwość podejmowania jakichkolwiek rozważań na podstawie jego wyników (por. w tym zakresie wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2018 r. III APa 3/17). Rozstrzygnięcie tego zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości ma zatem fundamentalne znaczenie dla rozpoznania tej sprawy. Na wypadek zaś gdyby podzielony został pogląd o możliwość rozpoznania tej sprawy w sposób zaproponowany w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2025 roku to powstaje kolejne zagadnienie prawne wywołujące poważne wątpliwości a mianowicie czy z uwagi na fakt, że wnioskodawca w niniejszej sprawie jest małoletni wniosek taki powinien zostać oddalony a limine (z uwagi na brak pełnej zdolności do czynności prawnych) a jeśli nie to czy w sprawie tej przedstawiciele ustawowi w osobach rodziców wnioskodawcy mogą go reprezentować czy wymaga to ustanowienia dla wnioskodawcy reprezentanta o którym mowa w art. 99 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego . Zauważyć także należy, że ustawodawca w przywołanej wyżej ustawie z dnia 10 września 2015 r. o uzgodnieniu płci wskazywał w jej art. 4, że wniosek o uzgodnienie płci może zgłosić tylko osoba, której wniosek dotyczy a zainteresowanym w sprawie o uzgodnienie płci jest tylko wnioskodawca. Z kolei w art. 5 tej ustawy wskazano, że o uzgodnienie płci może wnosić osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych i nie pozostaje w związku małżeńskim, u której stwierdzono występowanie tożsamości płciowej odmiennej od płci wpisanej do aktu urodzenia. Do tych rozwiązań zdaje się nawiązywać uchwała z dnia 4 marca 2025 roku, w której Sąd Najwyższy wyraźnie także wskazał, że zmiana oznaczenia płci w akcie urodzenia może nastąpić wyłącznie (pogrubienie dokonane przez autora uzasadnienia) na wniosek osoby, której dotyczy ten akt. Skoro zaś w uchwale tej wyraźnie podkreślono, że możliwości złożenia wniosku ma wyłącznie osoba ubiegająca się o zmianę płci to nie może być ona zastępowana przez reprezentanta z art. 99 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego . Rozstrzygnięcie w tej mierze wywiera bowiem zasadniczy wpływ na życie takiej osoby i otwiera drogę do chirurgicznej korekty płci co stanowi już zmiany o charakterze nieodwracalnym. Trudno przyjąć aby o tak zasadniczej zmianie w funkcjonowaniu takiej osoby w życiu społecznym mógł decydować za nią kto inny nawet przy aprobacie osoby małoletniej. Przywołać także należy pogląd wyrażony przez Rzecznika Praw Obywatelskich w Biuletynie Rzecznika Praw Obywatelskich 2020, nr 2 Zasada Równego Traktowania. Prawo i praktyka, nr 28 Postępowania w sprawach o ustalenie płci – przewodnik, zgodnie z którym kwestia umożliwiania osobom małoletnim przechodzenia korekty płci jest dyskusyjna, także na arenie międzynarodowej. Praktyka państw pozostaje w tym w zakresie niejednolita, chociaż na przestrzeni ostatnich lat można zaobserwować tendencję do otwierania krajowych procedur także dla nastolatków. W Polsce, co do zasady, powództwo o ustalenie płci jest ścieżką zamkniętą dla małoletnich, ze względu na ich brak pełnej zdolności do czynności prawnych. Możliwa jest jednak sytuacja, w której za zgodą rodziców pozew przeciwko nim, w imieniu osoby małoletniej, wniesienie zastępujący ją kurator. Ustalenie prawidłowej reprezentacji osoby małoletniej (przy założeniu, że postępowanie w tym zakresie w ogóle toczyć się może w postępowaniu nieprocesowym) ma także zasadnicze znaczenie dla oceny jego ważności z uwagi na treść art. 379 pkt. 2 k.p.c. a ewentualna nieważność takiego postępowania wywołuje wszystkie wskazane wyżej konsekwencje. Mając zatem na względzie wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd orzekł jak w sentencji. Z/ odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi przedstawicieli ustawowych wnioskodawcy a po wykonaniu akta przedstawić Sądowi Okręgowemu w Radomiu Wydział I Cywilny 1) dokonać publikacji orzeczenia w systemie (...) 02/04/2025 Sędzia Robert Tomikowski