I Ns 582/15

Sąd Rejonowy w Bielsku PodlaskimBielsk Podlaski2015-09-23
SAOSCywilnespadkiWysokarejonowy
spadekdziedziczeniegospodarstwo rolneakt własności zieminieruchomościpostępowanie spadkoweprawo cywilne

Sąd stwierdził nabycie spadku po E. W. (1) i E. W. (2), w tym gospodarstwa rolnego, które na mocy aktów własności ziemi przeszło na dzieci spadkodawców.

Wnioskodawca M. W. domagał się stwierdzenia nabycia spadku po rodzicach, w tym gospodarstwa rolnego. Uczestnicy postępowania kwestionowali skład spadku w tym zakresie, wskazując na akty własności ziemi. Sąd ustalił, że gospodarstwo rolne zostało nabyte przez dzieci na mocy decyzji administracyjnych, a spadkodawcy nie byli jego właścicielami w chwili śmierci. W związku z tym, stwierdzono nabycie spadku, w tym posiadania gospodarstwa rolnego, przez spadkobierców.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nabycia spadku po E. W. (1) i E. W. (2). Wnioskodawca M. W. domagał się stwierdzenia nabycia spadku, w tym gospodarstwa rolnego, które jego zdaniem wchodziło w skład spadku. Uczestnicy postępowania, J. W. (2) i N. N. (1), kwestionowali ten fakt, wskazując, że grunty rolne zostały nabyte przez nich na mocy aktów własności ziemi. Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim, po analizie materiału dowodowego, w tym aktów stanu cywilnego i decyzji administracyjnych, ustalił, że spadkodawcy nie byli właścicielami gospodarstwa rolnego w chwili śmierci. Gospodarstwo rolne o powierzchni 10,28 ha zostało nabyte przez uczestników postępowania, J. W. (2) i N. N. (1), na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych – aktów własności ziemi. Sąd odrzucił zarzut wnioskodawcy o nieważności aktu własności ziemi, podkreślając związanie sądów powszechnych decyzjami administracyjnymi, które nie zostały prawomocnie uchylone. W związku z tym, sąd stwierdził, że spadek po E. W. (1) nabyli jego żona E. W. (2) w 1/4 części oraz dzieci: M. W., N. N. (1) i J. W. (2) po 1/4 części, w tym posiadanie gospodarstwa rolnego. Spadek po E. W. (2) nabyli jej synowie M. W., J. W. (2) i córka N. N. (1) po 1/3 części. O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 520 § 1 kpc, obciążając nimi strony we własnym zakresie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, gospodarstwo rolne nie wchodziło w skład spadku po rodzicach, ponieważ zostało nabyte przez dzieci na mocy prawomocnych decyzji administracyjnych (aktów własności ziemi), które wyłączyły je ze spadku.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na analizie aktów własności ziemi, które jednoznacznie wskazywały, że grunty rolne stały się własnością uczestników postępowania. Sąd podkreślił, że sądy powszechne są związane decyzjami administracyjnymi, które nie zostały prawomocnie uchylone, a zarzuty dotyczące nieważności aktów własności ziemi nie mogły być skutecznie podniesione w postępowaniu cywilnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzenie nabycia spadku

Strona wygrywająca

M. W., E. W. (2), N. N. (1), J. W. (2)

Strony

NazwaTypRola
M. W.osoba_fizycznawnioskodawca
J. W. (1)osoba_fizycznauczestnik
N. N. (1)osoba_fizycznauczestnik
E. W. (1)osoba_fizycznaspadkodawca
E. W. (2)osoba_fizycznaspadkodawca
J. W. (2)osoba_fizycznauczestnik

Przepisy (16)

Główne

k.c. art. 926 § § 1

Kodeks cywilny

Przewiduje dwa tytuły powołania do spadku: przepisy ustawy i testament.

k.c. art. 931 § § 1

Kodeks cywilny

W pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych, z zastrzeżeniem, że część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku.

k.p.c. art. 520 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Zasada ponoszenia kosztów postępowania przez uczestników we własnym zakresie w postępowaniu nieprocesowym.

Pomocnicze

k.c. art. 926 § § 1 i 2

Kodeks cywilny

Określa porządek dziedziczenia na podstawie ustawy, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny art. LI § § 1

Do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej.

Dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe art. 17 § § 1

Dzieci spadkodawcy dziedziczą w częściach równych.

Dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe art. 17 § § 2

Część spadkowa zmarłego dziecka przechodzi na jego dzieci w częściach równych.

Dekret z dnia 8 października 1946 r. Prawo spadkowe art. 22

Małżonek dziedziczy z ustawy w określonych proporcjach, w tym 1/4 spadku w zbiegu ze zstępnymi.

k.c. art. 1059

Kodeks cywilny

Określa przesłanki dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez dzieci spadkodawcy.

k.c. art. 1060 § § 1

Kodeks cywilny

Stosuje się odpowiednio do dziedziczenia przez małżonka i wnuków.

Ustawa z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa art. 63 § ust. 2

Wyłączył stosowanie do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (aktów własności ziemi) przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji.

k.p.c. art. 227

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy dopuszczalności dowodu w postępowaniu cywilnym.

k.c. art. 176 § § 2

Kodeks cywilny

Pozwala na doliczenie okresu posiadania spadkodawcy przez spadkobiercę posiadacza.

k.c. art. 922

Kodeks cywilny

Ogólny przepis o spadkobraniu, rozumiany jako obejmowanie przez spadek wszelkich uprawnień, roszczeń i sytuacji prawnych o treści majątkowej.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku przepisy wprowadzające kodeks cywilny art. LV § § 1

Do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego stosuje się przepisy tego kodeksu, o ile artykuły poniższe nie stanowią inaczej.

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku przepisy wprowadzające kodeks cywilny art. LVI § § 1

Prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem 5 lipca 1963 r. zachowują spadkobiercy, którzy przed tą datą objęli w posiadanie to gospodarstwo lub jego część.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Gospodarstwo rolne zostało nabyte przez dzieci na mocy aktów własności ziemi, a zatem nie wchodzi w skład spadku. Sądy powszechne są związane ostatecznymi decyzjami administracyjnymi i nie mogą badać ich ważności, chyba że są one dotknięte kwalifikowanymi wadami powodującymi ich bezwzględną nieważność.

Odrzucone argumenty

Gospodarstwo rolne wchodzi w skład spadku po rodzicach. Akt własności ziemi z dnia 28 lutego 1975 roku został wydany z rażącym naruszeniem prawa.

Godne uwagi sformułowania

Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje: W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie daję podstawę do przyjęcia, że spadkodawcy na datę swojej śmierci nie byli właścicielami jakichkolwiek gruntów rolnych spełniających wymogi gospodarstwa rolnego. Zasadą jest związanie Sądów powszechnych decyzją administracyjną. Dopóki decyzja ostateczna nie zostanie w sposób wiążący uchylona przez kompetentny organ administracji lub Sąd administracyjny z powodu jej nielegalności lub nieważności, to Sąd powszechny [...] musi uznawać akt mający wszystkie formalnoprocesowe cechy decyzji za wiążący i ważny. Przy koncepcji bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej chodzi jedynie o takie wady decyzji, które dyskwalifikują ją jako indywidualny akt administracyjny z punktu widzenia podstawowych cech kreatywnych przesądzających o bycie prawnym aktu administracyjnego w ogóle. W realiach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do odstępstwa od podstawowej zasady dotyczącej kosztów postępowania wyrażonej w art. 520§1 k.p.c.

Skład orzekający

Małgorzata Hajduczenia

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych, związanie sądów powszechnych decyzjami administracyjnymi (aktami własności ziemi) oraz zasady ponoszenia kosztów w postępowaniu nieprocesowym."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i faktycznego z okresu otwarcia spadków (1959 i 1980 r.) oraz specyfiki aktów własności ziemi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy dziedziczenia gospodarstwa rolnego i interpretacji przepisów dotyczących aktów własności ziemi, co jest istotne dla prawników zajmujących się prawem spadkowym i nieruchomościami. Pokazuje złożoność prawną dziedziczenia w kontekście zmian przepisów.

Dziedziczenie gospodarstwa rolnego: Kiedy akt własności ziemi decyduje o spadku?

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt I Ns 582/15 POSTANOWIENIE Dnia 23 września 2015 roku Sąd Rejonowy w Bielsku Podlaskim I Wydział Cywilny w składzie : Przewodniczący SSR Małgorzata Hajduczenia Protokolant: Ewa Trusiak po rozpoznaniu w dniu 9 września 2015 roku w Bielsku Podlaskim na rozprawie sprawy z wniosku M. W. z udziałem J. W. (1) i N. N. (1) o stwierdzenie nabycia spadku po E. W. (1) i E. W. (2) postanawia: I. Stwierdzić, że spadek po E. W. (1) , synu B. i T. , zmarłym dnia 25 września 1959 roku w A. , ostatnio stale zamieszkałym w A. , gmina B. na podstawie ustawy nabyli: - żona E. W. (2) , córka M. i N. w 1/4 części - syn M. W. , syn E. i E. w 1/4 części - córka N. N. (1) , córka E. i E. w 1/4 części - syn J. W. (2) , syn E. i E. w ¼ części, w tym także wchodzące w skład spadku posiadanie gospodarstwa rolnego. II. Stwierdzić, że spadek po E. W. (2) , córce M. i N. , zmarłej dnia 2 maja 1980 roku w A. , ostatnio stale zamieszkałej w A. , gmina B. na podstawie ustawy nabyli: - syn M. W. , syn E. i E. w 1/3 części - córka N. N. (1) , córka E. i E. w 1/3 części - syn J. W. (2) , syn E. i E. w 1/3 części. III. Stwierdzić, że zainteresowani ponoszą we własnym zakresie koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Sygn. akt I Ns 582/15 UZASADNIENIE Wnioskodawca M. W. wniósł o stwierdzenie nabycia spadku w drodze dziedziczenia ustawowego po E. W. (1) , synu B. i T. , zmarłym 25 września 1959 roku w A. , ostatnio stale zamieszkałym w A. , gmina B. oraz po E. W. (2) , córce M. i N. , zmarłej dnia 2 maja 1980 roku w A. , ostatnio stale zamieszkałej w A. , gmina B. . Podnosił, że w skład spadku po zmarłych wchodziło gospodarstwo rolne położone w A. , o powierzchni 10,28 ha. W toku postępowania podnosił, że zaskarża akt własności ziemi nr (...) (...) z dnia 28 lutego 1975 roku wskazując, że został on wydany z rażącym naruszeniem prawa osób zainteresowanych i żądał „ swojej części w spadku w zakresie gospodarstwa rolnego”. Domagał się także zasądzenia od uczestników postępowania na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania według norm przepisanych. Uczestnik postępowania J. W. (2) wnosił o oddalenie wniosku wskazując, że w skład spadku po spadkodawcach nie wchodzi gospodarstwo rolne. Uczestniczka postępowania N. N. (1) przychyliła się do wniosku podnosząc, że „ chciałaby otrzymać więcej niż to wynika z aktu własności ziemi”. Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje: Spadkodawca E. W. (1) , syn B. i T. zmarł 25 września 1959 roku w A. . Ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwał w A. , gmina B. (k. 5 akt sprawy I- odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy). Spadkodawca ze spadkobierców ustawowych pozostawił: żonę E. W. (2) ( k. 13 akt – odpis skrócony aktu małżeństwa) obecnie nieżyjącą, która zmarła 2 maja 1980 roku( k. 4 akt - odpis skrócony akt zgonu) oraz dzieci: syna M. W. ( k. 6 - odpis skrócony aktu urodzenia ), syna J. W. (2) ( k7- odpis skrócony aktu urodzenia) i córkę N. N. (1) ( k. 8 akt- odpis skrócony aktu małżeństwa). Innych dzieci, w tym pozamałżeńskich i przysposobionych nie pozostawił. Zmarły E. W. (1) nie sporządził testamentu. Nikt ze spadkobierców nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. (k. 25v- zapewnienie). Spadkodawczyni E. W. (2) , córka M. i N. zmarła 2 maja 1980 roku w A. . Ostatnio przed śmiercią stale zamieszkiwała w A. , gmina B. (k. 4 akt sprawy I- odpis skrócony aktu zgonu spadkodawcy). Była wdową. Spadkodawczyni ze spadkobierców ustawowych pozostawiła dzieci: syna M. W. ( k. 6 - odpis skrócony aktu urodzenia ), syna J. W. (2) ( k7- odpis skrócony aktu urodzenia) i córkę N. N. (1) ( k. 8 akt- odpis skrócony aktu małżeństwa). Innych dzieci, w tym pozamałżeńskich i przysposobionych nie pozostawiła. Zmarła E. W. (2) nie sporządziła testamentu. Nikt ze spadkobierców nie odrzucił spadku, nie zrzekł się dziedziczenia i nie został uznany za niegodnego dziedziczenia. (k. 25v- zapewnienie). Prawo polskie – w myśl art. 926§1 k.c. - przewiduje dwa tytuły powołania do spadku: przepisy ustawy oraz wola spadkodawcy wyrażona w testamencie odpowiadającym wymaganiom formalnym, przy czym ustawa daje pierwszeństwo porządkowi dziedziczenia określonemu przez spadkodawcę w testamencie. Dlatego też dziedziczenie na podstawie ustawy co do całości spadku ma miejsce wtedy, gdy spadkodawca nie sporządził w ogóle testamentu, sporządził testament, którego treść ogranicza się do innych rozrządzeń albo gdy spadkodawca sporządził testament, który okazał się nieważny lub bezskuteczny ( §2 i 3 ). Wobec bezspornego i niekwestionowanego przez nikogo z zainteresowanych ustalenia, że w/w spadkodawca nie pozostawił testamentu, porządek dziedziczenia po nim określają przepisy Kodeksu cywilnego ( art. 926 § 1 i 2 kc ). Zgodnie z treścią przepisu art. LI ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Przepisy wprowadzające kodeks cywilny . (Dz.U.1964.16.94) do spraw spadkowych stosuje się prawo obowiązujące w chwili śmierci spadkodawcy, o ile przepisy poniższe nie stanowią inaczej. Art. 17 . § 1 dekretu z dnia 8 października 1946 r. prawo spadkowe (Dz.U.1946.60.328) stanowi, że do spadku powołane są przede wszystkim dzieci spadkodawcy, które dziedziczą w częściach równych. § 2. Jeżeli dziecko nie żyje w chwili otwarcia spadku, część spadkowa, jaka by mu przypadła, przechodzi na jego dzieci w częściach równych. Przepis ten stosuje się odpowiednio do wstępowania dalszych zstępnych w miejsce swych wstępnych. W myśl natomiast art. 22 w/w dekretu pozostały przy życiu małżonek dziedziczy z ustawy: w zbiegu ze zstępnymi małżonka zmarłego - jedną czwartą część spadku, w zbiegu z jego rodzicami i rodzeństwem lub zstępnymi rodzeństwa - połowę spadku, a w braku takich krewnych - cały spadek. Ze złożonego przez wnioskodawcę zapewnienia spadkowego i znajdujących się w aktach sprawy aktów stanu cywilnego wynika, że spadkodawca E. W. (1) w chwili śmierci był żonaty oraz miał troje dzieci należy więc stwierdzić, że do spadku po w/w spadkodawcy z mocy ustawy powołani zostali: żona E. W. (2) z udziałem w wysokości ¼ części i dzieci: syn M. W. , syn J. W. (2) i córka N. N. (1) , a ich udziały wynoszą po 1/4 części każdego z nich. W myśl art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Jednakże część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Ze złożonego przez wnioskodawcę zapewnienia spadkowego i znajdujących się w aktach sprawy aktów stanu cywilnego wynika, że spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową oraz miała troje dzieci należy więc stwierdzić, że do spadku po w/w spadkodawczyni z mocy ustawy powołani zostali: syn M. W. , syn J. W. (2) i córka N. N. (1) z udziałami po 1/3 części każde z nich. Na datę otwarcia spadku po E. W. (1) i E. W. (2) obowiązywały przesłanki warunkujące dziedziczenie spadkowego gospodarstwa rolnego. Wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r. (P 4/99, OTK 2001, nr 1, poz. 5) przepis art. 1059 k.c. został uznany za niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zakresie, w którym odnosi się do spadków otwartych od dnia 14 lutego 2001 r. Rolą Sądu w niniejszym postepowaniu było zatem ustalenie czy w skład spadku po w/w spadkodawcach wchodzi gospodarstwo rolne i ewentualnie kto ze spadkobierców ustawowych przedmiotowe przesłanki spełnia. Zainteresowani toczyli spór co do składu majątku spadkowego w zakresie gospodarstwa rolnego. Wnioskodawca podnosił, że w skład spadku po rodzicach wchodziło gospodarstwo rolne, uczestnicy postępowania wywodzili natomiast, że przedmiotowe grunty stały się ich własnością w oparciu o akty własności ziemi. W ocenie Sądu analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie daję podstawę do przyjęcia, że spadkodawcy na datę swojej śmierci nie byli właścicielami jakichkolwiek gruntów rolnych spełniających wymogi gospodarstwa rolnego. Znajduje to potwierdzenie zarówno w informacji z dnia 23 lipca 2015 roku nadesłanej przez Starostwo Powiatowe w B. ( k. 32-33), jak również w aktach uwłaszczeniowych Nr (...) i (...) (...) . W/w dowody jednoznacznie wskazują, że gospodarstwo rolne położone w A. , gmina B. o łącznej powierzchni 10,28 ha, na które powoływał się wnioskodawca, zostało nabyte na podstawie prawomocnych decyzji administracyjnych – aktów własności ziemi przez uczestników postępowania, w tym przez J. W. (2) – nieruchomości o łącznej powierzchni 7,72 ha i N. N. (1) – nieruchomości o łącznej powierzchni 2,56 ha. Powyższe uzasadnia zatem przekonanie, że na datę otwarcia spadku po E. W. (1) , w skład spadku po w/w spadkodawcy wchodziło wyłącznie posiadanie samoistne gospodarstwa rolnego, czego zresztą zainteresowani nie kwestionowali, natomiast w dacie swojej śmierci spadkodawczyni E. W. (2) nie posiadała przymiotu posiadacza samoistnego żadnych nieruchomości albowiem właścicielami nieruchomości rolnych, które uprzednio znajdowały się w posiadaniu spadkodawców, z dniem uprawomocnienia się decyzji uwłaszczeniowych stały się dzieci spadkodawców. W tym miejscu odnieść się należy do zarzutu wnioskodawcy odnoszącego się do nieważności aktu własności ziemi z dnia 28 lutego 1975 roku Nr (...) . Zasadą jest związanie Sądów powszechnych decyzją administracyjną. Z przedmiotowego związania wynika przede wszystkim nakaz respektowania treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji oraz zakaz ingerowania w tę treść rozumiany jako możliwość pominięcia lub modyfikacji materialnoprawnych skutków wynikających z decyzji. Oznacza to, że dopóki decyzja ostateczna nie zostanie w sposób wiążący uchylona przez kompetentny organ administracji lub Sąd administracyjny z powodu jej nielegalności lub nieważności, to Sąd powszechny niemający przyznanej ustawowej kompetencji do zniesienia obowiązywania decyzji administracyjnej, musi uznawać akt mający wszystkie formalnoprocesowe cechy decyzji za wiążący i ważny ( tak wyrok Sądu Naj. z dnia 17 października 2000 roku, I CKN 846/98 , Lex Polonica nr 390246 , wyrok Sądu Naj. z dnia 19 listopada 2004 roku , V CK 251/04 , Lex Polonica nr 407875 oraz uchwałę składu siedmiu sędziów Sądu Naj. z dnia 9 października 2007 roku , III CZP 46/07 , OSNC z 2008 roku , Z. 3, poz. 30 , wyrok Sądu Naj. z dnia 10 lutego 2012 roku , II CSK 326/11 , Lex nr 1131123 oraz wyrok Sądu Naj. z dnia 25 stycznia 2012 roku , V CSK 51/11 , Biul. Sądu Naj. z 2012 roku , Nr 3 , poz. 13 – 14 ). Powyższa zasada doznaje ograniczenia wyłącznie w przypadku kwalifikowanych wad decyzji, które wyczerpują wypracowaną w judykaturze Sądu Najwyższego konstrukcję tzw. bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej. Przy koncepcji bezwzględnej nieważności decyzji administracyjnej chodzi jedynie o takie wady decyzji, które dyskwalifikują ją jako indywidualny akt administracyjny z punktu widzenia podstawowych cech kreatywnych przesądzających o bycie prawnym aktu administracyjnego w ogóle. Ponieważ koncepcja bezwzględnej nieważności decyzji nie ma oparcia w prawie administracyjnym, to przyjmuje się, że chodzi o przypadki nieistnienia decyzji , względnie istnienia tzw. „nie aktu” . W orzecznictwie do takich wad zalicza się brak organu powołanego do orzekania w określonej materii , niezastosowanie jakiejkolwiek procedury lub oczywiste naruszenie zasad postępowania administracyjnego ( por. uchwałę SN z dnia 21 listopada 1980 roku, III CZP 43/80 , OSNC z 1981 roku , Z. 8 , poz. 142 , postanowienie SN z dnia 9 listopada 1994 roku , III CRN 36/94 , OSNC z 1995 roku , Z. 3 , poz. 54) . Przyjmuje się zatem, że z nieistnieniem decyzji ( bezwzględną nieważnością decyzji ) będziemy mieli do czynienia w, gdy decyzja pozbawiona jest cech aktu formalnoprocesowego. Do przesłanek formalnoprocesowych niezbędnych do zaistnienia decyzji należą: - realny fakt podjęcia przez organ administracji publicznej czynności skierowanej na wywołanie skutków prawnych , - nadanie tej czynności oraz jej przedmiotowym wytworom formy procesowej wskazującej na wolę wywołania skutków prawnych wobec oznaczonych podmiotów ( podmiotu ) , - faktyczne istnienie co najmniej jednego podmiotu będącego adresatem aktu , - faktyczne stworzenie co najmniej jednemu adresatowi aktu możliwości zapoznania się z jego treścią . Jeżeli decyzja pozbawiona będzie, choćby jednego z wymienionych warunków, to wówczas możemy mówić o jej nieistnieniu , tj. o bezwzględnej nieważności decyzji ( zob. M. Romańska , M. Kamiński : Moc wiążąca decyzji administracyjnej w postępowaniu cywilnym a koncepcje jej nieważności , P.S. z 2008 roku , Z. 4 , str. 5 – 21 ) . Przy istnieniu zaś powyższych przesłanek formalnoprocesowych nie można przyjąć bezwzględnej nieważności decyzji , choćby była ona dotknięta wadami wymienionymi w art. 145 k.p.a. i w art. 156 k.p.a. uzasadniającymi stwierdzenie jej nieważności lub uchylenie w wyniku wznowienia postępowania ( tak wyrok Sądu Naj. z dnia 7 lipca 2005 roku , IV CK 12/05 , Lex nr 180909 , uzasadnienie powołanego wyżej wyroku Sądu Naj. z dnia 19 listopada 2004 roku , VCK 251/04 oraz wyrok Sądu Naj. z dnia 13 lutego 2004 roku , II CK 456/02 , Lex Polonica nr 1839969) . Niczego w tym zakresie nie zmienia fakt , że przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa wyłączył stosowanie do ostatecznych decyzji wydanych na podstawie ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych ( aktów własności ziemi ) przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczących wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności i uchylenia lub zmiany decyzji . Wyłączenie możliwości wzruszenia na drodze postępowania administracyjnego decyzji administracyjnej ( aktu własności ziemi ) nie doprowadziło bowiem do otwarcia możliwości sądowej kontroli aktów własności ziemi z powołaniem się na wady wymienione , czy to w przepisie art. 145 k.p.a. , czy też w art. 156 k.p.a. Przepis art. 63 ust. 2 ustawy z dnia 19 października 1991 roku był zamierzonym działaniem ustawodawcy, który pomimo świadomości licznych błędów ( i to nawet rażących ) popełnianych przez organy administracyjne przy wydawaniu aktów własności ziemi zdecydował się – w celu zapewnienia stabilności prawa własności nieruchomości rolnych oraz pewności obrotu prawnego – na wyłączenie kontroli administracyjnej oraz sądowej tychże aktów ( por. uchwałę Sądu Naj. z dnia 30 czerwca 1992 roku , III CZP 73/92 , OSNC z 1992 roku , Z. 11 , poz. 201 oraz uzasadnienie wyroków Trybunału Konstytucyjnego : z dnia 22 lutego 2000 roku , SK 13/98 , OTK z 2000 roku , Z. 1 , poz. 5 oraz z dnia 15 maja 2000 roku , SK 29/99 , OTK z 2000 roku, Z. 4 , poz. 110 ). W tym miejscu podnieść należy, że Sąd na podstawie art. 227 k.p.c. oddalił wniosek wnioskodawcy o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków I. I. i E. K. oraz wniosek uczestnika postępowania J. W. (2) o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków W. O. i L. K. albowiem okoliczności, na które mieli być słuchani w/w świadkowie nie miały istotnego znaczenia w sprawie. Uwzględniając w/w argumentację podnieść wymaga, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym w szczególności analiza akt uwłaszczeniowych, nie dawały podstaw do przyjęcia, że decyzja administracyjna w postaci aktu własności ziemi z dnia 28 lutego 1975 roku stanowiła decyzję nieistniejącą ( bezwzględnie nieważną). Przedmiotowa decyzja spełniała bowiem wszystkie przytoczone uprzednio przesłanki formalnoprocesowe wymagane do zaistnienia aktu. Oznacza to, że z chwilą uprawomocnienia się przedmiotowej decyzji właścicielem nieruchomości rolnych położonych w A. , gmina B. o łącznej powierzchni 7,72 ha stał się uczestnik postępowania J. W. (2) . Zdaniem Sądu ustalenie, że spadkodawca E. W. (1) na datę swojej śmierci był posiadaczem samoistnym gospodarstwa rolnego położonego w A. , gmina B. o łącznej powierzchni 10,28 ha obligowało Sąd do badania, który ze spadkobierców dziedziczących spadek na zasadach ogólnych spełnia także przesłanki do dziedziczenia posiadania spadkowego gospodarstwa rolnego. Podnieść bowiem wymaga, że w doktrynie i orzecznictwie przeważa pogląd o dziedziczności samoistnego posiadania (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 26 stycznia 1968 r., III CZP 100/67, OSNC 1968, nr 8 - 9, poz. 134, czy postanowienie z dnia 28 kwietnia 1999 r., I CKU 105/98, OSNC 1999, nr 11, poz. 197). Opiera się ono z jednej strony na treści art. 176 § 2 k.c. , pozwalającego na doliczenie okresu posiadania spadkodawcy przez spadkobiercę posiadacza, a z drugiej na treści ogólnego przepisu art. 922 k.c. o spadkobraniu, rozumianego w ten sposób, że w skład spadku wchodzą wszelkie uprawnienia, roszczenia i sytuacje prawne o treści majątkowej, które nie są wyraźnie ze spadku wyłączone. Zgodnie z treścią przepisu art. LV § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz.U.1964.16.94) do dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem wejścia w życie kodeksu cywilnego stosuje się przepisy tego kodeksu, o ile artykuły poniższe nie stanowią inaczej. Jednakże ilekroć przepisy tytułu X księgi czwartej kodeksu cywilnego odsyłają do przepisów zawartych w innych tytułach tej księgi, stosuje się zamiast nich przepisy dotychczasowe. ( § 2 ). W myśl natomiast art. LVI § 1 w/w ustawy prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego należącego do spadku otwartego przed dniem 5 lipca 1963 r. zachowują spadkobiercy, którzy przed dniem 5 lipca 1963 r. w drodze faktycznych (nieformalnych) działów spadku objęli w posiadanie to gospodarstwo lub jego część. Przepis ten stosuje się również w wypadku, gdy do dziedziczenia był powołany tylko jeden spadkobierca, jeżeli przed dniem 5 lipca 1963 r. objął w posiadanie należące do spadku gospodarstwo rolne. § 2. Prawo dziedziczenia takiego gospodarstwa zachowują również spadkobiercy określeni w przepisach art. 1059-1062 kodeksu cywilnego z tą jednak zmianą, że określone w tych przepisach warunki istniały nie w chwili otwarcia spadku, lecz w dniu 5 lipca 1963 r. i że przewidziane w tych przepisach oświadczenie o gotowości prowadzenia gospodarstwa zostało złożone przed dniem 6 stycznia 1964 r. § 3. Prawo dziedziczenia gospodarstwa rolnego przez spadkobierców, którzy zmarli przed dniem 5 lipca 1963 r., podlega przepisom obowiązującym przed tą datą. Prawo dziedziczenia udziałów w spadkowym gospodarstwie rolnym zachowują ci spośród ich spadkobierców, którzy odpowiadają warunkom określonym w paragrafach poprzedzających. W braku takich spadkobierców udział zmarłego w gospodarstwie rolnym przypada w odpowiednim stosunku tym jego współspadkobiercom, którzy bezpośrednio przed dniem 5 lipca 1963 r. pracowali w tym gospodarstwie, a jeżeli takich współspadkobierców nie było - pozostałym współspadkobiercom zachowującym prawo dziedziczenia według przepisów paragrafów poprzedzających. Zgodnie z art. 1059 § 1 k.c. dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli: 1) bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie nieprzerwanie co najmniej od roku albo 2) w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo 3) w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo 4) w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo 5) w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy. § 2. Jeżeli żadne z dzieci spadkodawcy nie odpowiada jednemu z warunków przewidzianych w punktach 1, 2 lub 3 paragrafu poprzedzającego, dziedziczą z ustawy gospodarstwo te spośród nich, które mają kwalifikacje do prowadzenia gospodarstwa rolnego i nie później niż przed upływem sześciu miesięcy od otwarcia spadku oświadczą w sądzie lub w państwowym biurze notarialnym gotowość prowadzenia gospodarstwa należącego do spadku. Art. 1060 § 1 kc stanowi zaś, że przepisy artykułu poprzedzającego stosuje się odpowiednio do dziedziczenia z ustawy przez małżonka spadkodawcy, jak również do dziedziczenia z ustawy przez wnuków spadkodawcy powołanych stosownie do przepisu art. 931 § 2. Dalsi zstępni spadkodawcy nie są powołani z ustawy do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. § 2. W granicach określonych w art. 931 § 2 wnuki spadkodawcy, które bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w należącym do spadku gospodarstwie rolnym nieprzerwanie co najmniej od roku i dla których ta praca stanowiła główne źródło utrzymania, dziedziczą to gospodarstwo także wtedy, gdy ich ojciec lub matka nie mogą gospodarstwa dziedziczyć dla braku warunków przewidzianych w art. 1059. Z zeznań złożonych przez wnioskodawcę M. W. i uczestników postępowania J. W. (2) i N. N. (1) (k. 25v-26) wynika, że wszyscy spadkobiercy ustawowi dziedziczący spadek na zasadach ogólnych spełniali przesłanki do dziedziczenia posiadania spadkowego gospodarstwa rolnego po spadkodawcy E. W. (1) . W spadkowym gospodarstwie rolnym co najmniej rok przed 5 lipca 1963 roku pracowała żona E. W. (2) , syn J. W. (2) i córka N. N. (1) , natomiast wnioskodawca na datę 5 lipca 1963 roku prowadził swoje indywidualne gospodarstwo rolne. Biorąc pod uwagę powyższe, wszyscy w/w spadkobiercy odziedziczyli posiadanie gospodarstwa rolnego z udziałami po ¼ części każdy z nich. Mając na względzie powyższe, Sąd na mocy art. 17 § 1 i art 22 dekretu z dnia 8 października 1946 r. prawo spadkowe , art. 931 §1 kc , , art. 1059 kc , art. 1060§ 1 kc - w brzemieniu obowiązującym na datę otwarcia spadków, art. LV § 1 i LVI § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku przepisy wprowadzające kodeks cywilny orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania orzeczono w myśl art. 520 § 1 kpc stwierdzając, że zainteresowani ponoszą je we własnym zakresie. Zasadą w postępowaniu nieprocesowym jest, iż każdy uczestnik postępowania ponosi koszty związane ze swym udziałem w sprawie, co oznacza, że obciążają go koszty tej czynności, której sam dokonał, jak i czynności podjętej w jego interesie, także przez sąd, na jego wniosek lub z urzędu. Zasada ujęta w art. 520 § 1 k.p.c. jest nienaruszalna wtedy, gdy uczestnicy są w równym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania lub - mimo braku tej równości - ich interesy są wspólne. W pozostałych wypadkach sąd może od tej zasady odstąpić i na żądanie uczestnika albo z urzędu - jeżeli działa on bez adwokata lub radcy prawnego - orzec według dyrektyw określonych w art. 520 § 2 lub 3 k.p.c. W realiach niniejszej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do odstępstwa od podstawowej zasady dotyczącej kosztów postępowania wyrażonej w art. 520§1 k.p.c. SSR Małgorzata Hajduczenia

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI