I Ns 353/15

Sygn. akt I Ns 353/15 POSTANOWIENIE Dnia 6 października 2015 roku Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Jarosław Janeczek Protokolant: st. sekr. sąd. Monika Adamczyk po rozpoznaniu w dniu 6 października 2015 roku w Rawie Mazowieckiej na rozprawie sprawy z wniosku W. T. z udziałem E. T. o uzupełnienie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po G. T. (1) wydanego w sprawie I Ns 104/15 postanawia: 1) uzupełnić postanowienie z dnia 30 stycznia 2015 roku o stwierdzeniu nabycia spadku po G. T. (1) wydane przez Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej w sprawie I Ns 104/15 w ten sposób, iż stwierdzić, że wchodzące w skład spadku gospodarstwo rolne na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli: jej mąż W. T. , syn S. i M. Z. oraz jej córka E. T. , córka W. A. i G. T. (2) – po ½ (jednej drugiej) części każde z nich; 2) ustalić, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygn. akt I Ns 535/15 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia 14 maja 2015 roku wnioskodawca W. T. wniósł o uzupełnienie prawomocnego postanowienia o stwierdzenia nabycia spadku z dnia 30 stycznia 2015 roku, odnośnie do dziedziczenia gospodarstwa rolnego, uzasadniając żądanie tym, że o fakcie, iż w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne dowiedział się po poprzedniej sprawie. Uczestniczka postępowania E. T. przyłączyła się do wniosku. Sąd Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 5 czerwca 2014 roku do tutejszego Sądu został złożony przez E. T. wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po G. T. (1) . W toku postępowania żaden z uczestników postępowania nie wnosił o ustalenie, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, jak również Sąd prowadzący postępowanie nie wydawał postanowień dotyczących dopuszczenia dowodów na tę okoliczność. (dowód: wniosek, k.2-5; protokół rozprawy, k. 25 załączonych akt I Ns 104/15 Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej) Postanowieniem z dnia 30 stycznia 2015 roku Sąd Rejonowy w Rawie Mazowieckiej, w sprawie o sygnaturze akt I Ns 104/15, stwierdził że spadek po G. T. (1) zmarłej dnia 29 marca 1990 roku w R. , ostatnio stale zamieszkałej w N. , na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza nabyli jej maż W. T. i jej córka E. T. po ½ części spadku każda z nich. (dowód: postanowienia, k.26 załączonych akt I Ns 104/15 Sądu Rejonowego w Rawie Mazowieckiej) W skład spadku po zmarłej G. T. (1) wchodzi udział w wysokości 1/6 w gospodarstwie rolnym położone w miejscowościach D. i S. , gmina K. , o powierzchni 10,87 ha. (okoliczność bezsporna) W chwili śmierci spadkodawczyni W. T. utrzymywał się z pracy w gospodarstwie rolnym swojego ojca położonym w N. . E. T. , gdy umarła jej matka miała niespełna 1 miesiąc. (dowód: przesłuchanie wnioskodawcy, k.11v; przesłuchanie uczestniczki postępowania, k.11v) Powyższy stan faktyczny nie był przedmiotem sporu między stronami. Został ustalony na podstawie twierdzeń stron oraz dokumentów, których nikt nie kwestionował, a i Sąd nie znalazł ku temu podstaw. Sąd Rejonowy zważył, co następuje: Przy tak ustalonym stanie faktycznym w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 677 §3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 181, poz. 1287), która uchyliła tenże przepis. Zgodnie z treścią art. 6 ust. 1 tejże ustawy, jej przepisów nie stosuje się do spadków otwartych przed dniem 1 lipca 1984 roku, natomiast zgodnie z treścią art. 6 ust. 2 ustawy do spadku otwartego przed dniem 14 lutego 2001 r., przepisy, o których mowa w art. 3 pkt 8 i 9 niniejszej ustawy (tj. w szczególności art. 677 §3 k.p.c. ), stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. Artykuł 677 §3 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie wyżej przywołanej ustawy przewidywał, że jeżeli w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku nie orzeczono o dziedziczeniu gospodarstwa rolnego, sąd wyda w tym przedmiocie postanowienie uzupełniające. Natomiast ówczesna treść art. 670 §2 k.p.c. nakładała na sąd obowiązek badania z urzędu, czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne oraz którzy spośród spadkobierców powołanych z ustawy do spadku odpowiadają warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Powstaje jednak pytanie, jak należy rozumieć określenie „wchodzi w skład spadku” oraz w jakim zakresie sąd ma obowiązek przesądzić przynależność gospodarstwa do spadku. Gospodarstwo rolne wchodzi w skład spadku przede wszystkim wówczas, gdy spadkodawcy służyło prawo własności tego gospodarstwa lub udział w jego współwłasności. Nie budzi także wątpliwości, że w skład spadku „wchodzi” gospodarstwo rolne, gdy spadkodawca był samoistnym posiadaczem lub gdy służyło mu roszczenie o odzyskanie własności gospodarstwa (por. uchwałę SN z 26 stycznia 1968 r. III CZP 100/67 z glosą J.S. P. , OSPiKA 1969, nr 1, poz. 4 oraz postanowienie SN z 20 października 1966 r. III CR 242/66, OSN 1967, nr 7-8, poz. 131). W orzecznictwie wskazuje się, że dowodem przynależności gospodarstwa rolnego do spadku jest wypis z księgi wieczystej, zaświadczenie ze zbioru dokumentów lub zaświadczenie z ewidencji gruntów. Wskazuje się jednak także, że dokonując takich ustaleń sąd opiera się przede wszystkim na informacjach podanych przez uczestników postępowania, a w razie wątpliwości lub przy bierności uczestników, prowadzi stosowne dochodzenie. Każdy ze wskazanych wyżej sposobów wykazania, że w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, jest uprawniony. Należy również zauważyć, iż ustalanie w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku składu majątku spadkowego stanowi, sytuację wyjątkową, gdyż sąd stwierdzający nabycie spadku nie dokonuje co do zasady ustaleń, co wchodzi w skład spadku po danym spadkodawcy. Trzeba także zauważyć, że ustalenia dokonane w takim postępowaniu co do przynależności danego przedmiotu do spadku (zarówno pozytywne jak i negatywne) nie są wiążące w innych postępowaniach. Przykładowo w postępowaniu działowym sąd dokonujący działu spadku ustala samodzielnie, jakie przedmioty wchodzą w jego skład. Podobnie np. w procesie windykacyjnym spadkobierca nie może powołać się skutecznie na dokonane w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku ustalenie, że dane prawo wchodzi w skład spadku i w związku z tym zostało przez niego nabyte w drodze dziedziczenia. Jeżeli zgromadzony materiał dowodowy pozwala przyjąć, że przysługiwanie spadkodawcy prawa własności gospodarstwa rolnego jest wysoce prawdopodobne, sąd jest uprawniony do stwierdzenia dziedziczenia tego gospodarstwa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1998 r., II CKN 52/98, Lex 519304) Biorąc pod uwagę powyższe rozważania oraz fakt, iż w rozpoznawanej sprawie nie było sporu co do przysługiwania spadkodawczyni udziału we współwłasności gospodarstwa rolnego należy uznać, że wchodząca w skład spadku udział w wysokości 1/6 w nieruchomości rolnej położone w miejscowościach D. i S. , gmina K. , o powierzchni 10,87 ha., w chwili otwarcia spadku wedle wówczas obowiązujących przepisów prawa stanowiła gospodarstwo rolne. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz. U. z 1983 r., nr 45 z 1964 r., poz. 304 ze zm.), wydanego m.in. na podstawie art. 160 §3 k.c. , za gospodarstwo rolne uważa się wszystkie należące do tej samej osoby lub osób nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą wraz z budynkami, urządzeniami, inwentarzem żywym i martwym, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa rolnego (§ 2 ust. 1 rozporządzenia). Z kolei § 1 ust. 1 wyżej przywołanego rozporządzenia definiuje pojęcie nieruchomości rolnej poprzez określenie, iż nieruchomość uważa się za rolną, jeżeli jest lub może być użytkowana na cele produkcji rolnej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Nie uważa się za nieruchomość rolną nieruchomości należących do tej samej osoby lub osób, jeżeli ich łączny obszar nie przekracza 1ha (§ 1 ust. 3 rozporządzenia). Reasumując powyższe rozważania należy uznać, że nieruchomość, udział w której wchodzi w skład spadku G. T. (1) , stanowiła zatem na datę otwarcia spadku, nieruchomość rolną i tworzyła gospodarstwo rolne w rozumieniu przepisów wyżej przywołanego rozporządzenia Rady Ministrów. Skoro zaś z kolei w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku po G. T. (1) z dnia 30 stycznia 2015 roku nie orzeczono w żaden sposób (tj. ani pozytywnie ani negatywnie) w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego na odrębnych zasadach, postanowienie to musi podlegać uzupełnieniu na podstawie art. 677 §3 k.p.c. Wskazać przy tym należy, że w zakresie dotyczącym uzupełnienia postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w trybie art. 677 §3 k.p.c. brak jest podstaw do stosowania ograniczeń czasowych do wystąpienia z wnioskiem o uzupełnienie postanowienia spadkowego (analogicznych do określonych w art. 679 § 1 k.p.c. ), gdyż instytucja z art. 677 §3 k.p.c. jest instytucją odrębną od instytucji przewidzianej w art. 679 § 1 k.p.c. , a przy tym w przepisach prawa nie przewidziano dla jej zastosowania żadnych ograniczeń czasowych, nawet wobec osób będących uczestnikami poprzedniego postępowania spadkowego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 1976 r., III CRN 91/76, OSNCP 1977, Nr 3, poz. 52) W tej sytuacji, w ocenie Sądu należało ustalić, kto spośród spadkobierców ustawowych G. T. (1) spełniał ustawowe przesłanki do nabycia w drodze dziedziczenia wchodzącego w skład spadku udziału w gospodarstwie rolnym – zastosowanie w tym zakresie znajdują przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu obowiązującym na datę otwarcia spadku. W tym wypadku chodzi o art. 1059 k.c. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 6 kwietnia 1982 roku do 30 września 1990 roku. Późniejsze zmiany tegoż art. 1059 k.c. i innych przepisów dotyczących dziedziczenia gospodarstw rolnych nie mają znaczenia albowiem ustawy nowelizujące kodeks cywilny w tym zakresie zawierały przepisy przejściowe zgodnie, z którymi przepisy kodeksu cywilnego w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą stosuje się do spadków otwartych od dnia wejścia w życie ustawy nowelizującej [ art. 14 ust 1 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks cywilny z dnia 28 lipca 1990 r. (Dz. U. Nr 55, poz. 321)]. Art. 1059 k.c. (w brzmieniu obowiązującym w dniu otwarcia spadku) w związku z art. 1064 k.c. stanowił, iż dzieci spadkodawcy dziedziczą z ustawy gospodarstwo rolne, jeżeli: bezpośrednio przed otwarciem spadku pracowały w tym gospodarstwie albo w chwili otwarcia spadku są członkami rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub pracują w gospodarstwie rolnym takiej spółdzielni, albo w chwili otwarcia spadku bądź prowadzą inne indywidualne gospodarstwo rolne, bądź też pracują w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, małżonka lub jego rodziców, albo w chwili otwarcia spadku bądź są małoletnie, bądź też pobierają naukę zawodu lub uczęszczają do szkół, albo w chwili otwarcia spadku są trwale niezdolne do pracy (przez co – zgodnie z § 7 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 roku w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz. U. z 1983 r., nr 45 z 1964 r., poz. 304 ze zm.) – należy rozumieć osiągnięcie przez kobietę 60-go, a przez mężczyznę 65-go roku życia lub też zaliczenie do I lub II grupy inwalidów). W chwili otwarcia spadku po G. T. (1) zarówno W. T. , jak E. T. spełniali warunki do nabycia wchodzącego w skład spadku gospodarstwa rolnego, bowiem pierwszy ze spadkobierców pracował wówczas w gospodarstwie rolnym swoich rodziców, a spadkobierczyni była osobą małoletnią. Stwierdzić, więc należy, że gospodarstwo rolne wchodzące w skład spadku odziedziczyli W. T. i E. T. w częściach równych, zgodnie z zasadą wynikającą z art. 931 k.c. Sąd uznał również na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. , iż każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. SSR Jarosław Janeczek