I NS 348/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy dla miasta stołecznego Warszawy w Warszawie, w I Wydziale Cywilnym, rozpoznał wniosek E. B. o stwierdzenie nabycia spadku po K. D., który zmarł w Wielkiej Brytanii. Wnioskodawczyni powołała się na polskie obywatelstwo spadkodawcy jako podstawę jurysdykcji polskich sądów. Sąd, działając na posiedzeniu niejawnym, postanowił odrzucić wniosek z powodu braku jurysdykcji. Uzasadnienie opiera się na przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 dotyczącego dziedziczenia. Zgodnie z rozporządzeniem, jurysdykcję co do ogółu spraw spadkowych mają sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. W przypadku braku miejsca zwykłego pobytu w państwie członkowskim, jurysdykcja może wynikać z położenia majątku spadkowego lub obywatelstwa (pod warunkiem posiadania majątku w tym państwie lub ostatniego miejsca pobytu). Sąd podkreślił, że Wielka Brytania jest państwem trzecim w rozumieniu rozporządzenia. Ponieważ spadkodawca miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Wielkiej Brytanii, a nie ustalono majątku spadkowego w Polsce, polskie sądy nie posiadały jurysdykcji. Sąd odrzucił również możliwość zastosowania klauzuli 'forum necessitatis' (art. 11 rozporządzenia), wskazując, że nie uprawnia ona do rozpoznawania spraw jedynie w celu ułatwienia postępowania wnioskodawcy, zwłaszcza gdy postępowanie można przeprowadzić w Wielkiej Brytanii, mimo że wymagałoby to skorzystania z pomocy prawnika znającego prawo brytyjskie. Sąd zaznaczył, że rozpoznanie sprawy mimo braku jurysdykcji skutkowałoby nieważnością postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie jurysdykcji polskich sądów w sprawach spadkowych po osobach zmarłych poza granicami Polski, w szczególności w krajach spoza UE, w kontekście stosowania rozporządzenia UE 650/2012.
Dotyczy spraw spadkowych po osobach zmarłych po 17 sierpnia 2015 r. i sytuacji, gdy ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy znajdowało się poza UE, a majątek spadkowy nie jest zlokalizowany w Polsce.
Zagadnienia prawne (2)
Czy polskie sądy posiadają jurysdykcję do stwierdzenia nabycia spadku po obywatelu polskim, który ostatnie miejsce zwykłego pobytu miał w Wielkiej Brytanii?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, polskie sądy nie posiadają jurysdykcji w tej sprawie.
Uzasadnienie
Jurysdykcję sądów polskich w sprawach spadkowych reguluje rozporządzenie UE 650/2012. Zgodnie z nim, jurysdykcję mają sądy państwa zwykłego pobytu zmarłego. W przypadku braku miejsca zwykłego pobytu w państwie UE, jurysdykcja może wynikać z położenia majątku lub obywatelstwa, ale tylko pod określonymi warunkami. Ponieważ spadkodawca zmarł w Wielkiej Brytanii (państwie trzecim w rozumieniu rozporządzenia) i nie ustalono majątku spadkowego w Polsce, polskie sądy nie mają jurysdykcji.
Czy w sytuacji braku jurysdykcji głównej, można zastosować klauzulę 'forum necessitatis' (art. 11 rozporządzenia 650/2012) w celu ustalenia jurysdykcji polskich sądów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, klauzula 'forum necessitatis' nie może być stosowana w celu ułatwienia postępowania wnioskodawcy, gdy postępowanie może być przeprowadzone w państwie posiadającym jurysdykcję.
Uzasadnienie
Przesłanka 'forum necessitatis' ma charakter ścisłego wyjątku i nie uprawnia do rozpoznawania spraw przez sądy danego państwa li tylko w celu ułatwienia sprawy wnioskodawcy. W przypadku Wielkiej Brytanii, postępowanie spadkowe można przeprowadzić, nawet jeśli wymaga to skorzystania z pomocy prawnika znającego prawo brytyjskie, co nie stanowi nadmiernego utrudnienia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| E. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| W. D. | osoba_fizyczna | uczestnik |
| K. D. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
Przepisy (7)
Główne
rozporządzenie 650/2012 art. 4
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego
Jurysdykcję do orzekania co do ogółu spraw dotyczących spadku mają sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci.
rozporządzenie 650/2012 art. 10 § 1 i 2
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego
W przypadku gdy zmarły nie miał miejsca pobytu w żadnym państwie członkowskim, jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym znajdują się składniki majątku spadkowego – albo co do ogółu spadku, jeśli zmarły był obywatelem tego państwa lub nie więcej niż 5 lat przed śmiercią miał w tym państwie miejsce zwykłego pobytu, albo, w przeciwnym razie, do orzekania w sprawach dotyczących tych tylko składników majątku spadkowego położonych w tym państwie.
rozporządzenie 650/2012 art. 15
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego
W przypadku gdy do sądu państwa członkowskiego wniesiono sprawę spadkową, co do której sąd ten nie ma jurysdykcji na mocy niniejszego rozporządzenia, sąd ten stwierdza z urzędu brak swojej jurysdykcji.
k.p.c. art. 1099 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku podlega odrzuceniu w przypadku braku jurysdykcji sądu.
Pomocnicze
rozporządzenie 650/2012 art. 11
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 650/2012 z dnia 4 lipca 2012 r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego
Jurysdykcja może wynikać z tzw. forum necessitatis, gdy postępowanie nie może być we właściwy sposób wszczęte lub przeprowadzone, lub nie byłoby możliwe w państwie trzecim, z którym sprawa jest ściśle związana, a jednocześnie sprawa ma dostateczny związek z państwem członkowskim sądu, do którego ją wniesiono.
k.p.c. art. 1099 § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Postępowanie w sprawie spadkowej, w której sąd nie ma jurysdykcji, jest nieważne.
Konstytucja RP art. 91 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Umowy międzynarodowe ratyfikowane za zgodą wyrażoną w ustawie mają pierwszeństwo przed ustawą, jeżeli ustawy te nie mogą być zgodne z umową.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak jurysdykcji polskich sądów na podstawie rozporządzenia UE 650/2012, ponieważ spadkodawca miał ostatnie miejsce zwykłego pobytu w Wielkiej Brytanii (państwie trzecim w rozumieniu rozporządzenia) i nie ustalono majątku spadkowego w Polsce. • Przesłanka 'forum necessitatis' nie może być stosowana w celu ułatwienia postępowania wnioskodawcy, gdy możliwe jest przeprowadzenie postępowania w państwie posiadającym jurysdykcję.
Odrzucone argumenty
Polskie obywatelstwo spadkodawcy jako podstawa jurysdykcji polskich sądów (nie wystarczające w świetle rozporządzenia UE 650/2012).
Godne uwagi sformułowania
jurysdykcja sądów polskich wynika z polskiego obywatelstwa spadkodawcy • rozporządzenie to stosuje się do dziedziczenia po osobach zmarłych w dniu lub po dniu 17 sierpnia 2015 r. • Ma pierwszeństwo przed sprzecznymi z tym rozporządzeniem przepisami ustaw krajowych • zupełnie chybione jest powoływanie się na przepisy kodeksu postępowania cywilnego w kontrze do mającego pierwszeństwo i bezpośrednio stosowalnego rozporządzenia unijnego • ograniczenie ryzyka równoległych postępowań toczących się przed sądami różnych państw członkowskich oraz ryzyka mogących z takich postępowań wyniknąć sprzecznych rezultatów • jurysdykcję mają sądy państwa członkowskiego, w którym zmarły miał miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci • Wielka Brytania, Irlandia oraz Dania nie przystąpiły bowiem do stosowania tego aktu prawnego • wprawdzie sądy polskie mogłyby potencjalnie mieć jurysdykcję co do spadku po K. D. jako obywatelu polskim, jednak tylko pod warunkiem znajdowania się na terytorium Polski majątku spadkowego, którego jednak nie ustalono • nie sposób uznać, że „postępowanie nie może być we właściwy sposób wszczęte lub przeprowadzone, lub nie byłoby możliwe w Wielkiej Brytanii” • Przepis ten, mający charakter ścisłego wyjątku (tzw. […]
Skład orzekający
M. J.
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie jurysdykcji polskich sądów w sprawach spadkowych po osobach zmarłych poza granicami Polski, w szczególności w krajach spoza UE, w kontekście stosowania rozporządzenia UE 650/2012."
Ograniczenia: Dotyczy spraw spadkowych po osobach zmarłych po 17 sierpnia 2015 r. i sytuacji, gdy ostatnie miejsce zwykłego pobytu spadkodawcy znajdowało się poza UE, a majątek spadkowy nie jest zlokalizowany w Polsce.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy praktycznego zastosowania prawa unijnego w kontekście międzynarodowego prawa spadkowego, co jest istotne dla prawników i osób posiadających majątek lub bliskich za granicą.
“Spadek po obywatelu Polski zmarłym w UK – czy polski sąd pomoże?”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.