IX Ns 1248/14

Sygn. akt IX Ns 1248/14 POSTANOWIENIE Dnia 29 marca 2016 roku Sąd Rejonowy w Słupsku Wydział IX Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Elżbieta Sawko Protokolant: Tomasz Bajek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2016 roku sprawy z wniosku K. H. , P. H. i A. H. z udziałem Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. w G. o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku postanawia: 1. zatwierdzić uchylenie się przez wnioskodawców K. H. , P. H. i A. H. od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po dziadku W. H. , ostatnio stale zamieszkałym w D. , zmarłym w S. 05 grudnia 2012 roku; 2. ustalić, że koszty postępowania wnioskodawcy i uczestniczka postępowania ponoszą we własnym zakresie; 3. nakazać ściągnąć od wnioskodawców K. H. , P. H. i A. H. solidarnie na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Słupsku kwotę 10,00 (dziesięć) złotych tytułem kosztów sądowych. Sygn. akt IX Ns 1248/14 UZASADNIENIE Wnioskodawcy K. H. , P. H. i A. H. domagali się zatwierdzenia przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia przez nich w terminie oświadczeń o odrzuceniu spadku po dziadku W. H. , zmarłym w dniu 05 grudnia 2012 roku w S. , ostatnio stale zamieszkałym w D. . Swoje żądanie wnioskodawcy uzasadniali okolicznością, że pozostawali w błędzie co do przedmiotu spadku, albowiem zgodnie z ich najlepszą wiedzą spadkodawca nie pozostawił żadnych długów, a dopiero z toczącego się przed Sądem Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 106/13 postępowania spadkowego po zmarłym ich ojcu S. H. powzięli informację o tym, że spadkodawca W. H. pozostawił długi. Nadto podnosili, że nie mieli żadnego kontaktu ze spadkodawcą, nie korzystali z jego finansów, jak też nie mieli żadnego wpływu na jego decyzje. Uczestniczka postępowania Spółdzielcza Kasa Oszczędnościowo-Kredytowa im. F. S. z siedzibą w G. wniosła o oddalenie wniosku i zasądzenie od wnioskodawców solidarnie na jej rzecz kosztów postępowania. Zarzuciła, że wnioskodawcy nie dochowali należytej staranności w ustaleniu, co wchodzi w skład masy spadkowej po zmarłym dziadku, więc uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku nie jest możliwe. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W. H. ostatnio stale zamieszkały w D. zmarł w dniu 05 grudnia 2012 roku w S. . W chwili śmierci był wdowcem. dowód: odpis skrócony aktu zgonu W. H. – k. 3 akt sprawy Spadkodawca miał dwóch synów: J. H. (1) i S. H. , przy czym S. H. zmarł 13 października 2012 roku pozostawiając trzech synów: K. H. , P. H. i A. H. . Postanowieniem z dnia 13 maja 2013 roku w sprawie sygn. akt IX Ns 106/13 Sąd Rejonowy w Słupsku stwierdził, że spadek po S. H. na podstawie ustawy nabyli żona J. H. (2) i dzieci A. H. , K. H. i P. H. po ¼ części. /dowód: odpis skrócony aktu zgonu S. H. – k. 3 akt sprawy sygn. IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku, postanowienie z dnia 13 maja 2013 roku w sprawie sygn. akt IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku – k. 39 akt sprawy IX Ns 106/13 Sądu Rejonowego w Słupsku / W Sądzie Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 587/14 toczy się postępowanie z wniosku będącej wierzycielką o stwierdzenie nabycia spadku po W. H. . Uczestnikami tego postępowania są A. H. , K. H. i P. H. . /bezsporne/ Wnioskodawcy A. H. , K. H. i P. H. nie utrzymywali z dziadkiem W. H. żadnych kontaktów. Znali go jedynie z widzenia. W. H. nadużywał alkoholu. Nie odwiedzał wnuków, jak również wnukowie go nie odwiedzali. Zamieszkiwał razem z G. Z. i jej mężem. O wnukach nigdy nie wspominał. Sporadycznie odwiedzał go jedynie syn S. H. . / dowód: zeznania świadków: G. Z. –k. 76, J. H. (2) –k.77, przesłuchanie wnioskodawców A. H. , K. H. i P. H. w trybie art. 304 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc – k. 78-79 akt sprawy/ Po śmierci W. H. żadnej stypy nie było, a wszystkie przedmioty osobiste po nim, w tym dokumenty znajdowały się i nadal się znajdują się w posiadaniu G. Z. , która niejednokrotnie czytała przychodzącą do spadkodawcy korespondencję dotyczącą zaciągniętych przez niego pożyczek, w tym także korespondencję od komorników sądowych. /dowód: zeznania świadka G. Z. –k. 76 akt sprawy/ Dziadek wnioskodawców w chwili śmierci miał zadłużenie wobec Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. . O tym fakcie wnioskodawcy powzięli wiadomość dopiero po otrzymaniu odpisu wniosku w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po W. H. toczącej się przed Sądem Rejonowym w Słupsku pod sygnaturą akt IX Ns 587/14. /dowód: przesłuchanie wnioskodawców w trybie art. 304 kpc w zw. z art. 13 § 2 kpc - k. 78-79 / Sąd zważył: Wnioskodawcy A. H. , K. H. i P. H. złożyli przed tutejszym Sądem oświadczenia o odrzuceniu spadku po swoim dziadku W. H. oraz wnieśli o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia spadkowego w terminie z uwagi na pozostawanie w błędzie co do przedmiotu spadku. Oświadczenie o przyjęciu spadku jest jednostronną czynnością prawną, do której w zasadzie mają zastosowanie ogólne przepisy o wadach takiego oświadczenia woli ( art. 82 i nast. kc ) z wynikającymi z art. 1019 kc modyfikacjami w odniesieniu do błędu i groźby. Stosownie do treści art. 1019 § 1 kc , jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, stosuje się przepisy o wadach oświadczenia woli z następującymi zmianami: 1)uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia powinno nastąpić przed sądem, 2) spadkobierca powinien jednocześnie oświadczyć czy i jak spadek przyjmuje, czy też go odrzuca. Konstrukcja uchylenia się od skutków prawnych złożonego pod wpływem błędu lub groźby oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku ( art. 1019 §1 kc ) została rozciągnięta na sytuacje, w których pod wpływem błędu lub groźby spadkobierca nie złożył żadnego oświadczenia w terminie ( art. 1019 § 2 kc ), a więc takie, w których w istocie spadkobierca uchyla się od skutków biernego zachowania się (niezłożenia oświadczenia). Skuteczne uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego powoduje wyłączenie działania fikcji prostego przyjęcia spadku, wynikającej z art. 1015 § 2 zdanie pierwsze kc lub, w konkretnych okolicznościach, z dobrodziejstwem inwentarza ( art. 1015 § 2 zdanie drugie kc ). Podstawę prawną uchylenia się przez spadkobiercę od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku może stanowić błąd prawnie doniosły ( art. 1019 § 2 w zw. z art. 84 § 1 zdanie pierwsze i § 2 kc ). Ustawodawca błąd istotny definiuje jako błąd uzasadniający przypuszczenie, że gdyby składający oświadczenie woli nie działał pod wpływem błędu i oceniał sprawę rozsądnie, nie złożyłby oświadczenia tej treści (por. art. 84 § 2 kc ). W orzecznictwie wskazuje się, że błędem takim nie jest nieznajomość przedmiotu spadku pozostająca w związku przyczynowym z niedołożeniem przez spadkobiercę należytej staranności w ustalaniu rzeczywistego stanu majątku spadkowego (tak: Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 czerwca 2005r., IV CK 799/04, OSNC 2006/5/94). Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwolił Sądowi na przyjęcie, że wnioskodawcy znajdowali się pod wpływem błędu co do rzeczywistego stanu masy spadkowej po W. H. , który nie wynikał z niezachowania przez nich należytej staranności w poczynieniu ustaleń dotyczących majątku spadkowego po nim. Słuchani w sprawie świadkowie G. Z. i J. H. (2) zgodnie zeznali, iż spadkodawca nie utrzymywał żadnych kontaktów z wnioskodawcami, a wgląd do dokumentów znajdujących się w miejscu zamieszkania W. H. miała wyłącznie świadek G. Z. . Powyższe zeznania świadków prowadzą do wniosku, iż po stronie wnioskodawców mogło powstać uzasadnione okolicznościami niniejszej sprawy przekonanie, iż nie istniały podstawy do przyjęcia, że w skład masy spadkowej po W. H. wchodzą niespłacone długi – tym bardziej, że wnioskodawcy żadnych kontaktów ze zmarłym nie utrzymywali, jak również po jego śmierci nie mieli możliwości wglądu w korespondencję, którą ich dziadek otrzymywał. W tej sytuacji trudno zarzucić wnioskodawcom, że przy dochowaniu należytej staranności byli w stanie podjąć takie czynności, które pozwoliłyby im zorientować się w rzeczywistej sytuacji majątkowej spadkodawcy W. H. . Biorąc te wszystkie okoliczności pod uwagę Sąd uznał, iż z obiektywnego punktu widzenia wnioskodawcy nie byli w stanie poczynić jakichkolwiek ustaleń na temat tego, czy zmarły ich dziadek posiadał jakiekolwiek zobowiązania pieniężne. Sąd za wiarygodne uznał twierdzenia i wyjaśnienia wnioskodawców dotyczące wieloletniego braku jakichkolwiek kontaktów z dziadkiem, tym bardziej, że wyjaśnienia te potwierdzili w całej rozciągłości świadkowie G. Z. i J. H. (2) . Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby poza wierzytelnością przysługującą uczestniczce postępowania w skład spadku po W. H. wchodziły inne zobowiązania o charakterze majątkowym. Nie można jednak wykluczyć, że takowe istnieją. Skoro jednak wnioskodawcy nie mają realnych możliwości dowiedzenia się o nich, tym bardziej zasadne jest złożenie przez nich oświadczeń o odrzuceniu spadku po W. H. . Reasumując Sąd uznał, że wnioskodawcy pozostawali w usprawiedliwionym okolicznościami sprawy istotnym błędzie co do znajomości przedmiotu spadku, tj. gdyby znany im był rzeczywisty stan majątku spadkowego pozostałego po dziadku W. H. , z pewnością złożyliby w terminie stosowne oświadczenia spadkowe. W dalszej kolejności Sąd zbadał, czy wnioskodawcy dochowali terminu do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, jako że w myśl art. 88 § 2 kc uprawnienie do uchylenia się wygasa: w razie błędu – z upływem roku od jego wykrycia. Zgodnie z art. 88 § 2 k.c. , uprawnienie do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli wygasa: w razie błędu - z upływem roku od jego wykrycia. Przepis ten ustanawia termin, w którym powinno nastąpić uchylenie się przez stronę od skutków prawnych jej oświadczenia woli, który wynosi jeden rok, a jego początek w przypadku błędu liczy się od jego wykrycia. Ustalony w powołanym przepisie termin do wykonania uprawnienia do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli ma charakter zawity, nie podlega ani przerwie, ani zawieszeniu, nie stosuje się do niego przepisów o przedawnieniu. Uprawnienie to po upływie terminu z art. 88 k.c. wygasa. Z kolei, oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku jest w świetle art. 1019 § 1 i 2 k.c. przesłanką skuteczności oświadczenia o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku albo od niezłożenia takiego oświadczenia. Oba oświadczenia muszą być złożone w terminie zastrzeżonym w art. 88 § 2 k.c. , przy czym do zachowania tego terminu wystarczające jest złożenie wniosku o zatwierdzenie przez Sąd uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia spadkowego. (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2014 r., II CSK 410/13, nie publikowane). Zebrany w sprawie materiał dowodowy wykazał, że wnioskodawcy wiedzę na temat długu spadkowego uzyskali dopiero po zapoznaniu się z odpisem wniosku uczestniczki postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po W. H. w sprawie sygn. akt IX Ns 587/14 Sądu Rejonowego w Słupsku. Natomiast z dowodu doręczenia odpisu wniosku z załącznikami w wyżej powołanej sprawie wynika, że został on doręczony wnioskodawcom w miesiącu wrześniu 2014. /vide: zwrotne potwierdzenie odbioru korespondencji sądowej –k. 85 akt sprawy IX Ns 587/14 Sądu Rejonowego w Słupsku/ W świetle powyższego stwierdzić należało, że wnioskodawcy oświadczenie o odrzuceniu spadku po W. H. złożyli w terminie, to jest przed upływem roku od wykrycia błędu ( art. 88 § 2 kc ). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaszły podstawy do zatwierdzenia uchylenia się przez wnioskodawców od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po W. H. , o czym orzekł jak w punkcie 1 postanowienia. O kosztach postępowania w punkcie 2 orzeczono na podstawie art. 520 § 1 kpc , zaś o kosztach sądowych stanowiących zwrot kosztów stawiennictwa świadka – na mocy art. 520 § 2 kpc w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.