I NS 267/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Rejonowy w Toruniu rozpoznał wniosek małoletnich N. N. i J. N., reprezentowanych przez rodziców S. N. (1) i A. D., o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku po H. P. Wnioskodawcy, obywatele Niemiec mieszkający w tym kraju, argumentowali, że uchybienie terminu wynikało z nieznajomości polskiego prawa i języka, a także z błędnego przekonania co do skuteczności podjętych działań. Sąd ustalił, że termin do odrzucenia spadku przez małoletnich, którego bieg rozpoczął się po odrzuceniu spadku przez ich ojca S. N. (1) w dniu 28 listopada 2022 roku, upłynął 28 maja 2023 roku. Rodzice złożyli wniosek o zgodę na odrzucenie spadku do sądu opiekuńczego w Warszawie w dniu 25 kwietnia 2023 roku, a zgodę uzyskali 19 maja 2023 roku, która stała się prawomocna 7 czerwca 2023 roku. Następnie, przez pełnomocnika, złożyli oświadczenie o odrzuceniu spadku w dniu 10 października 2023 roku, czyli po upływie terminu. Sąd, powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz przepisy Kodeksu cywilnego, stwierdził, że samo złożenie wniosku do sądu opiekuńczego nie przerywa biegu terminu w sposób pozwalający na jego późniejsze złożenie, a nowelizacja Kodeksu cywilnego wprowadzająca art. 1015 § 1(1) i 1(2) weszła w życie po upływie terminu. Sąd uznał, że rodzice wnioskodawców mieli świadomość konieczności działania i terminów, a ich działania charakteryzowały się złą organizacją i zwłoką, a nie usprawiedliwionym błędem co do prawa. W związku z tym wniosek został oddalony, a oświadczenie o odrzuceniu spadku złożone przez pełnomocnika uznano za bezskuteczne. Koszty postępowania ponosi każdy uczestnik we własnym zakresie, a nieuiszczone koszty sądowe przejął na siebie Skarb Państwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących terminów do odrzucenia spadku przez małoletnich, wpływu wniosku do sądu opiekuńczego na bieg terminu oraz możliwości uchylenia się od skutków prawnych uchybienia terminu z powodu błędu.
Dotyczy sytuacji, w których termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego upłynął przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu cywilnego z dnia 15 listopada 2023 r. (art. 1015 § 1(1) i 1(2)).
Zagadnienia prawne (2)
Czy uchybienie terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego, spowodowane nieznajomością prawa i języka polskiego przez jego przedstawicieli ustawowych, może stanowić podstawę do uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchybienie terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku z powodu nieznajomości prawa polskiego przez przedstawicieli ustawowych małoletniego nie stanowi błędu usprawiedliwionego okolicznościami, który uzasadniałby uchylenie się od skutków prawnych niezachowania terminu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że rodzice małoletnich mieli świadomość konieczności działania i terminów, a ich działania charakteryzowały się złą organizacją i zwłoką, a nie usprawiedliwionym błędem co do prawa. Nieznajomość prawa nie jest błędem usprawiedliwiającym brak złożenia oświadczenia w terminie.
Jaki jest wpływ złożenia wniosku o zezwolenie sądu opiekuńczego na odrzucenie spadku przez małoletniego na bieg terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Złożenie wniosku do sądu opiekuńczego o zezwolenie na odrzucenie spadku przez małoletniego nie przerywa biegu terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w sposób pozwalający na jego późniejsze złożenie po upływie terminu, chyba że przepisy nowelizacji Kodeksu cywilnego (art. 1015 § 1(1) i 1(2)) mają zastosowanie, co w tej sprawie nie nastąpiło.
Uzasadnienie
Sąd powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego, zgodnie z którą termin nie może się skończyć przed prawomocnym zakończeniem postępowania o zezwolenie, a po nim oświadczenie powinno być złożone niezwłocznie. W tym przypadku, nawet przy zawieszeniu biegu terminu, oświadczenie zostało złożone po jego upływie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| N. N. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| J. N. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
| K. P. (1) | osoba_fizyczna | uczestnik |
| Spółdzielnia Mieszkaniowa (...) w T. | spółka | uczestnik |
| H. P. | osoba_fizyczna | spadkodawca |
| S. N. (1) | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy |
| A. D. | osoba_fizyczna | przedstawiciel ustawowy wnioskodawcy |
| B. N. | osoba_fizyczna | spadkobierca |
| S. N. (2) | osoba_fizyczna | spadkobierca |
| M. P. | osoba_fizyczna | uczestnik |
Przepisy (24)
Główne
k.c. art. 1015 § § 1
Kodeks cywilny
Termin do złożenia oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku wynosi sześć miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swojego powołania. W przypadku spadkobiercy małoletniego decydujący jest termin powzięcia wiedzy przez jego przedstawiciela ustawowego.
k.c. art. 1019 § § 1
Kodeks cywilny
Możliwość uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia złożonego pod wpływem błędu lub groźby.
Pomocnicze
k.c. art. 924
Kodeks cywilny
k.c. art. 925
Kodeks cywilny
k.c. art. 1012
Kodeks cywilny
k.c. art. 1015 § § 2
Kodeks cywilny
Brak oświadczenia spadkobiercy w terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza.
k.c. art. 1020
Kodeks cywilny
Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku.
k.c. art. 931 § § 2
Kodeks cywilny
Zastosowanie do dalszych zstępnych w przypadku niedojścia do spadku przez dziecko spadkodawcy.
k.c. art. 1015 § § 1(1)
Kodeks cywilny
Do zachowania terminu wystarcza złożenie przed jego upływem wniosku do sądu o odebranie oświadczenia o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku (przepis wszedł w życie 15.11.2023 r.).
k.c. art. 1015 § § 1(2)
Kodeks cywilny
Jeżeli złożenie oświadczenia wymaga zezwolenia sądu, bieg terminu ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania sądowego (przepis wszedł w życie 15.11.2023 r.).
k.c. art. 1019 § § 2
Kodeks cywilny
Spadkobierca, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie, może uchylić się od skutków prawnych niezachowania terminu.
k.c. art. 84
Kodeks cywilny
Istotny błąd jako podstawa uchylenia się od skutków oświadczenia woli.
k.c. art. 88 § § 2
Kodeks cywilny
Termin do uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu lub groźby.
Dz.U. z 2023 r., poz. 1615 art. 11 § ust. 4
Ustawa o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw
Przepisy art. 1015 § 1(1) i 1(2) k.c. stosuje się, jeżeli termin do złożenia oświadczenia nie upłynął przed dniem wejścia w życie ustawy (15.11.2023 r.).
p.u.s.p. art. 5 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Językiem urzędowym przed sądami jest język polski.
p.u.s.p. art. 5 § § 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Osoba niewładająca językiem polskim ma prawo do bezpłatnego korzystania z pomocy tłumacza.
p.u.s.p. art. 5 § § 3
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
O przyznaniu tłumacza orzeka sąd właściwy do rozpoznania sprawy.
k.p.c. art. 177 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zawieszenie postępowania.
k.p.c. art. 13 § § 2
Kodeks postępowania cywilnego
Stosowanie przepisów o postępowaniu procesowym do postępowań nieprocesowych.
k.p.c. art. 520 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Zasada ponoszenia kosztów postępowania nieprocesowego.
u.k.s.c. art. 83 § ust. 1
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Tymczasowe pokrywanie wydatków przez Skarb Państwa.
u.k.s.c. art. 83 § ust. 2
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Orzekanie o poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa wydatkach w orzeczeniu kończącym postępowanie.
u.k.s.c. art. 113
Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Nieznajomość polskiego prawa i języka przez przedstawicieli ustawowych małoletnich wnioskodawców uzasadnia uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku w terminie.
Godne uwagi sformułowania
nieznajomość polskiego prawa nie usprawiedliwia tego, kto go nie zna i nie niweluje negatywnych skutków prawnych, które ustawa wiąże z brakiem aktów staranności.
Skład orzekający
Paweł Kamiński
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących terminów do odrzucenia spadku przez małoletnich, wpływu wniosku do sądu opiekuńczego na bieg terminu oraz możliwości uchylenia się od skutków prawnych uchybienia terminu z powodu błędu."
Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, w których termin do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku przez małoletniego upłynął przed wejściem w życie nowelizacji Kodeksu cywilnego z dnia 15 listopada 2023 r. (art. 1015 § 1(1) i 1(2)).
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy transgranicznego dziedziczenia i problemów z terminami w prawie spadkowym, co jest częstym problemem dla osób mieszkających za granicą. Wyjaśnia, dlaczego nieznajomość prawa nie zawsze jest usprawiedliwieniem.
“Uchybiłeś termin na odrzucenie spadku przez dziecko? Nieznajomość prawa nie zawsze Cię uratuje!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.