I Ns 256/21

Sygn. akt I Ns 256/21 POSTANOWIENIE Dnia 28 grudnia 2023 roku Sąd Rejonowy w Grudziądzu I Wydział Cywilny w składzie następującym: sędzia Dominik Bednarski sekr. sąd. M. K. (1) po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2023 roku w Grudziądzu na rozprawie sprawy z wniosku: A. K. z udziałem: K. K. (1) , R. K. , S. L. (1) , M. L. o stwierdzenie nabycia spadku po U. K. p o s t a n a w i a : I. stwierdzić, że spadek po U. K. z domu G. , PESEL (...) , córce J. i B. , zmarłej 28 września 2020 roku w G. , której ostatnim miejscem zwykłego pobytu był G. , na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli: a) córka A. K. z domu K. , córka G. i U. , urodzona (...) w G. – w 1/3 (jednej trzeciej części), b) wnuczka K. K. (1) z domu K. , córka M. i T. , urodzona (...) w G. - w 1/6 (jednej szóstej) części; c) wnuk R. K. , syn M. i T. , urodzony (...) w G. - w 1/6 (jednej szóstej) części; d) wnuczka M. L. , córka P. i H. , urodzona (...) w miejscowości G. – w 1/6 (jednej szóstej) części; e) wnuczka S. L. (2) , córka P. i H. , urodzona (...) w miejscowości Z. – w 1/6 (jednej szóstej) części; II. ustalić, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie; III. tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa nakazuje pobrać od wnioskodawczyni na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Rejonowego w Grudziądzu) kwotę 1.255,52 zł (jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt pięć złotych i 52/100). Sygn. akt I Ns 256/21 UZASADNIENIE Wnioskodawczyni A. K. wniosła o stwierdzenie nabycia spadku po matce U. K. , zmarłej 28 września 2020 r. w G. na podstawie testamentu własnoręcznego spadkodawczyni z dnia 16.02.2017r. Z treści testamentu wynika, że A. K. została powołana do całości spadku (k. 6-7). Uczestnik M. K. (2) , syn spadkodawczyni, skutecznie odrzucił spadek (k. 27-29v.). Postanowieniem z dnia 29.06.2021r. Sąd zwolnił go od udziału w sprawie (k. 65). Postanowieniem z dnia 08.06.2021 r. (k. 50) Sąd wezwał do wzięcia udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania K. K. (1) oraz R. K. - dzieci M. K. (2) a wnuki spadkodawczyni. Uczestniczka K. K. (1) domagała się uznania testamentu za nieważny oraz stwierdzenia ustawowego nabycia spadku. Powołała się na okoliczności wymienione w artykule 945 § 1 pkt 1 i 2 kodeksu cywilnego (k. 32-37, 64v.). Uczestnik R. K. poparł stanowisko siostry tj. uczestniczki K. K. (1) (k. 65, 433-433v.). Uczestniczki S. L. (2) oraz M. L. , wnuczki spadkodawczyni poparły wniosek (k. 246, 442). Sąd Rejonowy ustalił i zważył, co następuje: U. K. z domu G. zmarła 28.09.2020r. w G. będącym jego ostatnim miejscem zamieszkania. Zawierała jeden związek małżeński – z G. K. . W chwili śmierci była wdową. Z małżeństwa pochodzi troje dzieci – wnioskodawczyni A. K. ur. (...) , były uczestnik M. K. (2) ur. (...) oraz H. L. z d. K. , która zmarła 08.12.2014r. M. K. (2) ma dwoje dzieci: K. K. (1) ur. (...) oraz R. K. ur. (...) H. L. ma dwoje dzieci: S. L. ur. (...) oraz M. L. ur. (...) Istnieje własnoręczny testament datowany na dzień 16.02.2017 r. podpisany imieniem i nazwiskiem spadkodawczyni. Testament ten zawiera m.in. oświadczenia o treści: „(…) do całości spadku po mnie powołuje moją córkę A. K. urodzoną (...) w G. ”. (…) Jednocześnie oświadczam, że mam jeszcze syna M. K. (2) , któremu zadośćuczyniłam przekazując mu mieszkanie przy ulicy (...) w G. po rodzicach mojego męża G. K. urodzonego (...) w G. . W związku z tym nie chcę aby mój syn M. dziedziczył po mojej śmierci.” Testament sformułowany jest bardzo podobnie do ogólnego wzoru powszechnie dostępnego w Internecie. A. K. w terminie złożyła oświadczenie o przyjęciu przypadającego jej wedle treści ww. testamentu spadku z dobrodziejstwem inwentarza. K. K. (1) i R. K. w terminie złożyli oświadczenia o przyjęciu przypadającego im z mocy ustawy spadku z dobrodziejstwem inwentarza. S. L. (2) oraz M. L. nie złożyły oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku. Spadkodawczyni nikogo nie adoptowała. Nie miała dzieci pozamałżeńskich. Żaden ze spadkobierców nie został uznany za niegodnego dziedziczenia i nie zrzekał się dziedziczenia. W skład spadku nie wchodzi przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym. (dowody: testament wraz z protokołem otwarcia i ogłoszenia – k. 0 akt, odpisy skrócone aktu zgonu – k. 12, 15-16 akt, odpisy skrócone aktu urodzenia - k. 13-14,17-19, 40-41 akt, akt notarialny – k. 28-29v., 42-43v. akt, zapewnienia spadkowe oraz oświadczenia o przyjęciu spadku – e-protokół i protokół skrócony rozprawy z dnia 29.06.2021r. k. 64-67 akt, wydruki z Internetu wraz z adresem internetowym – k. 243, 490-491) W grudniu 2016 r. uczestniczka K. K. (1) odwiedziła spadkodawczynię podczas świąt Bożego Narodzenia. Spadkodawczyni wyglądała słabo, miała spuchnięte fioletowe nogi, a na nich opatrunki, syn uczestniczki przestraszył się tego. Spadkodawczyni przywitała uczestniczkę słowami „cześć T. ” i pytała się jak się ma ojciec mamy uczestniczki. Spadkodawczyni pomyliła uczestniczkę z jej mamą. (dowód: zeznania uczestniczki K. K. (1) – k. 187 protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy) Spadkodawczyni w styczniu 2017r. i potem dniach 6 do 13 lutego 2017 r. przebywała w szpitalu na oddziale pulmonologicznym. (okoliczność bezsporna a ponadto dowód: dokumentacja medyczna – k. 92, 414-424 akt, zeznania świadka M. K. (2) – k. 102v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021r., zdjęcia – k. 140 akt, zeznania świadka D. W. – k. 127v.-128 protokołu skróconego rozprawy z dnia 29.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, zeznania świadka T. M. – k. 184-185 protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy) Po pierwszej z ww. hospitalizacji spadkodawczyni sporządzała umowę na opiekę, nie potrafiła się wówczas podpisać; to uczestnik M. K. (2) dyktował jej litery, mówił jak ma się podpisać. (dowód: zeznania świadka M. K. (2) – k. 102v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, zeznania uczestniczki K. K. (1) – k. 187v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, zdjęcia – k. 140 akt) W styczniu 2017 r. spadkodawczyni podpisała dokument zatytułowany (...) . Dokument ten wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. w dniu 31 stycznia 2017 roku. Dokument został przez spadkodawczynię jedynie podpisany. Pozostałą jego treść sporządziły inne osoby. (dowód: dokument sporządzony na żółtej kartce papieru w linię – koperta zawierająca dokumentację (...) karta 253 akt, zdjęcia – k. 140 akt, zeznania świadka M. K. (2) – k. 102v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy) Po powrocie ze szpitala spadkodawczyni „była na morfinie”. Wnioskodawczyni A. K. umówiła jej wizytę u psychiatry, najbliższy termin był chyba na maj. (dowód: zeznania wnioskodawczyni - k. 185v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, dokumentacja medyczna – k. 92-98, 194-209, 414-424 akt, zdjęcia – k. 140 akt) Spadkodawczyni nie korzystała z Internetu. Miała wykształcenie podstawowe. (dowód: zeznania wnioskodawczyni - k. 186v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy) W dniu 16 lutego 2017 r. u spadkodawczyni mieszkała wnioskodawczyni A. K. , która przyjechała z (...) , gdzie ma miejsce stałego pobytu. (okoliczność bezsporna, a ponadto dowód: zeznania świadka J. G. (1) – k. 126-126v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 29.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy) S padkodawczyni nigdy nie była właścicielką ani współwłaścicielką mieszkania położonego przy ulicy (...) w G. . Mieszkanie to było przedmiotem najmu dziadków M. K. (2) , należało do prywatnej osoby. Po śmierci swoich dziadków M. K. (2) wstąpił w stosunek najmu, zajmował jedynie dwa mniejsze pokoje. Potem M. K. (2) wyprowadził się i stosunek najmu ustał. Ani M. K. (2) , ani nieżyjąca już jego siostra H. L. nigdy nie otrzymali żadnej darowizny od rodziców, w tym od spadkodawczyni. (okoliczność bezsporna, a także dowód: odpowiedź na pozew – k. 45, 478 zeznania świadka M. K. (2) – k. 102v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021 r. oraz e-protokół tej rozprawy, zeznania świadka T. M. – k. 184v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 20.10.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, zdjęcia znajdujące się w kopercie – k. 140 akt) Spadkodawczyni w momencie sporządzania testamentu własnoręcznego z dnia 16.02.2017r. miała rozpoznane: rozprzestrzeniający się zespół otępienny, łagodne zaburzenia czynności poznawczych oraz choroby ogólnie przewlekłe - niewydolność krążenia z migotaniem przedsionków - znajdowała się więc w stanie ograniczonego częściowo świadomego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Możliwość spadkodawczyni samodzielnego napisania treści testamentu sporządzonego w dniu 16 lutego 2017 roku była raczej wątpliwa. (dowód: dokumentacja medyczna – k. 92-98, 194-209, 414-424 akt, pisemna opinia (...) w R. – k. 282- 291, zeznania świadka E. P. – k. 101-102 protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, zeznania świadka M. K. (2) – k. 102v. protokołu skróconego rozprawy z dnia 07.09.2021r. oraz e-protokół tej rozprawy, prywatna opinia psychiatryczna - k. 463-477, zdjęcia – k. 220-221, zdjęcia znajdujące się w kopercie – k. 140 akt) Przewlekłe choroby somatyczne odbijały się na ogólnym stanie zdrowia spadkodawczyni i miały wpływ na jej stan świadomości oraz jej stan psychiczny. Regularne przyjmowanie przez spadkodawczynię leków: C. 10 mg na dobę i C. Forte mogło mieć tylko pozytywny wpływ na jej świadomość. (dowód: dokumentacja medyczna – k. 92-98, 194-209, 414-424 akt, uzupełniająca pisemna opinia (...) w R. – k. 282- 291, zdjęcia znajdujące się w kopercie – k. 140 akt, prywatna opinia psychiatryczna - k. 463-477, zdjęcia – k. 220-221) Spadek po U. K. z domu G. , PESEL (...) , córce J. i B. , zmarłej 28 września 2020 roku w G. , której ostatnim miejscem zwykłego pobytu był G. , na podstawie ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli: f) córka A. K. z domu K. , córka G. i U. , urodzona (...) w G. – w 1/3 (jednej trzeciej części), g) wnuczka K. K. (1) z domu K. , córka M. i T. , urodzona (...) w G. - w 1/6 (jednej szóstej) części; h) wnuk R. K. , syn M. i T. , urodzony (...) w G. - w 1/6 (jednej szóstej) części; i) wnuczka M. L. , córka P. i H. , urodzona (...) w miejscowości G. – w 1/6 (jednej szóstej) części; j) wnuczka S. L. (2) , córka P. i H. , urodzona (...) w miejscowości Z. – w 1/6 (jednej szóstej) części. Przedstawiony powyżej stan faktyczny został ustalony w oparciu o dokumenty wymienione w poprzedniej części uzasadnienia, zdjęcia, na podstawie złożonych zapewnień spadkowych, zeznań świadków i przesłuchania wnioskodawczyni oraz uczestniczki K. K. (1) , a także w oparciu o pisemne opinie (...) w R. oraz subsydiarnie - prywatną opinię biegłego psychiatry. Dokumentom i zdjęciom Sąd co do zasady dał wiarę. Tworzą one logiczną i zamkniętą całość, wzajemnie się uzupełniając. W ocenie Sądu testament własnoręczny z dnia 16 lutego 2017 r. został w całości napisany przez spadkodawczynię. Z prywatnej opinii grafologicznej (k. 414- 431 akt) wniosek przeciwny w żaden sposób nie wynika. Jedyny wyjątek to ustna opinia wydana przez biegłą (...) w R. , o czym szerzej poniżej. Osobowe źródła dowodowe należało ocenić w różny sposób. Sąd w całości dał wiarę zeznaniom świadka E. P. - jako osoby obcej dla stron niniejszego postępowania. Sąd co do zasady dał wiarę zeznaniom świadka M. K. (2) . Korespondowały one z treścią zgromadzonej dokumentacji medycznej oraz pisemnymi opiniami biegłej (...) w R. . Podobnie należy ocenić zeznania świadka J. G. (2) , aczkolwiek nie dysponowała była ona pełną i bezpośrednią wiedzą w przedmiocie stanu zdrowia spadkodawczyni w ostatnich latach jej życia, a także stosunków rodzinnych łączących U. K. z jej dziećmi. Zeznania te są tendencyjnie korzystne na rzecz stanowiska prezentowanego przez wnioskodawczynię. Świadek R. W. nie dysponował szczegółową wiedzą odnośnie faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Podobnie jego matka - świadek D. W. , przy czym również jej zeznania, zdaniem Sądu, nie były do końca obiektywne i prezentowały wersję tendencyjnie korzystną dla wnioskodawczyni. Przykładowo świadek zeznała, iż nie zauważyła, aby spadkodawczyni szwankowało zdrowie i zawsze z świadkiem logicznie rozmawiała; jednocześnie zaś stwierdziła, iż nie wie czemu A. K. pieniądze dla matki przesyła do niej, a nie bezpośrednio do U. K. . Zeznania świadka T. M. także nie były do końca obiektywne - prezentowały wersję tendencyjnie korzystną dla uczestników K. i R. rodzeństwa K. . Świadek przedstawiła szereg szczegółowych informacji odnośnie bardzo złego stanu zdrowia spadkodawczyni w 2017 roku, jednak w odpowiedzi na pytania pełnomocnika wnioskodawczyni nie potrafiła wskazać źródeł takowej wiedzy; jednocześnie stwierdziła, że w 2017 roku, kiedy spadkodawczyni zachorowała, nie miała ze spadkodawczynią bezpośredniego kontaktu. Sąd nie dał wiary zeznaniom wnioskodawczyni A. K. w zakresie, w jakim twierdziła, że testament z dnia 16 lutego 2017r. znalazła dopiero po śmierci spadkodawczyni. Oświadczenie takie jest mało wiarygodne, zwłaszcza w kontekście tego, że wnioskodawczyni (na co dzień mieszkająca w (...) ) w dacie sporządzania testamentu mieszkała u matki, ta zaś była osobą o wykształceniu podstawowym, nie posługującą się językiem angielskim i nie posiadającą umiejętności obsługi Internetu, testament jest zaś dość wierną kopią wzoru, który można znaleźć w Sieci i zawiera angielskie zwroty. Wcześniej, w styczniu 2017 roku, spadkodawczyni nie była w stanie samodzielnie wypełnić i sporządzić dokumentów - wyłącznie w języku polskim – tj. dokumentów związanych przydzieleniem jej opiekunki z (...) w G. . Sąd dał wiarę zeznaniom uczestniczki K. K. (1) . Są one zgodne z zeznaniami świadka M. K. (2) , ze zgromadzoną w aktach sprawy dokumentacją medyczną, a także - co do zasady - z dwoma pierwszymi, pisemnymi, opiniami biegłej (...) w R. . W zasadzie nie przeczy im treść zeznań świadka E. P. . Ocena sporządzonych w sprawie trzech opinii (...) w R. nastręcza trudności. Trzecia z nich, ustna, jest częściowo sprzeczna z dwiema poprzednimi. W zakresie tych sprzeczności Sąd nie dał jej wiary. Dwie pierwsze, pisemne, nie są zaś do końca kategoryczne. W pierwszej biegła stwierdziła, iż spadkodawczyni „mogła” mieć częściowo ograniczoną zdolność do świadomego wyrażenia decyzji oraz woli. W drugiej biegła posłużyła się sformułowaniem, że spadkodawczyni „miała” ograniczoną zdolność do świadomego i swobodnego podjęcia decyzji i wyrażenia woli. Zdaniem Sądu Rejonowego pisemne opinie (...) w R. w połączeniu z treścią zgromadzonych w sprawie dokumentów (w szczególności o charakterze medycznym), a także zeznaniami świadków E. P. , M. K. (2) oraz przesłuchaniem uczestniczki K. K. (1) , tudzież treścią prywatnej opinii psychiatrycznej (k. 463-477), pozwalają przyjąć, że U. K. w momencie sporządzania testamentu własnoręcznego z dnia 16 lutego 2017 r. znajdowała się w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli. Taki testament jest nieważny ( art. 945 § 1 pkt 1 k.c. ). Okoliczności sporządzenia testamentu są niejasne. Jego treść jest jednoznacznie korzystna dla osoby, która akurat wówczas, przez krótki czas, mieszkała ze spadkodawczynią. Trudno uznać, że U. K. , która już wcześniej (styczeń 2017r.) nie potrafiła samodzielnie napisać wniosku o opiekę, posiadając wykształcenie podstawowe, nie posługując się językiem angielskim i nie korzystając z Internetu, samodzielnie i bez niczyjej pomocy sporządziła testament o treści dołączonej do akt sprawy - co oczywiście nie oznacza , że spadkodawczyni w całości testamentu nie napisała . Spadkodawczyni jeszcze w grudniu 2016 r., podczas świąt Bożego Narodzenia, potrafiła pomylić spotykane osoby. Później, po Świętach Bożego Narodzenia a przed 16 lutego 2017r. spadkodawczyni była dwa razy hospitalizowana. Nieco pobocznym, aczkolwiek dość obrazowym dowodem na stan spadkodawczyni po wyjściu ze szpitala są zdjęcia znajdujące się w kopercie – k. 140 akt. Dlatego pomimo pewnych zastrzeżeń co do sposobu prezentowania swojego stanowiska przez biegłą, Sąd dał wiarę jej dwóm pierwszym pisemnym opiniom. W połączeniu z wyżej wzmiankowanymi dokumentami oraz zeznaniami ww. świadków, a także zeznaniami uczestniczki K. K. (1) i prywatną opinią psychiatryczną, opinie te są dla Sądu wystarczająco kategoryczne. Oczywiście można prezentować stanowisko odmienne i domagać się opinii innego biegłego psychiatry, tudzież opinii biegłego geriatry, względnie nowej opinii łącznej biegłych tychże specjalności, a także opinii biegłego grafologa. Prowadziłoby to jednak do niepotrzebnego przedłużenia postępowania. A to ze względu na fakt, że testament został sporządzony pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawczyni nie działała pod wpływem błędu, nie sporządziłaby testamentu tej treści ( art. 945 § 1 pkt 2 k.c. ). Dlatego i z tej przyczyny testament jest nieważny. Do takiego wniosku prowadzi lektura testamentu w połączeniu z niekwestionowanym w sprawie faktem, że spadkodawczyni nigdy nie była właścicielką ani współwłaścicielką mieszkania położonego przy ulicy (...) w G. . Ani M. K. (2) , ani nieżyjąca już H. L. nigdy nie otrzymali żadnej darowizny od rodziców, w tym spadkodawczyni. Skoro z treści testamentu wynika, że podstawowym zamiarem U. K. było sprawiedliwe rozdzielenie majątku pomiędzy jej żyjące dzieci ( A. K. i M. K. (3) ), to tym samym należy uznać, że testament został sporządzony pod wpływem błędu uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawczyni nie działała pod wpływem błędu, nie sporządziłaby testamentu tej treści. Wcześniej oraz w momencie testowania spadkodawczyni przysługiwało jedynie spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego poł. w G. przy ul. (...) . U. K. nigdy nie była właścicielką ani współwłaścicielką mieszkania położonego przy ulicy (...) w G. , więc nie mogła go wcześniej „przekazać” synowi M. K. (2) i tym sposobem „zadośćuczynić” mu w sposób porównywalny do tego, jak to chciała uczynić na rzecz córki - wnioskodawczyni A. K. . Wedle doktryny nie ma znaczenia, czego błąd spadkodawcy dotyczył, czy treści testamentu, czy motywów, jakimi się kierował, sporządzając go, a także to, czy u przyczyn pojawienia się błędu legło mylne wyobrażenie testatora w danym zakresie czy też działania, np. informacje, podawane mu przez inne osoby. Wystarczy, że błąd był tylko współprzyczyną sporządzenia testamentu i nadania mu określonej treści, jeśli oczywiście bez pozostawania w tym błędzie testator nie sporządziłby testamentu danej treści (por.: E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2023, komentarz do art. 945 kodeksu cywilnego, teza 3, LEGALIS i przytoczone tam piśmiennictwo). Biorąc powyższe pod uwagę Sąd pominął wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego geriatry, grafologa oraz psychiatry. Sprawa dojrzała do rozstrzygnięcia, a multiplikowanie kolejnych pism i środków dowodowych jedynie zaciemniłoby jej obraz. Zgodnie z art. 926 § 2 k.c. , jeśli spadkodawca nie powołał nikogo do spadku w testamencie, następuje dziedziczenie ustawowe co do całości spadku. Taka sytuacja występuje w sprawie. W myśl art. 1012 k.c. każdy spadkobierca może bądź przyjąć spadek, bądź też go odrzucić. Jeśli przyjmie spadek, to dziedziczy taki udział, który przypada mu z mocy testamentu lub ustawy. Jeśli odrzuci spadek, to nie dochodzi do dziedziczenia. Wówczas trzeba ustalić nowy krąg spadkobierców. Na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku spadkobierca ma sześć miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o tytule swego powołania. W stanie prawnym obowiązującym po dniu 18 października 2015 r. (zob. nowela do kodeksu cywilnego z dnia 20 marca 2015 r. – Dz.U. z 2015 r. poz. 539) brak oświadczenia dorosłego spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza ( art. 1015 § 2 k.c. ). Wnioskodawczyni oraz uczestniczki M. L. i S. L. (2) nie złożyły w terminie żadnych oświadczeń odnośnie odrzucenia bądź przyjęcia przypadającego im na mocy ustawy spadku po U. K. . Dlatego zgodnie z art. 1015 § 2 k.c. milcząco przyjęły spadek z upływem tego okresu z dobrodziejstwem inwentarza. Termin 6 miesięcy liczy się od dowiedzenia o tytule powołania, co w przypadku nieważności testamentu pokrywa się z datą dowiedzenia się o tym z wiarygodnego źródła ( vide : uchwała Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 1991 r., III CZP 75/90). Termin ten in casu należy liczyć od dnia doręczenia pełnomocnikowi wnioskodawczyni oraz uczestniczkom M. L. i S. L. (1) odpisów drugiej pisemnej opinii biegłej (k. 294-296). Ciężko tutaj przyjąć termin inny, a mianowicie datę prawomocnego przesądzania przez sąd spadku o nieważności testamentu. W praktyce wyłączałoby to bowiem wydanie postanowienia merytorycznego w sprawie. Uczestnicy K. K. (1) i R. K. przypadający im na mocy ustawy spadek po U. K. przyjęli z dobrodziejstwem inwentarza (k. 66). Zgodnie z art. 931 § 1 k.c. w pierwszej kolejności powołane są z ustawy do spadku dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek; dziedziczą oni w częściach równych. Zgodnie z § 2 zd. I tego przepisu jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych. Wedle art. 1020 k.c. spadkobierca, który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia, tak jakby nie dożył otwarcia spadku. Spadkodawczyni w chwili śmierci była wdową. Z małżeństwa pochodzi troje dzieci – wnioskodawczyni A. K. , były uczestnik M. K. (2) (spadek skutecznie odrzucił) oraz H. L. z d. K. , która zmarła przed spadkodawczynią. M. K. (2) ma dwoje dzieci: K. K. (1) oraz R. K. . H. L. ma dwoje dzieci: S. L. oraz M. L. . Wnioskodawczyni, jako jednej z trojga dzieci spadkodawczyni należała się 1/3 spadku. Drugiemu z dzieci spadkodawczyni M. K. (2) również należała się 1/3 spadku. M. K. (2) spadek skutecznie odrzucił. Dlatego przypadający mu udział podlega dalszemu podziałowi - po połowie - na rzecz wnuków spadkodawczyni a dzieci M. K. (4) K. (1/6) oraz R. K. (1/6). Trzeciemu dziecku spadkodawczyni - H. L. z d. K. , również należała się 1/3 spadku. H. L. nie dożyła otwarcia spadku. Dlatego przypadający jej udział podlegał dalszemu podziałowi - po połowie - na rzecz wnuczek spadkodawczyni a córek H. S. L. (1/6) oraz M. L. (1/6) - zgodnie z art. 931 § 2 zd. I k.c. Dlatego Sąd orzekł jak w pkt I. postanowienia. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania (pkt II. postanowienia) opiera się na treści art. 520 § 1 k.p.c. Do rozliczenia pozostały nieskredytowane koszty wynagrodzenia biegłego. Łącznie wynagrodzenie wyniosło 2.255,52 zł (zob.: k. 293, 343 i 439 akt). Częściowo pokryła je uiszczona przez uczestniczkę K. K. (1) zaliczka w wysokości 1.000 zł (k. 214 akt). Pozostałą różnicę (1.255,52 zł) Sąd nakazał pobrać od wnioskodawczyni w pkt III. postanowienia ( art. 520 § 1 w zw. z § 2 zd. I in principio k.p.c. ) stosunkowo rozdzielając obowiązek poniesienia kosztów opinii biegłego pomiędzy uczestniczkami, których interesy w sprawie pozostawały najbardziej sprzeczne.