I Ns 2448/16

Sygn. akt I Ns 2448/16 POSTANOWIENIE Dnia 10 października 2017 r. Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSR Jacek Głowacz Protokolant: st. sekr. sąd. Wojciech Charciarek po rozpoznaniu w dniu 10 października 2017 r. w Łodzi na rozprawie sprawy z wniosku J. B. (1) z udziałem I. B. , M. B. (1) , J. G. , A. B. , M. B. (2) i J. B. (2) o zniesienie współwłasności i częściowy dział spadku po T. B. postanawia: 1) ustalić, że przedmiotem współwłasności J. B. (1) , I. B. , M. B. (1) , J. G. , A. B. , M. B. (2) i J. B. (2) jest nieruchomość położona w Ł. przy ul. (...) oznaczona w ewidencji gruntów jako działka nr (...) w obrębie ewidencyjnym (...) , dla której Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi prowadzi księgę wieczystą (...) ; 2) dokonać zniesienia współwłasności nieruchomości opisanej w pkt. 1 (pierwszym) i częściowego działu spadku po T. B. bez wzajemnych spłat i dopłat w ten sposób, że z nieruchomości tej wydzielić działki gruntu nr (...) opisane szczegółowo na mapie zawierającej projekt podziału nieruchomości rolnej przeznaczonej do dokonywania wpisu w księdze wieczystej opracowanej przez uprawnionego geodetę Z. G. w dniu 29 kwietnia 2014 r. i wpisanej w dniu 13 maja 2014 r. przez Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w ramach (...) Ośrodka Geodezji jako operat techniczny do ewidencji materiału zasobu pod nr P. (...) . (...) , a następnie: - działkę nr (...) przyznać na współwłasność w częściach równych w udziałach wynoszących po 1/3 (jednej trzeciej) części J. B. (2) , M. B. (2) i A. B. ; - działkę nr (...) przyznać na współwłasność w częściach równych w udziałach wynoszących po 1/2 (jednej drugiej) części J. B. (1) i I. B. ; - działkę nr (...) przyznać na własność M. B. (1) ; - działkę nr (...) przyznać na własność J. G. ; - działki nr (...) pozostawić we współwłasności J. B. (2) , M. B. (2) , A. B. w udziałach wynoszących po 1/12 (jednej dwunastej) części, J. B. (1) , I. B. w udziałach wynoszących po 1/8 (jednej ósmej) części oraz M. B. (1) i J. G. w udziałach wynoszących po 1/4 (jednej czwartej) części; 3) ustalić, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane z ich udziałem w sprawie. Sygn. akt I Ns 2448/16 UZASADNIENIE We wniosku z dnia 16 czerwca 2017 r. wnioskodawczyni J. B. (1) wniosła o zniesienie współwłasności nieruchomości położonej w Ł. przy ul. (...) oraz dokonanie częściowego działu spadku po T. B. . Jako uczestników postępowania wskazała współwłaścicieli nieruchomości I. B. , I. R. , J. G. , A. B. , M. B. (2) oraz J. B. (2) . Zgodnie z treścią wniosku zniesienie współwłasności nieruchomości miało polegać na wydzieleniu z niej bez dopłat czterech działek oznaczonych na mapie przedstawiającej projekt podziału i przyznaniu ich wskazanym osobom: - działki o nr (...) na własność J. B. (2) , M. B. (2) i A. B. , - działki o nr (...) na własność J. B. (1) i I. B. , - działki o nr (...) na własność I. R. , - działki o nr (...) na własność J. G. , a także podział działek nr (...) , a także nr (...) i (...) pozostających we władaniu Gminy Ł. -Zarządu Dróg i (...) według uznania Sądu pomiędzy uprawnionych w przypadających im częściach. /wniosek- k. 2-4/ W odpowiedzi na wniosek I. R. przyłączyła się do wniosku. /odpowiedź na wniosek z załącznikami- k. 38-43/ W odpowiedzi na wniosek I. B. przyłączyła się do wniosku. /odpowiedź na wniosek- k. 47/ W odpowiedzi na wniosek J. B. (2) przyłączył się do wniosku co do zasady. Podniósł, że jego zdaniem zniesienie współwłasności powinno poprzedzać ustalenie wynagrodzenie za bezumowne korzystanie przez Gminę Ł. -Zarząd Dróg i (...) z działek o nr (...) . Na podstawie zarządzenia z dnia 19 września 2016 r. J. B. (2) został poinformowany, że w aktach znajduje się mapa geodezyjna, a jej odpis został mu przesłany z odpisem wniosku. Został również pouczony, iż w sprawie o zniesienie współwłasności rozstrzyga się jedynie o wzajemnych roszczeniach z tytułu posiadania rzeczy ( art. 618 § 1 k.p.c. ). /odpowiedź na wniosek- k. 48-49; zarządzenie- k. 52/ Postanowieniem z dnia 10 listopada 2016 r. Sąd zawiesił postępowanie w sprawie z dniem 27 sierpnia 2016 r. z uwagi na śmierć I. R. oraz podjął je udziałem M. B. (1) jako jej spadkobierczyni. /postanowienie- k. 62; wypis aktu poświadczenia dziedziczenia- k. 54/ Na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. J. B. (2) wyraził zgodę na podział nieruchomości wskazując, że rozważy samodzielne skierowanie roszczeń do Miasta Ł. po otrzymaniu map od J. G. . /protokół- k. 75/ W piśmie procesowym J. B. (1) , I. B. i M. B. (3) ponownie oświadczyły, że popierają wniosek, przy czym działka nr (...) ma zostać przyznana M. B. (1) . /pismo- k. 80/ W dalszym toku postępowania zaprezentowane stanowiska wnioskodawczyni i uczestników nie uległy zmianie, a wniosek nie został zakwestionowany przez pozostałych uczestników. Sąd ustalił: Nieruchomość położona w Ł. przy ul. (...) w obrębie ewidencyjnym (...) o pow. 1,9557 ha składa się z działek gruntu o nr (...) . Przedmiotowa nieruchomość ma charakter rolny (ziemia orna). Dla nieruchomości tej tutejszy Sąd prowadzi księgę wieczystą nr (...) , w której jako współwłaściciele w poszczególnych udziałach ujawnieni są: - T. B. – w 1/4 części; - I. R. – w 1/4 części; - J. G. – w 1/4 części; - J. B. (1) – w 1/8 części; - I. B. – w 1/8 części. Działki o nr (...) funkcjonują jako droga powiatowa, a w rejestrze gruntów jako podmiot władający ujawniona jest Gmina M. Ł. -Zarząd Dróg i (...) . /odpis z księgi wieczystej- k. 5-15; pismo Prezydenta Miasta Ł. i wypis z ewidencji gruntów i budynków- k. 16-20/ Spadek po T. B. nabyli M. B. (2) , J. B. (2) i A. B. w udziałach wynoszących po 1/3 części każde z nich. /odpis prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Aleksandrowie Kujawskim wydanego w dniu 17 stycznia 2008 r. w sprawie o sygn. (...) k. 31/ Uprawniony geodeta Z. G. w dniu 29 kwietnia 2014 r. opracował mapę z projektem podziału nieruchomości rolnej, która jest przeznaczona do dokonywania wpisu w księdze wieczystej oraz w dniu 13 maja 2014 r. została zarejestrowana przez Prezydenta Miasta Ł. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej w ramach (...) Ośrodka Geodezji jako materiał zasobu w postaci operatu technicznego pod nr P. (...) . (...) . Mapa przedstawia projekt podziału nieruchomości poprzez wydzielenie z niej działek o nr (...) o zbliżonej powierzchni ogólnej ( działka nr (...) ha, (...) – 0,3697 ha, (...) – 0,3700 ha i (...) – 0,3697 ha). Każda z projektowanych do wydzielenia działek posiada dostęp do drogi publicznej od strony ul. (...) lub od ul. (...) . /mapa z projektem podziału nieruchomości rolnej- k. 27/ Przed złożeniem wniosku w tej sprawie przez J. B. (1) , pismem z dnia 4 grudnia 2014 r. jej poprzedniczka prawna M. B. (4) zwróciła się pisemnie do pozostałych współwłaścicieli z propozycją podziału działki przedkładając opisany powyżej projekt podziału geodezyjnego sporządzony w kwietniu 2014 r. prosząc o zajęcie stanowisk. Według złożonej propozycji działka nr (...) miała stać się własnością J. B. (2) , T. B. i A. B. , działka nr (...) – własnością M. B. (4) , działka nr (...) własnością I. R. , a działka nr (...) własnością J. G. . Żaden z adresatów nie zakwestionował przedstawionej propozycji. /bezsporne; pismo z potwierdzeniami odbioru- k. 21-26; wypis aktu poświadczenia dziedziczenia- k. 72/ Pismem z dnia 31 maja 2017 r. (...) poinformował, że dla nieruchomości objętej wnioskiem nie został opracowany miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, wobec czego nie zajął stanowiska w sprawie. /pismo- k. 83/ Pismem z dnia 4 sierpnia 2017 r. Agencja Nieruchomości Rolnych poinformowała, że nie korzysta z prawa nabycia nieruchomości objętej wnioskiem. /pismo- k. 87/ Powyższy stan faktyczny jest bezsporny. Sąd zważył: Wniosek podlegał uwzględnieniu w całości jako zgodny z prawem, zasadami współżycia społecznego oraz interesem uprawnionych. Zgodnie z art. 210 § 1 i 2 w zw. z art. 166 § 3 k.c. , każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić. Zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej oraz gospodarstwa rolnego następuje z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 2052 i 2260 oraz z 2017 r. poz. 60). W świetle dyspozycji art. 46 1 k.c. , nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Jak stanowi art. 618 § 1 zd. 1 w zw. z art. 688 i art. 689 k.p.c. , w postępowaniu o zniesienie współwłasności i dział spadku sąd rozstrzyga także spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy. Jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu. Zgodnie z treścią art. 621 w zw. z art. 622 § 2 k.p.c. , projektowany sposób podziału nieruchomości na części powinien być zaznaczony na planie sporządzonym według zasad obowiązujących przy oznaczaniu nieruchomości w księgach wieczystych. Gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych. Jak stanowi art. 4 ust. 1 pkt 3, ust. 5 pkt 1 lit. b i pkt 2 oraz art. 2c pkt 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2052) w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2016 r., poz. 585), w przypadku, gdy nabycie nieruchomości lub udziału we współwłasności nieruchomości następuje w wyniku orzeczenia sądu Krajowy Ośrodek (...) (do dnia 31 sierpnia 2017 r. Agencja Nieruchomości Rolnych – art. 45 i 46 ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. ustawy z dnia 10 lutego 2017 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowym Ośrodku (...) – Dz. U. z 2017 r., poz. 624) działający na rzecz Skarbu Państwa może złożyć oświadczenie o nabyciu tej nieruchomości za zapłatą równowartości pieniężnej odpowiadającej jej wartości rynkowej. Zawiadomienia Krajowego Ośrodka o możliwości skorzystania z powyższego uprawnienia dokonuje sąd, a do zawiadomienia dołącza się wypis z ewidencji gruntów i budynków dotyczący nieruchomości rolnej. Powołane przepisy nie zawierają jakiegokolwiek odesłania do treści art. 2a ustawy przewidującego ograniczenia w zbyciu nieruchomości rolnej, ale jedynie na podstawie umowy sprzedaży, o czym świadczy wprost treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy. W ocenie Sądu, aktualne ukształtowanie prawa nabycia nieruchomości przez Krajowy Ośrodek (...) nakazuje przyjąć, że art. 4 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego stanowi przepis szczególny ( lex specialis ) w stosunku do art. 2a ustawy dotyczącego ograniczeń w zakresie możliwości sprzedaży nieruchomości rolnej ( H. C. , Aspekty prawne obrotu gruntami rolnymi od 30.04.2016 r. na nowych zasadach ustalonych w ustawie z dnia 11.04.2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego oraz w ustawie z dnia 14.04.2016 o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa , R. z 2016 r., nr 9, s. 68). Nawet jednak przyjęcie poglądu odmiennego nie uzasadnia tezy, jakoby nabycie nieruchomości lub udziału w niej w ramach zniesienia współwłasności mogło nastąpić wyłącznie przez rolnika indywidualnego, jeżeli zniesienie współwłasności następuje m.in. przez fizyczny podział nieruchomości między dotychczasowymi współwłaścicielami (por. K. Kurosz, Prawo nabycia Agencji Nieruchomości Rolnych i zasada nabywania nieruchomości rolnej jedynie przez rolnika indywidualnego a zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej w: Nieruchomości rolne w praktyce notarialnej , Warszawa 2017, pod red. P. Księżaka i J. Mikołajczyk, Warszawa 2017, s. 92 i n.). Zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt 1 i 2 zw. z art. 93 ust. 1, ust. 3 oraz art. 92 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2147), w przypadku braku planu miejscowego - jeżeli nieruchomość jest położona na obszarze nieobjętym obowiązkiem sporządzenia tego planu - podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli nie jest sprzeczny z przepisami odrębnymi, albo jest zgodny z warunkami określonymi w decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu. Stosownie do dyspozycji art. 96 ust. 1, 2 i 3 u.g.n., gdy o podziale nieruchomości orzeka sąd, nie wydaje się decyzji administracyjnej wójta, burmistrza, albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział. Podział nieruchomości polegający na wydzieleniu wchodzących w jej skład działek gruntu, odrębnie oznaczonych w katastrze nieruchomości, nie wymaga wydania decyzji zatwierdzającej podział. Uwzględniając treść przytoczonych przepisów Sąd nie stwierdził jakichkolwiek przeszkód w zakresie możliwości uwzględnienia wniosku. Nieruchomość, której dotyczy wniosek ma charakter rolny, jednakże nie stanowi czynnego gospodarstwa rolnego, nie jest również objęta miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, ani decyzją administracyjną o ustaleniu warunków zabudowy. Krajowy Ośrodek (...) złożył oświadczenie, zgodnie z którym nie skorzysta z prawa nabycia nieruchomości, przy czym wobec tego, że zniesienie współwłasności i podział nieruchomości następuje na podstawie orzeczenia sądu (a nie sprzedaży), nie obowiązują w tym zakresie ograniczenia przewidziane w art. 2a ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego . W szczególności uczestnicy postępowania, będący już współwłaścicielami nieruchomości rolnej (w tym na skutek dziedziczenia) nie muszą posiadać statusu rolników indywidualnych w rozumieniu art. 6 ustawy. Jak już wskazano, prawo nabycia wyrażone w art. 4 ustawy stanowi samoistne ograniczenie podziału nieruchomości rolnej niezależne od przesłanek ograniczenia sprzedaży nieruchomości zgodnie z art. 2a ustawy, w tym poprzez wydanie decyzji administracyjnej przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka (...) w przedmiocie zgody na nabycie nieruchomości. Zniesienie współwłasności następuje pomiędzy współwłaścicielami nieruchomości, przy czym obejmuje ono zgodnie wnioskiem częściowy dział spadku po T. B. ( art. 689 k.p.c. ). Wprawdzie zakres podmiotowy współwłasności nieruchomości został ukształtowany także na skutek spadkobrania po M. B. (4) i I. R. , jednakże nie ulega wątpliwości, że wobec braku wniosku o dokonanie częściowego działu spadku po tych osobach, Sąd nie był władny rozstrzygać w tym przedmiocie. Tym niemniej prawomocne postanowienie o zniesieniu współwłasności nieruchomości stanowiącej składnik majątków spadkowych tych osób będzie podlegać uwzględnieniu w postępowaniach o dział spadku po nich. Działki, które powstaną na skutek zniesienia współwłasności mają zbliżoną powierzchnię, zachowują również dostęp do dróg publicznych. Ponieważ znajdują się one w tym samym obszarze ewidencyjnym i pozostają działkami rolnymi, a żaden z uczestników nie zgłosił jakichkolwiek zastrzeżeń co do wartości i sposobu ich przydzielenia poszczególnym współwłaścicielom, uznać należało, że nie były one kwestionowane. Stąd też przyznanie poszczególnych działek współwłaścicielom zgodnie z treścią wniosku nie wymagało rozstrzygnięcia co do dopłat. Przedstawiony projekt podziału został przedstawiony na mapie służącej do dokonania wpisu w księdze wieczystej oraz uwzględnia treść aktualnych wpisów w ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z art. 621 k.p.c. w zw. z art. 26 ust. 1 u.k.w.h., art. 21 ust. 1 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1629) oraz § 28 ust. 1-3 rozporządzenia MS z dnia 17 września 2001 r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych i zbiorów dokumentów (Dz. U. Nr 102, poz. 1122 ze zm.). Nie budzi zatem wątpliwości szczegółowy wykaz działek geodezyjnych składających się na nieruchomość podlegającą podziałowi uwidoczniony w ewidencji gruntów i budynków, mimo iż w księdze wieczystej ujęto je zbiorczo jako działkę nr (...) . Należy podkreślić, że mapa zawierająca projekt podziału została zweryfikowana i zarejestrowana przez Prezydenta Miasta Ł. (wykonującego w tym zakresie czynności starosty). Uwzględniając fakt, że wniosek nie był kwestionowany przez żadnego z uczestników Sąd dokonał zniesienia współwłasności nieruchomości i częściowego działu spadku po T. B. zgodnie z wnioskiem, przy czym wydzielone działki (...) zostały przydzielone w równych częściach spadkobiercom T. B. oraz M. B. (4) , co odpowiada ich udziałom w spadkach po tych osobach. Działki nr (...) należało pozostawić – zgodnie z wnioskiem – we współwłasności J. B. (2) , M. B. (2) , A. B. w udziałach wynoszących po 1/12 części, J. B. (1) , I. B. w udziałach wynoszących po 1/8 części oraz M. B. (1) i J. G. w udziałach wynoszących po 1/4 części. Fizyczne zniesienie współwłasności nie byłoby możliwe, ani celowe zwłaszcza wobec faktu, że są to niewielkie, mniej istotne gospodarczo części nieruchomości, a działki nr (...) pozostają w zarządzie Gminy Miasta Ł. -Zarządu Dróg i (...) i są wykorzystywane jako drogi. Nie zmienia to oczywiście faktu, że to wnioskodawczyni i uczestnicy postępowania są i pozostaną współwłaścicielami tych działek, brak bowiem dowodów na to, iż doszło do wywłaszczenia przedmiotowych działek na potrzeby użyteczności publicznej. Problematyka rozliczeń pomiędzy nimi a Miastem Ł. w związku z korzystaniem z tych działek przez Miasto pozostaje natomiast poza zakresem kognicji Sądu w tej sprawie, gdyż zgodnie z dyspozycją art. 618 § 1 zd. 1 w zw. z art. 688 i art. 689 k.p.c. , w postępowaniu o zniesienie współwłasności i dział spadku sąd rozstrzyga spory o wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy, a nie ich o roszczenia mogące być skierowane przeciwko podmiotom trzecim. W kontekście powyższych uwag wniosek okazał się uzasadniony i podlegał uwzględnieniu w całości. Na podstawie art. 520 § 1 k.p.c. Sąd ustalił, że wnioskodawczyni i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane z ich udziałem w sprawie. Wniosek nie został zakwestionowany przez żadnego z uczestników, brak było zatem podstaw do rozważania zastosowania art. 520 § 2 i 3 k.p.c.