I Ns 241/20

Sygn. akt I Ns 241/20 UZASADNIENIE postanowienia z dnia 12 stycznia 2022 r. I. Część wstępna. W dniu 17 lipca 2020 r. I. A. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu S. A. (k. 3-5). Uczestnik A. W. w odpowiedzi na wniosek z dnia 14 sierpnia 2020 r. poparł go i podane w nim twierdzenia (k. 33). Uczestniczka K. W. w odpowiedzi na wniosek z dnia 26 sierpnia 2020 r. wskazała że na podstawie testamentu brata powinna otrzymać działki nr (...) i połowę wartości pozostałego majątku zmarłego (k. 41-42). Uczestnik J. A. (1) w odpowiedzi na wniosek z dnia 27 sierpnia 2020 r. zakwestionował testament spadkodawcy. Podniósł, że został on sporządzony w warunkach wyłączających świadome i swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli, powodujących nieważność rozporządzenia testamentowego (k. 44-45). Postanowieniem z dnia 21 września 2020 r. sąd wezwał do udziału w sprawie jako uczestników M. A. i A. A. – dzieci T. i J. (k. 50). Uczestnicy A. A. i M. A. w odpowiedziach na wniosek z dnia 2 listopada 2020 r. poparli go i nie zgłosili żadnych twierdzeń ani dowodów (k. 88-89). Postanowieniem z dnia 17 listopada 2020 r. sąd wezwał do udziału w sprawie jako uczestniczkę B. B. – córkę T. i J. (k. 97). Uczestniczka B. B. w odpowiedzi na wniosek z dnia 24 listopada 2020 r. poparła go i nie zgłosiła żadnych twierdzeń ani dowodów (k. 106). Zarządzeniem z dnia 14 października 2021 r. przewodniczący na podstawie art. 15zzs 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1842) wezwał uczestników do złożenia na piśmie ostatecznych stanowisk w sprawie (k. 254). Wnioskodawczyni zajęła stanowisko jak na k. 264-265, uczestniczka K. W. jak na k. 267, a pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska. II. Ustalenia faktyczne. S. A. , syn J. i M. , zmarł dnia 1 kwietnia 2019 r. w B. jako żonaty z wnioskodawczynią I. A. . (dowód: odpis aktu zgonu S. A. , k. 9, 59; odpis aktu małżeństwa S. A. i I. A. , k. 61). Przed śmiercią S. A. zamieszkiwał na stałe w B. . Związek małżeński zawierał dwa razy. Pierwszy raz z J. S. , a drugi raz z I. A. . Związek małżeński spadkodawcy z J. S. ustał na skutek rozwodu, po czym spadkodawca powtórnie się ożenił. S. A. nie miał dzieci ze związków małżeńskich, jak też dzieci przedmałżeńskich, pozamałżeńskich i przysposobionych. Spadkobiercy nie regulowali uprzednio kwestii spadkowych po zmarłym w drodze postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, ani poprzez sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia przed notariuszem. Nie toczyły się sprawy o stwierdzenie niegodności dziedziczenia, o wyłączenie od dziedziczenia i nikt nie zrzekał się dziedziczenia po S. A. . Rodzicie spadkodawcy – J. A. (2) i M. z domu B. zmarli przed swoim synem S. A. . Oprócz wymienionego pozostawili po sobie jeszcze czworo dzieci, to jest: uczestników J. A. (1) i K. W. oraz zmarłych obecnie B. A. i T. A. . B. A. zmarł w 1961 r. jako kawaler bezdzietny. T. A. zmarł w dniu 20 lutego 2002 r. i pozostawił po sobie zstępnych w osobach uczestników: M. A. , A. A. i B. B. . (dowód: odpisy aktów stanu cywilnego, k. 9, 59-66, 104; zapewnienie spadkowe I. A. , k. 167v; zapewnienie spadkowe J. A. (1) , k. 167v; zapewnienie spadkowe K. W. , k. 167v; zapewnienie spadkowe A. W. , k. 168; zapewnienie spadkowe M. A. , k. 168; zapewnienie spadkowe A. A. , k. 168). S. A. sporządził za swojego życia jeden testament, to jest testament własnoręczny z dnia 25 marca 2019 r., otwarty i ogłoszony w dniu 9 maja 2019 r. przez notariusza T. K. z Kancelarii Notarialnej w B. . Do spadku powołał żonę I. A. w 40%, brata J. A. (1) w 10% i siostrę K. W. w 10%. Z pozostałych 40% majątku spadkodawca ustanowił fundację pod nazwą „ I. (...) ”. Na wykonawcę testamentu S. A. wyznaczył siostrzeńca A. W. , syna W. i K. , zobowiązując go jednocześnie do opracowania statutu fundacji i jej rejestracji. (dowód: odpis aktu notarialnego z dnia 9 maja 2019 r., rep. A nr 2119/2019, k. 11-12, 36-39; testament S. A. z dnia 25 marca 2019 r., k. 13, 92; odpis aktu urodzenia A. W. , k. 66; zapewnienie spadkowe I. A. , k. 167v). W dniu 9 sierpnia 2019 r. A. W. złożył przed notariuszem A. P. z Kancelarii Notarialnej w M. oświadczenie, w którym odrzucił spadek po S. A. , odmówił przyjęcia upoważnienia do ustalenia statutu i zarejestrowania fundacji Izba (...) ” ustanowionej w testamencie z dnia 25 marca 2019 r. oraz odmówił przyjęcia obowiązków wykonawcy testamentu. (dowód: oświadczenie z dnia 9 sierpnia 2019 r., w aktach sprawy I N 77/19; odpis aktu notarialnego z dnia 9 sierpnia 2019 r., rep. A nr 4383/2019, k. 14-16). Do dnia 9 maja 2021 r. fundacja Izba (...) ” ustanowiona w testamencie z dnia 25 marca 2019 r. nie została wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego. (okoliczność bezsporna). S. A. uchodził w rodzinie za wykształconą, dobrą, uczynną i troskliwą osobę, ale jednocześnie stanowczą i mającą własne zdanie. Testament z dnia 25 marca 2019 r. sporządził w trakcie pobyty w Szpitalu (...) w B. , na przestrzeni około dwóch tygodni. Z nikim nie konsultował jego treści. W toku pobytu w szpitalu był odwiedzany przez członków swojej rodziny i w trakcie wizyt był zachowany z nim logiczny kontakt, chociaż fizycznie S. A. był osłabiony, okresowo wysławiał się niewyraźnie albo przysypiał. (dowód: zeznania I. A. , k. 168-168v; zeznania J. A. (1) , k. 168v; zeznania K. W. , k. 168v; zeznania A. W. , k. 168v-169; zeznania M. A. , k. 169; zeznania A. A. , k. 169). S. A. od dnia 8 lutego 2019 r. pozostawał w leczeniu onkologicznym z rozpoznaniem raka płaskonabłonkowego płuca prawego. Wymieniony nie był chory psychicznie ani niedorozwinięty umysłowo. Nie leczył się psychiatrycznie i nie korzystał z porad psychologa. Bezpośrednio przed śmiercią, w dniach 9 marca 2019 r. – 1 kwietnia 2019 r., przebywał na Oddziale (...) Paliatywnej Szpitala (...) w B. . Wymieniona wyżej choroba stanowiła wyjściową przyczynę zgonu spadkodawcy, natomiast bezpośrednią przyczynę zgonu stanowiło zatrzymanie oddechu. W toku pobytu w szpitalu zmarły poddawany był farmakoterapii. Przez cały okres tego pobytu S. A. pozostawał w logicznym kontakcie z personelem, za wyjątkiem dni 20, 21 i 22 marca 2019 r., kiedy kontakt ten był okresowo (chwilami) nielogiczny. W trakcie całego pobytu w oddziale zmarły nie gorączkował, a jego ciśnienie tętnicze było prawidłowe. Występowała u niego anemia o średnim nasileniu. Nie ujawniał objawów otępienia, objawów zaburzeń świadomości, objawów psychotycznych o charakterze omamów lub urojeń ani innych zaburzeń czynności psychicznych. Zarówno stwierdzone u S. A. schorzenia jak i stosowane leczenie nie miały takiego wpływu na jego stan aby pozbawić go możliwości podejmowania świadomych decyzji. W trakcie sporządzania testamentu z dnia 25 marca 2019 r. S. A. nie pozostawał w stanie fizycznym ani psychicznym, który wyłączałby świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli w zakresie sporządzenia testamentu i jego treści. Zdolność testowania była zachowana. (dowód: dokumentacja medyczna S. A. , k. 122-164; opinia biegłej specjalisty chorób wewnętrznych i geriatrii z dnia 20 kwietnia 2021 r., k. 184-203; opinia psychologiczno-psychiatryczna z dnia 8 sierpnia 2021 r., k. 227-231). III. Ocena dowodów. Przedstawiony stan faktyczny sąd ustalił na podstawie powołanych dowodów, które uznał za wiarygodne. Żadnemu z dowodów sąd nie odmówił wiary. Zapewnienia spadkowe uczestników znalazły odzwierciedlenie w dowodach z dokumentów urzędowych w postaci odpisów skróconych aktów stanu cywilnego. Z kolei zeznania uczestników złożone na rozprawie w dniu 27 stycznia 2021 r. były zbieżne we wszystkich aspektach istotnych dla rozstrzygnięcia. Uczestnik J. A. (1) wskazywał na niewyraźną mowę spadkodawcy przed śmiercią, jednak powyższe nie wpływa w żadnym stopniu na ocenę zdolności testowania. Wszyscy uczestnicy zgodnie wskazywali, że kontakt ze S. A. był zachowany, choć spadkodawca w toku pobytu w szpitalu był już znacznie osłabiony. Decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia miały opinie biegłej specjalisty chorób wewnętrznych i geriatrii dr n. med. A. R. z dnia 20 kwietnia 2021 r. oraz psychologiczno-psychiatryczna z dnia 8 sierpnia 2021 r. Podkreślenia wymaga, że opinie te nie były kwestionowana przez żadnego z uczestników postępowania. Sąd uznał wymienione opinie za w pełni wiarygodne. Zarówno od strony formalnej, jak i merytorycznej cechowały się one profesjonalizmem, spójnością i klarownością. Wyprowadzone wnioski zostały szczegółowo uargumentowane i opisane, z odwołaniem się do bogatej dokumentacji medycznej i posiłkowo zeznań uczestników. Podkreślenia wymaga bogate doświadczenie teoretyczne i praktyczne biegłej z zakresu geriatrii oraz znaczne doświadczenie zawodowe biegłych z zakresu psychiatrii i psychologii. Należy mieć na uwadze, że biegli sporządzając opinie odrębnie, na podstawie tego samego materiału dowodowego, przy wykorzystaniu wiedzy specjalistycznej właściwej dla dziedzin w których są specjalistami – psychiatrii i psychologii oraz geriatrii, doszli do jednakowych wniosków. Ich opinie nie są więc spójne jedynie wewnętrznie, ale również spójne ze sobą. W opiniach brak jest nieścisłości, uchybień formalnych lub merytorycznych, a ich weryfikacja przez sąd z treścią dokumentacji medycznej i zeznaniami przesłuchanych osób pod kątem luk lub błędów logicznych pozwoliła na ocenę, że w pełni spełniają one wymogi niezbędne dla poczynienia prawidłowych ustaleń faktycznych i rozstrzygnięcia sprawy. Pismem z dnia 15 września 2021 r. pełnomocnik uczestnika J. A. (1) cofnął wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego zakresu neurologii (k. 245). Jednocześnie sąd nie znalazł podstaw dla dopuszczenia tego dowodu z urzędu albowiem kwestie istotne dla rozstrzygnięcia zostały precyzyjnie wyjaśnione w dwóch pozostałych opiniach – sporządzonych przez biegłych z zakresu chorób wewnętrznych i geriatrii oraz psychologii i psychiatrii. Biegli ci nie wskazywali nadto na potrzebę zasięgnięcia opinii także innych specjalistów, a spadkodawca bezpośrednio przed śmiercią nie pozostawał w leczeniu neurologicznym. Rozstrzygnięcia dowodowe sądu nie były kwestionowane w trybie art. 162 kpc . IV. Rozważania prawne. Zgodnie z treścią art. 926 § 1 i 2 kc powołanie do spadku wynika z ustawy albo z testamentu, a dziedziczenie ustawowe co do całości spadku następuje wtedy, gdy spadkodawca nie sporządził testamentu albo gdy żadna z osób, które powołał do dziedziczenia, nie chce lub nie może być spadkobiercą. Stosownie do dyspozycji art. 949 § 1 kc spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą. Z tego sposobu sporządzenia testamentu skorzystał S. A. pisząc testament opatrzony datą 25 marca 2019 r. Jak wynika natomiast z art. 959 kc spadkodawca może powołać do całości lub części spadku (określonej ułamkowo albo procentowo) jedną lub kilka osób. Tym samym skuteczne (ważne) powołanie do spadku w ramach sporządzonego testamentu wyłącza dziedziczenie na podstawie ustawy, dając pierwszeństwo testamentowi. Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie. Spadkodawca S. A. sporządził testament własnoręczny, w którym powołał do spadu swoją żonę I. A. , siostrę K. W. i brata J. A. (1) . Zaznaczenia wymaga, że sąd nie stwierdził w niniejszej sprawie żadnej okoliczności warunkującej stwierdzenie nieważności sporządzonego przez spadkodawcę testamentu. W szczególności potwierdzenia nie znalazły podnoszone przez uczestnika J. A. (1) zarzuty opierające się na dyspozycji art. 945 § 1 pkt 1 kc. Przeprowadzone postępowanie dowodowe i poczynione na jego podstawie ustalenia faktyczne pozwoliły na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków, że sporządzenie testamentu przez S. A. było czynnością ważną i skuteczną. Biorąc pod uwagę szczegółową analizę treści testamentu z dnia 25 marca 2019 r. pod kątem zapewnienia jak najpełniejszego urzeczywistnienia woli spadkodawcy, a nadto twierdzenia wniosku w zakresie sposobu powołania do spadku i brak odmiennych stanowisk uczestników co do zakresu dokonanego powołania, nie budzi wątpliwości, że S. A. powołał do spadku żonę I. A. w 40/100 części, siostrę K. W. w 10/100 części, brata J. A. (1) w 10/100 części, a pozostałe 40/100 części przeznaczył na ustanowioną w testamencie fundację Izba (...) ”. W kontekście powołanej w testamencie fundacji należy przywołać dyspozycję art. 927 § 3 kc. Zgodnie z tą regulacją fundacja ustanowiona w testamencie przez spadkodawcę może być spadkobiercą, jeżeli zostanie wpisana do rejestru w ciągu dwóch lat od ogłoszenia testamentu. W niniejszej sprawie powołana fundacja nie może być spadkobiercą. Testament S. A. został otwarty i ogłoszony w dniu 9 maja 2019 r. przez notariusza T. K. z Kancelarii Notarialnej w B. . Tymczasem do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 12 stycznia 2022 r. fundacja Izba (...) ” nie została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym – co stanowi okoliczność bezsporną. Wykonawca testamentu i zarazem osoba zobowiązana przez spadkodawcę do ustalenia statutu fundacji i jej zarejestrowania – A. W. , w trybie art. 987 kc odmówił przyjęcia nałożonych na niego funkcji, składając stosowne oświadczenia przed notariuszem. W takim przypadku udział w spadku który miał przypaść fundacji (40/100) podlega przyrostowi na rzecz pozostałych spadkobierców testamentowych, stosownie do treści art. 965 kc. Zgodnie z tym przepisem jeżeli spadkodawca powołał kilku spadkobierców testamentowych, a jeden z nich nie chce lub nie może być spadkobiercą, przeznaczony dla niego udział, w braku odmiennej woli spadkodawcy, przypada pozostałym spadkobiercom testamentowym w stosunku do przypadających im udziałów. Podkreślić trzeba, że art. 965 kc jest „wyjątkiem w ustawie przewidzianym”, który wyłącza zastosowanie art. 926 § 3 kc. Na podstawie powołanych przepisów regułę stanowi więc w rzeczywistości przyrost. Jedynie wyraźne postanowienie testamentowe spadkodawcy może wyłączyć jego działanie. Dopiero w takiej sytuacji co do części spadku nieobjętej przyrostem – której nie mógł lub nie chciał dziedziczyć jeden ze spadkobierców testamentowych – nastąpi dziedziczenie ustawowe w trybie art. 926 § 3 kc. W niniejszej sprawie przyrost nie został jednak wyłączony przez S. A. , a więc zastosowanie znajduje art. 965 kc. Tym samym powołane w testamencie osoby dziedziczą spadek w całości na jego podstawie, w następujących częściach: 1) I. A. – 2/3 części (40/100 przypadające bezpośrednio w testamencie + 4/15 przypadające w drodze przyrostu [40/100 mające przypaść fundacji x 40/60]); 2) K. W. – 1/6 części (10/100 przypadających bezpośrednio w testamencie + 1/15 przypadająca w drodze przyrostu [40/100 mające przypaść fundacji x 10/60); 3) J. A. (1) – 1/6 części (10/100 przypadających bezpośrednio w testamencie + 1/15 przypadająca w drodze przyrostu [40/100 mające przypaść fundacji x 10/60). Mając powyższe na względzie, sąd orzekł jak w pkt. I postanowienia. O kosztach postępowania sąd orzekł w pkt. II postanowienia na podstawie art. 520 § 1 kpc , przyjmując zgodnie z ogólną regułą rządzącą postępowaniem nieprocesowym, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Powstanie wydatków sądowych w łącznej kwocie 3828,28 zł (pozyskanie dokumentacji medycznej oraz opinie biegłych) spowodował uczestnik J. A. (1) , który kwestionował ważność testamentu. Twierdzenia uczestnika nie potwierdziły się, więc to on powinien ponieść wydatki, których powstanie spowodował. Jednocześnie wydatki te znajdują pełne pokrycie w zaliczkach uiszczonych przez uczestnika (k. 176 i 244). Sędzia Rafał Skowron Sygn. akt I Ns 241/20 ZARZĄDZENIE - odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi uczestnika J. A. (1) oraz uczestniczce K. W. . B. , dnia 18 lutego 2022 r. Sędzia Rafał Skowron