I CZ 27/06

Sygn. akt I CZ 27/06 
 
 
 
 
 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
 
Dnia 19 maja 2006 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
 
SSN Tadeusz Wiśniewski 
 
 
w sprawie z powództwa M. S. 
przeciwko M. S. 
o rozwód, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 19 maja 2006 r., 
zażalenia powoda  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] 
z dnia 8 marca 2006 r.,  
 
 
odrzuca zażalenie. 
 
 
 
 
 
 
 

 
2 
Uzasadnienie 
 
 
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny jako sąd 
przełożony oddalił wniosek powoda o wyłączenie wskazanych imiennie sędziów 
Sądu Okręgowego w P. oraz sędziego Sądu Rejonowego w M. delegowanego do 
Sądu Okręgowego w P. Zażalenie powoda na to postanowienie Sąd Apelacyjny 
odrzucił jako niedopuszczalne postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. 
W zażaleniu skarżący, zarzucając naruszenie art. 394 § 1 i 2 k.p.c., wnosił 
o 
uchylenie 
zaskarżonego 
postanowienia 
i 
rozpoznanie 
zażalenia 
na 
postanowienie Sądu Apelacyjnego o odmowie wyłączenia sędziów. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zażalenie przysługuje tylko 
w wypadkach określonych wyraźnie w ustawie procesowej. W postępowaniu 
rozpoznawczym 
postanowienia 
zaskarżalne 
tym 
środkiem 
odwoławczym 
wymieniają art. 394 § 1 i art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Jako że przepisy te przewidują 
wyjątki od zasady niezaskarżalności postanowień formalnych wydawanych w toku 
postępowania, nie powinny być interpretowane rozszerzająco. 
Z przepisu art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c. wywieść można normę, że zażalenie 
do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji, 
których przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego. Za utrwalony 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego należy uznać pogląd, że sąd przełożony nad 
sądem, w którym sprawa się toczy, rozstrzygający na podstawie art. 52 § 1 in fine 
k.p.c. o wyłączeniu sędziego, działa w zastępstwie tego sądu. Jeżeli zatem sądem 
właściwym do rozstrzygnięcia o wyłączeniu sędziego będzie sąd pierwszej 
instancji, sąd przełożony orzekający w oparciu o art. 52 § 1 k.p.c. również działał 
będzie jako sąd pierwszej instancji (por. uchwałę z dnia 11 marca 1968 r., III CZP 
12/68, OSNC 1968, nr 11, poz. 180, uchwałę siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 
1972 r., III CZP 76/71, OSNC 1972, nr 9, poz. 152, wpisaną do księgi zasad 
prawnych, uchwałę z dnia 6 marca 1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 
132). Nie ulega wątpliwości, że na wydane przez sąd okręgowy działający jako 
sąd przełożony nad sądem rejonowym postanowienie o oddaleniu wniosku 

 
3 
o wyłączenie sędziego służyć będzie, na podstawie powołanego art. 394 § 1 pkt 
10 k.p.c., zażalenie do sądu apelacyjnego. Sytuacja przedstawia się odmiennie, 
gdy sądem przełożonym właściwym do rozpoznania wniosku o wyłączenie 
sędziego jest sąd apelacyjny. Sąd ten również orzekać będzie jako sąd pierwszej 
instancji. Niemniej jednak, z przepisu art. 394 § 1 wynika jednoznacznie, że 
zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji. Sąd Najwyższy nie może 
natomiast w żadnym razie być uznany – poza wyjątkiem przewidzianym w art. 390 
§ 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. – za sąd drugiej instancji, jak wymaga tego art. 394 
§ 1 in principio k.p.c. Wynika stąd, że art. 394 § 1 k.p.c. nie stanowi podstawy 
zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego wydane 
przez sąd apelacyjny działający jako sąd przełożony. 
Za podstawę do zaskarżenia takiego postanowienia nie można również 
uznać przepisów art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Przepisy te enumeratywnie wymieniają 
postanowienia, na które służy zażalenie do Sądu Najwyższego. Z ich brzmienia 
wynika, że zażalenie oparte na ich podstawie przysługuje wyłącznie na 
postanowienia wydane przez sąd drugiej instancji. Tymczasem w analizowanej 
sytuacji procesowej sąd apelacyjny orzeka jako sąd pierwszej instancji. Nie bez 
znaczenia pozostaje tu także okoliczność, że zażalenie do Sądu Najwyższego 
przysługuje w ściśle określonych przez ustawodawcę wypadkach.  
Przedstawione argumenty prowadzą do wniosku, że de lege lata na 
postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego wydane przez sąd 
apelacyjny, działający na podstawie art. 52 § 1 k.p.c. jako sąd przełożony, nie 
służy 
zażalenie. 
Stanowisko 
takie 
zajął 
również 
Sąd 
Najwyższy 
w postanowieniach z dnia 17 września 2003 r., II CZ 80/03 (niepubl.) i z dnia 
26 listopada 2003 r., III CZ 117/03 (niepubl.). 
Wszystko to oznacza, że zaskarżeniu do Sądu Najwyższego nie podlega 
również postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu zażalenia na jego 
postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego.  
Z podanych względów orzeczono jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. 
w związku z art. 39821 i art. 373 k.p.c.).  
 
jc