I NC 3057/23

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 września 2025 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: sędzia Ewa Blumczyńska po rozpoznaniu 30 września 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P. przeciwko I. K. o zapłatę na skutek apelacji wniesionej przez powoda od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu z 11 czerwca 2024 r. sygn. akt IC 265/24 I. zmienia w całości zaskarżony wyrok w ten sposób, że: 1. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 30 328,73 zł (trzydzieści tysięcy trzysta dwadzieścia osiem zł i 73 gr) wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonymi od 8 października 2020r. do dnia zapłaty oraz 39,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od 6 grudnia 2023r. do dnia zapłaty; 2. odstępuje od obciążenia pozwanego kosztami procesu; II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda 1800 zł tytułem zwrotu kosztów poniesionych przez pozwanego w postępowaniu apelacyjnym z tytułu zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego rozstrzygnięcia o kosztach do dnia zapłaty; III. odstępuje od obciążenia pozwanego kosztami sądowymi od których uiszczenia powód był zwolniony z ustawy. Ewa Blumczyńska UZASADNIENIE Dyrektor Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P. wniósł o zasądzenie od pozwanego I. K. 30 369,41 zł wraz z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonymi od 30 328,73 zł od 8 października 2020 r. do dnia zapłaty i 39,68 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od 6 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty, Nadto zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nakazem zapłaty z 15 stycznia 2024 r. (sygn. akt I Nc 3057/23) referendarz sądowy orzekł zgodnie z żądaniem pozwu. Od powyższego nakazu zapłaty pozwany złożył sprzeciw, zaskarżając nakaz w całości. Pozwany wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wyrokiemz 11 czerwca 2024 roku Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu w sprawie I C 265/24 : 1. oddalił powództwo, 2. zasądził od powoda na rzecz pozwanego 3617 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów procesu. Powód złożył apelację od powyższego rozstrzygnięcia zaskarżając wyrok w całości. Jako zarzuty apelacyjne wskazał : I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: 1. art. 15g ust. 16 i ust. 18 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: ustawa) i przyjęcie, że podstawa do zwrotu świadczeń wypłaconych ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych zachodzi wyłącznie wtedy, gdy istnieje tożsamość podmiotowa i przedmiotowa z inną pomocą, podczas gdy zwrot użyty w przepisie wskazuje, że wymagana jest jedynie tożsamość podmiotowa („tych samych pracowników") a w pozostałym zakresie wystarczające jest podobieństwo („takich samych tytułów”), 2. art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z § 5 ust. 2 umowy poprzez ich niewłaściwą wykładnię i uznanie, że pobranie i wykorzystanie środków na uiszczenie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne przez podmiot, który uzyskał zwolnienie z opłacania składek nie jest wykorzystaniem środków niezgodnie z warunkami określonymi w umowie lub we wniosku, podczas gdy jednym z warunków otrzymania dofinansowania w części dotyczącej składek było złożenie stosownego oświadczenia we wniosku, a podmiot, który złożyłby oświadczenie, iż uzyskał zwolnienie lub zamierza je uzyskać, nie otrzymałby dofinansowania, zatem w okresie od pobrania świadczeń do czasu ich zwrotu środki są wykorzystywane niezgodnie z przeznaczeniem, 3. art. 410 § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji niezakwalifikowanie świadczeń pobranych na dofinansowanie składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, w sytuacji, gdy pozwany uzyskał zwolnienie z opłacania składek, jako świadczeń nienależnych, Mając powyższe na uwadze apelujący wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku : 1. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 30 328,73 zł z odsetkami w wysokości jak dla zaległości podatkowych liczonymi od 8 października 2020 r. do dnia zapłaty, 39,68 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 6 grudnia 2023r. do dnia zapłaty, 2. zasądzenie kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; 3. zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W odpowiedzi pozwany wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od powoda na jego rzecz zwrotu kosztów postępowań obu instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja zasługiwała na uwzględnienie. Sąd Okręgowy podzielił i uznał za własne poczynione przez Sąd I instancji ustalenia faktyczne mając na względzie, że były one bezsporne. Z okoliczności niniejszej sprawy wynika, że pozwany skorzystał z przewidzianego dla przedsiębiorców zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych na okres 3 miesięcy, tj. od marca do maja 2020 r. Podstawą zwolnienia był art. 31zo ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej : również jako ustawa covidowa). Niezależnie od powyższego, pozwany zawarł z Dyrektorem Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P. umowę, na mocy której z Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych uzyskał dofinansowanie do wynagrodzeń za miesiąc czerwiec do sierpnia 2020 r. dla szesnastu pracowników z przeznaczeniem na dofinansowanie ich wynagrodzenia w kwocie 76 736,25 zł w związku z obniżonym wymiarem czasu pracy oraz w kwocie 13 758,75 zł z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników należnych od pracodawcy, łącznie 90 495 zł. Sporządzenie niniejszej umowy poprzedzało złożenie przez pozwanego wniosku z 9 czerwca 2020r. w którym zawarł m.in. oświadczenie, że nie skorzystał i nie zamierza skorzystać ze zwolnień w opłaceniu składek na ZUS o którym mowa w ustawie Covid -19. W tym zakresie Sąd Okręgowy na podstawie tego wniosku doprecyzował oświadczenie pozwanego przedstawione przez Sąd I instancji w stanie faktycznym (pkt 6 Części D – k. 10 akt). Tym samym pozwany uzyskał zarówno zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. (na podstawie art. 31zo ustawy covidowej), jak i dofinansowanie wynagrodzenia i na pokrycie składek na ubezpieczenia społeczne tych samych pracowników, za miesiąc czerwiec do sierpnia 2020 r. (na podstawie art. 15g ust. 1 i 2 ustawy covidowej). Spór w sprawie sprowadzał się zatem do tego, czy doszło do niedozwolonego skumulowania pomocy publicznej, z której skorzystał pozwany i zdaniem powoda – wbrew umowie łączącej strony, a w konsekwencji czy pozwany zobowiązany jest do zwrotu środków uzyskanych z FGŚP. Apelujący utrzymywał, że pomoc na podstawie art. 15g i art. 31zo ustawy covidowej była udzielana na podstawie takiego samego tytułu. Zatem zdaniem apelującego z przepisu art. 15g ust. 18 wynika, że zakazana była kumulacja pomocy z FGŚP w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. Warunkiem otrzymania dofinansowania z FGŚP było zatem nieuzyskanie pomocy w odniesieniu do tych samych pracowników w zakresie takich samych tytułów wypłat na rzecz ochrony miejsc pracy. Natomiast ustalenia te czynione były przez FGŚP w oparciu o wnioski składane przez przedsiębiorców, w omawianym przypadku - wniosku pozwanego z 9 czerwca 2020r. o nr (...) ( k. 8 -10 akt). W ocenie Sądu Okręgowego byłyby podstawy do interpretowania tego przepisu w ten sposób, że dotyczy on zakazu kumulacji środków pomocowych przyznanych przedsiębiorcy za pokrywający się okres, tj. za te same miesiące. Taka interpretacja zdaje się być w zgodzie z zamysłem ustawodawcy, skoro z dniem 23 lipca 2021 r. dodano do art. 15g ust. 18a, zgodnie z którym ust. 18 nie stosuje się do zwolnienia z obowiązku opłacania należnych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników, chyba że zwolnienie dotyczy tych samych miesięcy, na które podmioty, o których mowa w ust. 1 i 1a, zwróciły się z wnioskiem o przyznanie świadczeń na rzecz ochrony miejsc pracy, o wypłatę ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na dofinansowanie wynagrodzenia pracowników objętych przestojem ekonomicznym albo obniżonym wymiarem czasu pracy, w następstwie wystąpienia COVID-19. Niemniej istotnym w sprawie było, że powód - bazując na oświadczeniu pozwanego z którego wynikało, że nie skorzystał i nie zamierza skorzystać ze zwolnień w opłaceniu składek na ZUS o którym mowa w ustawie Covid -19 (pkt 6 Części D) zawarł z pozwanym umowę o numerze tożsamym z numerem załączonego wniosku o przyznaniu pozwanemu łącznej kwoty 90 495 zł, która wypłacona została w trzech transzach na podstawie art. 15g ustawy covidowej. W tym kontekście oraz zarzutów apelacyjnych stwierdzić należało, że bezspornym między stronami pozostało, że w dacie zawierania przedmiotowej umowy zachodziła tożsamość podmiotowa (pracowników). Natomiast sporne pozostawało, jakie musi istnieć podobieństwo, aby wykluczało uzyskanie pomocy z dwóch źródeł. W ocenie apelującego zwrot „taki sam tytuł wypłat” oznaczało wynagrodzenie oraz składki na ubezpieczenie społeczne od tych wynagrodzeń, a maksymalny zakres czasowy zakreślony przez art. 15g ustawy covidowej wynosił 3 miesiące. Apelujący zaznaczył, że skoro pozwany skorzystał z pomocy w postaci zwolnienia w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne przez okres trzech miesięcy, to nie mógł otrzymać środków na ich opłacanie. Pomoc była bowiem udzielona na podstawie innych przepisów, ale tytuł był ten sam. Powyższą interpretację apelujący reprezentował również w dacie zawierania z pozwanym przedmiotowej umowy, która znajdowała oparcie w przepisach ustawy covidowej, jak i w powołanym przez apelującego orzecznictwie sądów administracyjnych. W efekcie na gruncie powyższego - przesądzającym dla powoda przystąpieniem do zawarcia z pozwanym powołanej w uzasadnieniu umowy - było jego oświadczenie z którego wynikało jednoznacznie, że nie skorzystał i nie zamierza skorzystać ze zwolnień w opłaceniu składek na ZUS, co nie było zgodne z prawdą. Zatem Sąd Okręgowy przyjął, że pomimo zmiany stanowiska w orzecznictwie sądów administracyjnych, które aktualnie nie zgadza się z poglądem, że przyznanie dofinansowania na podstawie art. 15g wspomnianej ustawy na tych samych pracowników przez okres 3 miesięcy eliminuje możliwość przyznania świadczenia na innej podstawie, w tym w szczególności na podstawie art. 15zzb tej ustawy oraz, iż żaden z przepisów ww. ustawy nie wskazuje, aby art. 15g i 15zzb wzajemnie się wykluczały, co oznaczałoby, że przyznanie świadczenia na podstawie jednego z nich eliminuje możliwość jego przyznania na podstawie drugiego a stąd, iż poprzednia interpretacja ma charakter historyczny to na gruncie niniejszej sprawy pominięcie istotnej okoliczności związanej z zatajeniem przez pozwanego uprzedniego uzyskania zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. (na podstawie art. 31zo ustawy covidowej) i tym samym otrzymania dofinansowania wynagrodzenia i na pokrycie składek na ubezpieczenia społeczne tych samych pracowników, za miesiąc czerwiec do sierpnia 2020 r. (na podstawie art. 15g ust. 1 i 2 ustawy covidowej) a w konsekwencji nie uwzględnienie żądania powoda byłoby niezgodne nie tylko z zasadami współżycia społecznego o których mowa w art. 5 kc ale również z art. 2 Konstytucji . Wykorzystanie przez pozwanego uprawnień wynikających z przepisów prawa nastąpiło w wyniku zatajenia przez niego faktu od którego powód wówczas uzależniał przystąpienie do umowy. Zatem pozwany - w ocenie Sądu Okręgowego - nadużył prawa podmiotowego na skutek zachowania rażącego i nieakceptowalnego w społeczeństwie oraz obowiązującej w stosunkach cywilnoprawnych zasady lojalności wobec partnera (vide : wyrok Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 1997r., II CKN 118/97 Legalis). W kontekście tej oceny - słuszny był zarzut apelującego - otrzymanie przez pozwanego pomocy ze środków publicznych, który w przedstawionych okolicznościach okazał się świadczeniem nienależnym o którym mowa w art.410§2 kc. Przy tym, jak stanowi art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, czyli z zasadami demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej. Sprawiedliwość dystrybutywna pozostaje w ścisłym związku z zasadą równości: „Zasada sprawiedliwości społecznej wymaga, aby zróżnicowanie prawne podmiotów (ich kategorii) pozostawało w odpowiedniej relacji do różnic w ich sytuacji faktycznej jako adresatów danych norm prawnych. Wyrażona w ten sposób sprawiedliwość rozdzielcza oznacza, że równych traktować należy równo, podobnych należy traktować podobnie i nie wolno tworzyć takiego prawa, które różnicowałoby sytuację prawną podmiotów, których sytuacja faktyczna jest taka sama” (tak: TK z 16 grudnia 1997 r., K 8/97, OTK ZU nr 6/1997 oraz P. Tuleja, w: M. Safjan, L. Bosek (red.), Komentarz do art. 2 Konstytucji RP, Tom I, Wydawnictwo C.H. BECK, Warszawa 2016 r., s. 246). W kontekście powyższego stwierdzić należało, że pozwany – nie ujawniając faktu uprzedniego otrzymania zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne - otrzymał wnioskowaną pomoc. Natomiast pozostałe podmioty/przedsiębiorcy, którzy ujawnili ten fakt nie otrzymali wsparcia finansowego z FGŚP ponieważ – w ocenie Dyrektora Wojewódzkiego Urzędu Pracy w P. - taka pomoc została już im przyznana na okres trzech miesięcy. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w ujęciu art. 2 Konstytucji RP sprawiedliwość społeczna jest celem, który ma urzeczywistniać demokratyczne państwo prawne. Nie jest demokratycznym państwem prawnym państwo, które nie realizuje idei sprawiedliwości, przynajmniej pojmowanej jako dążenie do zachowania równowagi w stosunkach społecznych i powstrzymywanie się od kreowania nieusprawiedliwionych, niepopartych obiektywnymi wymogami i kryteriami przywilejów dla wybranych grup obywateli. Sprawiedliwość dystrybutywna dotyczy natomiast zasad i trybu rozdziału dóbr, korzyści czy przywilejów. Do tych kategorii można zaliczyć pomoc w postaci dofinansowania wynagrodzeń i składek na ubezpieczenia społeczne. Podsumowując wskazać należało, że wskazane reguły, wywiedzione z zasad konstytucyjnych: sprawiedliwości społecznej i równości należało odnieść do przedsiębiorców, którzy w ramach tych samych okoliczności - w których był pozwany - nie otrzymali dofinansowania w części, w której te same koszty zostały sfinansowane z innych środków publicznych wobec ujawnienia - zgodnie z prawdą - tej okoliczności we wniosku złożonym w Wojewódzkim Urzędzie Pracy w P. . Zatem niezależnie od aktualnej interpretacji w orzecznictwie administracyjnym art. 15g ust. 18 tej ustawy covidowej i przyjęcia, że nie stoi na przeszkodzie do uzyskania przez przedsiębiorcę dofinansowania wynagrodzeń i składek ZUS pracowników na podstawie art. 15g tej ustawy, w sytuacji otrzymania już przez tego przedsiębiorcę dofinansowania wynagrodzeń i składek ZUS tych samych pracowników na podstawie art. 15zzb ustawy COVID-19, jeżeli dofinasowanie to dotyczyło innego okresu (vide: wyroki NSA z 2 marca 2022 r., I GSK 21/22, I GSK 19/22, z 27 kwietnia 2022 r., I GSK 284/22 publik. Legalis) to żądanie zwrotu środków wypłacanych pozwanemu na podstawie przywołanej ustawy - Sąd Okręgowy – w ramach ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd Rejonowy a doprecyzowanych w niniejszym postępowaniu apelacyjnym uznał za zasadne na gruncie obowiązujących zasad sprawiedliwości społecznej i równości podmiotów starających się o takie samo świadczenie ze środków publicznych (FGŚP). Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznając apelację za uzasadnioną, aczkolwiek również z innych powodów niż w niej przytoczonych na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w punkcie I. 1) sentencji, zmieniając zaskarżony wyrok w pkt 1. Przy tym uwzględniając, że obciążenie pozwanego wszystkimi kosztami obu postępowań i to pomimo negatywnej oceny jego intencji oraz wygranej apelującego to - Sąd Okręgowy - miał na uwadze, że prowadząc działalność gospodarczą w okresie pandemii Covid-19 a tym samym warunków z którymi musiał się mierzyć - w pewnym zakresie niewątpliwie osłabiało jego kondycję finansową jako przedsiębiorcy. Stąd - Sąd Okręgowy - odstąpił od obciążenia pozwanego kosztami postępowania przed Sądem I instancji poniesionymi przez powoda i kosztami sądowymi związanymi z opłatą od apelacji, orzekając odpowiednio - jak w punkcie I. 2) i III. na podstawie art. 102 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 1 1 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. , zgodnie z wynikiem postępowania. Powód wygrał postępowanie apelacyjne i stąd pozwany zobowiązany został do zwrotu jemu kosztów poniesionych z tytułu zastępstwa procesowego zgodnie z uregulowaniem zawartym w § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. sędzia Ewa Blumczyńska