I KZP 9/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 20 KWIETNIA 2005 R. I KZP 9/05 Na postanowienie sądu, któremu przekazano środek odwoławczy, w kwestii właściwości tego sądu (art. 35 § 1 k.p.k.) przysługuje zażalenie (art. 35 § 3 k.p.k.). Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. Sędziowie SN: K. Cesarz (sprawozdawca), F. Tarnowski. Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Leszka R., po rozpoznaniu, przedstawio- nego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w G., postano- wieniem z dnia 11 stycznia 2005 r., zagadnienia prawnego, wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy postanowienie sądu rejonowego o przekazaniu według właści- wości rzeczowej sprawy przedstawionego do jego rozpoznania zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego jest orze- czeniem sądu odwoławczego w rozumieniu art. 426 § 1 i § 2 k.p.k., a jeżeli tak, to czy na takie postanowienie sądu rejonowego służy zażalenie do przełożonego sądu okręgowego?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. U Z A S A D N I E N I E Postanowieniem Policji z dnia 28 grudnia 2002 r., zatwierdzonym przez Prokuratora Prokuratury Rejonowej w G., na podstawie art. 305 § 1 i 2 3 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. odmówiono wszczęcia dochodzenia o czyn określony w art. 288 § 1 k.k. Prokurator Prokuratury Okręgowej w G. nie przychylił się do zażale- nia autora wniosku o ściganie – Leszka R. i skierował je do Sądu Rejono- wego w G., który postanowieniem z dnia 24 czerwca 2003 r. uchylił zaskar- żone postanowienie. W dniu 12 września 2003 r. Komendant Komisariatu Policji w G. wy- dał postanowienie o wszczęciu śledztwa o przestępstwo określone w art. 288 § 1 k.k., natomiast postanowieniem z dnia 28 września 2003 r. na pod- stawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k. umorzył to śledztwo. Prokurator Prokuratury Okręgowej w G., kolejny raz nie przychylając się do zażalenia pokrzywdzonego, na podstawie art. 306 § 2 k.p.k. skiero- wał je znów do Sądu Rejonowego w G. Sąd, postanowieniem z dnia 8 czerwca 2004 r. stwierdził swą niewła- ściwość i przekazał zażalenie do rozpoznania Prokuratorowi Okręgowemu w G., uznawszy, że zachodzi sytuacja procesowa określona w art. 330 § 2 k.p.k. Uwzględniając zażalenie prokuratora na to ostatnie postanowienie, Sąd Okręgowy w G. postanowieniem z dnia 25 października 2004 r. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do rozpoznania Sądowi Re- jonowemu w G. jako właściwemu rzeczowo. W zaistniałej sytuacji proce- sowej, Sąd ten postanowił „przekazać do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyż- szemu zagadnienie prawne wymagające wykładni przepisów art. 426 § 1 i § 2 k.p.k.”, przedstawione na wstępie. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Przepis art. 441 § 1 k.p.k. uzależnia przekazanie zagadnienia praw- nego od jego wyłonienia się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego. Ta wyjściowa przesłanka nie została spełniona. W niniejszej sprawie Sąd Re- jonowy ma obowiązek rozpatrzenia na podstawie art. 329 k.p.k. zażalenia, 3 przekazanego w trybie określonym w art. 306 § 2 k.p.k., na postanowienie Policji o umorzeniu śledztwa. Stało się tak w efekcie orzeczenia Sądu Okręgowego w G. z dnia 25 października 2004 r., wydanego na podstawie art. 437 k.p.k., z konsekwencjami wynikającymi z treści art. 442 § 3 k.p.k. Jednakże, rzeczywisty problem nurtujący Sąd Rejonowy, sprowadza się do pytania sformułowanego w uzasadnieniu postanowienia tego Sądu, czy „rozpoznając zażalenie (...) jest związany wytycznymi zawartymi w posta- nowieniu Sądu Okręgowego z dnia 25 października 2004 roku”, powtórzo- nego dalej „czy dla Sądu Rejonowego w G. wiążące jest stanowisko Sądu Okręgowego...”. Jednak jednoznaczna i jasna odpowiedź na to pytanie za- warta jest w treści wymienionych wyżej art. 437 § 2 k.p.k. i art. 442 § 3 k.p.k. Nie można ponadto nie dostrzec, że wątpliwości Sądu Rejonowego co do skutków procesowych zastosowania tych przepisów wzięły się z bezpodstawnego przekonania, że art. 35 § 1 k.p.k. nie dotyczy właściwości funkcjonalnej, a w rezultacie, że postanowienie wydane na postawie tego przepisu nie podlega rygorom przewidzianym w jego § 3. Nie ulega wątpliwości, że art. 35 § 1 k.p.k. dotyczy właściwości funk- cjonalnej, a więc także kwestii badania upoważnienia do dokonywania określonych czynności procesowych (zob. m.in. J. Bratoszewski w: J. Bra- toszewski i inni: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003, T. I, s. 387; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępo- wania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, T. I, s. 222; W. Grzeszczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2005, s. 54). Orze- czenie sądu stwierdzającego brak swej właściwości do rozpoznania środka odwoławczego nie jest oczywiście orzeczeniem sądu wydanym na skutek odwołania. Inaczej mówiąc, sąd stwierdzający, że nie jest właściwy do roz- poznania odwołania, nie wydaje postanowienia w ramach kwestionowanej właściwości funkcjonalnej. W myśl art. 35 § 1 k.p.k., sąd ten przekazuje 4 sprawę w razie stwierdzenia swej niewłaściwości, a nie w przewidywaniu braku kompetencji. Niewłaściwość np. funkcjonalna jest więc faktem proce- sowym. Wprawdzie na skutek wniesienia środka odwoławczego dochodzi do wszczęcia postępowania odwoławczego, ale to nie przesądza właści- wości organu uprawnionego do jego rozpoznania tylko z racji wskazania określonego organu jako adresata środka. Właściwości sądu nie kreuje skierowanie do niego środka odwoławczego. Inaczej rzecz ujmując, przy- miot „sądu odwoławczego” w rozumieniu art. 426 § 2 k.p.k., nie może zo- stać ani nadany, ani narzucony faktem wniesienia do tego sądu środka odwoławczego. W konsekwencji, skoro orzeczenie w kwestii właściwości (art. 35 § 1 k.p.k.) nie jest orzeczeniem sądu odwoławczego, to nie dotyczy go zakaz określony w art. 426 § 2 k.p.k. Orzeczenie takie w efekcie nie jest również objęte wyjątkiem określonym w § 2 in fine art. 426 k.p.k. Incyden- talne orzeczenie sądu, do którego wpłynął środek odwoławczy, rozstrzyga- jącego w przedmiocie swej właściwości, należy traktować jako orzeczenie, o którym mowa w art. 425 § 1 k.p.k., wydane tylko „w związku” z odwoła- niem. Przysługuje na nie zażalenie w myśl art. 35 § 3 k.p.k. w zw. z art. 459 § 2 in fine k.p.k. (zob. także: uzasadnienia uchwał SN z dnia 24 maja 1995 r. I KZP 11/95, OSNKW 1995, z. 7 – 8, poz. 44, glosa krytyczna Z. Doda: OSP 1995, z. 11, s. 525 – 526; z dnia 20 września 1996 r. I KZP 21/96, OSNKW 1996, z. 11 – 12, poz. 79, s. 32, aprobujące uwagi Z. Doda i A. Gaberle: Orzecznictwo Sądu Najwyższego. Komentarz, t. II. Kontrola od- woławcza w procesie karnym 1997, s. 390 – 391; z dnia 27 października 1999 r. I KZP 35/99, OSNKW 1999, z. 11 – 12, poz. 70 ze zdaniem odręb- nym A. Siuchnińskiego). Konkludując, na postanowienie sądu, któremu przekazano środek odwoławczy, w kwestii właściwości tego sądu (art. 35 § 1 k.p.k.) przysługu- je zażalenie (art. 35 § 3 k.p.k.). 5 Wracając natomiast do ustawowych przesłanek przekazania zagad- nienia prawnego w trybie art. 441 § 1 k.p.k., stwierdzić należy, że żaden z elementów wywodu zawartego w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejo- nowego nie stanowi podstawy podjęcia w tej sprawie uchwały przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie prawne, jakie mogłoby wyłonić się przy rozpozna- waniu zażalenia pokrzywdzonego (wykładni przepisu art. 330 § 2 zd. 1 k.p.k.) zostało już wyjaśnione, zarówno w orzecznictwie (zob. uchwała SN z dnia 17 maja 2000 r., I KZP 9/00, OSNKW 2000, z. 5 – 6, poz. 42), jak i w piśmiennictwie (R.A. Stefański w: J. Bratoszewski i inni, op. cit. s. 488 – 489).