I KZP 8/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie orzekającym rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku, dotyczące interpretacji art. 8b ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Pytanie dotyczyło tego, czy pojęcie „dziecko matki pozbawionej wolności” obejmuje również dzieci matek represjonowanych przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe w określonym okresie, za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sąd Najwyższy, po analizie wykładni językowej, systemowej i historycznej, doszedł do wniosku, że przepis ten obejmuje wyłącznie dzieci matek represjonowanych przez organy polskie. Uzasadnienie opiera się na analizie procesu legislacyjnego, który wskazuje, że intencją ustawodawcy było objęcie ochroną jedynie skutków działań organów państwa polskiego, co jest zgodne z konstytucyjną zasadą odpowiedzialności państwa za szkody wyrządzone przez jego organy. Sąd podkreślił, że rozszerzenie tego prawa na represje ze strony organów obcych wykraczałoby poza minimalny konstytucyjny standard i stanowiłoby nadzwyczajne świadczenie, które nie jest obowiązkiem ustawodawcy. W związku z tym Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, uznając, że zagadnienie prawne nie wymaga zasadniczej wykładni ustawy, a jego wątpliwości interpretacyjne wynikają z oceny słuszności rozwiązania ustawowego, która powinna być adresowana do ustawodawcy.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności w kontekście odpowiedzialności państwa za represje ze strony organów obcych oraz zasady równego traktowania i konstytucyjnych standardów odszkodowawczych.
Dotyczy specyficznej sytuacji dzieci matek represjonowanych, z naciskiem na rozróżnienie między represjami organów polskich a obcych.
Zagadnienia prawne (1)
Czy przez „dziecko matki pozbawionej wolności, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia, które przebywało wraz z matką w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia lub którego matka w okresie ciąży przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia”, należy rozumieć również „dziecko, matki pozbawionej wolności” represjonowanej przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe, działające na obecnym terytorium Polski w okresie od dnia 1 lipca 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r. oraz na terytorium Polski w granicach ustalonych w Traktacie Ryskim, w okresie od dnia 1 stycznia 1944 r. do dnia 31 grudnia 1956 r., za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego lub z powodu takiej działalności – poprzez zastosowanie art. 8 ust. 2a cyt. ustawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, należy rozumieć wyłącznie dzieci matek represjonowanych przez organy polskie.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, analizując wykładnię językową, systemową i historyczną ustawy, stwierdził, że przepis art. 8b ustawy lutowej, przyznający odszkodowanie dzieciom matek pozbawionych wolności, obejmuje jedynie przypadki represji ze strony organów polskich. Rozszerzenie tego prawa na represje radzieckie wykraczałoby poza konstytucyjny standard odpowiedzialności państwa i stanowiłoby nadzwyczajne świadczenie, które nie jest obowiązkiem ustawodawcy.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| K. B. | osoba_fizyczna | wnioskodawczyni |
| Skarb Państwa | organ_państwowy | przedstawiciel |
Przepisy (5)
Główne
ustawa lutowa art. 8b § ust. 1 i 2
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Przepis ten dotyczy wyłącznie dzieci matek, które były pozbawione wolności na podstawie orzeczenia, którego nieważność została stwierdzona przez polskie organy lub w związku z represją stosowaną przez te organy. Nie obejmuje dzieci matek represjonowanych przez radzieckie organy.
Pomocnicze
ustawa lutowa art. 8 § ust. 2a zd. pierwsze
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Określa represjonowanie przez radzieckie organy ścigania i wymiaru sprawiedliwości lub organy pozasądowe.
k.p.k. art. 441 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa przekazania zagadnienia prawnego Sądowi Najwyższemu.
Konstytucja RP art. 41 § ust. 5
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Odpowiedzialność odszkodowawcza Państwa za bezprawne pozbawienie wolności przez organy Rzeczpospolitej Polskiej.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wynagrodzenia szkody wyrządzonej przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 8b ustawy lutowej jest jasny i obejmuje jedynie represje ze strony organów polskich. • Proces legislacyjny i motywy ustawodawcze potwierdzają intencję ograniczenia prawa do odszkodowania do represji polskich organów. • Konstytucyjna zasada odpowiedzialności państwa dotyczy szkód wyrządzonych przez jego własne organy. • Rozszerzenie prawa na represje radzieckie byłoby nadzwyczajnym świadczeniem, wykraczającym poza konstytucyjny standard.
Odrzucone argumenty
Potrzeba równego traktowania dzieci matek represjonowanych przez organy polskie i radzieckie. • Argumentacja sądu apelacyjnego o potrzebie wykładni celowościowej i systemowej prowadzącej do rozszerzenia zakresu stosowania przepisu.
Godne uwagi sformułowania
clara non sunt interpretanda • wyjątek od zasady odpowiedzialności odszkodowawczej za działania organów Państwa polskiego • brak odesłania w treści przepisu art. 8b ustawy lutowej do art. 8 ust. 2a ustawy może być postrzegany tylko jako luka aksjologiczna (w odmianie luki aksjologicznej extra legem) • rozwiązanie przewidziane w przepisie art. 8 ust. 2a ustawy lutowej należy zatem uznać za wyjątek od mającego konstytucyjne umocowanie obowiązku kompensacji szkody wyrządzonej przez organ polski. • brak rozciągnięcia uprawnienia do domagania się od Skarbu Państwa odszkodowania [...] przyznanego przez art. 8b ust. 1 ustawy lutowej dzieciom matek represjonowanych przez polskie organy [...] na dzieci matek pozbawionych wolności, represjonowanych w sposób określony w art. 8 ust. 2a zd. pierwsze ustawy lutowej przez organy radzieckie [...] w pełni koresponduje z mającą rangę konstytucyjną [...] zasadą odpowiedzialności Państwa za działania wyłącznie "własnych" organów i szkody wyrządzone przez te właśnie organy.
Skład orzekający
Zbigniew Kapiński
przewodniczący
Antoni Bojańczyk
sprawozdawca
Anna Dziergawka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności w kontekście odpowiedzialności państwa za represje ze strony organów obcych oraz zasady równego traktowania i konstytucyjnych standardów odszkodowawczych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dzieci matek represjonowanych, z naciskiem na rozróżnienie między represjami organów polskich a obcych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego aspektu polskiej historii powojennej i represji, a także interpretacji przepisów mających na celu zadośćuczynienie krzywdom. Rozróżnienie między odpowiedzialnością państwa za własne działania a działaniami organów obcych jest kluczowe.
“Czy dzieci matek represjonowanych przez Sowietów mają prawo do odszkodowania od Polski? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.