I KZP 8/11
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem uchwały Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów było rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania kar porządkowych określonych w art. 49 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (u.s.p.). Wniosek w tej sprawie złożył Rzecznik Praw Obywatelskich, wskazując na rozbieżności w orzecznictwie sądowym. Dotyczyły one możliwości stosowania kar porządkowych za naruszenie powagi czynności sądowych lub ubliżenie sądowi w piśmie skierowanym do sądu. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów, uwzględniając kontekst systemowy (przepisy o policji sesyjnej), celowościowy (doraźne utrzymanie porządku) oraz historyczny (ewolucja przepisów od okresu międzywojennego), doszedł do wniosku, że kary porządkowe mogą być stosowane jedynie wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, które naruszają ich powagę, spokój lub porządek, bądź ubliżają sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w czynności. Uchwała jednoznacznie stwierdza, że kary te nie mają zastosowania do czynów naruszających dobra chronione tym przepisem, ale dokonanych poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu. Sąd podkreślił, że przepisy te mają charakter represyjny i nie powinny być poddawane wykładni rozszerzającej. W przypadku naruszeń w piśmie, które mogą nosić znamiona przestępstwa, sąd powinien zawiadomić prokuratora lub udzielić informacji pokrzywdzonym.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja zakresu stosowania kar porządkowych na podstawie art. 49 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zwłaszcza w kontekście pism procesowych.
Dotyczy wyłącznie kar porządkowych w ramach policji sesyjnej; inne formy odpowiedzialności za znieważenie sądu (np. karne) nie są objęte tym rozstrzygnięciem.
Zagadnienia prawne (1)
Czy art. 49 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych ma zastosowanie w przypadku naruszenia w piśmie powagi czynności sądowych albo ubliżenia w piśmie skierowanym do sądu temu organowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w sprawie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, kary porządkowe określone w art. 49 § 1 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy osoby te bądź to naruszają powagę, spokój lub porządek tych czynności bądź to ubliżają sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w tej czynności. Kar tych nie stosuje się natomiast do czynów naruszających dobra chronione przepisem art. 49 § 1 wskazanej ustawy, dokonanych jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, analizując przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych w kontekście systemowym (policja sesyjna), celowościowym (doraźne utrzymanie porządku) i historycznym, uznał, że kary porządkowe mają charakter represyjny i służą natychmiastowemu reagowaniu na zakłócenia podczas czynności sądowych. Stosowanie ich do pism złożonych poza tymi czynnościami byłoby sprzeczne z celem i systematyką przepisów, a także z historyczną ewolucją prawa w tym zakresie.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Rzecznik Praw Obywatelskich | organ_państwowy | wnioskodawca |
| Prokurator Prokuratury Generalnej | organ_państwowy | przedstawiciel |
Przepisy (12)
Główne
u.s.p. art. 49 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Kary porządkowe stosuje się tylko wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych, gdy naruszają one powagę, spokój lub porządek tych czynności albo ubliżają sądowi, innemu organowi państwowemu lub osobom biorącym udział w czynności. Nie stosuje się ich do czynów popełnionych poza tymi czynnościami, w tym w formie pisma złożonego do sądu.
Pomocnicze
u.RPO art. 16 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o Rzeczniku Praw Obywatelskich
u.SN art. 60 § § 2
Ustawa o Sądzie Najwyższym
u.s.p. art. 48 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Dotyczy zachowań mających miejsce w czasie wykonywania czynności sądowych.
u.s.p. art. 50 § § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów powszechnych
Postanowienie o nałożeniu kary porządkowej jest natychmiast wykonalne, co wskazuje na konieczność bliskiej więzi czasowej między nagannym zachowaniem a reakcją.
k.k. art. 226 § § 1
Kodeks karny
Wspomniany w kontekście przestępstw ściganych z urzędu, które mogą być podstawą zawiadomienia prokuratora.
k.k. art. 232
Kodeks karny
Wspomniany w kontekście przestępstw ściganych z urzędu.
k.k. art. 245
Kodeks karny
Wspomniany w kontekście przestępstw ściganych z urzędu.
k.k. art. 212 § § 1
Kodeks karny
Wspomniany w kontekście przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego.
k.k. art. 216 § § 1
Kodeks karny
Wspomniany w kontekście przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego.
k.p.k. art. 304 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do zawiadomienia prokuratora o przestępstwach ściganych z urzędu.
k.p.k. art. 16 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Podstawa do udzielenia informacji pokrzywdzonym o przepisach dotyczących przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Kary porządkowe z art. 49 § 1 u.s.p. są elementem policji sesyjnej i służą doraźnemu utrzymaniu porządku podczas czynności sądowych. • Systematyka ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych (rozdział o ogólnych przepisach o czynnościach sądów) oraz przepisy sąsiednie (art. 48, 50) wskazują na związek kar porządkowych z przebiegiem czynności sądowych. • Wykładnia historyczna pokazuje, że przepisy dotyczące kar za ubliżenie w piśmie były świadomie wyłączane z zakresu policji sesyjnej. • Przepisy o charakterze represyjnym nie powinny być poddawane wykładni rozszerzającej.
Odrzucone argumenty
Interpretacja rozszerzająca art. 49 § 1 u.s.p., obejmująca ubliżenie w piśmie złożonym do sądu poza czasem i miejscem czynności sądowych (argumentacja oparta na regule lege non distinguente).
Godne uwagi sformułowania
istota unormowań składających się na „policję sesyjną” sprowadza się do doraźnego utrzymania powagi sądu, co jest potrzebne i możliwe jedynie wtedy, gdy określone w tym przepisie kary porządkowe zapewniają możliwość natychmiastowego reagowania • kary porządkowe określone w art. 49 § 1 u.s.p. mogą być stosowane tylko wobec osób obecnych w czasie i miejscu wykonywania czynności sądowych • Kar tych nie stosuje się natomiast do czynów co prawda naruszających dobra chronione przepisem art. 49 § 1 wskazanej wyżej ustawy, dokonanych jednak poza miejscem i czasem rozprawy, posiedzenia lub innej czynności sądowej, w tym w szczególności w formie pisma złożonego do sądu.
Skład orzekający
S. Zabłocki
przewodniczący-sprawozdawca
K. Cesarz
członek
J. Dołhy
członek
H. Gradzik
członek
P. Kalinowski
członek
B. Skoczkowska
członek
J. Sobczak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu stosowania kar porządkowych na podstawie art. 49 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych, zwłaszcza w kontekście pism procesowych."
Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie kar porządkowych w ramach policji sesyjnej; inne formy odpowiedzialności za znieważenie sądu (np. karne) nie są objęte tym rozstrzygnięciem.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Uchwała SN rozstrzyga istotną kwestię praktyczną dla prawników i uczestników postępowań sądowych, dotyczącą granic odpowiedzialności za zachowanie wobec sądu. Wyjaśnia, kiedy można nałożyć karę porządkową, a kiedy sprawa może mieć inny charakter prawny.
“Czy można ukarać za obraźliwe pismo do sądu? Sąd Najwyższy wyjaśnia granice kar porządkowych.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.