I KZP 5/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę rozstrzygającą rozbieżności w orzecznictwie dotyczące interpretacji art. 233 § 1a Kodeksu karnego w kontekście prawa do obrony. Zagadnienie prawne dotyczyło tego, czy świadek, który złożył fałszywe zeznanie z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, realizując prawo do obrony, może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej. Sąd Najwyższy stwierdził, że taki świadek nie popełnia przestępstwa z art. 233 § 1a k.k., pod warunkiem, że jego zachowanie nie wyczerpuje znamion innego przepisu ustawy. Uchwała podkreśla konstytucyjne prawo do obrony, w tym prawo do uniknięcia samooskarżenia, które nie może być ograniczane przez przepisy ustaw zwykłych w sposób sprzeczny z jego istotą. Sąd odwołał się do utrwalonego orzecznictwa i doktryny, wskazując, że nowelizacja z 2016 r. nie zmieniła fundamentalnej zasady, iż prawo do obrony wyłącza bezprawność zachowania polegającego na składaniu fałszywych zeznań w celu uniknięcia samooskarżenia, o ile nie wyczerpuje ono znamion innego przestępstwa. Uchwała została nadana mocy zasady prawnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (1)
Czy prawo do obrony, określone w art. 42 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 6 k.p.k. dopuszcza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej za przestępstwo określone w art. 233 § 1a k.k. przesłuchiwanego w charakterze świadka sprawcy czynu zabronionego, który w obawie przed grożącą mu odpowiedzialnością karną złożył fałszywe zeznanie?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie popełnia przestępstwa z art. 233 § 1a k.k. świadek składający fałszywe zeznanie z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, jeśli — realizując prawo do obrony — zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, nie wyczerpując jednocześnie swoim zachowaniem znamion czynu zabronionego określonego w innym przepisie ustawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że konstytucyjne prawo do obrony, w tym prawo do uniknięcia samooskarżenia, wyłącza bezprawność składania fałszywych zeznań przez świadka, który obawia się odpowiedzialności karnej za własny czyn. Nowelizacja z 2016 r. wprowadzająca art. 233 § 1a k.k. nie zmieniła tej zasady, a jedynie uregulowała sytuację, która wcześniej była traktowana jako kontratyp. Podkreślono, że prawo do obrony nie może być ograniczane przez ustawę zwykłą w sposób sprzeczny z jego istotą, a polska procedura karna nie daje świadkowi możliwości milczenia w każdej sytuacji, co czyni prawo do odmowy odpowiedzi niewystarczającym zabezpieczeniem przed samooskarżeniem.
Przepisy (12)
Główne
Konst. RP art. 42 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do obrony w każdym stadium postępowania karnego, w tym prawo do uniknięcia samooskarżenia.
k.p.k. art. 6
Kodeks postępowania karnego
Odwołanie do prawa do obrony w kontekście art. 42 ust. 2 Konstytucji RP.
k.k. art. 233 § § 1a
Kodeks karny
Przestępstwo składania fałszywych zeznań przez świadka z obawy przed odpowiedzialnością karną.
Pomocnicze
k.k. art. 233 § § 1
Kodeks karny
Podstawa odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.
u.SN art. 83 § § 1
Ustawa o Sądzie Najwyższym
Podstawa prawna do rozstrzygania rozbieżności w wykładni prawa przez skład siedmiu sędziów.
k.p.k. art. 182
Kodeks postępowania karnego
Prawo świadka do odmowy składania zeznań.
k.p.k. art. 183
Kodeks postępowania karnego
Prawo świadka do odmowy odpowiedzi na pytanie.
k.p.k. art. 74 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zasada nemo se ipsum accusare tenetur.
k.p.k. art. 177 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Obowiązek stawienia się i złożenia zeznań przez świadka.
k.k. art. 239 § § 1
Kodeks karny
Przestępstwo poplecznictwa.
k.k. art. 236 § § 2
Kodeks karny
Niekaralność zatajenia dowodów niewinności.
k.k. art. 240 § § 3
Kodeks karny
Niekaralność zawiadomienia o przestępstwie z obawy przed odpowiedzialnością.
Skład orzekający
Wiesław Kozielewicz
przewodniczący
Antoni Bojańczyk
członek
Rafał Malarski
członek
Piotr Mirek
sprawozdawca
Marek Motuk
członek
Marek Siwek
członek
Igor Zgoliński
członek
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.