I KZP 45/05

UCHWAŁA  Z  DNIA  15  GRUDNIA  2005  R. 
I  KZP  45/05 
 
 
Względnie wnioskowy tryb ścigania przestępstwa określonego w art. 
177 § 1 k.k. (art. 177 § 3 k.k.), w wypadku co najmniej dwóch pokrzywdzo-
nych, znajduje zastosowanie tylko wtedy, gdy są nimi osoby najbliższe (art. 
115 § 11 k.k.), a doznane przez nie obrażenia stanowią uszczerbek na 
zdrowiu określony w art. 157 § 1 k.k. 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: K. Cesarz, W. Kozielewicz. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda W., po rozpoznaniu, przedsta-
wionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w W., po-
stanowieniem z dnia 20 września 2005 r., zagadnienia prawnego wymaga-
jącego zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy użyty w art. 177 § 3 k.k. wyraz «wyłącznie» oznacza wykluczenie try-
bu ścigania wnioskowego w zakresie czynu z art. 177 § 1 k.k. gdy po-
krzywdzonym tym samym przestępstwem podlegającym kumulatywnej 
kwalifikacji z art. 177 § 1 i 2 k.k., jest jeszcze inna osoba (osoby), albo inna 
osoba (osoby) najbliższe co do której nastąpił skutek określony w art. 177 §  
2 k.k.” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 

 
2 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Ryszard W. oskarżony został o to, że w dniu 3 sierpnia 1999 r. około 
godziny 5.00 rano w Z. na drodze nr 18, kierując samochodem osobowym 
marki Volvo 940SB, nieumyślnie naruszył zasady bezpieczeństwa w ruchu 
lądowym określone w art. 3 ust. 1, art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 
1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz. 908 ze 
zm.) w ten sposób, że nie zachował należytej ostrożności i nie dostosował 
taktyki oraz techniki jazdy do sytuacji drogowej, w następstwie czego naje-
chał na krawędź betonowej wysepki, po czym utracił panowanie nad samo-
chodem, zjechał na lewe pobocze, gdzie uderzył w przydrożne drzewo i 
dachował, w wyniku czego nieumyślnie spowodował obrażenia ciała pasa-
żerów samochodu Volvo: swojej matki Janiny W., skutkujące zgon w dniu 7 
sierpnia 1999 r. w Szpitalu Bródnowskim w W. i swojego syna małoletniego 
Ronalda W., lat 14, w postaci złamania obojczyka prawego, rany szarpanej 
twarzy okolicy barku prawego, rany szarpanej uda prawego tj. o czyn z art. 
177 § 1 i § 2 k.k. 
Sąd Rejonowy w W., wyrokiem z dnia 23 grudnia 2004 r., uznał 
oskarżonego za winnego zarzucanego mu czynu, dokonując modyfikacji 
przypisanego opisu czynu, w szczególności przez wyeliminowanie skut-
ków, które odniósł syn oskarżonego – wobec braku wniosku pokrzywdzo-
nego lub jego przedstawiciela ustawowego o ściganie – i skazał Ryszarda 
W. za przestępstwo określone w art. 177 § 2 k.k., a na podstawie tego 
przepisu i art. 60 § 2 pkt 3 i § 6 pkt 3 k.k. wymierzył oskarżonemu grzywnę 
w wysokości 60 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej na 100 zł.  
Apelację od powyższego wyroku wniósł oskarżyciel publiczny, zarzu-
cając obrazę przepisów prawa materialnego – art. 177 § 1 k.k. przez jego 
niezastosowanie oraz przy zastosowaniu art. 118 § 1 k.p.k. – art. 177 § 3 

 
3 
k.k. przez jego błędne zastosowanie, a także przepisów prawa procesowe-
go – art. 410, art. 413 i art. 414 k.p.k. przez „niewypowiedzenie się” przez 
Sąd w wyroku o części zarzutu dotyczącego nieumyślnego spowodowania 
przez oskarżonego w następstwie wypadku obrażeń ciała u swojego mało-
letniego syna.  
Sąd Okręgowy w W., rozpoznając powyższy środek odwoławczy, 
powziął wątpliwość co do wykładni art. 177 § 3 k.k., którą postanowieniem 
z dnia 20 września 2005 r. przekazał, w trybie art. 441 § 1 k.p.k., Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia.  
Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o odmowę podjęcia uchwały.  
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wymaga, 
wbrew stanowisku Prokuratora Prokuratury Krajowej, dokonania zasadni-
czej wykładni ustawy. Rezultat zastosowania językowych reguł wykładni 
nie jest bowiem ani tak oczywisty, ani tak jednoznaczny, jak prezentuje to 
w swoim wniosku Prokurator Prokuratury Krajowej. Uwzględniając ponadto 
fakt, że kwestia przedstawiona w zagadnieniu prawnym nie była dotąd 
przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego i rozważań w piśmiennictwie 
prawa karnego, podjęcie uchwały jest tym bardziej uzasadnione.  
Przepis art. 177 § 3 k.k., ustanawiający względnie wnioskowy tryb 
ścigania czynów stypizowanych w § 1 tego artykułu, wskazuje bowiem, że 
ściganie tego przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego, jeżeli 
jest nim wyłącznie osoba najbliższa.  
Prima facie wydawałoby się zatem, że ustawodawca dla zastosowa-
nia wnioskowego trybu ścigania przestępstwa określonego w art. 177 § 1 
k.k., w wypadku więcej niż jednego pokrzywdzonego, wymaga jedynie ro-
dzajowej tożsamości pokrzywdzonych, a więc tylko tego, by należeli oni do 
kręgu osób najbliższych, określonego w art. 115 § 11 k.k. Bez znaczenia 
byłoby zatem, czy któryś z pokrzywdzonych doznał uszczerbku określone-

 
4 
go w art. 156 § 1 k.k. albo poniósł śmierć, jeżeli chociażby jeden z po-
krzywdzonych doznał uszczerbku, o jakim mowa w art. 157 § 1 k.k. 
Za taką interpretacją mogłoby dodatkowo przemawiać usytuowanie 
przepisu określającego wnioskowy tryb ścigania. Ustawodawca nie zamie-
ścił go bezpośrednio po § 1 art. 177 k.k., co bez wątpienia wskazywałoby 
na konieczność wystąpienia rodzajowej tożsamości co do uszczerbku na 
zdrowiu, który musieliby odnieść pokrzywdzeni – osoby najbliższe, a regu-
lację taką wprowadził w § 3, po przepisie statuującym odpowiedzialność 
karną za spowodowanie wypadku komunikacyjnego, którego skutkiem jest 
ciężki uszczerbek na zdrowiu lub śmierć człowieka. To dodatkowo prze-
mawiałoby za tym, że wnioskowy tryb ścigania przestępstwa określonego 
w § 1 art. 177 k.k. jest niezależny od rodzaju (stopnia) spowodowanych 
skutków, jeżeli pokrzywdzonymi są wyłącznie osoby najbliższe.  
Jednak, analiza przepisów Kodeksu karnego określających tryb ści-
gania prowadzi do wniosku, że takie umieszczenie unormowania § 3 w art. 
177 k.k. wynika jedynie z przyjętej techniki legislacyjnej, a nie jest powo-
dowane zamiarem nadania odmiennego znaczenia normatywnego.  
Ustawodawca, co do zasady, przepisy o trybie ścigania (wnioskowym 
albo prywatnoskargowym) zamieszcza, jeżeli nie czyni tego w odrębnym 
artykule (np. art. 205 k.k.), w ostatnim paragrafie artykułu, w którym stypi-
zowano przestępstwo. Jeżeli odstępuje od tego (np. w art. 278 § 4 k.k.), to 
dlatego, że następujący po regulacji określającej tryb ścigania paragraf od-
nosi się do wszystkich poprzedzających przepisów w danym artykule, w 
tym i paragrafu określającego tryb ścigania (art. 278 § 5 k.k.). Dlatego też, 
ujęcie względnie wnioskowego trybu ścigania przestępstwa określonego w 
art. 177 § 1 k.k. dopiero w § 3 tego artykułu nie rozstrzyga wątpliwości 
przedstawionych w postanowieniu Sądu Okręgowego w W.  

 
5 
Wobec powyższego, odpowiedzi na przedstawione zagadnienie 
prawne należy poszukiwać w istocie trybu wnioskowego, uwzględniając 
przy tym cel, który przyświecał wprowadzeniu regulacji art. 177 § 3 k.k.  
Wskazać należy, że uzasadnienie projektu Kodeksu karnego w tym 
przedmiocie milczy (zob. Nowe kodeksy karne – z 1997 r. z uzasadnienia-
mi, Warszawa 1997), choć już rządowy projekt ustawy – Kodeks karny 
(druk Sejmu RP nr 1274 z dnia 18 sierpnia 1995 r.) w art. 158 § 3 przewi-
dywał identyczny zapis, jaki ostatecznie sformułowano w art. 177 § 3 k.k. Z 
uwagi na brak motywów autora projektu Kodeksu karnego, ustalenie moty-
wów ustawodawcy jest tym bardziej utrudnione. Należy tego dokonać w 
oparciu o istotę wnioskowego trybu ścigania.  
Co do zasady, ustawodawca wprowadza taki tryb ścigania co do 
czynów, które naruszają dobro prawne o szczególnie osobistym charakte-
rze (tak na przykład w wypadku przestępstw przeciwko wolności seksualnej 
i obyczajności – art. 205 k.k.), albo gdy pokrzywdzonego łączy ze sprawcą 
szczególny stosunek (gdy sprawca jest osobą dla niego najbliższą – np. 
art. 278 § 5 k.k.), które wymagają reakcji ze strony organów ścigania i wy-
miaru sprawiedliwości.  
W wypadku art. 177 § 1 k.k. mamy do czynienia z drugą z opisanych 
wyżej sytuacji. To właśnie z uwagi na łączący pokrzywdzonego ze sprawcą 
stosunek, ustawodawca wprowadza szczególny tryb ścigania. Reguła ta 
nie ma jednak w tym wypadku charakteru absolutnego. Użycie w treści art. 
177 § 3 k.k. słowa „wyłącznie” wskazuje na to, że wnioskowy tryb ścigania 
przestępstwa określonego w § 1 art. 177 k.k. znajdzie zastosowanie jedy-
nie wówczas, gdy pokrzywdzonym jest tylko osoba najbliższa. Natomiast 
gdy czynem jest pokrzywdzona także inna osoba, nienależąca do kręgu 
osób najbliższych, wówczas ściganie takiego czynu następuje z urzędu i to 
w zakresie wszelkich skutków (co do których istnieje oczywiście związek 
przyczynowy), które zostały spowodowane zachowaniem sprawcy, także 

 
6 
wobec pokrzywdzonego-osoby najbliższej. Ten fakt uświadamia, że wolą 
ustawodawcy było pozostawienie osobie najbliższej decyzji o ściganiu 
sprawcy tylko w sytuacji, gdy jedynie ona jest osobą pokrzywdzoną. Nato-
miast, gdy skutkiem czynu jest zwykły uszczerbek na zdrowiu także innej 
osoby niż najbliższa, to przepis § 3 art. 177 k.k. nie znajduje zastosowania, 
choć w wypadku braku słowa „wyłącznie” należałoby przypisać sprawcy 
wypadku komunikacyjnego tylko niektóre skutki, z wyłączeniem tych, które 
doznała osoba najbliższa – wobec niezłożenia przez nią wniosku o ściga-
nie.  
Szczególna ochrona relacji pokrzywdzony – osoba najbliższa a 
sprawca, w wypadku czynu stypizowanego w art. 177 § 1 k.k., nie ma za-
tem charakteru absolutnego. W sytuacji pokrzywdzenia takim czynem tak-
że osoby nienależącej do kręgu osób najbliższych, ustawodawca nie za-
pewnia takiej ochrony, nakazując (zarówno co do opisu czynu, jak i jego 
kwalifikacji prawnej) oddanie całej zawartości kryminalnej zachowania.  
Skoro zatem prawodawca przewiduje jedynie ograniczoną ochronę 
relacji między pokrzywdzonym – osobą najbliższą a sprawcą, a wnioskowy 
tryb ścigania odnoszony jest tylko do czynu określonego w art. 177 § 1 k.k., 
należy uznać, że w razie spowodowania u jednej z osób pokrzywdzonych 
(będących osobami najbliższymi wobec sprawcy) skutków, o których mowa 
w art. 156 § 1 k.k. lub śmierci, wnioskowy tryb ścigania czynu określonego 
w § 1 art. 177 k.k. jest także wyłączony.  
Tylko na marginesie należy zauważyć, że jeżeli Sąd Rejonowy do-
szedł do przekonania, iż w rozpoznawanej sprawie miał zastosowanie art. 
177 § 3 k.k., to obowiązkiem było uzyskanie stanowiska pokrzywdzonego 
(działającego w jego imieniu przedstawiciela ustawowego) w przedmiocie 
ścigania. Sam fakt, że wniosek taki nie został złożony do rozpoczęcia 
przewodu sądowego (na co powołuje się Sąd w pisemnym uzasadnieniu 
wyroku – nota bene wniosek taki może być złożony w każdym czasie to-

 
7 
czącego się postępowania sądowego, nawet w postępowaniu odwoław-
czym), nie zwalniał Sądu z obowiązku uzyskania stanowiska pokrzywdzo-
nego w tym przedmiocie.  
Podsumowując: względnie wnioskowy tryb ścigania przestępstwa 
określonego w art. 177 § 1 k.k. (art. 177 § 3 k.k.) – w wypadku co najmniej 
dwóch pokrzywdzonych – znajduje zastosowanie w razie zaistnienia za-
równo rodzajowej tożsamości podmiotowej pokrzywdzonych (przynależ-
ność do kręgu osób najbliższych – art. 115 § 11 k.k.), jak i rodzajowej toż-
samości przedmiotowej skutków (doznane obrażenia stanowią uszczerbek 
na zdrowiu określony w art. 157 § 1 k.k.). 
Wobec powyższego Sąd Najwyższy podjął uchwałę, jak na wstępie.