I KZP 42/07

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  20  MARCA  2008  R. 
I  KZP  42/07 
 
1/ Zwrot „postępowanie toczy się”, użyty w art. 6 ustawy z dnia 29 
marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postę-
powania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), 
nie odnosi się do właściwości sądu. 
2/ Reguła petryfikacji właściwości sądu, która ma zastosowanie w 
związku z wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o 
zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego 
oraz niektórych innych ustaw, powoduje, że sąd właściwy rzeczowo do 
rozpoznania sprawy, według przepisów obowiązujących przed zmianą sta-
nu prawnego, zachowuje swą właściwość do zakończenia sprawy w danej 
instancji – analogia do art. 7 przepisów wprowadzających Kodeks postę-
powania karnego. 
3/ Jeżeli – w rezultacie działania reguły petryfikacji właściwości – są-
dem wydającym orzeczenie w pierwszej instancji był sąd rejonowy, sądem 
właściwym do rozpoznania środka odwoławczego jest sąd okręgowy (art. 
25 § 3 k.p.k.), który dopiero w wypadku konieczności wydania orzeczenia o 
charakterze kasatoryjnym uchyla zaskarżone orzeczenie i sprawę przeka-
zuje do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu według znowelizo-
wanego przepisu, a więc – w niektórych wypadkach – także sądowi okrę-
gowemu, jako sądowi pierwszej instancji. 
 
Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: W. Kozielewicz, J. Sobczak. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 

 
 
2
Sąd Najwyższy – Izba Karna w Warszawie w sprawie Klaudii D., Got-
fryda M., Przemysława S. i Małgorzaty S., po rozpoznaniu, przekazanego 
na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w S., postanowie-
niem z dnia 7 grudnia 2007 r., zagadnienia prawnego wymagającego za-
sadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy określenie użyte w art. 6 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie 
ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz nie-
których innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), że sprawy «toczą się do 
końca postępowania w danej instancji według przepisów dotychczaso-
wych» odnosi się tylko do przepisów dotyczących «toczenia się postępo-
wania», czy także do właściwości sądu?” 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Zagadnienie prawne, przedstawione Sądowi Najwyższemu do roz-
strzygnięcia, powstało na tle następującej sytuacji procesowej: 
Sąd Rejonowy w S. rozpoznawał sprawę Klaudii D., oskarżonej mię-
dzy innymi o przestępstwo określone w art. 258 § 1 i 2 k.k. W tym samym 
postępowaniu Klaudia D. odpowiadała także za popełnienie występku, za-
kwalifikowanego z art. 56 ust.1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o prze-
ciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 k.k. i art. 12 k.k. Tym samym aktem 
oskarżenia objęci byli także inni oskarżeni, stojący pod zarzutem popełnie-
nia przestępstw określonych w art. 56 ust.1 i 2 ustawy z dnia 29 lipca 2005 
r. o przeciwdziałaniu narkomanii w zw. z art. 65 k.k. i art. 12 k.k., a także w 
art. 263 § 2 k.k. Sąd pierwszej instancji wydał wyrok w tej sprawie w dniu 
16 lipca 2007 r. Relewantny z punktu widzenia zagadnienia prawnego, 

 
 
3
sformułowanego przez Sąd Okręgowy w S., był pierwszy z wyżej wymie-
nionych zarzutów, przypisanych Klaudii D., albowiem w myśl art. 2 pkt 1 
ustawy z dnia 29 marca 2007 r., nowelizującej między innymi treść art. 25 § 
1 pkt 2 k.p.k., sprawy o występki z art. 258 § 1 – 3 k.k. przeszły z właści-
wości rzeczowej sądu rejonowego do właściwości rzeczowej sądu okręgo-
wego. Tak więc Sąd ad quem powziął wątpliwość, czy mając na uwadze 
treść przepisów intertemporalnych ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmia-
nie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz 
niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), a w szczególności jej art. 
6, Sąd a quo władny był, już po wejściu w życie opisanej wyżej zmiany, 
wydać wyrok w niniejszej sprawie nie naruszając właściwości rzeczowej. W 
wypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na tak postawione pytanie na-
leżałoby bowiem przyjąć, że orzekł on w warunkach nakazujących stwier-
dzenie uchybienia stanowiącego bezwzględną przyczynę uchylenia orze-
czenia, określoną w art. 439 § 1 pkt 4 k.p.k. 
Sąd występujący z tzw. pytaniem prawnym przyjął przy tym założe-
nie, że kluczowe znaczenie przy rozstrzyganiu kwestii, czy w opisanym wy-
żej układzie procesowym orzekał sąd rzeczowo właściwy, ma wykładnia 
zwrotu „toczą się do końca postępowania w danej instancji według przepi-
sów dotychczasowych”, figurującego w art. 6 ustawy nowelizacyjnej. Jeśli 
pozostać przy tak wyrażonej supozycji, należałoby doprecyzować, że de-
cydujące znaczenie ma wykładnia zwrotu ustawowego „toczą się”, albo-
wiem interpretacja pozostałych słów, to jest zarówno zwrotu „koniec postę-
powania w danej instancji”, jak i zwrotu „przepisy dotychczasowe”, nie na-
suwa – także, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego 
w S., w opinii tego Sądu – żadnych wątpliwości. Istotniejsze jest jednak to, 
że całe założenie wstępne przyjęte przez Sąd ad quem, a mianowicie, że 
sama interpretacja zwrotu „toczą się” pozwala na ostateczne rozstrzygnię-
cie kwestii intertemporalnych dotyczących zmiany właściwości rzeczowej, 

 
 
4
jest błędne. Mając na uwadze powyższe uwarunkowanie, niezależnie od 
rozstrzygnięcia, w formie tzw. tezowanego postanowienia, wątpliwości w 
przedmiocie samej wykładni zwrotu „toczenie się postępowania”, najwyż-
sza instancja sądowa przedstawiła w wydanym postanowieniu swoje zapa-
trywanie także i w kwestii bardziej ogólnej, a mianowicie, czy i w jakim za-
kresie w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o 
zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego 
oraz niektórych innych ustaw, nastąpiła tzw. petryfikacja właściwości rze-
czowej sądów. Fakt, że w istocie tę drugą kwestię Sąd ad quem zamierzał 
poddać rozważaniom Sądu Najwyższego w aspekcie „zasadniczej wykładni 
ustawy”, o której mowa w art. 441 § 1 k.p.k., wynika jednoznacznie z całe-
go uzasadnienia postanowienia tego Sądu, ale w sposób szczególny ze 
stwierdzenia m. in., że: „Sąd zainteresowany byłby również rozwianiem 
wątpliwości co do właściwości rzeczowej sądu po ewentualnym uchyleniu 
zaskarżonego wyroku zapadłego w okresie między 12 lipca 2007 r. a 26 
września 2007 r. (…) Ma to związek z koniecznością ustalenia w razie 
uchylenia zaskarżonego wyroku, któremu sądowi jako właściwemu przeka-
zać sprawę”. 
Na zakończenie uwag wstępnych należy wskazać, że zagadnienia, o 
wyjaśnienie których zwrócił się Sąd ad quem, dotyczą niewątpliwie kwestii 
prawnych a nie faktycznych, a określony kierunek ich rozstrzygnięcia ma 
znaczenie dla losów sprawy zawisłej przed tym Sądem. Nadto, Sąd Okrę-
gowy w S. należycie udokumentował rozbieżności, jakie zachodziły w prak-
tyce sądowej przy wykładni przepisów intertemporalnych ustawy z dnia 29 
marca 2007 r. Należy też zauważyć, że w chwili podejmowania przez ten 
Sąd decyzji o przekazaniu – postanowieniem z dnia 7 grudnia 2007 r. – 
zagadnienia prawnego, nie mogły mu być znane zapatrywania prawne Są-
du Najwyższego wyrażone w uchwale z dnia 19 grudnia 2007 r., I KZP 
38/07 (OSNKW 2007, z. 12, poz. 87). Tak więc, Sąd ten miał podstawy do 

 
 
5
skorzystania z trybu określonego w art. 441 § 1 k.p.k. Ponieważ jednak w 
międzyczasie – to jest od dnia wydania postanowienia przez Sąd ad quem 
do dnia wpłynięcia niniejszej sprawy z pytaniem prawnym do Sądu Naj-
wyższego i skierowania jej na wokandę – podjęta już została przez najwyż-
szą instancję sądową uchwała wyjaśniająca, w drodze dokonania zasadni-
czej wykładni ustawy, wątpliwości przedstawione także i przez Sąd Okrę-
gowy w S., zaś niniejszy skład Sądu Najwyższego podziela zarówno kieru-
nek rozstrzygnięcia, jak i linię argumentacyjną, zaprezentowane we wska-
zanej wyżej uchwale z dnia 19 grudnia 2007 r., stosownym było wydanie 
postanowienia o odmowie podjęcia uchwały i przedstawienie – w uzasad-
nieniu orzeczenia – raz jeszcze argumentacji przemawiającej za poglądem, 
że także po wejściu w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie 
ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz nie-
których innych ustaw, nastąpiła – do zakończenia sprawy w danej instancji 
– petryfikacja reguł dotyczących właściwości rzeczowej sądu. 
W pierwszej kolejności powrócić należy jednak do kwestii, która zo-
stała wyeksponowana – przez nadanie przekazanemu pytaniu takiej, a nie 
innej treści – przez Sąd Okręgowy w S., a więc do zagadnienia, czy na 
gruncie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. uznać należy, że pojęcie „postę-
powanie toczy się” oraz pojęcia zbliżone, np. „sprawy (…) toczą się” (użyte 
w art. 6), obejmuje jedynie tzw. „kinetykę” procesu, to jest tok i tryb postę-
powania, czy też trzeba mu nadać znaczenie szersze, obejmujące również 
materię związaną z tzw. „statyką” procesu, a więc także i problematykę 
właściwości sądu. Gdyby założyć, że poprawny jest ten drugi pogląd, wów-
czas odpowiedź zarówno na pytanie „czy”, jak i na pytanie „do jakiego eta-
pu postępowania” następowała – w związku z wejściem w życie przepisów 
noweli marcowej – petryfikacja właściwości rzeczowej, rysowałyby się zu-
pełnie jednoznacznie, a to zgodnie z brzmieniem przepisu art. 6 ustawy: 
„do końca postępowania w danej instancji”. 

 
 
6
Rzecz jednak w tym, że – jak zwrócono już na to uwagę w uchwale z 
dnia 19 grudnia 2007 r., I KZP 38/07 – musiałyby istnieć jakieś istotne racje 
normatywne, w odwołaniu do których można byłoby przyjąć, że interpreta-
cja przyjęta w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 
września 1998 r., I KZP 14/98 (OSNKW 1998, z. 9-10, poz. 42) nie jest po-
prawna albo, że w nowym kontekście normatywnym straciła swą aktual-
ność. Przypomnijmy, że we wskazanej uchwale składu powiększonego, 
Sąd Najwyższy interpretując przepis analogiczny w swej treści do art. 6 
ustawy (pomijając, rzecz jasna, kwestię stylizacji), a to art. 8 ustawy z dnia 
6 czerwca 1997 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania kar-
nego (Dz. U. Nr 89, poz. 556 ze zm.), wyjaśnił, iż określenie w nim użyte 
„postępowanie toczy się według przepisów (…) postępowania karnego” nie 
odnosi się do właściwości sądu, lecz do innych przepisów dotyczących „to-
czenia się” postępowania, natomiast właściwości sądu dotyczy wyłącznie 
art. 7 tychże przepisów wprowadzających. Tam też, po raz pierwszy w 
orzecznictwie w tak wyraźnej formie wskazano na różnice w znaczeniu 
przepisów dotyczących „kinetyki” i „statyki” procesu i wykazano, że w za-
kresie owej „statyki”, a w szczególności w związku z uregulowaniem wła-
ściwości rzeczowej sądów, ratio legis przepisów intertemporalnych ukie-
runkowane jest na „wyłączenie różnorakich negatywnych konsekwencji, 
jakie w związku ze zmianą właściwości dokonaną w nowym kodeksie po-
ciągałaby za sobą >wędrówka< spraw między sądami rejonowymi i woje-
wódzkimi.” Bardzo silnie zaakcentowano też, że „ze względu na znaczenie 
zasady rozpoznawania spraw karnych przez sąd wyznaczony w ustawie 
niepodobna akceptować wykładni, w świetle której o tym, jaki sąd jest wła-
ściwy do rozpoznania sprawy, mogłyby decydować różne >manewry< 
uczestników procesu”. Wprawdzie w związku z wejściem w życie ustawy z 
dnia 29 marca 2007 r. sytuacja jest nieco odmienna, bowiem nowela ta nie 
zawiera odpowiednika art. 7 przepisów wprowadzających Kodeks postę-

 
 
7
powania karnego, niemniej jednak zawarta w treści przywołanej uchwały 
wykładnia pojęcia „postępowanie toczy się”, zdaniem składu orzekającego 
wydającego niniejsze postanowienie, nie straciła swej aktualności. Prze-
mawia za tym szereg argumentów. W pierwszym rzędzie godzi się podkre-
ślić, że taka sama zmiana kontekstu normatywnego, jaką wskazano wyżej, 
miała miejsce także i w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 10 stycz-
nia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – 
Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku 
koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 
155), której art. 5 stanowił odpowiednik zarówno art. 6 ustawy z dnia 29 
marca 2007 r., jak i art. 8 p.w.k.p.k., a która również nie zawierała odpo-
wiednika art. 7 przepisów przechodnich do k.p.k. Pomimo tego, w posta-
nowieniu z dnia 3 kwietnia 2006 r., II KK 157/05 (OSNKW 2006, z. 6, poz. 
58), wprawdzie w odniesieniu do innej kwestii (nie właściwości, ale obsady 
sądu), Sąd Najwyższy stwierdził, że „użyte w art. 5 ustawy z dnia 10 stycz-
nia 2003 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego, ustawy – 
Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania karnego, ustawy o świadku 
koronnym oraz ustawy o ochronie informacji niejawnych (Dz. U. Nr 17, poz. 
155) określenie, że w sytuacjach opisanych w tym przepisie >postępowa-
nie toczy się według przepisów tej ustawy< nie odnosi się do obsady sądu”, 
wywodząc w uzasadnieniu tego judykatu zarówno to, że „przepisy regulu-
jące skład sądu wiążą się niewątpliwie ze >statyką< procesu”, jak i to, że 
istotne racje wskazane w uchwale składu 7 sędziów nie uległy dewaluacji 
pomimo zmiany kontekstu normatywnego. Racje te zachowały, z kolei, w 
pełni aktualność na gruncie zmian nowelizacyjnych z dnia 29 marca 2007 r. 
Raz jeszcze przypomnieć zatem należy, że w art. 8 przepisów wprowadza-
jących Kodeks postępowania karnego, podobnie jak w art. 5 noweli z dnia 
10 stycznia 2003 r. oraz właśnie w art. 6 noweli z dnia 29 marca 2007 r. 
mowa jest jedynie o tych przepisach procesowych, według których „postę-

 
 
8
powanie toczy się”. Zważywszy, że przepisy te pozostały ściśle powiązane 
z rozprawą główną, a to z jej „rozpoczęciem”, zasadne jest stwierdzenie, iż 
chodzi tu jedynie o stosowanie przepisów ściśle związanych z tokiem po-
stępowania w ramach rozprawy głównej. Zakładając konsekwencję termi-
nologiczną związaną z postulowaną racjonalnością ustawodawcy, przyjąć 
trzeba, że gdyby ustawodawcy chodziło o to, aby w sytuacjach wymienio-
nych w art. 6 noweli z dnia 29 marca 2007 r. stosować wszystkie przepisy, 
a nie tylko dotyczące „toczenia się postępowania”, a więc także przepisy 
dotyczące statyki procesu, to użyłby on jednoznacznego określenia, iden-
tycznego z występującym w art. 8 tejże ustawy, a mianowicie, że „stosuje 
się (tę) ustawę” (por. z argumentacją, do której odwołano się zarówno we 
wskazanym wyżej postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 
2006 r., jak i w uzasadnieniu uchwały z dnia 21 października 2003 r., I KZP 
27/03, OSNKW 2003, z. 11-12, poz. 90 oraz uchwały z dnia 19 grudnia 
2007 r., I KZP 38/07, OSNKW 2007, z. 12, poz. 87). 
O tym, że art. 6 noweli wskazuje, najkrócej rzecz ujmując, to „jak są-
dzić”, a nie „kto ma sądzić” (a więc jaki sąd i przy jakiej obsadzie), prze-
mawia zresztą nie tylko to, iż także i w omawianym w niniejszym postano-
wieniu kontekście normatywnym dyspozycja analizowanego przepisu zo-
stała ściśle powiązana z rozprawą główną, ale także i to, że niewiele warta 
byłaby taka petryfikacja właściwości rzeczowej sądów rejonowych, która – 
w związku z treścią art. 6 – upadałaby po podjęciu m. in. decyzji o odro-
czeniu rozprawy, co jest w praktyce orzeczniczej zjawiskiem bardzo czę-
stym i pozwalającym na nieograniczone wręcz pole ewentualnych manipu-
lacji nie tylko ze strony sądu (chcącego np. „pozbyć się” rozpoczętej, a pra-
cochłonnej sprawy), ale przede wszystkim stron procesowych (chcących – 
z różnych powodów – dokonania już nie tylko zmiany składu, ale i właści-
wości sądu). 

 
 
9
Nie jest również zasadny argument, że przy ograniczeniu pola dzia-
łania art. 6 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. wyłącznie do „kinetyki” procesu, 
powiązanej z rozprawą główną, przepis ten byłby – z uwagi na zakres 
zmian dokonanych tą nowelą – tzw. normą pustą. Zważyć bowiem należy, 
że w art. 2 pkt 26 analizowanej ustawy nowelizacyjnej dokonano istotnej 
zmiany art. 469 k.p.k., dotyczącej stosowania trybu uproszczonego. Zgod-
nie z dotychczasowym brzmieniem przepisu sąd rozpoznawał sprawę w 
trybie uproszczonym także wówczas, gdy z przyczyn wskazanych w art. 
325i § 1 in fine k.p.k., postępowanie przygotowawcze zakończono w formie 
śledztwa. Po noweli z marca 2007 r. (zmiany w art. 469 k.p.k. oraz zmiany 
w art. 325i § 1 k.p.k.) tryb uproszczony dopuszczalny jest jedynie w spra-
wie, w której było prowadzone dochodzenie. Tak więc, jedynie rozwiązanie 
przewidziane w art. 6 ustawy zdolne jest zapobiec temu, aby w sprawach, 
w których rozprawę główną rozpoczęto przed dniem 12 lipca 2007 r. i pro-
wadzono postępowanie uproszczone pomimo zakończenia postępowania 
przygotowawczego w formie śledztwa, nie było konieczne po tej dacie do-
konywanie przez sąd zmiany trybu procedowania na zwyczajny z wszyst-
kimi tego konsekwencjami, np. brakiem możliwości zastosowania art. 477 
k.p.k., obliczaniem długości okresu dopuszczalnej przerwy w rozprawie, itp. 
Podsumowując rezultat dotychczasowej analizy: przy wykładni poję-
cia „toczą się” brak jest przekonujących racji dla odstąpienia – na gruncie 
art. 6 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. – od zapatrywań wyrażonych w 
uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 września 1998 r., I 
KZP 14/98. 
W drugiej kolejności analizy wymaga problem, czy wobec tego, że 
reguła petryfikacji właściwości sądu nie może być na gruncie ustawy z dnia 
29 marca 2007 r. wywiedziona z treści jej art. 6, albowiem reguły określone 
w tym przepisie dotyczą jedynie tzw. „kinetyki” procesu, nie należałoby – 
wobec braku w tej ustawie odpowiednika art. 7 przepisów wprowadzają-

 
 
10 
cych Kodeks postępowania karnego – przyjąć, iż przepisy tej ustawy doty-
czące zmiany właściwości rzeczowej „złapały w locie” wszystkie układy 
procesowe, a w konsekwencji nakazały – niezależnie od etapu i stadium 
zaawansowania postępowania – dokonać przekazania sprawy sądowi 
określonemu w art. 25 k.p.k. w nowym jego brzmieniu. Zagadnienie to mo-
że być też ujęte od drugiej strony: czy możliwe i zasadne jest dokonanie 
wykładni, w myśl której reguła petryfikacji właściwości sądu ma zastosowa-
nie także w związku z wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 29 marca 
2007 r., pomimo tego, że ustawa ta nie zawiera odpowiednika art. 7 
p.w.k.p.k., a co więcej – pomimo tego, że art. 8 noweli marcowej nakazuje 
w razie wątpliwości, czy stosować prawo dotychczasowe, czy przepisy tej-
że ustawy, stosować ustawę, a więc prawo „nowe”. 
Trudności interpretacyjne pogłębia to, że na gruncie analogicznych 
rozwiązań normatywnych występujących w przeszłości nie osiągnięto jed-
nolitości poglądów. W tym kontekście należy zwrócić uwagę na to, że także 
obszerna nowela do Kodeksu postępowania karnego z dnia 10 stycznia 
2003 r., dokonująca zmian w zakresie właściwości rzeczowej (i to „w obu 
kierunkach”), nie była opatrzona przepisem przechodnim stanowiącym od-
powiednik art. 7 p.w.k.p.k., a co więcej, brzmienie jej art. 5 stanowiło wierny 
odpowiednik art. 6 ustawy z dnia 29 marca 2007 r., zaś art. 9 noweli stycz-
niowej z 2003 r. stanowił wierny odpowiednik art. 8 noweli marcowej z 2007 
r. Część sądów przyjmowała, że w sytuacji, gdy art. 5 ustawy z dnia 10 
stycznia 2003 r. nie dotyczy kwestii właściwości, zaś nowela ta nie zawiera 
odpowiednika art. 7 p.w. k.p.k. – ustalanie właściwości powinno po wejściu 
w życie tej noweli odbywać się przez bezpośrednie stosowanie art. 25 w 
nowym brzmieniu, niezależnie od etapu postępowania (zob. np. wyrok Są-
du Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 września 2003 r., II Aka 204/03, 
OSA 2004, z. 4, poz. 22). Część sądów przyjmowała jednak w ślad za po-
glądem wyrażonym w doktrynie (zob. P.Hofmański, E.Sadzik, K.Zgryzek: 

 
 
11 
Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, wyd. 3, Warszawa 2007, s. 
210 – 211), że pomimo tego, iż w noweli styczniowej zabrakło przepisu bę-
dącego odpowiednikiem art. 7 p.w.k.p.k., uznać jednak należy – z odwoła-
niem się do wykładni funkcjonalnej – że także z wejściem w życie tej noweli 
doszło do petryfikacji właściwości rzeczowej, z tą jednak różnicą, iż ele-
mentem rozstrzygającym o takiej petryfikacji miało być rozpoczęcie przed 
dniem 1 lipca 2003 r. (a więc przed wejściem w życie noweli styczniowej) 
rozprawy głównej. 
Rozstrzygając to ostatnie zagadnienie, skład orzekający w niniejszej 
sprawie w pełni podziela linię argumentacyjną zaprezentowaną już przez 
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2007 r., I KZP 38/07. Istotnie, 
rozwiązania prawa intertemporalnego w zakresie materii procesowej mogą 
odwoływać się do dwóch reguł, a mianowicie albo do reguły bezpośrednie-
go stosowania ustawy nowej (nazywanej też często w obiegowym języku 
praktyków regułą „chwytania w locie” przez nowe przepisy określonych 
zdarzeń i stanów procesowych) albo do reguły dalszego obowiązywania 
dawnego prawa (nazywanej w tym samym języku regułą „petryfikacji” okre-
ślonych zdarzeń i stanów procesowych, przy czym w wypadku odwołania 
się do tej ostatniej reguły dodatkowym problemem interpretacyjnym może 
być to, na jakich etapach dalszego procedowania owa petryfikacja będzie 
obowiązywała). Nic nie stoi, rzecz jasna, na przeszkodzie, aby na gruncie 
tej samej ustawy niektóre zdarzenia i stany procesowe poddane zostały 
działaniu jednej z tych reguł, zaś inne – drugiej z nich. Pożądany stan pre-
cyzji legislacyjnej ustawodawca zapewnia wówczas, gdy przepisy prze-
chodnie wchodzącego w życie aktu prawnego, po zastosowaniu metody 
wykładni językowej, pozwalają na udzielenie jednoznacznej odpowiedzi na 
pytanie, jakie zdarzenia i stany procesowe oceniać należy w świetle każdej 
z powyższych reguł. W ustawie z dnia 29 marca 2007 r. taką jednoznacz-
ność ustawodawca zapewnił, jak to już wyżej wskazano, jedynie w odnie-

 
 
12 
sieniu do tych znowelizowanych przepisów, które regulują tzw. „kinetykę” 
procesu, odwołując się w art. 6 do reguły ograniczonej (albowiem obowią-
zującej jedynie do końca postępowania w danej instancji), a nadto i bardzo 
niestabilnej (niweczonej bowiem ziszczeniem się któregokolwiek z warun-
ków przewidzianych w drugiej części przepisu) petryfikacji. Nie oznacza to 
jednak, że – w drodze rozumowania niejako z przeciwieństwa – należy 
przyjąć, iż w odniesieniu do znowelizowanych przepisów regulujących tzw. 
„statykę” procesu, w szczególności zaś kwestię właściwości sądu, ustawo-
dawca jednoznacznie opowiedział się za działaniem reguły bezpośrednie-
go stosowania ustawy nowej. Absolutną jednoznaczność zapewniałoby je-
dynie zamieszczenie w noweli z marca 2007 r. przepisu stanowiącego, że 
jeżeli na podstawie przepisów tej ustawy nastąpiła zmiana właściwości są-
du, stosuje się przepisy ustawy nowej (czy też przepisu zbliżonego w tre-
ści). Tymczasem w kwestii regulacji dotyczących właściwości sądu nie za-
warto ani takiego rozstrzygnięcia, ani rozstrzygnięcia przeciwnego, opo-
wiadającego się za zastosowaniem w tej sferze reguły petryfikacji (np. zbli-
żonego w treści do art. 7 p.w.k.p.k.). Pozwala to na stwierdzenie, że w tym 
zakresie istnieje stan luki regulacyjnej. 
Wobec tego, należy z kolei rozstrzygnąć, czy w wypadku stwierdze-
nia luki regulacyjnej nie należy odwołać się do treści art. 8 noweli, uznając, 
że ponieważ w analizowanym zakresie istnieje wątpliwość, czy stosować 
prawo dotychczasowe czy przepisy nowelizacji marcowej, zatem należy 
stosować tę ostatnią ustawę. Decyzja taka byłaby jednak przedwczesna, 
albowiem stan wątpliwości, o którym mowa w art. 8 noweli, nie powinien 
być stwierdzany przed zbadaniem, czy wątpliwości tych nie da się i nie na-
leży usunąć, przy odwołaniu się do innych, znanych teorii prawa, metod 
wykładni, w tym wykładni celowościowej i reguł dotyczących wypełniania 
luk w drodze analogii. Zabieg powyższy byłby niedopuszczalny jedynie w 
wypadku stwierdzenia, że dostrzeżona luka jest luką aksjologiczną, to zna-

 
 
13 
czy w sytuacji, gdy ustawodawca celowo nie uregulował analizowanej kwe-
stii, gdyż w takiej sytuacji brak regulacji musi być poczytywany za regulację 
negatywną (por. L. Morawski: Wykładnia w orzecznictwie sądów. Komen-
tarz, Toruń 2002, s. 193). Przyjęcie tego ostatniego założenia byłoby jed-
nak możliwe tylko wówczas, gdyby należało bez wątpienia stwierdzić, że 
brak umieszczenia w noweli marcowej regulacji przechodniej dotyczącej 
przepisów z zakresu tzw. „statyki” procesu był świadomą decyzją ustawo-
dawcy, zmierzającą do poddania tej sfery działaniu reguły bezpośredniego 
stosowania ustawy nowej. O tym jednak, że tak nie było, najwymowniej 
świadczy podjęcie przez ustawodawcę swoistej próby ratunkowej, w posta-
ci uchwalenia „noweli do noweli”, to jest ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r., 
zmieniającej ustawę o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks 
postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 178, poz. 
1250). Celem tej ostatniej noweli było właśnie ujawnienie zamierzenia 
wręcz przeciwnego, mającego przyświecać ustawodawcy od samego po-
czątku procesu nowelizacyjnego, to jest objęcia także i kwestii właściwości 
sądu regułą dalszego obowiązywania dawnego prawa, a więc w istocie re-
gułą petryfikacji. 
Należy zatem rozważyć, czy bez bezpośredniego odwoływania się do 
treści art. 6a ustawy (który wszedł w życie dopiero w dniu 27 września 
2007 r.), ale pamiętając o jego znaczeniu interpretacyjnym (szerzej w ma-
terii tego znaczenia interpretacyjnego – zob. uzasadnienie uchwały Sądu 
Najwyższego z dnia 19 grudnia 2007 r., I KZP 38/07), można uzasadnić, że 
ustawa z dnia 29 marca 2007 r. w jej pierwotnym brzmieniu (obowiązują-
cym w okresie od dnia 12 lipca do dnia 27 września 2007 r.) kwestię usta-
lania właściwości sądu także poddawała regule petryfikacji, nie zaś regule 
bezpośredniego działania ustawy nowej. Jest rzeczą oczywistą, że przepis 
art. 7 p.w.k.p.k. nie może mieć w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 
29 marca 2007 r. bezpośredniego zastosowania, albowiem – jako przepis 

 
 
14 
intertemporalny – „wyczerpał on swoją moc” z dniem wejścia w życie tej 
ustawy, którą wprowadzał, a więc z dniem wejścia w życie Kodeksu postę-
powania karnego z 1997 r. Nie oznacza to jednak, że treść przepisu art. 7 
p.w.k.p.k. należy uznać za całkowicie obojętną dla zagadnienia rozstrzyga-
nego w związku z pytaniem prawnym Sądu Okręgowego w S. O ile, bo-
wiem przepis ten nie może mieć na gruncie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. 
zastosowania bezpośredniego, o tyle jego treść może służyć do wyprowa-
dzania wniosków interpretacyjnych w drodze wykładni prowadzonej per 
analogiam. Jest zaś ona uprawniona z uwagi na stwierdzony stan luki re-
gulacyjnej i dokonane wyżej wykazanie, że luka ta nie ma charakteru aksjo-
logicznego. Zdaniem składu Sądu Najwyższego orzekającego także i w ni-
niejszej sprawie, bardzo silne racje celowościowe przemawiają za sięgnię-
ciem, przy dokonywaniu zasadniczej wykładni przepisów intertemporalnych 
ustawy z dnia 29 marca 2007 r., właśnie do analogii z art. 7 p.w.k.p.k. Nie 
ma potrzeby przeprowadzania szerszego wywodu dla udowodnienia, że to 
przede wszystkim względy celowościowe, związane z zasadą efektywności 
postępowania, zadecydowały o odwołaniu się przez ustawodawcę w za-
kresie „kinetyki” procesu do co prawda ograniczonej, ale jednak pozwalają-
cej na zapewnienie względnej ciągłości procesów będących w toku, reguły 
dalszego obowiązywania dawnego prawa – zarówno na gruncie przepisów 
wprowadzających Kodeks postępowania karnego (art. 8), jak i na gruncie 
kolejnych nowel, w tym także i noweli styczniowej z 2003 r. (art. 5), jak i 
noweli marcowej z 2007 r. (art. 6). Zważyć zatem należy, że te same cele – 
wzgląd na efektywność postępowania – przeciwstawiają się przyjęciu od-
miennej reguły, to jest bezpośredniego stosowania ustawy nowej, w przy-
padku przepisów dotyczących właściwości. Należy mieć w polu widzenia 
to, że w wypadku przyjęcia, iż zmiany właściwości podporządkowane są 
regule bezpośredniego stosowania ustawy nowej, w istocie zmiany te dzia-
łałyby – z wyłączeniem pewnych etapów procedowania, do której to kwestii 

 
 
15 
wypadnie powrócić w końcowej części postanowienia – w ten sposób, że 
wiele, niejednokrotnie bardzo zaawansowanych postępowań, musiałoby 
zostać „cofniętych” do wcześniejszej fazy. Dlatego też na gruncie przepi-
sów wprowadzających Kodeks postępowania karnego reguła petryfikacji 
znalazła w tym zakresie, to jest w odniesieniu do „statyki” procesu, szersze 
nawet zastosowanie niż w odniesieniu do przepisów z zakresu „kinetyki” 
postępowania. Racje te nie uległy przewartościowaniu także i po wejściu w 
życie noweli z dnia 29 marca 2007 r. W rezultacie, przez zastosowanie 
analogii do art. 7 p.w.k.p.k., można i należy przyjąć, że także kwestia wła-
ściwości sądu poddana została w dniu wejścia w życie tej ustawy regule 
dalszego obowiązywania dawnego prawa, pomimo tego, iż reguła petryfi-
kacji nie została w przepisach ustawy marcowej jednoznacznie wyrażona w 
odniesieniu do znowelizowanych przepisów dotyczących „statyki” procesu. 
Na koniec, rozstrzygnąć należy, na jakich etapach postępowania w 
odniesieniu do kwestii właściwości sądu powinna działać reguła dalszego 
obowiązywania dawnego prawa. Rozwiązując ten problem na gruncie 
przepisów ustawy z dnia 29 marca 2007 r. należy mieć na uwadze przede 
wszystkim charakter przepisu art. 6a. Skoro – jak wywiedziono i uzasad-
niono w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2007 r., I KZP 38/07 
– ten ostatni przepis nie ma charakteru normatywnego, zatem nie należy 
odwoływać się do argumentu, że to właśnie jego wykładnia językowa 
przemawia za poglądem, iż reguła petryfikacji nie doznaje żadnych ograni-
czeń, jeśli tylko akt oskarżenia został wniesiony przed wejściem w życie 
ustawy nowelizacyjnej. Za właściwy punkt odniesienia do określenia etapu, 
na jakim powinna działać reguła petryfikacji, należy zatem, także i na grun-
cie przepisów noweli z dnia 29 marca 2007 r., uznać te wszystkie elemen-
ty, które brane były pod uwagę przy rozstrzyganiu tożsamej kwestii na 
gruncie stanu normatywnego, do którego odwołano się przy prowadzeniu 
wykładni z analogii co do samego objęcia kwestii „statyki” procesu regułą 

 
 
16 
petryfikacji. Najkrócej rzecz ujmując można zatem stwierdzić, że ograni-
czenie reguły bezpośredniego stosowania ustawy nowej powinno działać 
na tych etapach postępowania, na jakich reguła ta wywrzeć może omówio-
ny wyżej, wysoce dysfunkcjonalny efekt. 
W orzecznictwie prawidłowo wskazano, że z chwilą zakończenia po-
stępowania w danej instancji ustają wszelkie zagrożenia dla efektywności 
postępowania, związane ze stosowaniem reguły bezpośredniego stosowa-
nia nowego prawa, a zatem tracą rację bytu argumenty przemawiające za 
stosowaniem reguły petryfikacji właściwości. Na gruncie stanu prawnego 
powstałego po wejściu w życie przepisów nowego Kodeksu postępowania 
karnego, pierwszy względy te dostrzegł i prawidłowo uwzględnił Sąd Ape-
lacyjny w Warszawie, stwierdzając w wyroku z dnia 24 września 1999 r., II 
Akz 362/99, OSA 2000, z. 3, poz. 21, że „w przypadku uchylenia wyroku 
sądu pierwszej instancji w celu ponownego rozpoznania sprawy, sąd od-
woławczy ma obowiązek zbadania, czy obowiązująca – według Kodeksu 
postępowania karnego z 1969 r. – w czasie rozpoznania sprawy właści-
wość rzeczowa sądu nie uległa zmianie w myśl przepisów obecnie obowią-
zującego Kodeksu postępowania karnego z 1997 r., a jeśli tak, to winien 
przekazać sprawę do rozpoznania sądowi, nie poprzednio, a obecnie wła-
ściwemu”. W uzasadnieniu tego orzeczenia zasadnie pogląd ten powiąza-
no z zasadą „stadialności”, która obowiązuje w procedurze karnej (por. Ma-
rian Cieślak: Polska procedura karna, Warszawa 1971, s. 52 i nast.), która 
to zasada – dzieląc postępowanie karne na poszczególne etapy, stadia i 
podstadia – wiąże zarówno z ich początkiem, jak i ich zakończeniem okre-
ślone skutki prawne. W ten sposób zasada „stadialności” dotyczy również 
postępowania przed uprawomocnieniem się wyroku. Sąd ten zwrócił też 
uwagę na to, że aczkolwiek wyrok sądu drugiej instancji, uchylający orze-
czenie pierwszoinstancyjne, nie może być traktowany jak akt oskarżenia 
inicjujący postępowanie jurysdykcyjne, z czym art. 7 p.w.k.p.k. wiązał skutki 

 
 
17 
dla ustaleń w kwestii właściwości rzeczowej, jednakże jednocześnie nie 
ulega wątpliwości, iż wyrok ten inicjuje na nowo pierwszoinstancyjne roz-
poznanie sprawy (po zakończeniu pierwszych dwóch etapów – głównego i 
odwoławczego – tego postępowania). Szczególnego podkreślenia wymaga 
to, że owo „nowe” rozpoznanie sprawy następuje jedynie w granicach, w 
jakich nastąpiło przekazanie, a przy tym może być ono nadto zdetermino-
wane wiążącymi wskazówkami sądu odwoławczego co do dalszego postę-
powania i wiążącymi zapatrywaniami prawnymi (art. 442 § 1 i § 3 k.p.k.). W 
rezultacie, nie ma racjonalnych powodów, aby w tym właśnie momencie 
zaniechać ponownego rozważenia kwestii właściwości rzeczowej, zgodnie 
z brzmieniem już nowych przepisów. Sąd ten prawidłowo też dostrzegł, że 
ratio legis unormowania przyjętego w art. 7 p.w.k.p.k., które sprowadza się 
do uniemożliwienia „manewrowania” sprawami oczekującymi, bądź będą-
cymi w toku – poprzez ich przekazywanie między sądami rejonowymi i 
okręgowymi w związku ze zmianą właściwości, co pociągałoby nieuzasad-
nioną „wędrówkę” spraw – niejako upada na etapie drugo-instancyjnego 
rozpoznania sprawy, kiedy konsekwencją uchylenia wyroku jest podjęcie 
decyzji typu praworządnościowego, jaką stanowi przekazanie sprawy do 
ponownego rozpoznania właściwemu sądowi. Podobną argumentację za-
prezentował Sąd Najwyższy uzasadniając wyrok z dnia 14 lutego 2001 r., V 
KKN 368/00 (OSNKW 2001, z. 3-4, poz. 26), w którego tezie trzeciej 
stwierdzono, iż „zasada petryfikacji właściwości sądu, określona w art. 7 
przepisów wprowadzających Kodeks postępowania karnego, nie obowiązu-
je w wypadku uchylenia przez sąd odwoławczy wyroku sądu pierwszej in-
stancji w celu ponownego rozpoznania sprawy, a tym bardziej w wypadku 
uchylenia wyroku sądu pierwszej instancji przez sąd kasacyjny po wzru-
szeniu prawomocności wyroku”. Sąd Najwyższy wskazał przy tym, że także 
odwołanie się do wykładni językowej prowadzi do analogicznego wniosku 
jak zastosowanie wykładni celowościowej. Skoro bowiem skutki działania 

 
 
18 
tej regulacji ustawodawca związał na gruncie art. 7 p.w.k.p.k. z wniesie-
niem aktu oskarżenia, co w oczywisty sposób łączy się z rozpoznaniem 
sprawy przez sąd pierwszej instancji, to uprawnione jest stwierdzenie, że 
także wykładnia werbalna pozwala na przyjęcie, iż tylko do postępowania 
zakończonego wyrokiem po wniesieniu aktu oskarżenia, a więc jedynie do 
postępowania pierwszoinstancyjnego, ogranicza się regulacja art. 7 
p.w.k.p.k. Najwyższa instancja sądowa w przywoływanym orzeczeniu bar-
dzo silny akcent położyła także i na to, że interpretacja odmienna powodo-
wałaby nieuzasadnione żadnymi racjonalnymi względami przedłużenie 
stanu przejściowego, polegającego na jednoczesnym funkcjonowaniu 
dwóch procedur w zakresie właściwości rzeczowej sądów, zaś szczególny 
anachronizm takiej sytuacji dałby się obserwować np. w wypadku uchylenia 
wyroku po wielu latach, w wyniku uwzględnienia nadzwyczajnego środka 
odwoławczego. Do identycznych motywów odwołał się Sąd Najwyższy tak-
że w postanowieniu z dnia 10 listopada 2004 r., II KK 322/04 (LEX nr 
141333). 
W podsumowaniu swych rozważań Sąd Najwyższy stwierdza zatem, 
że: 
1/ Zwrot „postępowanie toczy się”, użyte w art. 6 ustawy z dnia 29 
marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postę-
powania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), 
dotyczy jedynie tzw. kinetyki procesu, a nie jego statyki. Zatem nie odnosi 
się ono do właściwości sądu. 
Pomimo zapatrywania wyrażonego w pkt 1, należy jednak przyjąć, iż: 
2/ Reguła petryfikacji właściwości sądu, która ma zastosowanie w 
związku z wejściem w życie przepisów ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o 
zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego 
oraz niektórych innych ustaw, powoduje, że sąd właściwy rzeczowo do 
rozpoznania sprawy według przepisów obowiązujących przed zmianą sta-

 
 
19 
nu prawnego zachowuje swą właściwość do zakończenia sprawy w danej 
instancji (analogia do art. 7 p.w.k.p.k.). 
Jest też rzeczą oczywistą, że nie ulega zmianie właściwość funkcjo-
nalna sądu, który powinien rozpoznać środek odwoławczy; ta zależy bo-
wiem zawsze od tego, który sąd rozpoznawał sprawę w pierwszej instancji, 
a zatem: 
3/ Jeśli – w rezultacie działania reguły petryfikacji właściwości – są-
dem wydającym rozstrzygnięcie w pierwszej instancji był sąd rejonowy, są-
dem właściwym do rozpoznania środka odwoławczego jest sąd okręgowy 
(art. 25 § 3 k.p.k.), który dopiero w wypadku konieczności wydania orze-
czenia o charakterze kasatoryjnym przekazuje, po uchyleniu rozstrzygnię-
cia, sprawę do ponownego rozpoznania sądowi właściwemu według zno-
welizowanego brzmienia przepisu, a więc – w niektórych przypadkach – 
także sądowi okręgowemu, tyle tylko, że orzekającemu jako sąd pierwszej 
instancji.