I KZP 39/07

UCHWAŁA Z DNIA 20 MARCA 2008 R. I KZP 39/07 Na ponowne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wydane w warunkach określonych w art. 330 § 2 k.p.k., pokrzywdzonemu, który uprzednio wykorzystał już uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 k.p.k., nie przysługuje zażalenie. Ma on nato- miast prawo wniesienia aktu oskarżenia, określonego w art. 55 § 1 k.p.k., w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu pro- kuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Jednakże wów- czas, gdy zażalenie zostało złożone przed dniem 12 lipca 2007 r., to jest przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz nie- których innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432), termin do wniesienia aktu oskarżenia, określonego w art. 55 § 1 k.p.k., powinien być – wyjątkowo – liczony od dnia doręczenia pokrzywdzonemu prawomocnego rozstrzygnię- cia w przedmiocie tego zażalenia. Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki. Sędziowie SN: W. Kozielewicz (sprawozdawca), J. Sobczak. Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy – Izba Karna w Warszawie w sprawie Roberta F., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Re- jonowy w W., postanowieniem z dnia 20 listopada 2007 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: 2 „a) czy po dniu 12 lipca 2007 r., tj. po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postę- powania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432) dopuszczalne jest rozpoznanie zażalenia wniesionego przed tym dniem na postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego w sprawie, w której sąd rozstrzygał już w przedmiocie zażalenia na uprzednio wydane postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego i uchylił takie postanowienie, a w przypadku odpowiedzi pozytywnej: b) jaki organ jest po dniu 12 lipca 2007 r. właściwy do rozpoznania takiego zażalenia: prokurator nadrzędny nad prokuratorem, który wydał zaskarżone postanowienie – zgodnie z treścią art. 330 § 2 k.p.k. w brzmieniu obowią- zującym do dnia 12 lipca 2007 r. czy też sąd właściwy do rozpoznania sprawy – zgodnie z treścią art. 465 § 2 k.p.k. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 64, poz. 432)” u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej. U Z A S A D N I E N I E Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne powstało w następującej sytuacji procesowej. W wyniku zawiadomienia o przestępstwie, złożonego przez Roberta F., Prokuratura Rejonowa w W. prowadziła postępowanie przygotowawcze w sprawie zniszczenia zapisów w notesie. Postanowieniem z dnia 20 czerwca 2005 r. Prokurator umorzył śledztwo w tej sprawie. Postanowienie to zostało zaskarżone przez pokrzywdzonego i jego pełnomocnika. Proku- 3 rator Okręgowy w W. zażaleń tych nie uwzględnił i przekazał je do rozpo- znania Sądowi Rejonowemu w W., a tenże Sąd – postanowieniem z dnia 27 grudnia 2005 r. – uchylił zaskarżone orzeczenie. Następnie, w dniu 17 lipca 2006 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w W. po raz kolejny umo- rzył to postępowanie. Ta decyzja została również zaskarżona przez po- krzywdzonego i jego pełnomocnika. Wniesione zażalenia zostały uwzględ- nione przez Prokuratora Prokuratury Okręgowej w W. Taki sam los spotkał kolejne postanowienie Prokuratora Prokuratury Rejonowej, z dnia 16 listo- pada 2006 r., o umorzeniu śledztwa, które zostało uchylone przez Prokura- tora Prokuratury Okręgowej w W. w dniu 14 lutego 2007 r.. W dniu 15 maja 2007 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej w W. po raz czwarty umorzył śledztwo w przedmiotowej sprawie. Zażalenie na wydane postanowienie złożyli pokrzywdzony (w dniu 12 czerwca 2007 r.) i jego pełnomocnik (w dniu 4 czerwca 2007 r.). Pismem z dnia 12 września 2007 r. Prokuratura Rejonowa w W. przekazała te zażalenia Sądowi Rejonowemu w W. Tenże Sąd postanowieniem z dnia 24 września 2007 r. wniesione zażalenia po- zostawił bez rozpoznania, gdyż przyjął, że są one niedopuszczalne z mocy ustawy. W uzasadnieniu swojego postanowienia wyraził pogląd, że orga- nem właściwym do rozpoznania zażalenia, na ponownie wydane postano- wienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego, wniesionego przed dniem 12 lipca 2007 r. (data wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karne- go oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. Nr 64, poz. 432, dalej powoływana jako ustawa nowelizująca bądź ustawa z dnia 29 marca 2007 r.), jest pro- kurator nadrzędny. Zażalenie na to postanowienie złożył pokrzywdzony Robert F. pod- nosząc, że Prokuratura Okręgowa w W. nie chce rozpoznać zażaleń wnie- sionych przez niego i jego pełnomocnika. 4 Sąd Rejonowy w W., właściwy – na podstawie art. 430 § 2 k.p.k. – do rozpoznania zażalenia na postanowienie o pozostawieniu zażaleń bez roz- poznania, uznał iż jego rozpoznanie łączy się z potrzebą rozstrzygnięcia problemu prawnego, czy w aktualnym stanie prawnym dopuszczalne jest zażalenie na ponownie wydane postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Na tę wątpliwość dodatkowo nałożył się dylemat intertemporalny, jak należy rozwiązać sytuację, w której zażalenie zostało złożone pod rządem przepisów w dotychczasowym brzmieniu, a więc było czynnością „skuteczną” w rozumieniu art. 7 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. Sąd Rejonowy podnosi, że według stanu prawnego obowią- zującego przed dniem 12 lipca 2007 r., tj. przed wejściem w życie zmian w Kodeksie postępowania karnego dokonanych ustawą z dnia 29 marca 2007 r., zażalenie na postanowienie prokuratora z dnia 15 maja 2007 r. o umorzeniu śledztwa przysługiwałoby bowiem wyłącznie do prokuratora nadrzędnego (art. 330 § 2 k.p.k.), zaś w razie utrzymania w mocy zaskar- żonego postanowienia przez prokuratora nadrzędnego, pokrzywdzony mógł wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 k.p.k. Odmienna konstrukcja w zakresie zaskarżania postanowień prokura- tora w przedmiocie umorzenia postępowania przygotowawczego obowiązu- je od dnia 12 lipca 2007 r. Wobec uchylenia § 2 art. 306 k.p.k. oraz zmiany treści art. 330 § 2 k.p.k., zażalenie na postanowienie prokuratora o umo- rzeniu postępowania przysługuje obecnie na zasadach ogólnych do sądu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 465 § 2 k.p.k.). Odstępstwo od za- sady zaskarżalności postanowień prokuratora wprowadza art. 330 § 2 k.p.k., zgodnie z którym jeżeli prokurator nadal (po uchyleniu przez sąd po- stanowienia o umorzeniu postępowania – art. 330 § 1 k.p.k.) nie znajduje podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania. Już w tym momencie pokrzywdzony, który uprzednio wniósł zażalenie na postanowienie o umorzeniu postępowania 5 (wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 k.p.k.), może wnieść akt oskarżenia jako oskarżyciel posiłkowy subsydiarny. Aktualnie obowiązujące przepisy, jak wywodzi Sąd, w przeciwień- stwie do obowiązujących przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, nie przyznają pokrzywdzonemu prawa do zażalenia na powtórnie wydane po- stanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania. Jednak zażalenie po- krzywdzonego w niniejszej sprawie zostało wniesione przed dniem 12 lipca 2007 r. Zgodnie zaś z art. 7 ustawy nowelizującej, czynności procesowe dokonane przed wejściem w życie ustawy są skuteczne, jeżeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych. W konsekwencji wydaje się, że za skuteczne należy uznać również zażalenie wniesione przez po- krzywdzonego i powinno ono zostać rozpoznane. Gdyby podzielić powyż- sze stanowisko, to powstaje kwestia organu właściwego do rozpoznania zażalenia. W poprzednio obowiązującym stanie prawnym organem tym był prokurator nadrzędny. Jednak, jeżeli przez skuteczność dokonanych czyn- ności procesowych rozumieć jedynie ocenę dopuszczalności zażalenia oraz spełnienia odniesionych doń wymagań formalnych, to w aktualnym stanie prawnym brak jest podstaw, by zażalenie takie rozpoznawał proku- rator nadrzędny. Zgodnie bowiem z treścią art. 465 § 2 k.p.k. na postano- wienie prokuratora przysługuje zażalenie do sądu właściwego do rozpo- znania sprawy, chyba że ustawa stanowi inaczej. Sąd zauważa przy tym, że mając na uwadze, iż w prawie karnym procesowym regułą jest zastosowanie przepisów procesowych obowiązu- jących w czasie trwania postępowania (które „chwytają w locie” toczące się postępowanie), należałoby przyjąć, że brak jest podstaw do wskazania or- ganu innego niż sąd właściwy do rozpoznania sprawy, jako organu właści- wego do rozpoznania zażalenia pokrzywdzonego, mimo że zostało ono wniesione przed dniem 12 lipca 2007 r. 6 Zaakceptowanie tego wniosku prowadzi jednak, zdaniem Sądu, do rezultatów, które nie dają się pogodzić z założeniem racjonalności ustawo- dawcy. Zasadą, obowiązującą zarówno na gruncie przepisów Kodeksu po- stępowania karnego przed nowelizacją, jak i obecnie, jest jednokrotne roz- poznanie przez sąd zażalenia na postanowienie o umorzeniu postępowa- nia przygotowawczego. Pozytywna dla skarżącego decyzja sądu i uchyle- nie postanowienia o umorzeniu, otwiera mu, po ponownym umorzeniu sprawy, możliwość wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia. Natomiast podzielenie przedstawionego toku rozumowania spowodowałoby, że w pewnej kategorii spraw, tylko z uwagi na datę wniesienia zażalenia oraz jego nierozpoznanie do czasu wejścia w życie zmian dokonanych ustawą z dnia 29 marca 2007 r., możliwe stałoby się powtórne rozpoznanie przez sąd zażalenia na postanowienie organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze o umorzeniu postępowania. Stoi to, zdaniem Sądu, w sprzeczności z kierunkiem zmian wprowa- dzonych ustawą nowelizującą, gdyż ich rezultatem miało być skrócenie i uproszczenie procedury zaskarżenia postanowień o odmowie wszczęcia bądź umorzeniu postępowania przygotowawczego. Aktualnie bowiem, już po rozpoznaniu zażalenia przez Sąd i jego uwzględnieniu, otwiera się dla pokrzywdzonego – w razie ponownej decyzji prokuratora o umorzeniu po- stępowania – potencjalna droga do wniesienia subsydiarnego aktu oskar- żenia. W poprzednim stanie prawnym zaś konieczne było zajęcie stanowi- ska w tym przedmiocie przez trzy organy. Natomiast w istniejącej w niniej- szej sprawie sytuacji, pokrzywdzony, który przecież zaskarżył takie posta- nowienie, musiałby oczekiwać ponownej decyzji sądu, a jeśli byłaby ona dla niego pozytywna – ponownej decyzji prokuratora. Sąd Rejonowy podkreślił jednak, że możliwa jest również odmienna wykładnia powołanych przepisów. Otóż można przyjąć, że po dniu wejścia 7 w życie ustawy nowelizującej nie jest dopuszczalne zażalenie na ponownie wydane postanowienie o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Z treści przepisu art. 330 § 2 k.p.k. nie wynika bowiem, aby pokrzyw- dzonemu przysługiwało takie zażalenie. Przy przyjęciu zaś niedopuszczal- ności zażalenia w takiej sytuacji faktycznej, jak występująca w niniejszej sprawie, złożone zażalenie należało pozostawić bez rozpoznania, czyli rozstrzygnąć tak jak to uczyniono w postanowieniu z dnia 24 września 2007 r. Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały o nastę- pującej treści: „Na ponowne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego wydane w warunkach określonych w art. 330 § 2 k.p.k. pokrzywdzonemu, który uprzednio wykorzystał już uprawnienia przewidzia- ne w art. 306 § 1 k.p.k., nie przysługuje zażalenie. Ma on natomiast prawo wniesienia aktu oskarżenia określonego w art. 55 § 1 k.p.k. w terminie mie- siąca od doręczenia mu postanowienia prokuratora o umorzeniu postępo- wania przygotowawczego”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie należy w pełni podzielić stanowisko Prokurato- ra Prokuratury Krajowej co do tego, że przedstawione przez Sąd Rejonowy w W. pytanie spełnia wymogi wynikające z art. 441 k.p.k. Zagadnienie prawne, którego dotyczy, wyłoniło się przy rozpoznawa- niu środka odwoławczego, wynika z okoliczności sprawy i ma bezpośrednie znaczenie dla jego rozstrzygnięcia. Wprawdzie sama redakcja pytania prawnego daleka jest od doskonałości, gdyż w takiej postaci wydaje się ono zmierzać do uzyskania odpowiedzi, jak ma postąpić sąd odwoławczy w konkretnej sytuacji procesowej, to zaś nie może być przedmiotem pytania w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Jednak analiza uzasadnienia postanowienia po- 8 zwala przyjąć, że w sprawie wyłonił się rzeczywiście problem prawny wy- magający zasadniczej wykładni ustawy. Lektura wywodów zawartych w uzasadnieniu postanowienia Sądu Rejonowego wskazuje bowiem, że wątpliwości tego Sądu spowodowane są niejednoznacznym brzmieniem przepisu art. 330 § 2 k.p.k. – który po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 29 marca 2007 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych in- nych ustaw brzmi obecnie: „Jeżeli prokurator nadal nie znajduje postaw do wniesienia aktu oskarżenia, wydaje ponownie postanowienie o umorzeniu postępowania lub odmowie jego wszczęcia. W takim wypadku pokrzyw- dzony, który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1, może wnieść akt oskarżenia określony w art. 55 § 1 – o czym należy go pou- czyć”. Trafnie podkreśla Prokurator Prokuratury Krajowej, że ten przepis musi być podstawą rozważań co do tego, czy (i ewentualnie w jakim trybie) jest możliwe rozpoznanie zażalenia, które skutecznie – bo zgodnie z obo- wiązującymi wówczas przepisami – zostało złożone przed dniem 12 lipca 2007 r. na ponowne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego. Skoro ustawodawca nie wprowadził w ustawie z dnia 29 marca 2007 r. odmiennego rozwiązania, należy przyjąć, iż do kwestii rozpoznania takiego zażalenia muszą być stosowane przepisy obowiązują- ce obecnie. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, że wykładnia językowa art. 330 § 2 zd. 2 k.p.k. prowadzi do niejednoznacznych wniosków, gdyż sformuło- wanie „pokrzywdzony, który wykorzystał uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1” odnosić się może bowiem zarówno do sytuacji, w której pokrzyw- dzony złożył zażalenie na poprzednie postanowienie prokuratora o umo- rzeniu bądź odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego i uzy- skał jego uchylenie przez sąd – jak i do takiej, w której również po ponow- nym postanowieniu prokuratora o umorzeniu lub odmowie wszczęcia po- 9 stępowania pokrzywdzony składa ponownie zażalenie na takie postano- wienie. W piśmiennictwie podniesiono, że przepis ten może być odczytany w ten sposób, iż na ponowne postanowienie o odmowie wszczęcia lub umo- rzeniu postępowania przygotowawczego zażalenie nie przysługuje po- krzywdzonemu, który składał je wcześniej, a może wnieść subsydiarny akt oskarżenia (art. 55 § 1 k.p.k.). Wskazywano jednak, że interpretacja taka ma tę wadę, iż może dojść do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia także w wypadku, gdy postanowienie o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania przygotowawczego nie jest jeszcze prawomocne ze względu na wniesienie zażalenia przez inną stronę (np. podejrzanego lub drugiego pokrzywdzonego). W tym kontekście wyrażony został pogląd, że sam fakt zaskarżenia przez pokrzywdzonego wydanego ponownie postanowienia o umorzeniu postępowania otwiera mu możliwość wniesienia aktu oskarżenia określonego w art. 55 § 1 k.p.k. Taki akt oskarżenia mógłby być wniesiony przed uprawomocnieniem się postanowienia zamykającego drogę do wy- dania wyroku. W literaturze zaproponowano, by przyjąć, iż taka możliwość istnieje dopiero w razie utrzymania w mocy przez sąd ponownie zaskarżo- nego postanowienia o umorzeniu postępowania albo odmowie jego wszczęcia (por. W. Grzeszczyk: Nowela do kodeksu postępowania karne- go z dnia 29 marca 2007 r., Prok. i Pr. 2007, nr 7-8, s. 105; R.A. Stefański: Postępowanie przygotowawcze w świetle noweli z dnia 29 marca 2007 r., Diariusz Prawniczy 2007, nr 3, s. 86; tenże: Aktualny model zaskarżenia postanowień o zaniechaniu ścigania karnego, Prok. i Pr. 2007, nr 12, s. 10). W doktrynie wyrażony został również i odmienny pogląd, zgodnie z którym ponowne postanowienie prokuratora o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania po wejściu w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. nie podlega zaskarżeniu, gdyż ustawodawca przyjął, że pokrzywdzony 10 może w takim wypadku od razu skierować akt oskarżenia do sądu (por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komen- tarz. Tom IV. Aktualizacje, Warszawa 2008, s. 286). Takie ponowne posta- nowienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego może być natomiast na zasadach ogólnych (art. 465 § 2 k.p.k.) zaskarżone przez instytucję wymienioną w art. 305 § 4 k.p.k., a ponowne postanowienie o umorzeniu tego postępowania może być zaskarżone przez inne podmioty niż pokrzywdzony. Z prawa do ponownego zaskarżenia postanowienia o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania może korzystać także pokrzywdzony, który nie wykorzystał uprawnienia przewidzianego w art. 306 § 1 k.p.k. i w związku z tym nie ma uprawnienia do wniesienia własne- go aktu oskarżenia, o którym mowa w art. 55 § 1 k.p.k. (por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego..., s. 287; por. także T. Razowski: Podmioty uprawnione do wniesienia zażalenia na postano- wienie o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego, Prok. i Pr. 2007, nr 6, s. 50). Należy przyznać rację Prokuratorowi Prokuratury Krajowej, gdy w pi- semnym wniosku wskazuje, że przepis art. 330 § 2 k.p.k. w aktualnym brzmieniu powstał bez dogłębnego rozważenia konsekwencji wprowadzo- nych zmian, w dążeniu do „przywrócenia” instytucji subsydiarnego aktu oskarżenia. Przypomnieć w tym kontekście należy, że rządowy projekt ustawy zmieniającej ustawę o prokuraturze, ustawę – Kodeks postępowa- nia karnego i inne ustawy, wniesiony do Sejmu w dniu 2 listopada 2006 r., przewidywał zniesienie w ogóle instytucji subsydiarnego aktu oskarżenia, określonej w art. 55 k.p.k. W uzasadnieniu projektu stwierdzono, że „jest to instytucja fasadowa, pełna sprzeczności z punktu widzenia naczelnych za- sad procesu karnego” (druk nr 1113 Sejmu RP V kadencji – tekst ze stron internetowych Sejmu RP). Konsekwencją usunięcia art. 55 (art. 2 pkt 3 pro- jektu rządowego) było przewidziane w art. 2 pkt 26 projektu uchylenie § 2 i 11 3 w art. 330. W trakcie prac nad ustawą, na posiedzeniu Komisji Sprawie- dliwości i Praw Człowieka w dniu 13 lutego 2007 r., jeden z posłów złożył wniosek o pozostawienie art. 55 k.p.k., uzasadniając to „względami spo- łecznymi”. W głosowaniu wniosek ten został przyjęty jednogłośnie (Biuletyn nr 1574/V Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka Sejmu RP V kadencji, tekst ze stron internetowych Sejmu RP). Kiedy uchwalony przez Sejm w dniu 2 marca 2007 r. tekst ustawy przesłano do Senatu, Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu zwróciło uwagę, że w art. 2 powinien ulec modyfikacji pkt 23 (dotyczący skreślenia § 2 i 3 w art. 330 k.p.k.), ze względu na jego ścisły związek z art. 55 k.p.k., który nie został przez Sejm wykreślony. W tej sytuacji, w ustawie Kodeks postępo- wania karnego powstaje luka, która czyni przepis art. 55 niewykonalnym. Problem ten poruszono następnie na posiedzeniu senackiej Komisji Praw Człowieka i Praworządności w dniu 8 marca 2007 r., na której przedstawi- ciel Biura Legislacyjnego Kancelarii Senatu zaproponował pozostawienie dotychczasowej treści § 3 oraz przyjęcie § 2 art. 330 k.p.k. w brzmieniu, jakie ostatecznie przepis ten uzyskał. Treść tej poprawki przyjęto jednogło- śnie bez szerszej dyskusji (por. zapis stenograficzny 68 posiedzenia Komi- sji Praw Człowieka i Praworządności Senatu RP – tekst ze stron interneto- wych Senatu RP). Podobnie przebiegało w odniesieniu do tej kwestii po- siedzenie Komisji Ustawodawczej Senatu w dniu 13 marca 2007 r., zaś na wspólnym posiedzeniu Komisji Ustawodawczej oraz Komisji Praw Człowie- ka i Praworządności, odbytym w dniu 14 marca 2007 r., podczas debaty nad poprawkami stwierdzono, iż zmiana art. 330 § 2 k.p.k. uzasadniona jest, gdyż „powracamy do uregulowania, że osoba, która złożyła doniesie- nie o przestępstwie, może – w wypadku odmowy wszczęcia postępowania – wnieść prywatny akt oskarżenia, czyli powracamy do uregulowania, które było w dotychczasowym kodeksie postępowania karnego” (por. zapis ste- nograficzny [658] ze wspólnego posiedzenia Komisji Ustawodawczej [100] 12 oraz Komisji Praw Człowieka i Praworządności [74], tekst ze stron interne- towych Senatu RP). Na posiedzeniu plenarnym w dniu 15 marca 2007 r. Senat RP podjął uchwałę, wprowadzając do tekstu omawianej ustawy po- prawki. W uzasadnieniu wskazano, że „wprowadzając poprawki nr 5 i 6 Senat potwierdził stanowisko Sejmu przeciwne usunięciu z Kodeksu po- stępowania karnego art. 55. Poprawki te przywracają przepis art. 330 § 2 k.p.k., który stanowi, w jakich okolicznościach pokrzywdzony może wystą- pić z własnym aktem oskarżenia ...” (uchwała Nr 1516 Senatu RP V ka- dencji, tekst ze stron internetowych Senatu RP). Sejmowa Komisja Spra- wiedliwości i Praw Człowieka na posiedzeniu w dniu 27 marca 2007 r., przy aprobującym stanowisku rządu, bez dyskusji, udzieliła pozytywnej reko- mendacji poprawkom Senatu (por. Biuletyn Nr 1763/V Komisji Sprawiedli- wości i Praw Człowieka Sejmu RP V kadencji, tekst ze stron internetowych Sejmu RP). Poprawki te Sejm przyjął na posiedzeniu plenarnym w dniu 29 marca 2007 r. Opisany wyżej przebieg prac legislacyjnych dobitnie wskazuje, że dążąc na pewnym etapie tych prac, do „przywrócenia” instytucji subsydiar- nego aktu oskarżenia, zupełnie nie wzięto pod uwagę implikacji, jakie spo- woduje zmieniony model zaskarżania postanowień o odmowie wszczęcia lub umorzenia postępowania, określony w art. 306 k.p.k. po jego noweliza- cji. Kierując się racjami wykładni systemowej należy jednak podkreślić, że artykułu 330 § 2 k.p.k. nie można interpretować bez uwzględnienia tre- ści art. 55 § 1 k.p.k., który stanowi, iż w razie powtórnego wydania przez prokuratora postanowienia o odmowie wszczęcia lub o umorzeniu postę- powania w wypadku, o którym mowa w art. 330 § 2 k.p.k., pokrzywdzony może w terminie miesiąca od doręczenia mu zawiadomienia o postanowie- niu wnieść akt oskarżenia do sądu. Z przepisu tego jasno wynika, że prawo do wniesienia subsydiarnego aktu oskarżenia uzależnione jest od doręcze- 13 nia postanowienia prokuratora o odmowie wszczęcia bądź umorzeniu po- stępowania, nie zaś od rozstrzygnięcia zażalenia wniesionego na to posta- nowienie. Gdyby dopuszczać prawo do zaskarżenia powtórnego postano- wienia prokuratora o odmowie wszczęcia lub umorzeniu postępowania, to pokrzywdzony powinien wnieść akt oskarżenia z reguły jeszcze przed roz- poznaniem takiego zażalenia. Zachodziłaby zatem wyraźna sprzeczność między uprawnieniem do zaskarżenia postanowienia a uprawnieniem do wniesienia aktu oskarżenia. Kierując się natomiast względami natury funkcjonalnej trzeba pod- nieść, że w stanie prawnym obowiązującym do dnia 12 lipca 2007 r., wnie- sienie subsydiarnego aktu oskarżenia następowało w sytuacji rozbieżności stanowisk prokuratora i sądu co do zasadności zakończenia postępowania przygotowawczego. Gdyby przyjąć interpretację, że warunkiem wniesienia aktu oskarżenia przez pokrzywdzonego jest rozpoznanie i nieuwzględnie- nie przez sąd jego zażalenia na ponowne postanowienie prokuratora – mielibyśmy do czynienia z sytuacją, w której sąd właściwy do rozpoznania sprawy wypowiedział się o braku podstaw do wniesienia aktu oskarżenia, a jednocześnie pokrzywdzony miałby prawo do wniesienia aktu oskarżenia do tegoż sądu. Jest to rozwiązanie nie do przyjęcia. Kolejnym argumentem natury funkcjonalnej przemawiającym za kie- runkiem wykładni prezentowanym w niniejszej uchwale jest wzgląd na uproszczenie – w stosunku do poprzedniego stanu prawnego – drogi, jaką przebyć musi pokrzywdzony przed wniesieniem własnej skargi do sądu. W piśmiennictwie oceniono to jako „krok we właściwym kierunku” (por. P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego..., s. 286). Zauważyć przy tym należy, że na przeszkodzie takiej interpretacji nie stoi możliwość zaskarżenia powtórnego postanowienia o umorzeniu czy odmowie wszczęcia przez podmiot inny niż pokrzywdzony, który wniósł 14 subsydiarny akt oskarżenia. Wniesienie takiego aktu oskarżenia skutkuje wszak utratą mocy wspomnianego postanowienia, bowiem akt ten powodu- je powstanie stanu zawisłości sprawy przed sądem. Pozostali pokrzywdze- ni mają wówczas prawo dołączenia się do oskarżenia subsydiarnego jako oskarżyciele posiłkowi uboczni (por. Z. Gostyński, R. A. Stefański w: Z. Gostyński red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2003 r., wyd. II, tom I, s. 464). Wniesione zażalenia stają się zatem bez- przedmiotowe. Przedstawione zapatrywanie przesądza też o sposobie postępowania w sytuacji, w której zażalenie na ponowne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego nie zostało rozpoznane przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. Analizując tę kwe- stię należy pamiętać, że najczęściej zmiany prawa karnego procesowego „chwytają sprawę w locie” (por. M. Cieślak: Polska procedura karna, War- szawa 1984, s. 182183; K. Marszał: Proces karny, Katowice 1995 r., s. 3031; R. Kmiecik, E. Skrętowicz: Proces karny. Część ogólna, Kraków 2002, s. 45). Innymi słowy, podstawową regułą intertemporalną prawa kar- nego procesowego jest stosowanie przepisów obowiązujących w czasie trwania tego postępowania. Jeżeli więc „nowa” ustawa procesowa nie przewiduje przepisów przejściowych to trzeba stosować tę „nową” ustawę, wobec utraty mocy prawnej przez „starą” ustawę. Czynności procesowe dokonane w czasie obowiązywania „starej” ustawy nie wymagają powtó- rzenia, chyba że taki obowiązek wynikałby z „nowej” ustawy. W wypadku zaś, gdy „nowa” ustawa zawiera przepisy przejściowe, które w zakresie nią określonym pozostawiają w mocy przepisy dotychczas obowiązujące (czyli przepisy „starej” ustawy), to z mocy tych przepisów przejściowych przepisy ustawy „starej” będą współobowiązywać z przepi- sami ustawy „nowej”. 15 Ustawa z dnia 29 marca 2007 r. zawiera następujące przepisy przej- ściowe: Art. 6, który określa zarówno wyjątek od ogólnej reguły „chwytania w locie” postępowania przez „nowe” przepisy, jak i powraca w pewnych sytu- acjach do omawianej reguły. Należy przy tym podkreślić, iż unormowanie z art. 6 dotyczy przepisów ściśle powiązanych z tokiem postępowania w ra- mach rozprawy głównej. Reguła w nim wyrażona nie może więc mieć za- stosowania do sytuacji objętej pytaniem prawnym. Z kolei, art. 7 stanowi zasadę, iż czynności procesowe dokonane przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 marca 2007 r. są skuteczne, je- żeli dokonano ich z zachowaniem przepisów dotychczasowych. Natomiast w art. 8 ustawy z dnia 29 marca 2007 r. zawarto ważną dyrektywę interpretacyjną dla organów prowadzących postępowanie karne. Dyrektywa ta potwierdza zasadę prymatu ustawy „nowej”. W realiach niniejszej sprawy, poza sporem jest więc, że w świetle art. 7 ustawy z dnia 29 marca 2007 r., pokrzywdzony skutecznie złożył zażale- nie na kolejne postanowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przy- gotowawczego. Kwestię dopuszczalności tego zażalenia należy bowiem ocenić wedle przepisów Kodeksu postępowania karnego sprzed noweliza- cji dokonanej ustawą z dnia 29 marca 2007 r. (arg. ex art. 7 ustawy z dnia 29 marca 2007 r.). Niemniej, zażalenie to nie może jednak zostać rozpo- znane po dniu 12 lipca 2007 r., gdyż od tej daty nie ma w Kodeksie postę- powania karnego, o czym była już wyżej mowa, unormowania dotyczącego rozpoznania zażaleń pokrzywdzonego na ponowne postanowienie prokura- tora o umorzeniu postępowania przygotowawczego wydane w warunkach określonych w art. 330 § 2 k.p.k. Tak więc, brak instrumentarium prawnego uniemożliwia rozpoznanie tego zażalenia po wejściu w życie przepisów nowelizacyjnych (por. z poglądem wyrażonym w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., I KZP 27/2003 r., 16 OSNKW 2003, z. 11-12, poz. 90, dotyczącym braku możliwości kontynuo- wania postępowań prowadzonych w przedmiocie nieważności postępowa- nia po wejściu w życie przepisów tzw. noweli styczniowej do Kodeksu po- stępowania karnego). Zaznaczyć przy tym wypada, że właściwą formą zakończenia incy- dentalnego postępowania odwoławczego, które zostało wszczęte w wyniku zażalenia dopuszczalnego w dacie jego wnoszenia, powinno być umorze- nie postępowania odwoławczego z uwagi na to właśnie, że brak jest in- strumentarium niezbędnego do rozpoznania środka odwoławczego, który został złożony przed wejściem w życie przepisów nowelizacyjnych. Forma zakończenia postępowania polegająca na pozostawieniu zażalenia bez rozpoznania nie wydaje się właściwa dlatego, że dopuszczalność środka odwoławczego powinna być oceniana nie na datę podejmowania decyzji w przedmiocie jego dalszych losów, ale na datę jego wnoszenia. Opisany tryb postępowania nie oznacza, w żadnym wypadku, że przekreśla się tym w istocie dyrektywę określoną w art. 7 ustawy z dnia 29 marca 2007 r., gdyż ze „skutecznością” czynności, o której mowa w tym przepisie, należy przede wszystkim wiązać umożliwienie pokrzywdzonemu zrealizowania wyrażonej przez niego (poprzez złożenie zażalenia) woli do- chodzenia swych praw. Respektowanie tego musi skutkować przyjęciem, że w tej sytuacji, wyjątkowo, miesięczny termin do wniesienia aktu oskar- żenia – określonego w art. 55 § 1 k.p.k., biegnie dla pokrzywdzonego nie od dnia doręczenia mu zawiadomienia o postanowieniu o umorzeniu po- stępowania przygotowawczego, lecz od dnia doręczenia prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie złożonego przezeń zażalenia. Kierując się zatem przedstawionymi wyżej rezultatami wykładni sys- temowej i funkcjonalnej, uprawniony jest wniosek, że na ponowne posta- nowienie prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowawczego wy- dane w warunkach określonych w art. 330 § 2 k.p.k. pokrzywdzonemu, któ- 17 ry uprzednio wykorzystał już uprawnienia przewidziane w art. 306 § 1 k.p.k. nie przysługuje zażalenie. Ma on natomiast prawo wniesienia aktu oskar- żenia określonego w art. 55 § 1 k.p.k. w terminie miesiąca od doręczenia mu postanowienia prokuratora o umorzeniu postępowania przygotowaw- czego, z wyjątkowym liczeniem rozpoczęcia biegu tego terminu, jeśli zaża- lenie zostało wniesione jeszcze pod rządami ustawy w jej poprzednim brzmieniu, ale nie zostało rozpoznane do dnia wejścia w życie przepisów nowelizacyjnych.