I KZP 36/04

UCHWAŁA  SKŁADU  SIEDMIU  SĘDZIÓW 
Z  DNIA  25  LUTEGO  2005  R. 
I  KZP  36/04 
 
I. Zawarty w art. 85 k.k. zwrot: „zanim zapadł pierwszy wyrok” odnosi 
się do pierwszego chronologicznie wyroku, który zapadł przed popełnie-
niem przez sprawcę kolejnego (kolejnych) przestępstwa. 
II. Nadać powyższej uchwale moc zasady prawnej. 
 
Przewodniczący: Pierwszy Prezes SN L. Gardocki. 
Sędziowie SN: P. Hofmański, W. Kozielewicz, L. Misiurkiewicz, 
R. Sądej (sprawozdawca), A. Siuchniński, S. Zabłocki.  
Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Roberta P. po rozpoznaniu, przekazanego 
na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., przez Sąd Apelacyjny w K., postanowie-
niem z dnia 15 września 2004 r., do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu, 
a przez skład trzech sędziów tego Sądu na podstawie art. 441 § 2  k.p.k. – 
postanowieniem z dnia 30 listopada 2004 r. – powiększonemu składowi 
Sądu Najwyższego zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wy-
kładni ustawy: 
 
„Czy zawarte w art. 85 k.k. określenie „zanim zapadł pierwszy wyrok” od-
nosi się do chronologicznie pierwszego wyroku, czy też do pierwszego wy-
roku dającego możliwość orzeczenia kary łącznej w układzie najkorzyst-
niejszym dla skazanego?” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 

 
2 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Z przedstawionym powyżej zagadnieniem prawnym wystąpił, w trybie 
art. 441 § 1 k.p.k., Sąd Apelacyjny w K. w następującym układzie proceso-
wym: 
Robert P. został skazany prawomocnymi wyrokami: 
1. Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 września 1997 r., za czyn popełniony 
w dniu 13 grudnia 1996 r., na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności, 
którą prawomocnie zamieniono na karę 4 miesięcy pozbawienia wolno-
ści; 
2. Sądu Rejonowego w T. z dnia 15 marca 2000 r., za czyn popełniony w 
dniu 21 września 1997 r., na karę 3 lat pozbawienia wolności; 
3. Sądu Rejonowego w C. z dnia 24 sierpnia 2000r. za: 
a) ciąg przestępstw popełniony w dniu 21 kwietnia 1997 r., na karę roku 
i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 40 stawek dziennych grzyw-
ny, po 10 zł każda,  
b) czyn popełniony w dniu 18 kwietnia 1997 r., na karę roku pozbawie-
nia wolności oraz 30 stawek dziennych grzywny, po 10 zł każda, 
- przy czym wyrokiem tym orzeczono karę łączną 2 lat pozbawienia 
wolności oraz 60 stawek dziennych grzywny, po 10 zł każda; 
4. Sądu Okręgowego w C. z dnia 15 lipca 2003 r. za: 
a) czyn popełniony w dniu 30 listopada 1998 r., na karę 6 miesięcy po-
zbawienia wolności, 
b) czyn popełniony w dniu 30 listopada 1998 r., na karę 6 miesięcy po-
zbawienia wolności, 
c) czyn popełniony w dniu 28 lutego 1999 r., na karę 6 miesięcy pozba-
wienia wolności, 

 
3 
d) czyn popełniony w dniu 8 kwietnia 1999 r., na karę 3 lat pozbawienia 
wolności, 
e) czyn popełniony w dniu 20 kwietnia 1999 r., na karę 3 lat pozbawie-
nia wolności, 
f) czyn popełniony w nocy na 2 maja 1999r., na karę roku pozbawienia 
wolności  
- przy czym wyrokiem tym orzeczono karę łączną 6 lat pozbawienia 
wolności. 
Sąd Rejonowy w C. wyrokiem łącznym z dnia 24 lutego 2004 r. połą-
czył kary z trzech przedstawionych powyżej wyroków, opisanych w pozy-
cjach 1, 2 i 3, i orzekł w miejsce wymierzonych nimi kar jednostkowych, ka-
rę łączną w wysokości 3 lat i 9 miesięcy pozbawienia wolności. 
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2004 r., po rozpoznaniu wniosku 
Roberta P., Sąd Okręgowy w C., na podstawie art. 572 k.p.k., umorzył po-
stępowanie o wydanie wyroku łącznego, który miałby dotyczyć zarówno 
wyroków objętych powyższym wyrokiem łącznym z dnia 24 lutego 2004 r., 
jak i wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 15 lipca 2003 r. (opisanego pod 
pozycją 4). Uzasadniając to postanowienie Sąd Okręgowy wskazał, że 
czyny, za które Robert P. został skazany wyrokiem z dnia 15 lipca 2003 r. 
zostały popełnione od dnia 30 listopada 1998 r. do dnia 2 maja 1999 r., a 
zatem już po wydaniu pierwszego wyroku skazującego, co miało miejsce w 
dniu 24 września 1997 r. (pozycja 1), wobec czego nie zachodzą warunki 
do wydania wyroku łącznego. Sąd pierwszej instancji, dostrzegając wystę-
pujące w judykaturze rozbieżności interpretacyjne co do przepisów art. 85 
k.k. oraz art. 569 § 1 k.p.k. i art. 572 k.p.k., zajął stanowisko, że to pierwszy 
zapadły chronologicznie wyrok, stanowi granicę zbiegu przestępstw, wyty-
czającą możliwość łączenia kar w wyroku łącznym.  
Postanowienie Sądu Okręgowego zostało zaskarżone przez skaza-
nego i jego obrońcę. W zażaleniach skarżący domagali się objęcia wyro-

 
4 
kiem łącznym właśnie wyroku Sądu Okręgowego w C. z dnia 15 lipca 2003 
r., a Robert P. wprost zwrócił się o pominięcie w nowym wyroku łącznym  
pierwszego zapadłego wobec niego wyroku, to jest wyroku Sądu Rejono-
wego w C. z dnia 24 września 1997r. (poz. 1), co pozwalałoby połączyć 
pozostałe trzy wyroki. 
Rozpoznając powyższe zażalenia Sąd Apelacyjny w K. uznał, że w 
sprawie wyłoniło się powołane w części dyspozytywnej zagadnienie praw-
ne, wymagające zasadniczej wykładni ustawy i przekazał je do rozstrzy-
gnięcia Sądowi Najwyższemu.  
Sąd Najwyższy, rozważając przedstawione zagadnienie na posie-
dzeniu w dniu 30 listopada 2004 r. postanowił, na podstawie art. 441 § 2 
k.p.k., przekazać jego rozstrzygnięcie powiększonemu składowi Sądu Naj-
wyższego. 
W uzasadnieniach swych wystąpień Sąd Apelacyjny i Sąd Najwyższy 
przedstawiły zasadnicze różnice w interpretacji użytego w art. 85 k.k. zwro-
tu „zanim zapadł pierwszy wyrok”, powołując rozbieżne stanowiska doktry-
ny materialnego i procesowego prawa karnego, a także liczne przeciw-
stawne judykaty Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. 
Prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o podjęcie uchwały, że: 
„«pierwszy wyrok» w rozumieniu art. 85 k.k. to taki, który zapadł najwcze-
śniej spośród objętych postępowaniem w przedmiocie wydania wyroku 
łącznego”. 
Sąd Najwyższy w powiększonym składzie rozważył co następuje: 
Sprawa skazanego Roberta P. stanowi dobrą ilustrację dylematów 
pojawiających się przy wydawaniu wyroków łącznych, których rozstrzy-
gnięcie zależne jest właśnie od wyników zastosowanej wykładni przepisu 
art. 85 k.k. Sprawa ta ilustruje zarówno doniosłość zagadnienia, jak i dale-
ko idące konsekwencje praktyczne dokonania określonej wykładni (w zna-
czeniu apragmatycznym) powyższego przepisu. W zależności bowiem od 

 
5 
tego czy zostanie zastosowana interpretacja dopuszczająca możliwość 
wyboru jednej z konfiguracji ustalanych według wzajemnego usytuowania 
dat popełnienia poszczególnych przestępstw i dat wydania wyroków, czy 
interpretacja wykluczająca możliwość takiego wyboru, konsekwencje dla 
skazanego mogą być diametralnie różne. 
W sprawie Roberta P., zgodnie z umownie tutaj nazwaną „konfigura-
cyjną” interpretacją, możliwe byłyby dwie opcje: pierwsza, że kara łączna 
orzekana w wyroku łącznym obejmuje kary wymierzone wyrokami opisa-
nymi pod pozycjami 1, 2 i 3 oraz opcja druga, iż kara łączna orzekana w 
wyroku łącznym objęłaby kary wymierzone w wyrokach opisanych pod po-
zycjami 2, 3 i 4. W pierwszym przypadku granice możliwej do orzeczenia 
kary łącznej wynosiłyby od 3 lat (przy absorpcji – poz. 2) do 5 lat i 10 mie-
sięcy pozbawienia wolności (przy kumulacji kar jednostkowych z poz. 1, 2 i 
3). Skazany niezależnie od tej kary orzeczonej wyrokiem łącznym, odręb-
nie musiałby odbyć karę 6 lat pozbawienia wolności, orzeczoną wyrokiem 
nieobjętym wyrokiem łącznym (poz.4). Przy najkorzystniejszym zatem roz-
strzygnięciu skazany musiałby odbyć karę 9 lat pozbawienia wolności. 
W drugiej opcji, granice możliwej do orzeczenia kary łącznej kształ-
towałyby się od 3 lat (przy absorpcji – poz. 2 i w tej samej wysokości kary w 
poz. 4d. i 4e.) do 13 lat i 6 miesięcy (przy kumulacji kar jednostkowych z 
poz. 2, 3 i 4); odrębnie skazany musiałby odbyć karę 4 miesięcy pozbawie-
nia wolności, orzeczoną pierwszym wyrokiem (poz.1). Przy najkorzystniej-
szym zatem wariancie tej opcji, byłaby konieczność odbycia przez skaza-
nego kary 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności. 
Efekt końcowy przyjęcia pierwszej bądź drugiej opcji jest tak różny, 
że prima facie narzuca się wniosek, że rozwiązaniem korzystniejszym dla 
skazanego jest to wskazane w opcji drugiej (zresztą i sam Robert P. o to 
wnosił). 

 
6 
Odrzucenie „konfiguracyjnej” interpretacji przepisu art. 85 k.k., elimi-
nuje drugą z przedstawionych opcji, nie pozostawiając wyboru sądowi wy-
dającemu wyrok łączny, a wyrokiem tym można objąć jedynie kary orze-
czone wyrokami opisanymi pod pozycjami 1, 2 i 3. 
Wyrazem „konfiguracyjnej” interpretacji przepisów o karze łącznej i 
wyroku łącznym, było stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego z 
dnia 28 października 1993 r., że „relacje między kilkoma wyrokami, co do 
których analizowane są podstawy do wydania wyroku łącznego, stwarzać 
mogą możliwość rozwiązań alternatywnych. W tych wypadkach należy wy-
bierać taki wariant, który stanowi rozstrzygnięcie dla oskarżonego najko-
rzystniejsze w zakresie możliwości orzeczenie kary łącznej” (III KRN 
238/93, OSNKW 1994, z.1-2, poz. 11). Taka interpretacja legła też u pod-
staw postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 4 listopada 2003 r. (V KK 
233/03, OSNKW 2004, z.1, poz. 6) i szeregu innych, w całym okresie funk-
cjonowania kodeksów z 1932 r., z 1969 r. oraz obecnie obowiązującego 
Kodeksu karnego. Stanowisko takie prezentowane jest również w większo-
ści komentarzy kodeksu postępowania karnego, przy objaśnianiu przepi-
sów dotyczących wyroku łącznego. Jednak już w tym miejscu trzeba po-
czynić uwagę, że zarówno w uzasadnieniach orzeczeń, jak i publikacjach 
zwolenników tego stanowiska, trudno doszukać się bliższej prawnej analizy 
instytucji zbiegu przestępstw i kary łącznej, potwierdzających zasadność tej 
interpretacji, poza odwoływaniem się do wcześniejszych stanowisk judyka-
tury i względów natury celowościowej. 
Równie poważne oparcie w judykaturze i doktrynie znajduje także 
stanowisko przeciwne, którego wyrazem jest postanowienie Sądu Najwyż-
szego z dnia 3 listopada 2003 r., w którym kategorycznie stwierdzono: 
„analiza gramatyczna tego przepisu nie pozostawia bowiem wątpliwości, że 
zawarte w art. 85 k.k. sformułowanie «pierwszy wyrok», oznacza chronolo-
gicznie najwcześniejszy z wyroków objętych postępowaniem w sprawie o 

 
7 
wydanie wyroku łącznego” (IV KK 295/02, OSNKW 2004, z. 1, poz. 7), przy 
czym – rzecz jasna – to „objęcie postępowaniem” dotyczy wszystkich zna-
nych sądowi wyroków skazujących, a nie tylko tych wskazanych np. we 
wniosku skazanego, złożonym w trybie art. 570 k.p.k. Podobnie jedno-
znacznie, na gruncie Kodeksu karnego z 1969 r., rzecz ocenił Sąd Najwyż-
szy w postanowieniu z dnia 18 marca 1981 r., w którym odmówił udzielenia 
odpowiedzi na podobne do obecnego pytanie, stwierdzając w uzasadnie-
niu, że „... problematykę tę normuje jednoznacznie art. 66 k.k.” (VI KZP 
5/81, OSNPG 1981 nr 5, poz. 43). Taką też interpretację prezentują w 
większości przedstawiciele doktryny materialnego prawa karnego i komen-
tatorzy przepisu art. 85 k.k.  
Przekazując sprawę powiększonemu składowi, Sąd Najwyższy 
wskazał, że „do rozstrzygnięcia przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w 
K. zagadnienia prawnego kluczowe znaczenie ma odpowiedź na pytanie, 
czy sąd orzekający ma swobodę w dobieraniu (możliwych do połączenia) 
wyroków, a więc czy może je konfigurować w taki sposób, by dobierać je 
jak najkorzystniej dla skazanego, czy przeciwnie – cezurą tego doboru jest 
data wydania chronologicznie pierwszego wyroku”. To pytanie istotnie ma 
znaczenie zasadnicze. Nie jest jednak wyjściowym. Rozważania trzeba 
bowiem rozpocząć od zdefiniowania realnego (właściwego, rzeczywistego) 
zbiegu przestępstw i implikacji przyjętej definicji dla sprzężonych z nim in-
stytucji kary łącznej i wyroku łącznego.  
Choć ustawodawca w „słowniczku” (art. 115 k.k.) nie zamieścił legal-
nej definicji „zbiegu przestępstw”, to nazwę tę umieścił w tytule rozdziału IX 
Kodeksu karnego, a „zbieg” ten zdefiniował opisowo, w zdaniu pierwszym 
art. 85 k.k. (do spójnika „i”). Bezspornym pozostaje, że realny zbieg to po-
pełnienie przez sprawcę kilku odrębnych przestępstw. Kontrowersje budzi 
natomiast określenie momentu zamykającego ten zbieg. Czy granicznym 
jest chronologicznie pierwszy wyrok zapadły przed popełnieniem przez 

 
8 
sprawcę kolejnego (kolejnych) przestępstwa, czy też do przyjęcia zbiegu 
realnego wystarczające jest spełnienie warunku, aby przestępstwa we wza-
jemnym usytuowaniu nie były przegrodzone żadnym wyrokiem.  
Po zaprezentowaniu obszaru faktycznego i prawnego, na jakim do-
szło do rozstrzygania niniejszego zagadnienia prawnego, pora wskazać na 
argumenty, które doprowadziły powiększony skład Sądu Najwyższego do 
wyrażonego w uchwale stanowiska. Materia jednakże jest tego rodzaju, że 
niezbędne jest przedstawienie historycznego podłoża obecnych rozbieżno-
ści interpretacyjnych. 
Instytucje zbiegu przestępstw, kary łącznej i wyroku łącznego znane 
już były Kodeksowi karnemu z 1932 r., a godzi się podkreślić, że były to 
rozwiązania oryginalne, niewzorowane na obcych kodyfikacjach (por. M. 
Szewczyk: Kara łączna w polskim prawie karnym, Kraków 1981, s.21). 
Przepis art. 31 § 1 tego kodeksu przewidywał, że sąd wymierza karę łącz-
ną „w razie jednoczesnego skazania za kilka przestępstw na karę pozba-
wienia wolności (...)”, a dalsze artykuły od 31 § 2 do 34 określały granice i 
sposoby wymierzania kary łącznej. Art. 35 stanowił, że „przepisy art. 31 – 
34 stosuje się odpowiednio także w przypadku, gdy sprawca skazany zo-
stał kilkoma prawomocnymi wyrokami za przestępstwa popełnione przed 
wydaniem przez sąd pierwszej instancji pierwszego z tych wyroków (...)”.  
Dwoistość sytuacji w jakich na podstawie tego kodeksu orzekano ka-
rę łączną była ewidentna, a warunki określone w art. 31 § 1 mogły pozo-
stawać w kolizji z tymi przewidywanymi w art. 35, co też legło u podstaw 
wieloletnich rozbieżności orzeczniczych. W literaturze przedmiotu, w dro-
dze analizy logicznej, wykazano, że „jednoczesność skazania” nie jest wa-
runkiem koniecznym, a przede wszystkim warunkiem wystarczającym do 
orzeczenia kary łącznej, iż jest zagadnieniem „czysto procesowym”, a „nie 
prawnomaterialnym”; zatem to właśnie dyrektywy zawarte w art. 35 właści-
wie opisują realny zbieg przestępstw (W. Wolter: O warunkach orzekania 

 
9 
kary łącznej, NP 1962, nr 1, s.14-26 oraz: O wyborze w łączeniu kar, NP 
1962 nr 9, s.1190-1193). 
Na tle tych regulacji prezentowane było także stanowisko przeciwne, 
że „zagadnienie zbiegu przestępstw należy (...) rozpatrywać nie w odnie-
sieniu do całokształtu działalności przestępczej sprawcy, lecz w płaszczyź-
nie wzajemnego czasowego usytuowania poszczególnych przestępstw” (Z. 
Krauze: O zasadach łączenia kar, NP 1962 nr 6, s.835). To drugie stanowi-
sko, aczkolwiek wyprowadzane z treści art. 35 k.k. z 1932r., znajdowało 
silne wsparcie w treści art. 31 tego kodeksu, zmierzając do usunięcia dys-
harmonii pomiędzy tymi przepisami. 
Kodeks karny z 1969 r. w art. 66 przewidywał: „jeżeli sprawca popeł-
nił dwa albo więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby 
nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw (...) sąd orzeka 
karę łączną (...)”. W uzasadnieniu tego rozwiązania ustawowego wprost 
wskazano, że „oparcie zasad orzekania kary łącznej na dwóch różnych 
przesłankach: bądź na jednoczesności skazania (art. 31 k.k. z 1932 r.), 
bądź na skazaniach za przestępstwa popełnione przed wydaniem przez 
sąd pierwszej instancji prawomocnego wyroku, co do któregokolwiek z nich 
( art. 35 k.k. z 1932 r.) – prowadziło do pewnych niekonsekwencji. Dla ich 
uniknięcia, odrzucając wymaganie jednoczesnego skazania, kodeks przyj-
muje – jako kryterium zbiegu przestępstw podlegających łączeniu (kara 
łączna i wyrok łączny) – warunek, aby wszystkie te przestępstwa były po-
pełnione przed wydaniem chociażby nieprawomocnego wyroku sądu 
pierwszej instancji co do któregokolwiek z nich” (cyt. za: I. Andrejew, W. 
Świda, W. Wolter: Kodeks karny z komentarzem, Warszawa 1973, s. 291). 
W świetle powyższego nie ulega wątpliwości, że ustawodawca w 
1969 r. przyjął wyłącznie „wolterowską” koncepcję realnego zbiegu prze-
stępstw, co przyznali też dotychczasowi jej oponenci (Z. Krauze: treść art. 
66 k.k. (...) jednoznacznie określa istotę zbiegu przestępstw zgodnie z kon-

 
10 
cepcją prezentowaną w szczególności przez W. Woltera (...), nie pozosta-
wiając żadnego chyba punktu zaczepienia dla jej przeciwników; Kara łącz-
na w polskim prawie karnym, Pal. 1972 nr 1, s. 49). 
Nie tracąc z pola widzenia powyższych uwarunkowań historycznych, 
przejść należy do analizy obecnego stanu normatywnego.   
Obowiązujący Kodeks karny z 1997 r. w art. 85 k.k. stanowi: „jeżeli 
sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw, zanim zapadł pierwszy wy-
rok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych przestępstw 
(...) sąd orzeka karę łączną (...)”. W zakresie zatem warunków konstruują-
cych istotę realnego zbiegu przestępstw i kary łącznej została powtórzona 
treść art. 66 k.k. z 1969 r. (różnice dotyczą zmian funktora alternatywy oraz 
możliwości łączenia określonych rodzajów kar, co pozostaje bez znaczenia 
dla obecnych rozważań). 
Do instytucji „kary łącznej” odwołują się także przepisy Kodeksu po-
stępowania karnego, regulujące tryb i warunki wydawania wyroku łączne-
go. Przepis art. 569 § 1 k.p.k. przewiduje, że wyrok łączny wydaje się wów-
czas, „jeżeli zachodzą warunki do orzeczenia kary łącznej”. Przepis ten, 
podobnie jak wszystkie kolejne rozdziału 60 Kodeksu postępowana karne-
go, nie wprowadza żadnych modyfikacji do prawnomaterialnej konstrukcji 
„kary łącznej” (i tym samym „zbiegu przestępstw”), a poprzez powołanie jej 
nazwy, wprost odsyła do wyrażonych w art. 85 k.k. warunków orzekania 
kary łącznej. 
W tej sytuacji to treść tego ostatniego przepisu musi być podstawą 
dokonywanej interpretacji. W uzasadnieniach postanowień przedstawiają-
cych zagadnienie prawne powiększonemu składowi Sądu Najwyższego 
wyczerpująco wykazano, że i aktualnie spór interpretacyjny przebiega we-
dług tej samej linii, jaka wytyczona została już na gruncie Kodeksu karnego 
z 1932 r.  

 
11 
Określenie przez ustawodawcę w art. 85 k.k. warunków „zbiegu prze-
stępstw” (najczęściej określanego mianem realnego), należy wyłącznie do 
sfery normatywnej. To ustawodawca rozstrzyga jakie warunki przesądzają 
o tym, że zachodzi „zbieg przestępstw” i sytuacja „kary łącznej”, a rzeczą 
organów stosujących prawo jest ustalenie czy one wystąpiły, a jeżeli tak, 
odpowiednia reakcja, w tym wypadku orzeczenie kary łącznej (rzecz jasna, 
po spełnieniu pozostałych przesłanek związanych z wymierzeniem kar pod-
legających łączeniu). 
Zwrot: „jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw” odwołuje 
się do kategorii obiektywnej – popełnienia przez sprawcę co najmniej 
dwóch przestępstw. Pierwszy zatem warunek przyjęcia zbiegu należy do 
sfery faktów; są nimi popełnienie przez sprawcę co najmniej dwóch prze-
stępstw i to niezależnie od tego, jaka jest sytuacja procesowa dotycząca 
tych przestępstw. Nawet jeżeli drugie (czy kolejne) przestępstwo nie byłoby 
jeszcze ujawnione w momencie wyrokowania co do pierwszego, to nie 
zmienia to istoty rzeczy, że może (mogą) w zbiegu realnym z tym poprzed-
nim (poprzednimi) pozostawać. W przeciwieństwie do przewidywanego w 
art. 31 § 1 k.k. z 1932 r. warunku „jednoczesnego skazania”, które wszak 
było niezależnym od sprawcy stanem procesowym, obecny zapis odwołuje 
się wyłącznie do zachowania sprawcy, przewidując stosowną do niego re-
akcję prawnokarną. Dalsze przesłanki zastosowania kary łącznej konse-
kwentnie ten wybór ustawodawcy potwierdzają.  
Kolejny zwrot ustawy: „zanim zapadł pierwszy wyrok” określa drugi 
warunek zbiegu – graniczny moment czasowy, pozwalający na przyjęcie, 
że te „dwa lub więcej przestępstw” do tego momentu pozostają w zbiegu. 
Także tutaj gramatyczna wykładnia słów tworzących powyższy zwrot nie 
pozostawia pola do różnego rozumienia ich znaczenia. Spójnik „zanim” ja-
sno wszak określa sekwencję zdarzeń, jakie muszą po sobie nastąpić, aby 
spełnić dyspozycję przepisu: przestępstwa muszą być popełnione wcze-

 
12 
śniej, niż zapadł wyrok. Ustawodawca dalej precyzuje jaki ma być to wyrok: 
„pierwszy, chociażby nieprawomocny”. Nie ma podstaw do odrzucenia ja-
snego przecież znaczeniowo zwrotu „pierwszy wyrok” i uznania, że „pierw-
szym” może być wyrok wydany później, chronologicznie jako drugi, trzeci 
czy jeszcze dalszy, w zależności od określonego układu procesowego. 
Rzecz właśnie w tym, że obecnie ustawodawca nie odwołuje się do zależ-
ności procesowych, ale do postawy sprawcy, przekazując mu jasny sygnał: 
jeżeli popełnisz dwa lub więcej przestępstw przed pierwszym, chociażby 
nieprawomocnym wyrokiem, to „skorzystasz” z instytucji „kary łącznej”; je-
żeli natomiast zdecydujesz się popełnić kolejne przestępstwo po wydaniu 
takiego wyroku, to wymierzona za nie kara, karą łączną objęta już być nie 
może. Słowo „skorzystasz” należycie oddaje sens „zbiegu przestępstw” i 
„kary łącznej”, jako że w przypadku wystąpienia zbiegu i zastosowania kary 
łącznej, sytuacja sprawcy pogorszeniu ulec nie może, a może być korzyst-
niejsza.  
W końcu zwrot „co do któregokolwiek z tych przestępstw”, także nie 
zawiera w sobie wieloznaczności, która wymagałaby usunięcia na gruncie 
innych niż gramatyczna reguł wykładni. Użycie zaimka „tych” w wyrażeniu, 
że karę łączną można orzec jedynie wobec „tych przestępstw”, jedno-
znacznie powołuje wskazaną w pierwszej części przepisu kategorię obiek-
tywną: „te” dwa lub więcej przestępstwa, które zostały popełnione zanim 
zapadł pierwszy wyrok. Nie „te”, które w określonej konfiguracji mogą stwo-
rzyć stan nieprzegrodzenia ich jakimkolwiek wyrokiem, ale „te”, które obiek-
tywnie zostały popełnione zanim zapadł pierwszy wyrok, chociażby niepra-
womocny. Konkretne przestępstwa nie pozostają w zbiegu realnym dlate-
go, że wytworzył się akurat taki a nie inny układ procesowy, ale dlatego, że 
to sprawca podjął przestępcze działania w określonych warunkach, wie-
dząc przecież czy zapadł już wobec niego wyrok czy też nie.  

 
13 
Reprezentowane w judykaturze i literaturze przedmiotu stanowisko, 
dopuszczające przy wydawaniu wyroku łącznego możliwość różnego kon-
figurowania wyroków podlegających łączeniu, w gruncie rzeczy opiera się 
na założeniu, że realny zbieg przestępstw mogą determinować także sytu-
acje procesowe, jakie wystąpiły wobec osoby skazanej wyrokami różnych 
sądów. Takie sytuacje procesowe, jak np. szybkość ujawnienia przestęp-
stwa, łączne prowadzanie postępowania o popełnienie dwa lub więcej 
przestępstw, sprawność tych postępowań czy daty wydawania w nich wy-
roków. Stanowisko takie normatywne oparcie znajdowało jedynie w art. 31 
§ 1 k.k. z 1932 r., gdyż zawarta w nim „jednoczesność skazania” opierała 
się właśnie na elementach procesowych, oderwanych od rzeczywistych 
zachowań sprawcy przestępstw. Rozszerzenie warunku „jednoczesności 
skazania” nie tylko do sądzenia w jednym procesie, ale także do wszyst-
kich sytuacji, w których teoretycznie byłoby to możliwym, wprost prowadzi 
do „konfiguracyjnej” interpretacji treści art. 85 k.k. – a więc do przyjęcia, że 
realny zbieg i możliwość orzeczenia kary łącznej występują zawsze, jeżeli 
poszczególne przestępstwa nie są przegrodzone żadnym wyrokiem, choć-
by nieprawomocnym. Stanowisko to jednakże nie znajduje oparcia w treści 
art. 85 k.k., konstruującego realny zbieg przestępstw nie w zależności od 
sytuacji procesowej sprawcy, ale na podstawie jego obiektywnych i zawi-
nionych zachowań. Zawinionych, gdyż od sprawcy zależy czy popełnia ko-
lejne przestępstwo zanim doszło do pociągnięcia go do odpowiedzialności 
karnej (choćby nieprawomocnie) za inny czyn, czy też pomimo tego.  
Przedstawionych powyżej argumentów nie podważa to, że możliwe 
jest wystąpienie nie tylko jednego zbiegu realnego, ale i dalszych, przy 
spełnieniu warunków wskazanych w art. 85 k.k. Jednakże nawet przy ko-
lejnych zbiegach obejmujących drugą, trzecią, itd. grupę przestępstw, zaw-
sze wyjściowym punktem odniesienia będzie pozostawał ten chronologicz-
nie „pierwszy wyrok”, zamykający kolejne „grupy przestępstw” pozostają-

 
14 
cych w zbiegu. Oceny zbiegu realnego dokonywać należy z perspektywy 
postępowania sprawcy – czy kolejnych przestępstw dopuszcza się po wy-
daniu wobec niego wyroku (kolejnych wyroków), czy przed nim (nimi). Tyl-
ko te ostatnie tworzą zbieg realny, pozwalający na orzeczenie kary łącznej. 
Przedstawiona powyżej interpretacja art. 85 k.k. w pełni i konse-
kwentnie uwzględnia dyrektywy systemowe. Skoro bowiem zarówno „zbieg 
przestępstw”, jak i „kara łączna” są instytucjami prawa materialnego, to nie 
uwarunkowania procesowe i to niezależne od sprawcy, powinny wpływać 
na ich kształt. Z kolei „wyrok łączny” choć jest instytucją stricte procesową, 
ale służy jedynie realizacji prawa materialnego, w żadnej mierze go nie 
modyfikując. 
Również celowościowe dyrektywy interpretacyjne jasno uzasadniają 
takie ustawowe rozwiązane. W literaturze przedmiotu podkreśla się zna-
czenie owego pierwszego wyroku skazującego, jako pierwszego sygnału 
dla sprawcy, który „(...) nie został jeszcze ostrzeżony o społecznie ujemnej 
ocenie swojego zachowania się, a nawet – jak uważają niektórzy autorzy – 
na skutek niewykrycia jego dotychczasowej działalności był do pewnego 
stopnia zachęcony do popełniania dalszych przestępstw” (J. Kostarczyk – 
Gryszkowa: Problem granic zbiegu przestępstw, Zesz. Nauk. UJ, z. 37, 
Kraków 1968, s.24). Element ten dobitnie zaakcentował też Sąd Najwyższy 
w powoływanym już postanowieniu z dnia 18 marca 1981 r.: „(...) instytucja 
wyroku łącznego nie jest pomyślana jako premia dla przestępcy popełnia-
jącego większą liczbę przestępstw, lecz opiera się na założeniu, że samo 
wydanie wyroku powinno być ostrzeżeniem dla skazanego przed popełnie-
niem nowego przestępstwa; gdyby istniała perspektywa łączenia z karą 
wymierzoną pierwszym chronologicznie wyrokiem kar za czyny popełnione 
po tym wyroku, sens omawianej instytucji zostałby podważony”. 
Popełnienie dwóch lub więcej przestępstw przez sprawcę, którego 
dotychczas nie spotkały żadne konsekwencje karne, niewątpliwie aksjolo-

 
15 
gicznie uzasadnia możliwość łagodniejszego jego potraktowania, co też 
przewiduje instytucja kary łącznej. Należy dostrzec, że ten argument z krę-
gu dyrektyw wykładni celowościowej koresponduje wyłącznie z obecnie 
dokonaną interpretacją art. 85 k.k., pozostając w sprzeczności z interpreta-
cją „konfiguracyjną”, nie przykładającą do owego „pierwszego ostrzeżenia” 
większej wagi.  
Argument „pierwszego ostrzeżenia” niewątpliwie doznaje pewnego 
osłabienia wówczas, gdy w grę wchodzą drugi i dalsze zbiegi realne. Tym 
niemniej i w tych przypadkach można rozsądnie twierdzić, że choć sprawca 
zlekceważył pierwsze „ostrzeżenie” (co i tak może i powinno znaleźć wyraz 
przy kształtowaniu wymiaru kary łącznej), to działał jeszcze przed wyda-
niem „drugiego wyroku  – drugiego ostrzeżenia” (choć oczywiście chrono-
logicznie wcale nie musi być to drugi wyrok), zamykającego drugą grupę 
przestępstw, popełnionych w zbiegu realnym itd. Wraz z kolejnymi zbiega-
mi przestępstw siła tej argumentacji słabnie, ale nie przekreśla to jej istoty.  
Inny rodzaj argumentów natury teleologicznej, uzasadniających funk-
cjonowanie kary łącznej, odwołuje się do racji natury prewencyjnej, zwią-
zanych z celowością indywidualnie orzekanej kary zarówno przez pryzmat 
prognozy indywidualnej, jak i oddziaływania ogólnoprewencyjnego (szerzej 
K. Buchała: Wymiar kary łącznej, PiP 1972 nr 1, s.49 i in.). Te argumenty 
mogą jednakże być odnoszone nie tylko do orzekania o karze łącznej (w 
wyroku złożonym przedmiotowo czy w wyroku łącznym), ale również do 
sytuacji, gdy odrębnemu wykonaniu podlegają kary wymierzone za prze-
stępstwa nie pozostające w zbiegu realnym. W szczególności poglądy 
sprzeciwiające się progresji represyjności, do której niewątpliwie prowadzi 
kumulacja orzeczonych odrębnie kar, wskazujące na nieracjonalność takiej 
surowości, stanowią podłoże dla zwolenników „konfiguracyjnej” interpretacji 
art. 85 k.k. Z argumentacją tą dobrze harmonizują tezy o jedynym możli-
wym kierunku działania kary łącznej i wyroku łącznego – na korzyść 

 
16 
sprawcy, niepogorszenia wyrokiem łącznym sytuacji skazanego w stosun-
ku do tej, jaka była przed wydaniem tego wyroku. Kara łączna, jak już sy-
gnalizowano, istotnie działa jedynie w kierunku korzystnym dla sprawcy 
przestępstw (wyjątek stanowi sytuacja wskazana w zdaniu drugim art. 88 
k.k.). Jednakże to korzystne funkcjonowanie może działać jedynie w grani-
cach przestępstw pozostających w zbiegu realnym, a nie wobec jakichkol-
wiek innych przestępstw i to niezależnie od tego czy kara łączna orzekana 
jest w wyroku łącznym czy też nie. To właśnie popełnienie przestępstw w 
ramach zbiegu realnego uzasadnia możliwość łagodniejszego potraktowa-
nia ich sprawcy.  
Przyznać trzeba, że interpretacja „konfiguracyjna” zbiegu przestępstw 
i kary łącznej jest zdecydowanie bardziej elastyczna, dająca sądowi szero-
kie możliwości kształtowania wymiaru kary łącznej. W aspekcie indywidua-
lizacji wymiaru kary i możliwie najlepszego jej ukształtowania w momencie 
orzekania o karze łącznej (w szczególności w wyroku łącznym, wydawa-
nym wszak częstokroć po długotrwałym oddziaływaniu resocjalizacyjnym), 
przewaga „konfiguracyjnej” interpretacji jest ewidentna. Tyle tylko, że usta-
wodawca nie przewidział instytucji „zbiegu kar” podlegających wykonaniu, 
ale „zbieg przestępstw” i jego następstwo w postaci „kary łącznej”.  
Skonstatować zatem trzeba, że argumenty odwołujące się do celo-
wościowych dyrektyw wykładni, a więc do konieczności racjonalnej indywi-
dualizacji wymiaru kary łącznej oraz do kierunku działania tej instytucji na 
korzyść sprawcy, nie są tej wagi, aby rozważać odstąpienie od wyników 
gramatycznej wykładni przepisu art. 85 k.k., ani też podważyć wskazanych 
powyżej przeciwstawnych im argumentów natury celowościowej, wykładnię 
tę potwierdzających.  
Stanowisko takie, jakie Sąd Najwyższy wyraził w niniejszej uchwale 
trafnie w literaturze zostało określone mianem wykładni „restryktywnej”, 
niedającej swobody w doborze wyroków podlegających łączeniu, a w isto-

 
17 
cie kar jednostkowych wymierzonych nimi za poszczególne przestępstwa 
(D. Kala: Postępowanie w przedmiocie wydania wyroku łącznego, Toruń 
2003, s.63). „Restryktywność” ta znajduje jednakże pełne oparcie w treści 
art. 85 k.k., stanowiąc też negatywną odpowiedź na cytowane powyżej py-
tanie o to czy wydając wyrok łączny sąd ma „swobodę w dobieraniu (...) 
wyroków”. 
Nawet jeśliby przyjmować, że teleologicznie pożądane byłoby pozo-
stawienie sądom większej swobody w kształtowaniu „kary łącznej” w wyro-
ku łącznym, to – zdaniem Sądu Najwyższego – wymagałoby to interwencji 
ustawodawcy. 
Doniosłe znaczenie podjętej uchwały dla praktyki orzeczniczej uza-
sadniało nadanie jej mocy zasady prawnej, na podstawie art. 61 § 6 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 
ze zm.).  
Kierując się przedstawioną powyżej argumentacją, Sąd Najwyższy 
podjął przedstawioną na wstępie uchwałę.