I KZP 35/2001

UCHWAŁA Z DNIA 28 MARCA 2002 R. I KZP 35/2001 Pełnienie funkcji publicznej w rozumieniu art. 228 § 1 k.k. obejmuje tylko takie czynności wykonywane przez prezesa zarządu spółdzielni mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r.- Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi. Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. Sędziowie SN: H. Gradzik, J. Musioł, D. Rysińska, J. Sobczak, F. Tarnowski (sprawozdawca), S. Zabłocki. Zastępca Prokuratora Generalnego: R. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Marka S. i Elżbiety S., po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 i 2 k.p.k., przez Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów, postanowieniem z dnia 29 listopada 2001 r., do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego, zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: Czy znamię ustawowe „pełnienie funkcji publicznej” określone w art. 228 § 1 k.k. obejmuje czynności wykonywane przez prezesa zarządu spół- dzielni mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.)? u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującej sytuacji faktycznej. Sąd Okręgowy w P., wyrokiem z dnia 12 maja 1999 r., uznał Marka S. za winnego tego, że w związku z peł- nieniem funkcji publicznej prezesa Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej „Zrzeszeni” w P. przyjął korzyści majątkowe: I. w okresie od stycznia do 10 listopada 1994 r. - w kwocie 43 100 zł, czyli znacznej wartości, w zamian za zlecenie budowy domów mieszkalnych, to jest czynu określonego w art. 228 § 5 k.k. w zw. z art.12 k.k.; II. w lipcu 1991 r. – w kwocie 1000 zł w zamian za uzyskanie przydziału mieszkania, to jest czynu określonego w art. 228 § 1 k.k. ; III. na przełomie czerwca i lipca 1994 r. – w kwocie 400 zł w zamian za nabycie garażu, to jest czynu określonego w art. 228 § 1 k.k. i na podstawie tych przepisów skazał go na karę łączną 3 lat pozbawienia wolności oraz karę grzywny w wysokości 100 stawek dziennych przyjmu- jąc, iż jedna stawka dzienna wynosi 40 zł. Tym samym wyrokiem Elżbieta S. została uznana za winną popełnie- nia przestępstwa określonego w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., polegającego na udzieleniu Markowi S. pomocy w przyję- ciu korzyści majątkowej w kwocie 43 100 zł, a więc znacznej wartości, przez odbiór i przekazanie gotówki i skazana na podstawie tych przepisów na karę 1 roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wyko- nania na okres 4 lat oraz na karę grzywny w wysokości 25 stawek dzien- nych, po 40 zł każda. Wyrok ten zaskarżył obrońca oskarżonych, który w złożonej apelacji zarzucił obrazę przepisu art. 228 § 1 i 5 k.k. wywodząc, iż w świetle unor- mowań zawartych w kodeksie karnym z 1997 r. Marek S. jako prezes spół- dzielni mieszkaniowej nie pełnił funkcji publicznej. 3 Sąd Apelacyjny w P., wyrokiem z dnia 10 grudnia 1999 r., zmienił za- skarżony wyrok przyjmując, że korzyść majątkowa w kwocie 43 100 zł nie stanowi znacznej wartości, a przypisane oskarżonym przestępstwo wy- czerpuje znamiona art. 228 § 1 k.k. (w wypadku Elżbiety S., w związku z art. 18 § 3), natomiast w pozostałym zakresie wyrok ten utrzymał w mocy. W uzasadnieniu wyroku Sąd Apelacyjny stwierdził, że oskarżony pełnił niewątpliwie funkcję publiczną w rozumieniu art. 228 k.k., bowiem świadczy o tym „waga wykonywanych przez niego jako prezesa Zarządu Spółdzielni Mieszkaniowej >Zrzeszeni< czynności”, wynikających z treści statutu tej spółdzielni. Od wyroku Sądu Apelacyjnego kasację wniósł obrońca oskarżonych zarzucając rażące naruszenie art. 228 § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 13 k.k. i art. 4 § 1 k.k. przez uznanie Marka S. za winnego popełnienia przypisane- go mu czynu „w sytuacji gdy na gruncie obecnie obowiązującej ustawy kar- nej nie sposób przyjąć, iż pełnił on funkcję publiczną będąc prezesem spółdzielni mieszkaniowej”. W konkluzji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonych od popełnienia zarzuconych im prze- stępstw albo przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania . Rozpoznając kasację Sąd Najwyższy w składzie trzech sędziów na podstawie art. 441 § 2 k.p.k. przekazał składowi siedmiu sędziów cytowane na wstępie zagadnienie prawne. W uzasadnieniu postanowienia podkre- ślił, że rozstrzygnięcie tak sformułowanego zagadnienia pozwoli bliżej określić granice pojęcia „funkcji publicznej”, które jest rozbieżnie interpre- towane w praktyce orzeczniczej, jakkolwiek dotyczy problematyki o donio- słym znaczeniu społecznym. Jednocześnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na złożoność tej problematyki, gdyż argumenty natury językowej związane ze znaczeniem pojęcia „funkcji publicznej” zdają się przemawiać za stano- wiskiem prezentowanym w kasacji, a z drugiej strony istnieje też wiele ar- gumentów o charakterze celowościowym, przede wszystkim aksjologicz- 4 nym, które mogą świadczyć o słuszności poglądu, iż prezes zarządu spół- dzielni mieszkaniowej może być podmiotem przestępstwa łapownictwa biernego. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje. Przestępstwo łapownictwa biernego we wszystkich swoich odmia- nach (art. 228 § 1-5 k.k.) jest przestępstwem indywidualnym, bowiem może być popełnione tylko przez osobę pełniącą funkcję publiczną. Określenie podmiotu tego przestępstwa następuje przez ustalenie pełnionej przezeń funkcji, czyli konkretnych czynności, w związku z którymi korzyść lub jej obietnica są przyjmowane. Oczywiście, chodzi o takie tylko czynności, któ- re należą do kompetencji związanych z danym stanowiskiem. Podobnie jak w poprzednim stanie prawnym, ustawodawca nie sfor- mułował definicji „funkcji publicznej”. Nie rozstrzygnął więc powstałego w doktrynie (już z chwilą wejścia w życie kodeksu karnego z 1969 r.) sporu, którego istota wyraża się w poglądach, iż podmiotem przestępstwa łapow- nictwa biernego jest wyłącznie „funkcjonariusz publiczny” względnie, że może nim być także inna osoba, jeżeli „pełni funkcję publiczną”. To drugie stanowisko konsekwentnie prezentował w swoim orzecznictwie Sąd Naj- wyższy i nadal je zajmuje w obecnie obowiązującym stanie prawnym (por.: uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 3 lipca 1970 r. VI KZP 27/70, OSNKW 1970, z. 9, poz. 98 z krytyczną glosą W. Woltera, P i P 1970, nr 10, s. 629-632, a nadto L. Gardocki: O podmiocie łapownictwa (w związku z glosą W. Woltera), P i P 1971, nr 5, s. 811-812; uchwała z dnia 12 czerwca 1975 r., VI KZP 4/75, OSNPG 1975 nr 9, poz. 80; uchwała z dnia 15 kwietnia 1976 r. VI KZP 32/75, OSNKW 1976, z. 6, poz. 72; wyrok z dnia 14 grudnia 1982 r. III KR 182/82, OSNKW 1983, z. 9, poz. 73; uchwa- ła z dnia 26 kwietnia 1995 r. I KZP 6/95, OSNKW 1995, z. 7-8, poz. 41 z aprobującą glosą B. Kurzępy, OSPiKA 1997, nr 3, poz. 67; wyrok z dnia 22 listopada 1999 r. II K.K.N 346/97, OSNKW 2000, z. 1-2, poz. 10; uchwała 5 składu siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2001 r. I KZP 5/01, OSNKW 2001, z. 9-10, poz. 71; uchwała składu siedmiu sędziów z dnia 18 paź- dziernika 2001 r. I KZP 9/01, OSNKW 2001, z. 11-12, poz. 87 z częściowo krytyczną glosą O. Górniok, OSP 2002, z. 4, w druku). Za przyjęciem tego ostatniego poglądu, przemawia przede wszystkim wykładnia językowa. Taki też pogląd zdecydowanie przeważa w piśmien- nictwie (zob.: A. Wąsek w: M. Kalitowski, Z. Sienkiewicz, J. Szumski, L. Tyszkiewicz, A. Wąsek: Kodeks karny. Komentarz, t. II, Gdańsk 1999, s. 403; L. Gardocki: Prawo karne. Warszawa 1998, s. 267-269; A. Marek: Komentarz do Kodeksu Karnego. Część szczególna, Warszawa 2000, s. 202; A. Zoll w: G. Bogdan, K. Buchała, Z. Ćwiąkalski, M. Dąbrowska- Kardas, P. Kardas, J. Majewski, M. Rodzynkiewicz, M. Szewczyk, W. Wró- bel, A. Zoll: Kodeks karny. Część szczególna. Komentarz do k.k. t. 2, Za- kamycze 1999, s. 747-749; M. Surkont: Łapownictwo, Sopot 1999, s. 51- 52; R. A. Stefański: Osoba pełniąca funkcję publiczną jako podmiot prze- stępstwa łapownictwa, Prok. i Pr. 2000, nr 11, s. 135-139; P. Palka, M. Reut: Korupcja w nowym kodeksie karnym, Kraków 1999, s. 19; O. Gór- niok: Z problematyki przestępstw przeciwko działalności instytucji pań- stwowych i samorządu terytorialnego, Prok. i Pr. 2000, nr 5, s. 12-16; K. Daszkiewicz: Korupcja w świetle przepisów Kodeksu karnego z 6 czerwca 1997 r. , Nowa Kodyfikacja Karna. Krótkie komentarze, z. 15, s. 113-116). Rozważając przedstawione zagadnienie prawne zwrócić należy uwagę na to, że po wejściu w życie Kodeksu karnego z 1997r. wydatnemu ograniczeniu uległ zakres instytucji, których pracownicy są funkcjonariu- szami publicznymi (art. 115 § 13 k.k.). W porównaniu z brzmieniem art. 120 § 11 k.k. z 1969 r. status taki utracili pracownicy m.in. „organizacji spół- dzielczej lub innej organizacji społecznej ludu pracującego”. Wobec tego, ograniczyć się należy do ustalenia czy prezes spółdziel- ni mieszkaniowej, nie będąc funkcjonariuszem publicznym, pełni funkcję 6 publiczną w rozumieniu art. 228 k.k. Odpowiedź na to pytanie wymaga określenia w pierwszej kolejności kryteriów oraz granic pojęcia „funkcja pu- bliczna”, a następnie rozważenia, czy tym kryteriom może odpowiadać osoba pełniąca funkcję prezesa zarządu spółdzielni mieszkaniowej. Pu- bliczny charakter funkcji może być określony tylko w ustawie, w tym przede wszystkim w Konstytucji jako ustawie zasadniczej. Kwestie te były przed- miotem szczegółowych rozważań Sądu Najwyższego w uchwałach składu siedmiu sędziów z dnia 20 czerwca 2001 r. I KZP 5/01 i z dnia 18 paź- dziernika 2001 r. I KZP 22/01. Odwołując się do argumentów powołanych w obu uchwałach, Sąd Najwyższy nie widzi potrzeby ponownego ich przy- taczania. W świetle przedstawionych wywodów oraz argumentacji przytoczonej w tych uchwałach stwierdzić należy, że o pełnieniu funkcji publicznej w ro- zumieniu art. 228 k.k. przez prezesa spółdzielni decyduje podstawa norma- tywna określona w ustawie oraz realizowanie tej funkcji z wykorzystaniem środków publicznych. Wobec tego, w pierwszej kolejności należy podkreślić, że prezes za- rządu spółdzielni mieszkaniowej wykonuje powierzone mu czynności prze- de wszystkim w ramach uprawnień wynikających z dyspozycji art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.). Normatywną podstawę jego działalno- ści stanowią także inne przepisy tej ustawy dotyczące zarządu spółdzielni, a zwłaszcza jej art. 48, 49, 52 i 54. Szczególne znaczenie ma to w sytua- cjach, w których, stosownie do treści art. 49 § 1 i art. 54 § 1, zarząd spół- dzielni jest jednoosobowy. Zgodnie zaś z unormowaniem art. 2 Prawa spółdzielczego szczegółowy zakres uprawnień i obowiązków prezesa za- rządu określa statut spółdzielni. Wreszcie, ów zakres uprawnień i obowiąz- ków koresponduje z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o 7 spółdzielniach mieszkaniowych (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 27 ze zm.), określającym cel i przedmiot działalności spółdzielni mieszkaniowej . Co się zaś tyczy drugiego kryterium pełnienia funkcji publicznej, to jest dysponowania środkami publicznymi, rozważenia wymaga kilka aspek- tów tego zagadnienia. Przede wszystkim zauważyć należy, że w okresie transformacji ustrojowej po 1989 r. zasadniczym zmianom uległo ustawo- dawstwo dotyczące spółdzielczości. Po kolejnych nowelizacjach ustawy z 1982 r. – Prawo spółdzielcze, zgodnie z art. 3 „majątek spółdzielni jest prywatną własnością jej członków”. Właśnie w tym unormowaniu upatruje się przeszkodę, aby można było przyjąć, iż prezes zarządu spółdzielni mieszkaniowej w jakimkolwiek zakresie pełni funkcję publiczną. Tymczasem, zarówno w doktrynie jak i w orzecznictwie Sądu Naj- wyższego, przyjmuje się, że treść tego przepisu należy odczytywać nie na podstawie jego dosłownego brzmienia, ale w kontekście art. 26 § 2 i art. 125 § 5 a – Prawa spółdzielczego. Wówczas okazuje się, iż w przepisie art. 3 nie mówi się o własności w znaczeniu cywilnoprawnym, lecz w zna- czeniu ekonomicznym. Przez użycie rzeczownika „majątek”, dla określenia przedmiotu regulacji, ustawodawca dał wyraz temu, że majątkiem spół- dzielni są nie tylko rzeczy, ale i inne prawa, przy czym członkowie spół- dzielni nie są współwłaścicielami np. nieruchomości spółdzielczych. Nowe- la ustawy – Prawo spółdzielcze z dnia 7 lipca 1994 r., która wprowadziła omawianą regulację prawną, nie pozbawia więc spółdzielni własności jej majątku, rozumianego jako ogół praw i obowiązków z tym związanych i ma- jących wartość pieniężną, bowiem podmiotem własności tego majątku na- dal jest spółdzielnia jako osoba prawna (zob.: A. Stefaniak: Prawo spół- dzielcze oraz ustawa o spółdzielniach mieszkaniowych. Komentarz, orzecznictwo, skorowidz, Warszawa 2001, s. 11 i n.; K. Pietrzykowski: Prawo spółdzielcze. Komentarz do zmienionych przepisów, Warszawa 1995, s. 23 i n., tegoż : Spółdzielnie mieszkaniowe. Komentarz, Warszawa 8 2001, s. 33 i n.; uchwały SN: z dnia 6 lutego 1996 r. III CZP 4/96, OSNC 1996, z. 4, poz. 58; z dnia 9 stycznia 1996 r. III CZP 152/95, OSNC 1996, z. 4, poz. 52; z dnia 5 lipca 1995 r. III CZP 80/95, OSNC 1995, z.11, poz. 158). Takie same poglądy prezentowane są w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przykładowo, w wyroku z dnia 10 kwietnia 1997 r. II S.A. Wr 1013/96, Sąd ten stwierdził, że własnościowe spółdzielcze prawo do lokalu obejmuje tylko sam lokal, natomiast nie obejmuje ani współwła- sności części budynku, przeznaczonych do wspólnego korzystania, ani współwłasności bądź współużytkowania wieczystego gruntu, na którym bu- dynek się znajduje. Majątkiem zaś spółdzielczym może rozporządzać tylko spółdzielnia jako osoba prawna poprzez swoje organy (OSP 1998, z. 7-8, poz. 131 wraz z aprobująca glosą B. Adamiak, s. 363-366). Pomimo unormowania zawartego w art. 3 Prawa spółdzielczego, to niewątpliwie spółdzielnia mieszkaniowa z chwilą wpisania do rejestru jako osoba prawna jest podmiotem prawa cywilnego oraz poprzez swoje organy podejmuje czynności prawne związane z bieżącą działalnością gospodar- czą. Z reguły – w imieniu zarządu – bieżącą działalnością gospodarczą spółdzielni kieruje prezes, który jednocześnie reprezentuje ją na zewnątrz. Tę specyfikę regulacji ustawowej należy uwzględnić przy dokonywa- niu prawnej oceny czynności wykonywanych przez prezesa zarządu spół- dzielni mieszkaniowej, a zwłaszcza podejmowanych przezeń decyzji w sfe- rze gospodarczej lub finansowej, mających istotne znaczenie dla funkcjo- nowania spółdzielni. Odnosi się to w szczególności do tych spółdzielni mieszkaniowych, które prowadzą działalność inwestycyjną przy wykorzy- staniu środków publicznych oraz do tych decyzji podejmowanych przez prezesa, które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi. O przekazywaniu środków publicznych spółdzielniom mieszkaniowym (a nie jej członkom) stanowi szereg aktów prawnych. 9 Obowiązujący do czasu wejścia w życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r., art. 79 ust. 5 Konstytucji z 1952 r. stwierdzał: „ W trosce o dobro rodziny Rzeczpospolita Polska dąży do poprawy sytuacji mieszka- niowej, przy współudziale obywateli rozwija i popiera różne formy budow- nictwa mieszkaniowego, a szczególnie budownictwa spółdzielczego, oraz dba o racjonalną gospodarkę zasobami mieszkaniowymi”. W wykonaniu tej normy konstytucyjnej spółdzielnie mieszkaniowe otrzymywały dotacje pań- stwa między innymi na finansowanie produkcji wyrobów i świadczenia usług w wysokości ustalonej w ustawie budżetowej, czy też na pokrycie części kosztów budowy mieszkań objętych lokatorskim prawem do lokalu. Unormowania tej treści, do czasu nowelizacji, zawierały przepisy art. 73 oraz art. 208 w zw. z art. 218 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. – Prawo spółdzielcze (Dz. U. z 1982 r. Nr 30, poz. 210; a także zob. M. Gersdorf, J. Ignatowicz: Prawo spółdzielcze. Komentarz, Warszawa 1985, s. 167-179, 359-368). W myśl art. 75 ust. 1 Konstytucji RP z 1997 r. Władze publiczne pro- wadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych obywa- teli, w szczególności przeciwdziałają bezdomności, wspierają rozwój bu- downictwa socjalnego oraz popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego mieszkania”. Taka treść tej normy konstytucyjnej nie oznacza zmiany zaangażo- wania państwa w poprawę sytuacji mieszkaniowej obywateli. Postanowie- nia te były i są realizowane w wydawanych aktach prawnych, mających na celu udzielanie wszechstronnej pomocy budownictwu mieszkaniowemu poprzez stosowanie odpowiedniej polityki kredytowej, udzielanie ulg bu- dowlanych, czy też przekazywanie w różnych formach spółdzielniom mieszkaniowym środków publicznych na budowę bądź remont budynków. W tym zakresie wskazać można tylko na te najważniejsze, które wprost stanowią o zaangażowaniu środków publicznych w budownictwo mieszka- 10 niowe realizowane przez spółdzielnie mieszkaniowe. Podkreślić przy tym trzeba, że używane określenie „środki publiczne” jest pojęciem ustawo- wym, zdefiniowanym w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 10 czerwca 1994 r. o za- mówieniach publicznych (tekst jedn.: Dz. U. z 1998 r. Nr 119, poz. 773 ze zm.) w związku z art. 3 ustawy z dnia 26 listopada 1998 r. – o finansach publicznych (Dz. U. Nr 155, poz. 1014 ze zm.). Zasady finansowania spółdzielczego budownictwa mieszkaniowego określane były w rozporządzeniach Rady Ministrów oraz Ministra Gospo- darki Przestrzennej i Budownictwa, wydawanych każdorazowo na podsta- wie ustawy budżetowej oraz niektórych innych ustaw m. in. : - w rozporządzeniu RM z dnia 30 grudnia 1988 r. w sprawie ogól- nych zasad udzielania kredytu bankowego na cele mieszkaniowe (Dz. U. z 1989 r. Nr 1 , poz. 1); - w rozporządzeniu RM z dnia 31 lipca 1990 r. w sprawie zasad i try- bu udzielania w 1990 r. dotacji dla jednostek spółdzielczości mieszkaniowej (Dz. U. Nr 54, poz. 314); - w rozporządzeniu RM z dnia 8 lutego 1990 r. w sprawie zakresu, zasad i trybu udzielania kredytobiorcom pomocy ze środków budżetowych w spłacie części należnego bankom oprocentowania od kredytów udzielo- nych do dnia 31 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 11, poz. 69); - w rozporządzeniu RM z dnia 9 kwietnia 1990 r. w sprawie zakresu, zasad i trybu udzielania kredytobiorcom pomocy ze środków budżetowych w 1990 r. w spłacie części należnego bankom oprocentowania od kredytów udzielonych po dniu 31 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 154); - w rozporządzeniu RM z dnia 22 czerwca 1993 r. w sprawie udziele- nia ze środków budżetowych za rok 1993 pomocy w spłacie kredytów za- ciągniętych na cele budownictwa mieszkaniowego do dnia 31 grudnia 1989 r. (Dz. U. Nr 59, poz. 267); 11 - w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 30 maja 1994 r. w sprawie sposobu podziału oraz zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji dla spółdzielni mieszkaniowych w 1994 r. (Dz. U. Nr 73, poz. 329); - w rozporządzeniu RM z dnia 11 marca 1997 r. w sprawie sposobu podziału oraz zasad udzielania i sposobu rozliczania dotacji dla spółdzielni mieszkaniowych w 1997 r. (Dz. U. Nr 27, poz. 144). W rozporządzeniach tych przewidywane były również dotacje z budżetu wojewody na dofinan- sowanie kosztów remontów, polegających m. in. na usuwaniu wad tech- nicznych, z powołaniem się na Uchwałę Nr 260 Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 1981 r. w sprawie usuwania wad w spółdzielczych budynkach mieszkalnych oraz likwidacji zaległości w wykonywaniu elewacji (M. P. Nr 32, poz. 290 ze zm.). Bardzo istotne znaczenie dla finansowania spółdzielczego budownic- twa mieszkaniowego ma także ustawa z dnia 26 października 1995 r.– o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego (tekst jedn.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1070 ze zm.). Przepis art. 16 tej ustawy statuu- je Krajowy Fundusz Mieszkaniowy, który „służy realizacji zadań wynikają- cych z polityki państwa w zakresie gospodarki mieszkaniowej oraz rozwoju budownictwa mieszkaniowego”. Zgodnie z jej art. 18 pkt 1 i art. 19 ust 1 środki Funduszu przeznacza się na udzielanie, na warunkach preferencyj- nych, kredytów i pożyczek spółdzielniom mieszkaniowym na przedsięwzię- cia inwestycyjno-budowlane do 70% ich kosztów. Szczegółowe zasady udzielania takich kredytów i pożyczek określa rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 lipca 2000 r. w sprawie warunków i trybu udzielania kredytów i pożyczek ze środków Krajowego Funduszu Mieszkaniowego oraz niektórych wymagań dotyczących lokali i budynków finansowanych przy udziale tych środków (Dz. U. Nr 62, poz. 719). 12 Również bardzo ważne dla działalności spółdzielni mieszkaniowych są uregulowania zamieszczone w ustawie z dnia 30 listopada 1995 r. – o pomocy państwa w spłacie niektórych kredytów mieszkaniowych, refunda- cji bankom wypłaconych premii gwarancyjnych oraz zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1996 r. Nr 5, poz. 32 ze zm.). Wreszcie, środki publiczne mogą być przekazywane spółdzielni mieszkaniowej z budżetu gminy w ra- mach wykonania zadań własnych dotyczących gminnego budownictwa mieszkaniowego. Zakres działania i zadania gminy oraz uprawnienia do zawierania umów, m. in. ze spółdzielnią mieszkaniową o budowę lokali, re- gulują przepisy art. 6 – 10 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591) oraz art. 4, art. 20 i art. 21 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. Nr 71, poz. 733). Z przekazywaniem spółdzielniom mieszkaniowym środków publicz- nych ustawodawca wiąże określone konsekwencje dotyczące sposobu dysponowania nimi. W myśl przepisów ustawy z 1994 r. o zamówieniach publicznych m. in. spółdzielnie „ ... w zakresie, w jakim dysponują środkami publicznymi” (art. 4 ust.1 pkt 5), muszą poddać się rygorom ustawowym i przestrzegać zasad udzielania zamówień publicznych w trybie przetargów, negocjacji, zapytań o cenę lub zamówień z wolnej ręki. Oznacza to, iż rea- lizacja jakichkolwiek inwestycji finansowanych przy użyciu środków pu- blicznych nie może odbywać się w sposób swobodny, lecz w myśl określo- nych zasad, zabezpieczających prawidłowość ich wydatkowania. Unormowania zawarte w powołanych tylko przykładowo aktach prawnych świadczą niewątpliwie o finansowaniu działalności spółdzielni mieszkaniowych ze środków publicznych a zarazem o przekazywaniu spółdzielniom, a nie jej członkom, środków publicznych. Dotyczy to w szczególności tych spółdzielni mieszkaniowych, które wykonują zadania 13 inwestycyjno-budowlane przy wykorzystaniu środków publicznych, przeka- zywanych im z budżetu państwa za pośrednictwem organów państwowych lub samorządowych. Zatem pełnienie funkcji publicznej w rozumieniu art. 228 § 1 k.k. obejmuje tylko takie czynności wykonywane przez prezesa zarządu spół- dzielni mieszkaniowej na podstawie art. 55 § 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r.- Prawo spółdzielcze (tekst jedn.: Dz. U. z 1995 r. Nr 54, poz. 288 ze zm.), które wiążą się z dysponowaniem środkami publicznymi.