I KZP 35/06

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  26  STYCZNIA  2007  R. 
I  KZP  35/06 
 
 
Brak postanowienia sądu o zleceniu przesłuchania świadka ano-
nimowego przez sędziego wyznaczonego ze składu (art. 184 § 3 k.p.k.) 
stanowi rażące naruszenie prawa procesowego.  
 
Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. 
Sędziowie SN: E. Strużyna (sprawozdawca), F. Tarnowski. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Janusza M. i in., po rozpoznaniu przed-
stawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w L., 
postanowieniem z dnia 11 października 2006 r., zagadnienia prawnego 
wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy w sytuacji, gdy sąd nie wyda na podstawie art. 184 § 3 k.p.k. po-
stanowienia o zleceniu przesłuchania świadka anonimowego przez sę-
dziego wyznaczonego ze swojego składu, a mimo to dojdzie do przesłu-
chania tego świadka tylko przez jednego sędziego, to uznać należy, że 
przesłuchanie takie odbywa się w rozumieniu art. 439 § 1 pkt 2 in fine 
k.p.k. na rozprawie i oznacza, że pozostali członkowie składu orzekają-
cego nie byli obecni na całej rozprawie?” 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Wyrokiem Sądu Rejonowego w G. z dnia 7 czerwca 2002 r., Ja-
nusz M., Sebastian P., Dawid P. i Grzegorz K. skazani zostali za popeł-
nienie, w dniu 1 marca 2000 r., przestępstwa określonego w art. 280 § 1 
k.k. w zb. z art. 157 § 2 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i in. 
Sąd Okręgowy w L., po rozpoznaniu sprawy z powodu apelacji 
wniesionych na korzyść oskarżonych, wyrokiem z dnia 29 listopada 2002 
r., uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Rejonowemu w 
G. do ponownego rozpoznania. 
W toku ponownego rozpoznania sprawy Sąd Rejonowy w G., po 
stwierdzeniu, że zachodzi prawdopodobieństwo popełnienia przez 
oskarżonych przestępstwa określonego w art. 280 § 2 k.k., na podstawie 
art. 35 § 1 k.p.k. w zw. z art. 25 § 1 pkt 1 k.p.k., postanowieniem z dnia 
24 maja 2005 r., uznał się niewłaściwym do prowadzenia sprawy i spra-
wę przekazał do rozpoznania Sądowi Okręgowemu w L. 
Sąd Okręgowy w L., postanowieniem z dnia 8 czerwca 2005 r., 
uchylił zaskarżone postanowienie i sprawę przekazał do rozpoznania 
Sądowi Rejonowemu w G. 
Zarządzeniem z dnia 27 lipca 2005 r. wyznaczony został ponownie 
termin rozprawy głównej w Sądzie Rejonowym w G., na dzień 21 paź-
dziernika 2005 r. W zarządzeniu wskazano ten sam skład orzekający w 
jakim prowadzona była rozprawa przed stwierdzeniem przez Sąd Rejo-
nowy swej niewłaściwości i przekazaniem sprawy do rozpoznania sądo-
wi wyższego rzędu.  
W tym samym dniu sędzia Sądu Rejonowego, wskazany w zarzą-
dzeniu jako przewodniczący składu wyznaczonego do rozpoznania 
sprawy, zwrócił się pismem do Komendanta Wojewódzkiego Policji w W. 
o udostępnienie urządzeń technicznych i zapewnienie ich obsługi w celu 

 
3 
przeprowadzenia przesłuchania świadków anonimowych w siedzibie Są-
du Rejonowego, na posiedzeniu w dniu 28 września i dniu 5 październi-
ka 2005 r. Następnie, zarządzeniem wydanym w dniu 8 września 2005 
r., polecił zawiadomić o terminie i miejscu przesłuchania świadków ano-
nimowych – oskarżonych i ich obrońców. 
W wyznaczonych terminach odbyły się, z udziałem prokuratora, 
posiedzenia Sądu, na których przesłuchano świadków anonimowych. Z 
każdego z tych posiedzeń sporządzono „protokół posiedzenia w przed-
miocie przesłuchania świadka incognito”. W protokołach wymieniono 
skład Sądu Rejonowego: przewodniczącego – sędziego wyznaczonego 
do orzekania w sprawie oraz protokolanta, a także prokuratora i inne 
osoby uczestniczące w posiedzeniu. Protokoły zawierają ponadto adno-
tacje o przesłuchaniu oznaczonego numerem świadka anonimowego i 
stwierdzenie, że przesłuchanie przeprowadzono na zasadzie wideokon-
ferencji. Treść zeznań złożonych przez świadków anonimowych utrwalo-
na została w osobnych protokołach. 
Na rozprawie w dniu 21 października 2005 r. Sąd Rejonowy uznał, 
że skoro skład orzekający nie uległ zmianie, istnieją przesłanki do konty-
nuowania rozprawy i na podstawie art. 404 § 2 k.p.k. postanowił „prowa-
dzić odroczoną rozprawę w dalszym ciągu”. Na rozprawie w tym dniu 
odczytane zostały zeznania świadków anonimowych.  
Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2006 r. Sąd Rejonowy w G., ponow-
nie skazał oskarżonych za popełnienie zarzucanego im przestępstwa 
rozboju. 
Sąd Okręgowy w L., rozpoznając sprawę z powodu wniesionych na 
korzyść oskarżonych apelacji, uznał, że w sprawie wyłoniło się zagad-
nienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy, i zagadnienie 
to, na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., przekazał do rozstrzygnięcia Sądowi 
Najwyższemu. 

 
4 
W uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy przedstawił wątpli-
wości, jakie jego zdaniem wywołuje pogląd Sądu Najwyższego, zawarty 
w wyroku z dnia 23 września 2004 r. (II KK 132/04, R-OSNKW 2004, 
poz. 1637), że brak postanowienia o zleceniu przesłuchania świadka 
anonimowego przez przewodniczącego składu oznacza, że pozostali 
członkowie składu orzekającego nie brali udziału w części rozprawy i 
stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą wskazaną w art. 439 § 1 
pkt 2 in fine k.p.k.  
Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym wniosku wniósł o 
odmowę podjęcia uchwały uznając, że kwestia podniesiona przez Sąd 
Okręgowy w L. nie odpowiada okolicznościom sprawy. Nie można bo-
wiem przyjąć w sprawie założenia, jak uczynił to Sąd Okręgowy, że 
przesłuchanie świadków anonimowych odbyło się „na rozprawie”, bądź 
poza rozprawą, a przeprowadzone zostało przez jednego sędziego, co 
do którego nie wydano postanowienia w trybie art. 184 § 3 k.p.k. Skoro 
przesłuchanie świadków anonimowych Sąd Rejonowy przeprowadził na 
posiedzeniu, to jednoosobowa obsada odpowiadała wymogowi określo-
nemu w art. 30 § 1 k.p.k. W tej sytuacji w ogóle nie wyłaniają się wątpli-
wości co do tego, czy pozostali członkowie składu orzekającego (ławni-
cy) nie byli „obecni na całej rozprawie”, jak to ujmuje art. 439 § 1 pkt 2 in 
fine k.p.k. 
Prokurator wyraził ponadto pogląd, że „art. 184 § 3 k.p.k. nie do-
puszcza przesłuchania świadka anonimowego przez sąd na posiedzeniu 
– odmiennie, niż to ma miejsce w art. 185a § 2 k.p.k.”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Analiza uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wskazuje, 
że sformułowane zagadnienie prawne jest wynikiem wątpliwości orzeka-
jącego w postępowaniu odwoławczym Sądu, czy do przesłuchania 
świadka anonimowego, które przeprowadzone zostaje poza rozprawą, 

 
5 
można stosować regulację odnoszącą się do rozprawy, przewidzianą w 
art. 439 § 1 pkt 2 in fine k.p.k. Wątpliwość w tym względzie wyrażona 
została wprost w pytaniu, „czy przez rozprawę, o jakiej mowa w art. 439 
§ 1 pkt 2 in fine k.p.k., rozumieć należy także forum pozarozprawowe, na 
którym odbywa się przesłuchanie świadka incognito przez jednego tylko 
sędziego z kolegialnego składu sądu, mimo braku postanowienia z art. 
184 § 3 k.p.k. o jego wyznaczeniu do przeprowadzenia tej czynności”.  
Z treści tego pytania wynika, że Sądowi Okręgowemu chodzi w 
istocie o to, czy dopuszczalne jest uznanie, że naruszenie normy art. 184 
§ 3 k.p.k., na skutek braku zlecenia wykonania czynności przesłuchania 
świadka anonimowego przez sędziego wyznaczonego ze składu orzeka-
jącego, prowadzi w konsekwencji do zaistnienia bezwzględnej przyczyny 
odwoławczej, przewidzianej w art. 439 § 1 pkt 2 in fine k.p.k. Powyższa 
kwestia, zwłaszcza w świetle analizowanego przez Sąd Okręgowy wyro-
ku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r. (II KK 132/04), niewąt-
pliwie ma znaczenie w praktyce orzeczniczej. Wiąże się bowiem z sze-
rzej pojmowanym zagadnieniem, czy brak formalnego wyznaczenia sę-
dziego do czynności dowodowych przeprowadzanych jednoosobowo w 
toku przewodu sądowego, dyskwalifikuje taką czynność, jako obarczoną 
uchybieniem równoznacznym z nieobecnością pozostałych członków 
składu na całej rozprawie. 
W tym miejscu celowe wydaje się odnotowanie, że pogląd wyrażo-
ny w treści wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 2004 r., kwe-
stionowany przez Sąd Okręgowy, wywołuje zastrzeżenia. Nie ulega 
wprawdzie wątpliwości, na co zwraca się w uzasadnieniu tego wyroku 
uwagę, że standard rzetelnego procesu wymaga, aby dowód z zeznań 
świadka anonimowego, którego zastosowanie w procesie powoduje po-
ważne ograniczenie zasady bezpośredniości i prawa do obrony, był 
przeprowadzany z zachowaniem wszelkich wymogów przewidzianych 

 
6 
przepisami prawa procesowego. Stąd też, brak postanowienia sądu o 
zleceniu przesłuchania świadka anonimowego przez sędziego wyzna-
czonego ze składu uznać należy za rażące naruszenie prawa proceso-
wego. Trzeba jednak podkreślić, że brak ten ma charakter uchybienia 
formalnego, wynikającego niejednokrotnie z zaniechania odnotowania w 
protokole rozprawy stosownej decyzji sądu. Nie można zatem akcepto-
wać poglądu wyrażonego w piśmiennictwie w nawiązaniu do treści art. 
396 k.p.k., nie popartego argumentacją, że przeprowadzenie w toku roz-
prawy czynności przesłuchania lub oględzin przez jednego tylko, z kole-
gialnego składu, sędziego, przy braku postanowienia sądu, oznacza, że 
nie wszyscy sędziowie brali udział w całej rozprawie, co w konsekwencji 
stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 
pkt 2 in fine k.p.k. (por. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, 2005, s. 976). 
Do sądu odwoławczego winna zatem należeć, po analizie okolicz-
ności każdej konkretnej sprawy, ocena stopnia wpływu naruszenia prawa 
procesowego w postaci braku stosownego postanowienia o wyznaczeniu 
sędziego, na treść merytorycznego orzeczenia. Nie bez znaczenia w tym 
względzie jest okoliczność, że w przypadku składu sądu rejonowego 
orzekającego na rozprawie, wyznaczonym sędzią mógł być tylko sędzia 
zawodowy, a więc przewodniczący składu. Z samego bowiem brzmienia 
przepisu wynika, że dokonania czynności przesłuchania świadka anoni-
mowego nie można zlecić ławnikowi.  
Rozwiązanie przewidziane w art. 184 § 3 k.p.k., reguluje zasady 
przesłuchania świadka anonimowego przez sąd, dopuszczając przepro-
wadzenie tej czynności dowodowej w ramach przewodu sądowego, w 
szczególnej formie, poza salą rozpraw przez sędziego wyznaczonego. Z 
zamieszczonej w tym przepisie regulacji, zawierającej wskazania co do 
miejsca i sposobu przesłuchania, zapewniającego zachowanie w tajem-

 
7 
nicy tożsamości świadka, nie wynika, że czynność ta przebiega poza 
ramami rozprawy. Szczególna forma przesłuchania świadka anonimo-
wego poza salą rozpraw nie oznacza przecież, że dowód w tej formie nie 
został przeprowadzony w toku przewodu sądowego. Te właśnie okolicz-
ności nie mogą pozostawać bez znaczenia przy ocenie wpływu uchybie-
nia formalnego popełnionego w związku z czynnościami dowodowymi 
wykonywanymi przez jednego sędziego i stopnia wpływu tego uchybie-
nia na treść orzeczenia. 
W istniejącym w sprawie układzie procesowym nie ma jednak pod-
staw do uznania, że przy rozpoznawaniu środka odwoławczego wyłoniło 
się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy. W 
zaistniałej sytuacji procesowej w ogóle nie zachodzi potrzeba rozważa-
nia kwestii, czy niewydanie przez sąd postanowienia o zleceniu prze-
prowadzenia dowodu z przesłuchania świadków anonimowych sędziemu 
wyznaczonemu, prowadzi do wystąpienia w sprawie bezwzględnej przy-
czyny odwoławczej w postaci nieobecności wszystkich członków składu 
orzekającego, na całej rozprawie. 
W niniejszej sprawie czynność dowodowa w postaci przesłuchania 
świadków anonimowych przeprowadzona została na dwóch posiedze-
niach sądu, które odbyły się, jak wynika to z decyzji podjętej następnie 
na rozprawie – na podstawie art. 404 § 2 k.p.k., pomiędzy kolejnymi ter-
minami rozprawy. Świadkowie anonimowi zostali przesłuchani, przez sę-
dziego – przewodniczącego składu wyznaczonego do orzekania w spra-
wie, na takim forum którego w ogóle nie dotyczy problem zlecenia wyko-
nania tej czynności sędziemu wyznaczonemu ze składu sądu. Sąd 
Okręgowy, rozważając w uzasadnieniu postanowienia kwestie dotyczące 
forum na jakim następuje przesłuchanie świadka anonimowego w sytua-
cji, gdy nie odbywa się to w zwykłym trybie, i podnosząc wątpliwości czy 

 
8 
do takiego forum można odnieść termin „rozprawa” w rozumieniu art. 
439 § 1 pkt 2 in fine k.p.k., najwyraźniej tego nie dostrzegł. 
Jedną z przesłanek dopuszczalności przedstawienia przez sąd 
odwoławczy zagadnienia prawnego w trybie art. 441 § 1 k.p.k. jest ist-
nienie związku pomiędzy przedmiotem konkretnej sprawy, rozpoznawa-
nej przez sąd odwoławczy a treścią wyłaniającego się zagadnienia 
prawnego. Oznacza to, że Sąd Najwyższy rozstrzyga zagadnienie praw-
ne tylko w nawiązaniu do okoliczności konkretnej sprawy, w której sąd 
odwoławczy nie zdołał samodzielnie usunąć wątpliwości co do powsta-
łych kwestii prawnych, a jest to niezbędne dla prawidłowego rozpoznania 
sprawy (por. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 czerwca 
1993 r., I KZP 14/93, Wok. 1993, nr 11, poz. 8; z dnia 10 marca 1995 r., I 
KZP 1/95, OSNKW 1995, z. 5-6, poz. 37; z dnia 20 listopada 1997 r., I 
KZP 22/97, Prok. i Pr. 1998, nr 1, poz. 17; z dnia 15 września 1999 r., I 
KZP 30/99, WPP 2000, nr 2 s. 118). 
Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wynika, że Sąd 
ten podziela poglądy, według których przepis art. 184 § 3 k.p.k. nie 
przewiduje odbycia posiedzenia (w rozumieniu przepisów Kodeksu po-
stępowania karnego), w celu przesłuchania świadka anonimowego przez 
wyznaczonego sędziego. W występującej w sprawie sytuacji procesowej 
do Sądu Okręgowego należało będzie więc rozstrzygnięcie, czy, w świe-
tle przepisu art. 184 § 3 k.p.k., przesłuchanie świadka anonimowego 
przez jednego sędziego ze składu dopuszczalne było na posiedzeniu, 
czy też uregulowanie zawarte w omawianym przepisie takie forum pro-
cedowania zdecydowanie wyłącza (np. ze względu na brak w art. 184 § 
3 k.p.k., w przeciwieństwie do art. 185a § 2 k.p.k., stwierdzenia, że czyn-
ność przeprowadza się na posiedzeniu). Tak właśnie utrzymuje we 
wniosku Prokurator Prokuratury Krajowej. Przed zajęciem stanowiska w 
tym względzie celowe będzie rozważenie tej sytuacji przez pryzmat za-

 
9 
sady wyrażonej w art. 118 § 1 k.p.k., zgodnie z którą znaczenie czynno-
ści procesowej ocenia się według jej treści. 
Kwestia ta pozostaje jednak nie tylko poza granicami sformułowa-
nego zagadnienia prawnego, ale ponadto z uzasadnienia postanowienia 
Sądu Okręgowego nie wynika, aby nasuwała temu Sądowi istotne pro-
blemy interpretacyjne. Nie ma więc potrzeby do wyrażenia w tym zakre-
sie stanowiska przez Sąd Najwyższy.  
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy postanowił jak na 
wstępie.