I KZP 35/04

UCHWAŁA  Z  DNIA  25  LUTEGO  2005  R. 
I  KZP  35/04 
 
 
Pokrzywdzony nie jest osobą uprawnioną do zaskarżenia postano-
wienia sądu wydanego – w trybie art. 354 k.p.k. – na wniosek prokuratora, 
skierowany do sądu na podstawie art. 324 § 1 k.p.k., o umorzenie postę-
powania i zastosowanie środka zabezpieczającego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN P. Hofmański. 
Sędziowie SN: L. Misiurkiewicz (sprawozdawca), A. Siuchniński. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Marka D., po rozpoznaniu przekazanego 
na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., przez Sąd Apelacyjny w G., postanowie-
niem z dnia 23 listopada 2004 r., zagadnienia prawnego wymagającego 
zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy pokrzywdzony jest osobą uprawnioną do zaskarżenia wydanego na 
skutek wniosku prokuratora postanowienia o umorzeniu postępowania i 
orzeczenia środka zabezpieczającego, czy też pokrzywdzony nie zachowu-
je uprawnień strony w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 354 
k.p.k.?” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 
 

 
2
U Z A S A D N I E N I E 
 
Sąd Okręgowy w W. po rozpoznaniu wniosku prokuratora, skierowa-
nego do sądu w oparciu o art. 324 § 1 k.p.k., postanowieniem z dnia 13 
września 2004 r., wydanym w trybie art. 354 k.p.k., umorzył postępowanie 
wobec Marka D. podejrzanego o czyny z art. 148 § 1 k.k. (art. 17 § 1 pkt 2 
k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k.) i zastosował w stosunku do wyżej wymienio-
nego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w Wojewódzkim 
Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych w S. (art. 94 § 1 k.k.), nadto 
utrzymał w mocy środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresz-
towania do czasu rozpoczęcia wykonywania środka zabezpieczającego 
(art. 264 § 3 k.p.k.) oraz orzekł o dowodach rzeczowych (art. 230 § 2 k.p.k. 
i art. 340 § 2 k.p.k.). 
Powyższe postanowienie Sądu zaskarżył pełnomocnik pokrzywdzo-
nego, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy sądowi pierwszej 
instancji do ponownego rozpoznania. 
Sąd Apelacyjny w G., postanowieniem z dnia 19 października 2004 
r., zażalenie pozostawił bez rozpoznania, prezentując pogląd, że pokrzyw-
dzony nie jest osobą uprawnioną do zaskarżenia postanowienia wydanego 
na skutek wniosku prokuratora o umorzenie postępowania i orzeczenie 
środka zabezpieczającego, wobec tego, że w postępowaniu prowadzonym 
w oparciu o przepis art. 354 k.p.k. pokrzywdzony nie zachowuje uprawnie-
nia strony. 
Powyższe postanowienie Sądu Apelacyjnego w G. zaskarżyli – za-
równo prokurator Prokuratury Apelacyjnej w G., jak i pełnomocnik po-
krzywdzonego. 
Prokurator zarzucił zaskarżonemu orzeczeniu obrazę przepisów art. 
299 § 1 k.p.k., art. 324 § 3 k.p.k. oraz art. 459 § 2 k.p.k. przez błędne przy-

 
3
jęcie, że pokrzywdzonemu nie przysługuje zażalenie na postanowienie Są-
du Okręgowego. 
Zdaniem prokuratora decyzja sądu wydana w oparciu o przepis art. 
324 § 1 k.p.k. – w trybie art. 354 k.p.k. – jest niewątpliwie decyzją sądową 
w ramach postępowania przygotowawczego i pokrzywdzony zachowuje w 
postępowaniu, przewidzianym w art. 354 k.p.k., uprawnienia strony, a tym 
samym przysługuje mu środek odwoławczy od postanowienia sądu zamy-
kającego drogę do wydania wyroku (art. 459 § 2 i 3 k.p.k.). 
Również pełnomocnik pokrzywdzonego, zarzucając zaskarżonemu 
postanowieniu Sądu Apelacyjnego w G. naruszenie art. 354 k.p.k., prezen-
tuje pogląd, że regulacja przewidziana w powołanym wyżej przepisie nie 
pozbawia pokrzywdzonego statusu strony w postępowaniu, wyrażając jed-
nocześnie stanowisko, iż orzeczenie sądu wydane na wniosek prokuratora 
w oparciu o przepis art. 324 § 1 k.p.k. w trybie art. 354 k.p.k. jest czynno-
ścią sądu w postępowaniu przygotowawczym, a więc pokrzywdzony jest w 
postępowaniu tym stroną, stosownie do treści art. 299 § 1 k.p.k. 
Rozpoznając wymienione wyżej zażalenia, Sąd Apelacyjny w G., po-
stanowieniem z dnia 23 listopada 2004 r., na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. 
przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wymagające za-
sadniczej wykładni ustawy, a sprowadzające się do rozstrzygnięcia – „czy 
pokrzywdzony jest osobą uprawnioną do zaskarżenia wydanego na skutek 
wniosku prokuratora postanowienia o umorzeniu postępowania i orzecze-
nia środka zabezpieczającego, czy też pokrzywdzony nie zachowuje 
uprawnień strony w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 354 k.p.k.”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Analizę powyższej kwestii poprzedzić należy wstępną uwagą, że za-
gadnienie prawne skierowane do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy nie 
zostało przez Sąd Apelacyjny w G. sformułowane prawidłowo. 

 
4
Zawiera wszak pytanie czy pokrzywdzony jest osobą uprawnioną do 
zaskarżenia wydanego, na skutek wniosku prokuratora, postanowienia o 
umorzenie postępowania i orzeczenie środka zabezpieczającego przy 
czym z dalszej części pytania wynika, że sąd ten ewentualne uprawnienia 
pokrzywdzonego wiąże z ustaleniem, czy zachowuje on uprawnienia strony 
w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 354 k.p.k.  Nie ulega wątpliwo-
ści, bo wynika to z treści art. 459 § 1 i 2 k.p.k., że na postanowienie sądu 
zamykające drogę do wydania wyroku oraz na postanowienie co do środka 
zabezpieczającego przysługuje zażalenie, przy czym stosownie do uregu-
lowania w § 3 tego przepisu zażalenie przysługuje nie tylko stronom, a tak-
że osobie, która nie jest stroną, ale której postanowienie bezpośrednio do-
tyczy. 
W tych warunkach problem nie sprowadza się tylko do rozstrzygnię-
cia czy pokrzywdzony w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 354 
k.p.k. zachowuje uprawnienia strony, ale również czy jest osobą, której po-
stanowienie, wydane w tym trybie, bezpośrednio dotyczy. 
Na gruncie art. 459 § 3 k.p.k. niewątpliwie należy przyjąć, że osobą, 
której postanowienie „bezpośrednio dotyczy” jest wyłącznie taka osoba nie 
będąca stroną, do której wprost odnosi się określona decyzja procesowa 
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2000 r., IV KZ 
63/00, OSNKW 2000, z. 7–8, poz. 70; glosa aprobująca: R. Kmiecik OSP 
2001 nr 1, poz. 11). 
Pokrzywdzony w postępowaniu przewidzianym w trybie art. 354 k.p.k. 
nie jest osobą, której postanowienie w nim wydane bezpośrednio dotyczy, 
bo decyzja sądu nie do niego wprost się odnosi  i nie jego prawo zostało 
nią bezpośrednio naruszone (T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania kar-
nego, Komentarz, Krakow, 2003 str. 1204–1205). 
Przepis art. 354 k.p.k. nie daje odpowiedzi na kolejne pytanie czy w 
postępowaniu przed sądem rozpoznającym wniosek prokuratora o umo-

 
5
rzenie postępowania i zastosowanie środka zabezpieczającego, w warun-
kach przewidzianych w art. 324 § 1 k.p.k., pokrzywdzony zachowuje prawa 
strony i w związku z tym ma prawo do zaskarżenia orzeczenia wydanego 
przez sąd. 
Rozstrzygnięcie powyższej kwestii zależy od ustalenia jaki charakter 
ma postępowanie prowadzone przez sąd na podstawie art. 354 k.p.k. – czy 
jest to działanie sądu w postępowaniu przygotowawczym, sprowadzające 
się do przeprowadzenia określonych w ustawie czynności, czy też rozpo-
znanie przez Sąd wniosku prokuratora o umorzenie postępowania z powo-
du niepoczytalności sprawcy i zastosowanie środków zabezpieczających 
(art. 354 § 2 pkt 2 in princ w zw. z art. 324 k.p.k.) przekracza ramy zakre-
ślone dla czynności postępowania przygotowawczego, a więc nie są to już 
czynności sądu w postępowaniu przygotowawczym. Skierowanie wniosku 
prokuratora do sądu na podstawie art. 324 § 1 k.p.k. w celu rozpoznania go 
w trybie art. 354 k.p.k. powoduje wszczęcie postępowania sądowego. W 
następstwie takiego wniosku dochodzi do przeniesienia postępowania kar-
nego z fazy postępowania przygotowawczego do postępowania jurysdyk-
cyjnego; kończy się postępowanie przygotowawcze i następuje sądowe 
stadium postępowania karnego, niezależnie od tego, że jego przedmiot 
ogranicza się jedynie do rozstrzygnięcia kwestii umorzenia postępowania i 
orzeczenia środka zabezpieczającego (uchwała 7 sędziów Sądu Najwyż-
szego I KZP 13/02, OSNKW 2002, z. 11–12, poz. 88, postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2001 r., IV KKN 652/00, Lex nr 51426, Ko-
mentarz do Kodeksu postępowania karnego pod red. Z. Gostyńskiego, t. II, 
s. 626–628, Warszawa 2004). 
Jakkolwiek stanowisko to nie to nie jest do końca podzielane w dok-
trynie i prezentowany jest pogląd, że regulacja wprowadzona przepisami 
Kodeksu postępowania karnego sprzyja w omawianym przedmiocie okre-
ślonym wątpliwościom (K. Zgryzek: Pozycja procesowa podejrzanego w 

 
6
postępowaniu w sprawie zastosowania środków zabezpieczających (w:) U 
progu nowych kodyfikacji karnych. Księga pamiątkowa ofiarowana prof. L. 
Tyszkiewiczowi, Katowice 1999, s. 342), to istnieją istotne argumenty 
przemawiające za tym, że wraz ze złożeniem wniosku przez prokuratora o 
umorzenie postępowania z powodu niepoczytalności sprawcy czynu za-
bronionego i zastosowanie środka zabezpieczającego postępowanie prze-
chodzi z postępowania przygotowawczego do kolejnego stadium postępo-
wania karnego, jakim jest postępowanie jurysdykcyjne. Wydane więc po-
stanowienie w trybie określonym w art. 354 k.p.k. jest orzeczeniem sądo-
wym, kończącym postępowanie sądowe. 
Za takim stanowiskiem przemawiają istotne argumenty: 
– rozpoznanie wniosku prokuratora, przekazanego sądowi na pod-
stawie art. 324 § 1 k.p.k. następuje z reguły na rozprawie (art. 354 pkt 2 
k.p.k. „wniosek kieruje się na rozprawę...”), która przecież nie jest przewi-
dziana w stadium postępowania przygotowawczego, 
– do rozpoznania wniosku ma nadto zastosowanie procedura przewi-
dziana w rozdziale 41, stosuje się więc odpowiednio przepisy dotyczące 
przygotowania do rozprawy głównej, 
– sąd rozpoznający na rozprawie wniosek prokuratora, przewidziany 
w art. 324 § 1 k.p.k., orzeka w składzie określonym w art. 28 § 1 k.p.k., a 
nie w przewidzianym dla czynności sądowych w postępowaniu przygoto-
wawczym (art. 329 § 1 k.p.k., por. uchwałę Sądu Najwyższego I KZP 
21/99, OSNKW 1999, z. 9-10, poz. 49), 
– gdyby postępowanie w trybie art. 354 k.p.k. nie miało charakteru 
postępowania sądowego, to pkt 1 tego przepisu nie miałby żadnego sensu. 
Nie ulega przecież wątpliwości, że przepisy o oskarżycielu posiłkowym i 
powodzie cywilnym stosuje się – co do zasady – w tym właśnie postępo-
waniu, a nie w postępowaniu przygotowawczym. 

 
7
Jeśli więc ustawodawca wyraźnie zaznaczył, że w postępowaniu 
przewidzianym w art. 354 k.p.k. nie stosuje się przepisów o oskarżycielu 
posiłkowym i powództwie cywilnym, to wyłącznie dlatego, że chciał te prze-
pisy – jako właściwe w postępowaniu sądowym – z trybu określonego w 
art. 354 k.p.k. wyłączyć, zaznaczając wcześniej, iż „... stosuje się odpo-
wiednio przepisy niniejszego rozdziału z następującymi zmianami:”. Ten 
rozdział, na który powołuje się wspomniany wyżej art. 354 k.p.k., i w którym 
został zamieszczony, to rozdział 41 – „Przygotowanie do rozprawy głów-
nej”. Gdyby postępowanie w trybie art. 354 k.p.k. odnieść do czynności są-
dowych w postępowaniu przygotowawczym, to zmiana wymieniona w pkt 
1, stosownie do której nie stosuje się przepisów o oskarżycielu posiłkowym, 
a powództwo cywilne jest niedopuszczalne, byłaby zbędna. Zarówno prze-
pisy o oskarżycielu posiłkowym, jak powództwie cywilnym w postępowaniu 
przygotowawczym nie mają zastosowania, więc żadna zmiana w tym 
przedmiocie nie miałaby racji bytu. 
Nie jest trafny pogląd, że za ewentualnym przyjęciem, iż z chwilą 
wniesienia przez prokuratora wniosku o umorzenie postępowania i zasto-
sowanie środka zabezpieczającego mamy w dalszym ciągu do czynienia z 
postępowaniem przygotowawczym i nie zmienia tego ta okoliczność, że 
prokurator występuje ze wspomnianym wnioskiem po uprzednim zamknię-
ciu śledztwa albo dochodzenia, skoro nie sporządzono aktu oskarżenia 
bądź jego surogatu, jak uczyniono to w stosunku do wniosku prokuratora o 
warunkowe umorzenie postępowania, gdzie – jak wynika z art. 336 k.p.k. – 
do takiego wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące aktu 
oskarżenia zawarte w rozdziale 40. Podkreślić  przy tym należy, że posłu-
żenie się przez ustawodawcę w art. 354 pkt 2 k.p.k. określeniem „podej-
rzany” nie przesądza bynajmniej o tym, że mamy do czynienia ciągle ze 
stadium postępowania przygotowawczego. 

 
8
Trudno przecież, wobec osoby, co do której już w postępowaniu 
przygotowawczym stwierdzono, że działała w warunkach art. 31 § 1 k.k., a 
więc „nie popełniła przestępstwa”, kierować do sądu akt oskarżenia, i w 
konsekwencji określać ją jako „oskarżonego” – w rozumieniu art. 71 § 2 
k.p.k. 
Skierowanie przez prokuratora wniosku o umorzenie postępowania i 
zastosowanie środka zabezpieczającego wobec osoby określonej w art. 
324 § 1 k.p.k. oznacza, że nie stosuje się do niej kar lub środków karnych, 
a poprzestaje jedynie na możliwości zastosowania środka zabezpieczają-
cego. 
Tak więc posłużenie się przez ustawodawcę w art. 354 pkt 2 k.p.k. 
mianem podejrzanego wobec osoby objętej wnioskiem przewidzianym w 
art. 324 § 1 k.p.k. nie przesądza o tym, że skierowany wniosek w trybie art. 
354 k.p.k. nie powoduje wszczęcia postępowania sądowego. 
Przepisy odnoszące się wprost do podmiotu, który został oskarżony o 
popełnienie przestępstwa, a więc przeciwko któremu wniesiono akt oskar-
żenia bądź prokurator wystąpił z wnioskiem o warunkowe umorzenie po-
stępowania, do podejrzanego nie mają zastosowania. 
Fakt ten został niewątpliwie przez ustawodawcę dostrzeżony i dlate-
go art. 380 k.p.k. przewiduje odpowiednie stosowanie przepisów dotyczą-
cych oskarżonego do osoby, wobec której – zgodnie z wnioskiem prokura-
tora – mają być zastosowane środki zabezpieczające. 
Nie sposób w tym miejscu nie zauważyć, że w przepisach tego sa-
mego działu Kodeksu postępowania karnego (rozdział VIII – postępowanie 
przed sądem pierwszej instancji) jedna i ta sama osoba określana jest raz 
jako „podejrzany” (art. 354 k.p.k.), a innym razem jako osoba, „której proku-
rator zarzuca popełnienie czynu zabronionego w stanie niepoczytalności i 
wnosi o umorzenie postępowania oraz zastosowanie wobec niej środków 
zabezpieczających”. 

 
9
Sąd Najwyższy nie podziela też stanowiska prokuratora Prokuratury 
Krajowej, że o charakterze postępowania przewidzianego w art. 354 k.p.k. 
decyduje m. in. § 2 art. 324 k.p.k., który stanowi, iż jeżeli sąd nie znajduje 
podstaw do uwzględnienia wniosku, o którym mowa w  § 1, przekazuje 
sprawę prokuratorowi do dalszego prowadzenia. Taka sytuacja – zdaniem 
Prokuratora – prowadzi do kontynuacji postępowania przygotowawczego, 
co przesądza z kolei o tym, że postępowanie toczące się dla rozpoznania 
wniosku prokuratora  złożonego na podstawie art. 324 k.p.k. jest wpraw-
dzie incydentalnym postępowaniem sądowym, ale w ramach postępowania 
przygotowawczego, które może prowadzić do jego kontynuacji w razie 
uznania, iż brak jest podstaw do podzielenia zawartego we wniosku proku-
ratora stanowiska. 
Na obronę stanowiska przeciwnego można podnieść, że wstępna 
kontrola aktu oskarżenia przewidziana w rozdziale 40, stosownie do treści 
art. 337 § 1 k.p.k., może prowadzić do zwrotu aktu oskarżenia oskarżycie-
lowi, co przecież nie stanowi o tym, że w tej fazie postępowania nie mamy 
do czynienia z postępowaniem sądowym. 
Omówione wyżej kwestie związane z charakterem postępowania 
przewidzianego w art. 354 k.p.k. w zw. z art. 324 § 1 k.p.k. prowadzą – w 
ocenie Sądu Najwyższego – do uzasadnionego w pełni wniosku, że postę-
powanie to przekracza ramy postępowania przygotowawczego i jest już 
stadium postępowania sądowego. 
W tych warunkach pokrzywdzony w tym postępowaniu nie zachowuje 
uprawnień strony. Stosownie do treści art. 299 § 1 k.p.k., jest on stroną na 
etapie postępowania przygotowawczego. W postępowaniu sądowym w 
sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego pokrzywdzony 
może działać jako strona w charakterze oskarżyciela posiłkowego (art. 53–
54 k.p.k.). Może też, stosownie do uregulowań przewidzianych w rozdziale 
7, aż do rozpoczęcia przewodu sądowego na rozprawie głównej wytoczyć 

 
10
przeciw oskarżonemu powództwo cywilne (art. 62 k.p.k.) i działać jako 
strona w charakterze powoda cywilnego. Tych uprawnień ustawodawca 
pozbawił pokrzywdzonego w postępowaniu określonym w art. 354 k.p.k. 
Skoro więc pokrzywdzony w postępowaniu w trybie art. 354 k.p.k. nie 
jest stroną w rozumieniu art. 299 § 1 k.p.k., ani też osobą przewidzianą w 
art. 459 § 3 k.p.k., nie mają też do niego zastosowania przepisy o oskarży-
cielu posiłkowym i powodzie cywilnym, nie jest on zatem uprawniony do 
zaskarżenia postanowienia sądu wydanego w wymienionym wyżej trybie. 
Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy uchwalił udzielić odpo-
wiedzi, jak na wstępie.