I KZP 34/04

POSTANOWIENIE Z DNIA 25 LUTEGO 2005 R. I KZP 34/04 Także wtedy, gdy wniesienie wniosku o ukaranie, uzupełnionego w trybie art. 59 § 1 k.p.s.w., nastąpiło z zachowaniem 7 dniowego terminu, o którym mowa w tym przepisie, wszczęcie postępowania nie może nastąpić po upływie rocznego terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 45 § 1 k.w. Przewodniczący: sędzia SN P. Hofmański (sprawozdawca). Sędziowie SN: L. Misiurkiewicz, A. Siuchniński. Prokurator Prokuratury Krajowej: K. Parchimowicz. Sąd Najwyższy w sprawie Hanny W., po rozpoznaniu przedstawione- go na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., postanowie- niem z dnia 19 listopada 2004 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy jeżeli przed upływem 7 dni od otrzymania przez wnioskodawcę wnio- sku do uzupełnienia, poprawiony wniosek wpłynie do Sądu, przy czym w okresie od złożenia „pierwotnego” wniosku (z brakiem) do wpłynięcia wnio- sku poprawionego upłynął termin z art. 45 § 1 k.w., to należy przyjąć, że poprawiony wniosek został skutecznie złożony w pierwotnym terminie jego wniesienia czy też doszło do przedawnienia karalności wykroczenia?” postanowił o d m ó w i ć podjęcia uchwały. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne ujawniło się na tle następującego stanu faktycznego. W dniu 23 lipca 2004 r. wpłynął do Sądu Rejonowego w O. wniosek o ukaranie Hanny W. za popełnienie, w dniu 23 lipca 2003 r., wykroczenia przewidzianego w art. 86 § 1 k.w. Zarządzeniem wydanym w dniu 23 lipca 2004 r. wezwano oskarżyciela publicznego do usunięcia, w terminie 7 dni, braku formalnego wniosku poprzez wskazanie aktualnego adresu obwinionej oraz jej miejsca zatrudnienia. Uzupełniony wniosek wpłynął do Sądu Rejonowego, z za- chowaniem 7-dniowego terminu, w dniu 29 lipca 2004 r. Ponieważ nastąpi- ło to jednak już po upływie terminu przedawnienia określonego w art. 45 § 1 k.w., postanowieniem z dnia 10 sierpnia 2004 r., odmówiono wszczęcia postępowania. Powyższe postanowienie, na podstawie art. 59 § 2 zd. 2 k.p.s.w., zostało zaskarżone przez pokrzywdzonego, który wywiódł, że nie miał wpływu na bieg postępowania w sprawie i wniósł o merytoryczne roz- poznanie wniosku o ukaranie. Rozpoznając zażalenie, Sąd Okręgowy w O. doszedł do przekonania, że w sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy. Sąd Okręgowy wywiódł, że skoro wniosek o ukaranie, wniesiony po jego uzupełnieniu w trybie art. 59 § 1 k.p.s.w., wywołuje skut- ki od dnia jego wniesienia, to może być uznany za skuteczny, jako że w sprawie pierwotnie wniesiono taki wniosek jeszcze przed upływem okresu przedawnienia. Z drugiej jednak strony, w świetle art. 45 § 1 k.w. przedłu- żenie okresu przedawnienia do dwóch lat następuje jedynie wtedy, gdy przed upływem okresu rocznego nastąpiło wszczęcie postępowania, do wszczęcia postępowania nie dochodzi zaś na skutek wniesienia wniosku o ukaranie, lecz dopiero wraz z wydaniem przez prezesa sądu zarządzenia o wszczęciu postępowania, o czym przesądza treść art. 59 § 2 zd. 1 k.p.s.w. 3 Ustosunkowując się do przedstawionego Sądowi Najwyższemu za- gadnienia prawnego, Prokurator Krajowy wniósł o odmowę podjęcia uchwały wywodząc, że w sprawie nie wystąpiło zagadnienie prawne wy- magające zasadniczej wykładni ustawy, a wątpliwość, jaką powziął Sąd Okręgowy wynika jedynie z braku właściwego odczytania treści ustawy. Zdaniem Prokuratora Krajowego, skoro wniesienie wniosku o ukaranie nie powoduje wszczęcia postępowania (jest ono bowiem wszczynane dopiero zarządzeniem prezesa sądu wydawanym na podstawie art. 59 § 2 zd. 1 k.p.s.w.), jego wniesienie nie może mieć żadnego wpływu na bieg terminu przedawnienia. Sąd Najwyższy zważył co następuje: Zarówno założenia przyjęte wyjściowo przez Sąd Okręgowy w O., jak i przez Prokuratora Krajowego nie mogą nasuwać żadnych wątpliwości co ich trafności. Po pierwsze, przedawnienie karalności wykroczeń wynosi, zgodnie z art. 45 § 1 k.w., rok, chyba że przed upływem tego terminu wszczęto postępowanie. Po wtóre, w sprawach o wykroczenia postępowa- nie wszczynane jest nie poprzez złożenie wniosku o ukaranie, ale poprzez wydanie przez prezesa sądu zarządzenia w przedmiocie wszczęcia postę- powania na podstawie art. 59 § 2 zd. 1 k.p.s.w. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 października 2003 r., KZP 9/03, OSNKW 2003, z. 11-12, poz. 92). Wątpliwości Sądu Okręgowego wzbudziło jedynie to, że – jak twierdzi się w piśmiennictwie (T. Grzegorczyk: Nowa kodyfikacja karna, z. 32, War- szawa 2001, s. 337-338) – jeśli wniosek o ukaranie wpłynie do sądu przed upływem 7 dni od otrzymania go przez wnioskodawcę do uzupełnienia, na- leży przyjąć, że złożono go skutecznie w pierwotnym terminie jego wnie- sienia. Rozważenie tej kwestii prowadzi do przekonania, że niepokój Sądu Okręgowego nie jest uzasadniony. Trzeba bowiem pamiętać o tym, że ter- 4 min przedawnienia wynikający z art. 45 ust. 1 k.w. jest terminem material- noprawnym i dla jego biegu nie mogą mieć znaczenia jakiekolwiek inne czynności procesowe niż te, które ustawa wyraźnie wskazuje. Wskazuje zaś jedynie na dwie sytuacje, w których przedawnienie biegnie odmiennie niż wynikałoby to z art. 45 § 1 k.w. in princ. Pierwsza z tych sytuacji doty- czy wszczęcia postępowania w sprawie przed upływem rocznego terminu przedawnienia (co przedłuża okres przedawnienia do dwóch lat – art. 45 § 1 k.w. po średniku), druga zaś uchylenia prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie o wykroczenie (co powoduje, że przedawnienie biegnie od daty uchylenia, jeśli w dacie uchylenia okres przedawnienia jeszcze nie upłynął – art. 45 § 2 k.w.; por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 2002 r., I KZP 15/01, OSNKW 2002, z. 7, poz. 49). Żadne inne zdarzenie proce- sowe nie może wpłynąć na bieg terminu przedawnienia, w tym także wnie- sienie wniosku o ukaranie z zachowaniem 7-dniowego terminu, po wezwa- niu oskarżyciela do usunięcia braków formalnych wniosku. Można mieć wątpliwości co do tego czy rzeczywiście w świetle art. 59 § 1 k.p.w. wniosek o ukaranie uzupełniony w terminie 7 dni wywołuje skutki procesowe od dnia jego wniesienia. Na przyjęcie takiej skuteczności wnio- sku o ukaranie nie pozwala literalna wykładnia tego przepisu. Ponadto sprzeciwia się temu także wykładnia systemowa. O ile bowiem, zgodnie z art. 120 § 2 zd. 1 k.p.k. (stosowanym odpowiednio do czynności proceso- wych w postępowaniu w sprawach o wykroczenia na podstawie art. 38 § 1 k.p.s.w.), w razie uzupełnienia braku w terminie, pismo wywołuje skutki od dnia jego wniesienia, o tyle w art. 59 § 1 k.p.s.w. brak jest normy dotyczą- cej skuteczności pisma. Co więcej, między innymi właśnie potrzeba auto- nomicznego uregulowania trybu usuwania formalnych braków wniosku o ukaranie, legitymizuje art. 59 § 1 k.p.s.w. Jest przecież oczywiste, że gdyby nie potrzeba zróżnicowania skuteczności wniesienia uzupełnionego pisma, do wniosku o ukaranie można byłoby stosować art. 120 § 2 zd. 1 k.p.k. w 5 zw. z art. 38 § 1 k.p.s.w., albowiem wniosek o ukaranie jest pismem w ro- zumieniu art. 120 § 1 k.p.k., a warunki formalne wniosku określone w art. 57 § 2 – 4 k.w. należą do kategorii wymagań formalnych, o których mowa w art. 120 § 1 k.p.k. Relacja pomiędzy art. 59 § 1 k.p.s.w. a art. 120 k.p.k. stosowanym w sprawach o wykroczenia odpowiednio na podstawie art. 38 § 1 k.p.s.w. układa się dokładnie tak samo, jak relacja pomiędzy art. 120 k.p.k. a art. 337 § 1 k.p.k., w świetle którego poza sporem pozostaje, że określa on autonomiczny i niezależny od art. 120 k.p.k. reżim kontrolowa- nia wymagań formalnych aktu oskarżenia. W konsekwencji należy przyjąć, że także wtedy, gdy wniesienie wniosku o ukaranie, uzupełnionego w trybie art. 59 § 1 k.p.w., nastąpiło z zachowaniem 7 dniowego terminu, o którym mowa w tym przepisie, wszczęcie postępowania nie może nastąpić po upływie rocznego terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 45 § 1 k.w. Dodać można, że nawet gdyby przyjąć założenie, że złożenie wnio- sku o ukaranie z zachowaniem 7-dniowego terminu wywołuje skutki proce- sowe z dniem jego wniesienia, to skutki te i tak nie mogłyby mieć żadnego wpływu na bieg terminu materialnoprawnego. Wniesienie wniosku o ukara- nie może być oceniane jako procesowo skuteczne jedynie w tym sensie, że prowadzi do uruchomienia procedury zmierzającej do wszczęcia bądź od- mowy wszczęcia postępowania (co może być konsekwencją upływu okresu przedawnienia). Nie ma więc żadnego praktycznego znaczenia dla jego (tak rozumianej) procesowej skuteczności to czy wniosek o ukaranie wpły- nął przed, czy po upływie terminu przedawnienia, z tym tylko, że jego wnie- sienie w każdej z tych dwóch sytuacji wywoła odmienną decyzję proceso- wą, jako że wszczęcie postępowania w sprawie o wykroczenie dopusz- czalne jest jedynie wtedy, gdy spełnione są warunki dopuszczalności po- stępowania (por. art. 5 § 1 pkt 4 k.p.s.w.). 6 Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd Najwyższy doszedł do przekona- nia, że żaden z przepisów prawa znajdujących zastosowanie w układzie procesowym występującym w rozpoznawanej sprawie nie wymaga zasad- niczej wykładni ustawy w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.k. i w związku z tym odmówił podjęcia uchwały.