I KZP 31/09
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie możliwości nadania klauzuli wykonalności wyrokowi nakładającemu obowiązek naprawienia szkody, wskazując na brak związku pytania z rozpoznawaną sprawą.
Sąd Okręgowy w W. przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące możliwości nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi, gdy orzeczono obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., a nie upłynął jeszcze okres próby lub określony termin wykonania. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, stwierdzając brak warunków formalnych do jej wydania, w szczególności brak związku pytania z konkretną sprawą i potrzebę zasadniczej wykładni ustawy.
Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał na posiedzeniu zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Okręgowy w W., dotyczące możliwości nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi, gdy orzeczono w nim obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., a nie upłynął jeszcze okres próby lub określony termin wykonania. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, stwierdzając zasadnie brak warunków formalnych do jej wydania, zgodnie z art. 441 § 1 k.p.k. Wskazano, że skuteczne przekazanie zagadnienia wymaga jego związku z konkretną sprawą, potrzeby zasadniczej wykładni ustawy oraz wyłonienia się przy rozpoznaniu środka odwoławczego. Analiza argumentacji Sądu Okręgowego wykazała, że wątpliwości nie wynikały z trudności wykładni przepisów, lecz z nieakceptowania przez sąd pewnych rozwiązań normatywnych dotyczących ochrony interesów pokrzywdzonego. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia nie może tworzyć nowej treści przepisów. Wskazano, że zaniechanie określenia terminu wykonania obowiązku naprawienia szkody w wyroku jest wadliwe, ale możliwe do konwalidowania w postępowaniu wykonawczym. Wykonalność zobowiązania następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, a dopiero wówczas można nadać orzeczeniu klauzulę wykonalności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały z powodu braku warunków formalnych do jej wydania.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy stwierdził, że zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 441 § 1 k.p.k., w szczególności brak jest związku między ustaleniami faktycznymi a treścią pytania prawnego oraz potrzeby zasadniczej wykładni ustawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
Odmowa podjęcia uchwały
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Agata A. | osoba_fizyczna | skazana |
| Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A. | spółka | pokrzywdzony/oskarżyciel posiłkowy |
Przepisy (9)
Główne
k.k. art. 72 § § 2
Kodeks karny
Obowiązek naprawienia szkody jako środek związany z poddaniem sprawcy próbie, mający cele wychowawcze i prewencyjne.
k.k. art. 74 § § 1
Kodeks karny
Obowiązek sądu określenia czasu wykonania obowiązku naprawienia szkody.
k.p.k. art. 107 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Możliwość nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu nakładającemu obowiązek naprawienia szkody.
Pomocnicze
k.p.k. art. 441 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Warunki przekazania zagadnienia prawnego do Sądu Najwyższego.
k.p.k. art. 107 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Orzeczenie co do roszczeń majątkowych jako tytuł egzekucyjny.
k.k.w. art. 178 § § 1
Kodeks karny wykonawczy
Konwalidowanie wadliwości orzeczenia w postępowaniu wykonawczym.
k.k.w. art. 9 § § 2
Kodeks karny wykonawczy
Wyjątek od zasady wykonalności orzeczenia z chwilą uprawomocnienia.
k.k. art. 46 § § 1
Kodeks karny
Środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody.
k.k. art. 75 § § 2
Kodeks karny
Obowiązek naprawienia szkody jako warunek probacyjny.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak związku zagadnienia prawnego z konkretną sprawą, co uniemożliwia podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy. Wątpliwości Sądu Okręgowego wynikają z nieakceptowania rozwiązań normatywnych, a nie z trudności interpretacyjnych. Wykładnia prawa nie może tworzyć nowych przepisów ani zaprzeczać ich wyraźnej treści. Obowiązek naprawienia szkody jako warunek probacyjny ma specyficzny cel i wykonalność następuje z upływem terminu jego wykonania.
Odrzucone argumenty
Argumentacja Sądu Okręgowego sugerująca potrzebę kreowania nowych instrumentów prawnych dla ochrony pokrzywdzonego. Próba nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu, w którym nie określono terminu wykonania obowiązku naprawienia szkody.
Godne uwagi sformułowania
Wykładnia ani nic nie dodaje, ani nic nie ujmuje z treści przepisu, a jedynie wyjaśnia jego znaczenie. Żaden sąd, w tym i Sąd Najwyższy, nie może wkraczać w kompetencje władzy ustawodawczej i – pod pozorem dokonywania wykładni określonego przepisu prawa lub interpretacji wzajemnego stosunku przepisów prawa – tworzyć w istocie, zupełnie nową treść analizowanych przepisów lub zaprzeczać wynikającej wyraźnie z treści ustawy ich wzajemnej relacji. Wykonalność zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, orzekający w trybie art. 74 § 1 k.k. (...), jako czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas orzeczeniu zawierającemu takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można nadać klauzulę wykonalności.
Skład orzekający
P. Kalinowski
przewodniczący
J. Dołhy
sędzia
M. Gierszon
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wykonalności obowiązku naprawienia szkody w kontekście warunków probacyjnych i procedury nadawania klauzuli wykonalności."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i interpretacji przepisów k.k. i k.p.k. w kontekście zagadnienia prawnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z wykonaniem kary, które ma bezpośrednie przełożenie na prawa pokrzywdzonego i skazanego. Odmowa podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy również jest istotna z perspektywy praktyki sądowej.
“Kiedy można egzekwować naprawienie szkody zasądzone w wyroku karnym? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyPOSTANOWIENIE Z DNIA 24 LUTEGO 2010 R. I KZP 31/09 Wykonalność zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, orzekający w trybie art. 74 § 1 k.k. (wyjątkowo też w związku z art. 178 § 1 k.k.w.), jako czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas orzeczeniu zawierającemu takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można nadać klauzulę wykonalności. Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. Sędziowie SN: J. Dołhy, M. Gierszon (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Grzeszczyk. Sąd Najwyższy w sprawie Agaty A., skazanej za popełnienie prze- stępstwa z art. 238 k.k. i art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 24 lutego 2010 r., przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 listopada 2009 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni usta- wy: „Czy można nadać klauzulę wykonalności prawomocnemu wyrokowi w sytuacji, gdy orzeczono w nim na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązek naprawienia szkody w całości lub w części, a nie upłynął jeszcze okres próby, względnie określony na podstawie art. 74 § 1 k.k.?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się w następującej sytu- acji procesowej: Prokurator Prokuratury Okręgowej w R. w dniu 23 marca 2009 r. wniósł do Sądu Rejonowego w W. akt oskarżenia przeciwko Agacie A., w którym, w trybie art. 335 § 1 k.p.k., złożył wniosek o skazanie jej bez prze- prowadzenia rozprawy i wymierzenie za zarzucone czyny: z art. 238 k.k. kary 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz z art. 286 § 1 k.k. kary roku po- zbawienia wolności i grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł każda; orzeczenie wobec niej kary łącznej roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 2 lat oraz na za- sadzie art. 75 § 2 k.k. zobowiązanie jej do naprawienia szkody w kwocie 19 900 zł na rzecz pokrzywdzonego, drugim z zarzuconych jej czynów, Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. W dniu 19 maja 2009 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika po- krzywdzonego PZU, w którym m.in. pokrzywdzony zgłosił swój udział w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego i wniósł o orzeczenie wo- bec oskarżonej na podstawie art. 46 § 1 k.k. środka karnego w postaci ob- owiązku naprawienia pokrzywdzonemu w całości wyrządzonej szkody. Na posiedzeniu w dniu 2 lipca 2009 r. – na które mimo zawiadomie- nia, nie stawił się pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego – Sąd wydał wy- rok, w którym uwzględnił w całości wniosek złożony przez prokuratora. Wyrok w tej sprawie uprawomocnił się z dniem 10 lipca 2009 r., nie był bowiem przez strony zaskarżony. W dniu 13 sierpnia 2009 r. wpłynął do Sądu wniosek pokrzywdzonego PZU o nadanie temu wyrokowi klauzuli 3 wykonalności w zakresie orzeczenia o: „obowiązku naprawienia wyrządzo- nej przestępstwem szkody”. Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy w W. na podstawie art. 107 § 1 k.p.k. a contrario odmówił nadania orzeczeniu klau- zuli wykonalności, wywodząc, że mógłby to uczynić dopiero po upływie terminu, do którego skazana ma naprawić szkodę. Wtedy dopiero świad- czenie to będzie wymagalne. W sytuacji, w której w wyroku nie został okre- ślony termin wykonania tego obowiązku, należy wnioskować, że skazana powinna go wykonać w okresie próby, a więc termin ten upływa dopiero w dniu 10 lipca 2011 r. To postanowienie zaskarżył pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, zarzucając mu obrazę przepisu art. 107 § 1 k.p.k. w zw. z art. 72 § 2 k.k., polegającą na odmowie nadania klauzuli wykonalności. Podnosząc, iż – w jego ocenie – nałożony obowiązek stał się wymagalny z chwilą uprawo- mocnienia się wyroku, bowiem Sąd „nie skorzystał ze swego prawa do od- roczenia terminu płatności”. Rozpoznając to zażalenie Sąd Okręgowy w W. uznał, że w sprawie wystąpiło, wskazane na wstępie, zagadnienie prawne wymagające zasad- niczej wykładni ustawy i zwrócił się do Sądu Najwyższego o jego rozstrzy- gnięcie w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Uzasadniając decyzję Sąd podniósł, że ustawodawca w art. 107 § 2 k.p.k. nie postawił żadnych warunków co do czasu nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu nakładającemu obowią- zek naprawienia szkody, a nadto „arbitralne orzeczenie na podstawie art. 72 § 2 k.k. może powodować skutki niekorzystne dla pokrzywdzonego i wbrew intencji prawodawcy ograniczać jego uprawnienia”. Stwierdził, że skoro ustawodawca sukcesywnie rozszerza uprawnienia pokrzywdzonego to „wydaje się, że interpretacja przepisu art. 107 § 1 i 2 k.p.k. w powiązaniu z art. 72 § 2 k.k. i art. 74 § 1 k.k. przyjęta w zaskarżonym postanowieniu nie jest uprawniona”. 4 Prokurator Prokuratury Krajowej – w związku z tym pytaniem – wniósł o odmowę podjęcia uchwały, podnosząc, że nie zaistniały określone w przepisie art. 441 § 1 k.p.k. warunki do jej podjęcia. Brak jest w szczegól- ności związku, między ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie, a treścią pytania prawnego, przy czym wyjaśnienie – zgłoszonych z nim – wątpliwości interpretacyjnych nie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia spra- wy. Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego w piśmie z dnia 19 lutego 2010 r. wniósł o podjęcie uchwały stwierdzającej możliwość nadania orze- czeniu klauzuli wykonalności, niezależnie od określonego w wyroku na podstawie art. 74 § 1 k.k. czasu wykonania orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zasadnie Prokurator Prokuratury Krajowej stwierdził brak warunków do podjęcia uchwały. Stosownie do treści art. 441 § 1 k.p.k. skuteczne przekazanie Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, wymaga kumula- tywnego zaistnienia trzech przesłanek. Musi to być rzeczywiście „zagad- nienie prawne”, które wymaga „zasadniczej wykładni ustawy” i wyłoni się „przy rozpoznaniu środka odwoławczego”. Nie budzi zatem wątpliwości, że zaistnienie związku między ustaleniami faktycznymi dokonanymi w kon- kretnej sprawie, a treścią pytania prawnego – jak już wielokrotnie wyjaśniał Sąd Najwyższy, a piśmiennictwo to stanowisko w pełni aprobowało – jest jedną z przesłanek dopuszczalności pytań prawnych przekazywanych temu Sądowi w tym trybie. Należy ją rozumieć w taki sposób, że Sąd Najwyższy dokonuje wykładni określonego przepisu (lub przepisów), ale tylko w związku z konkretną sprawą, rozpoznawaną przez sąd odwoławczy, w któ- rej dopiero usunięcie zaistniałych wątpliwości, co do kwestii prawnych, po- zwoli na prawidłowe jej rozstrzygnięcie. Dlatego też sąd odwoławczy nie 5 jest uprawniony do zadawania pytań abstrakcyjnych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia: 16 czerwca 1993 r., I KZP 14/93, Wok. 1993, nr 11, s. 8; 10 marca 1995 r., I KZP 1/95, OSNKW 1995, z. 5-6, poz. 37; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997 r., I KZP 2/97, OSNKW 1997, z. 5-6, poz. 39; oraz S. Zabłocki (w:) J. Bratoszewski. L. Gardocki, Z. Gostyński, S. Przyjemski, R. Stefański, S. Zabłocki: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. III, s. 210; R. Stefański: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Warszawa 2001, s. 292 – 299; D. Zienkiewicz: Wątpliwości redakcyjne związane z przedstawieniem zagadnień prawnych do rozstrzygnięcia w orzecznictwie Sądu Najwyższego – Pal. 2002, z. 5-6, s. 44). Wyjaśnienie przedstawionej w pytaniu kwestii prawnej, ściśle powią- zanej ze stanem faktycznym danej sprawy będącym podstawą czynionych przez sąd odwoławczy rozstrzygnięć, musi być zatem niezbędne dla prawi- dłowego jej rozstrzygnięcia. Nadto pytający sąd powinien wykazać nie tyl- ko potrzebę dokonania in concreto zasadniczej wykładni określonego przepisu (czy przepisów), ale i istnienie w praktyce sądowej – odnośnie tych norm – rozbieżności interpretacyjnych. Skoro ustawa wymaga zaist- nienia potrzeby „zasadniczej wykładni” danego przepisu, czy przepisów, jako warunku dopuszczalności pytania prawnego, to oczywiste jest, że wy- kładnia ta musi odnosić się do zagadnień ważnych, mających podstawowe znaczenie dla prawidłowego rozumienia i stosowania prawa. Stąd też przedmiotem tych pytań nie może być rozstrzyganie sporów teoretycznych, czy też korygowanie (modyfikowanie) niesłusznych unormowań (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1998 r., I KZP 36/97, OSNKW 1998, z. 3-4, poz. 12; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 wrze- śnia 1997 r., I KZP 13/97, OSNKW 1997, z. 11-12, poz. 100). Przedstawienie powyższych uwarunkowań formalno-prawnych doty- czących instytucji pytań prawnych było konieczne dla wykazania, że będą- 6 ce przedmiotem rozpoznania pytanie Sądu Okręgowego w W. ich nie speł- nia i to w sposób jednoznaczny. Pozwala o tym wnioskować analiza zaprezentowanej przez Sąd Okręgowy w W. argumentacji. Świadczy ona o tym, że przedstawione za- gadnienie prawne – w realiach rozpoznawanej sprawy – nie tylko nie może mieć wprost znaczenia dla rozpoznania przez sąd odwoławczy wniesione- go przez oskarżyciela posiłkowego zażalenia, ale także nie budzi tego ro- dzaju wątpliwości, dla których wyjaśnienia niezbędne byłoby dokonywanie zasadniczej wykładni ustawy. Wątpliwości zgłaszane przez Sąd pytający nie są bowiem następstwem rzeczywistego stwierdzenia trudności wykładni powołanych przepisów, z powodu niejasnego ich sformułowania, rozbież- ności interpretacyjnych zaistniałych w praktyce sądowej, czy też kontro- wersji sygnalizowanych w doktrynie (bo tych Sąd wszak nie wykazuje), ale są wynikiem nieakceptowania przez niego pewnych rozwiązań normatyw- nych dotyczących (najogólniej ujmując) zakresu ochrony interesów proce- sowych pokrzywdzonego. Przy tego rodzaju „wątpliwościach” sądu wypada więc przypomnieć, że w myśl przeważającej, zarówno w literaturze, jak i w praktyce orzeczni- czej, tzw. deklaratoryjnej teorii wykładni, celem interpretatora jest odtwo- rzenie, a nie kreowanie sensu przepisu. Wykładnia ani nic nie dodaje, ani nic nie ujmuje z treści przepisu, a jedynie wyjaśnia jego znaczenie (L. Mo- rawski: Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002, s. 16; postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 marca 1996 r., W 12/95, OTK 1996, nr 2, poz. 16). „Żaden sąd, w tym i Sąd Najwyższy, nie może wkraczać w kompetencje władzy ustawodawczej i – pod pozorem dokonywania wykładni określonego przepisu prawa lub interpretacji wza- jemnego stosunku przepisów prawa – tworzyć w istocie, zupełnie nową treść analizowanych przepisów lub zaprzeczać wynikającej wyraźnie z tre- 7 ści ustawy ich wzajemnej relacji” (uchwała Izby Karnej Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1999, I KZP 15/98, OSNKW 1999, z. 1-2, poz. 1). Tych ograniczeń ustrojowych Sąd Okręgowy – tak argumentując swoje wystąpienie – nie respektuje. Wbrew jednoznacznej treści powołanych przepisów i zgodności (tak w pi- śmiennictwie, jak i w orzecznictwie) dotychczasowej ich wykładni, sugeruje się (pod pozorem niezbędności ich odmiennej interpretacji) potrzebę kre- owania takich instrumentów prawnych, które – w sytuacjach jak ta zaistnia- ła in concreto – gwarantowałyby jeszcze większą, aniżeli faktycznie prze- widziana w obowiązującym prawie, ochronę interesów pokrzywdzonego. Nie zauważa się przy tym ani braku związku przyczynowego zgłoszonych kwestii z rozstrzygnięciem sprawy, ocenianego w kontekście poczynionych w niej ustaleń, ani wzajemnych relacji istniejących pomiędzy wskazanymi w pytaniu przepisami pozwalającymi zgłoszoną kwestię rozstrzygnąć, ani też – w końcu – braku in concreto warunków faktycznych do uznania rzeczywi- stego zagrożenia praw pokrzywdzonego, uzasadniającego rzekome „wąt- pliwości”. Bezsporne jest wszak to, że Sąd Rejonowy w W., w wyroku z dnia 2 lipca 2009 r., nie określił wobec skazanej Agaty A. terminu wykonania orzeczo- nego wobec niej, na podstawie art. 72 § 2 k.k., obowiązku naprawienia szkody. Uczynił tak niewątpliwie wbrew nakazowi wynikającemu z treści art. 74 § 1 k.k. Tymczasem konieczność zamieszczenia w wyroku takiego rozstrzy- gnięcia nie budzi wątpliwości, tak w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Naj- wyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 17/05, OSNKW 2005, z. 7-8, poz. 59; wyroki Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia: 24 listopada 1999 r., II AKa 203/99, KZS 1999, z. 12, poz. 22 i 23 marca 2000 r., II AKa 38/00, KZS 2000, z. 4, poz. 36), jak i w piśmiennictwie (A. Zoll (w:) G. Bogdan, Z. Ćwiąkalski, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wró- 8 bel, A. Zoll: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I Kraków 2004, s. 1047; Z. Gostyński: Obowiązek naprawienia szkody w nowym ustawo- dawstwie karnym. Kraków 1999, s. 156 – 161). Równocześnie, zgodnie też przyjmuje się, że wprawdzie zaniechanie orzeczenia w wyroku o czasie i sposobie wykonania obowiązków nałożo- nych na podstawie art. 72 k.k. jest wadliwe, to jednak nie rodzi skutków nieodwracalnych w przypadku uprawomocnienia się orzeczenia dotknięte- go takim brakiem. Uchybienie to jest bowiem możliwe do konwalidowania w postępowaniu wykonawczym, w trybie określonym przepisami art. 178 § 1 k.k.w. w zw. z art. 74 § 1 k.k. (por. uzasadnienie wyżej powołanej uchwały Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 17/05 oraz A. Marek: Ko- deks karny. Komentarz. 4 wydanie, s. 194; R. Góral: Praktyczny komen- tarz. Kodeks karny, wydanie V, s. 159; S. Lelental: Kodeks karny wyko- nawczy. Komentarz, 2 wydanie, s. 480; M. Siwek: Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 27 września 2000 r., Pal. 2003, z. 7-8, s. 258). W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że Sąd Rejonowy w W., stwier- dzając – w związku z wnioskiem złożonym przez pełnomocnika pokrzyw- dzonego – brak wskazania w wyroku czasu wykonania przez skazaną na- łożonego na nią na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody, powinien był – w trybie powyżej wskazanym – termin ten określić. Dopiero uczynienie tego umożliwi nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi w zakresie tego orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody, zgodnie z treścią art. 107 § 1 i 2 k.p.k. Stąd też nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy wniesionego w tej sprawie zażalenia udzielenie odpowiedzi na zadane przez ten Sąd pytanie, bowiem nie ma ono bezpośredniego przełożenia do sytuacji faktycznej i prawnej zaistniałej w toku dotychczasowego postępo- wania sądowego, która to przecież może być tylko podstawą dokonanego przez ten Sąd jako odwoławczy rozstrzygnięcia. 9 W konsekwencji uznać należało brak warunków wskazanych powyżej do wystąpienia z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego w trybie art. 441 § 1 k.p.k., a tym samym odmówić podjęcia uchwały. Wszak niespeł- nienie nawet jednego z tych warunków taką decyzję implikuje (por. posta- nowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., I KZP 11/07, OSNKW 2007, z. 6, poz. 48). Niezależnie od tego wypada zauważyć dalsze kwestie, które odno- sząc się do motywacji zgłoszonych przez Sąd Okręgowy ”wątpliwości”, czynią je nieuprawnionymi. Pierwsza to ta, że obecnie każde prawomocne orzeczenie nakładające obowiązek naprawienia szkody (czy jako określony w art. 46 § 1 k.k. środek karny, czy też jako warunek probacyjny z art. 72 § 2 k.k.), jeżeli nadaje się do egzekucji, jest orzeczeniem co do roszczeń ma- jątkowych i może stanowić tytuł egzekucyjny (art. 107 § 2 k.p.k. i art. 196 § 1 k.k.w.). Art. 107 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość nadania takiemu tytułowi klauzuli wykonalności, według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (art. 26 k.k.w.). Klauzula wykonalności to „akt sądowy, w którym sąd stwierdza, że tytuł egzekucyjny (...) nadaje się do wykonania i że prowa- dzenie egzekucji przeciwko dłużnikowi jest dopuszczalne”. (E. Wengerek: Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, 1970, s. 142). Stwierdzenie wymagalności roszczenia jest więc podstawowym wa- runkiem nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Dopiero bowiem nadejście terminu, w którym dłużnik ma obowiązek spełnić świad- czenie, stanowi merytoryczną przesłankę nadania klauzuli wykonalności (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia: 29 czerwca 2007 r., III CZP 51/07, OSNC 2008, z. 2, poz. 43). W przeciwieństwie do środka karnego z art. 46 § 1 k.k., który ze swej istoty ma charakter penalny, a niewątpliwym ratio legis tego unormowania było „umożliwienie pokrzywdzonemu dochodzenia roszczeń wynikających z przestępstwa w prostszy niż w drodze procesu cywilnego sposób” (Uza- 10 sadnienie rządowego projektu Kodeksu karnego, Nowe kodeksy karne z 1997 r. z uzasadnieniami Warszawa, 1997, t. 14, s. 147), zobowiązanie do naprawienia szkody z art. 72 § 2 k.k. ma inny cel i charakter. Jest ono wszak warunkiem probacyjnym, „środkiem związanym z poddaniem sprawcy próbie” (jak brzmi tytuł rozdziału VIII Kodeksu karnego), który (przede wszystkim) „daje możliwość sądowi istotnego oddziaływania wy- chowawczego na skazanego w czasie całego okresu próby” (A. Zoll, op. cit. s. 1038). Zatem funkcja kompensacyjna, jakkolwiek priorytetowa, nie jest jedyną, którą taki środek ma spełniać. Równie bowiem istotne są też jego funkcje: szczególnoprewencyjno-wychowawcza i ogólnoprewencyjna. Właśnie potrzeba realizacji tych wszystkich funkcji kształtujących probacyj- ny cel obowiązków określonych w art. 72 k.k. spowodowała, że ustawo- dawca przewidział w art. 74 § 1 k.k. obligatoryjne określenie przez sąd m.in. czasu ich wykonania, a tym samym określenie go w sposób inny, ani- żeli jako data uprawomocnienia się wyroku. W konsekwencji przyjąć należy, że właśnie te przepisy stanowią, przewidziany w art. 9 § 2 k.k.w. wyjątek od zasady, w myśl której orzecze- nie staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. Stąd też wykonalność zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, orzekający w trybie art. 74 § 1 k.k. (wyjątkowo też w związku z art. 178 § 1 k.k.w.), jako czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas orzeczeniu zawierającemu takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można nadać klauzulę wykonalno- ści. Podjęta wbrew tym uwarunkowaniom normatywnym wcześniejsza, przymusowa egzekucja, zapadłego w tym trybie rozstrzygnięcia o obowiąz- ku naprawienia szkody, nie respektująca określonego przez Sąd czasu je- go wykonania, byłaby sprzeczna z charakterem tego obowiązku jako wa- runku probacyjnego, jak też – w tym aspekcie – podważałaby racjonalność przyjętego w art. 74 § 1 k.k. rozwiązania. 11 Prezentowany powyżej pogląd był dotychczas przyjmowany, tak w orzecznictwie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 września 2000 r., II Aka 180/00, OSA 2001, nr 11, poz. 82), jak i w piśmiennictwie (por. M. Siwek, op. cit. s. 261; W. Marcinkowski: Termin wykonalności orzeczeń sądowych w przedmiocie roszczeń majątkowych wynikających z zastosowania środków karnych bądź nałożenia obowiązków probacyjnych, PS, 2005, z. 2, s. 61; M. Łukaszewicz, A. Ostapa: Nawiązka i karnoprawny obowiązek naprawienia szkody, a roszczenia cywilnoprawne, Pr. i Pr., 2002, z. 2, s. 74; A. Bruzdewicz, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2006 r., IV KK 328/06, Prokurator 2008, nr 4, s. 78 – 79). Powszechności jego akceptacji w orzecznictwie dowodzą także końcowe stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu pytania prawnego, przytoczone przez Sąd Okręgowy. Zgłoszone przez ten Sąd obawy „stwarzania przywileju dla skazanej” są o tyle w realiach rozpoznawanej sprawy nieuprawnione, że niewątpliwie to eksponowane zubożenie uprawnień pokrzywdzonego nastąpiło także w wyniku jego zaniedbań. Skuteczne egzekwowanie przez niego od sądu uwzględnienia złożonego stosownie do treści art. 46 § 1 k.k. wniosku skut- kowałoby – wobec obligatoryjnego brzmienia tego przepisu – orzeczeniem przewidzianego w nim środka karnego i tym samym zapewniłoby pokrzyw- dzonemu wykonalność tego rozstrzygnięcia z chwilą uprawomocnienia się wyroku (art. 9 § 2 k.k.w. oraz art. 196 § 1 k.k.w.). Tymczasem pokrzywdzony, reprezentowany przez fachowego peł- nomocnika, nie stawił się na posiedzenie wyznaczone w przedmiocie roz- poznania wniosku złożonego przez prokuratora w trybie art. 335 § 1 k.p.k., a następnie nie zaskarżył wyroku, który wówczas zapadł, mimo doręczenia mu jego odpisu i w sytuacji, gdy jego treść – w tym zakresie – była dla nie- go niekorzystna. 12 Mając te wszystkie okoliczności na względzie – należało postanowić jak wyżej.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI