I KZP 31/09

Sąd Najwyższy2010-02-24
SNKarnewykonanie karWysokanajwyższy
naprawienie szkodyobowiązek probacyjnyklauzula wykonalnościtermin wykonaniaSąd Najwyższyzagadnienie prawnekodeks karnykodeks postępowania karnego

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie możliwości nadania klauzuli wykonalności wyrokowi nakładającemu obowiązek naprawienia szkody, wskazując na brak związku pytania z rozpoznawaną sprawą.

Sąd Okręgowy w W. przekazał Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne dotyczące możliwości nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi, gdy orzeczono obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., a nie upłynął jeszcze okres próby lub określony termin wykonania. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, stwierdzając brak warunków formalnych do jej wydania, w szczególności brak związku pytania z konkretną sprawą i potrzebę zasadniczej wykładni ustawy.

Sąd Najwyższy w Izbie Karnej rozpoznał na posiedzeniu zagadnienie prawne przekazane przez Sąd Okręgowy w W., dotyczące możliwości nadania klauzuli wykonalności prawomocnemu wyrokowi, gdy orzeczono w nim obowiązek naprawienia szkody na podstawie art. 72 § 2 k.k., a nie upłynął jeszcze okres próby lub określony termin wykonania. Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały, stwierdzając zasadnie brak warunków formalnych do jej wydania, zgodnie z art. 441 § 1 k.p.k. Wskazano, że skuteczne przekazanie zagadnienia wymaga jego związku z konkretną sprawą, potrzeby zasadniczej wykładni ustawy oraz wyłonienia się przy rozpoznaniu środka odwoławczego. Analiza argumentacji Sądu Okręgowego wykazała, że wątpliwości nie wynikały z trudności wykładni przepisów, lecz z nieakceptowania przez sąd pewnych rozwiązań normatywnych dotyczących ochrony interesów pokrzywdzonego. Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia nie może tworzyć nowej treści przepisów. Wskazano, że zaniechanie określenia terminu wykonania obowiązku naprawienia szkody w wyroku jest wadliwe, ale możliwe do konwalidowania w postępowaniu wykonawczym. Wykonalność zobowiązania następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, a dopiero wówczas można nadać orzeczeniu klauzulę wykonalności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały z powodu braku warunków formalnych do jej wydania.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy stwierdził, że zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy nie spełnia wymogów formalnych określonych w art. 441 § 1 k.p.k., w szczególności brak jest związku między ustaleniami faktycznymi a treścią pytania prawnego oraz potrzeby zasadniczej wykładni ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Odmowa podjęcia uchwały

Strony

NazwaTypRola
Agata A.osoba_fizycznaskazana
Powszechny Zakład Ubezpieczeń S.A.spółkapokrzywdzony/oskarżyciel posiłkowy

Przepisy (9)

Główne

k.k. art. 72 § § 2

Kodeks karny

Obowiązek naprawienia szkody jako środek związany z poddaniem sprawcy próbie, mający cele wychowawcze i prewencyjne.

k.k. art. 74 § § 1

Kodeks karny

Obowiązek sądu określenia czasu wykonania obowiązku naprawienia szkody.

k.p.k. art. 107 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Możliwość nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu nakładającemu obowiązek naprawienia szkody.

Pomocnicze

k.p.k. art. 441 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Warunki przekazania zagadnienia prawnego do Sądu Najwyższego.

k.p.k. art. 107 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Orzeczenie co do roszczeń majątkowych jako tytuł egzekucyjny.

k.k.w. art. 178 § § 1

Kodeks karny wykonawczy

Konwalidowanie wadliwości orzeczenia w postępowaniu wykonawczym.

k.k.w. art. 9 § § 2

Kodeks karny wykonawczy

Wyjątek od zasady wykonalności orzeczenia z chwilą uprawomocnienia.

k.k. art. 46 § § 1

Kodeks karny

Środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody.

k.k. art. 75 § § 2

Kodeks karny

Obowiązek naprawienia szkody jako warunek probacyjny.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak związku zagadnienia prawnego z konkretną sprawą, co uniemożliwia podjęcie uchwały przez Sąd Najwyższy. Wątpliwości Sądu Okręgowego wynikają z nieakceptowania rozwiązań normatywnych, a nie z trudności interpretacyjnych. Wykładnia prawa nie może tworzyć nowych przepisów ani zaprzeczać ich wyraźnej treści. Obowiązek naprawienia szkody jako warunek probacyjny ma specyficzny cel i wykonalność następuje z upływem terminu jego wykonania.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Sądu Okręgowego sugerująca potrzebę kreowania nowych instrumentów prawnych dla ochrony pokrzywdzonego. Próba nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu, w którym nie określono terminu wykonania obowiązku naprawienia szkody.

Godne uwagi sformułowania

Wykładnia ani nic nie dodaje, ani nic nie ujmuje z treści przepisu, a jedynie wyjaśnia jego znaczenie. Żaden sąd, w tym i Sąd Najwyższy, nie może wkraczać w kompetencje władzy ustawodawczej i – pod pozorem dokonywania wykładni określonego przepisu prawa lub interpretacji wzajemnego stosunku przepisów prawa – tworzyć w istocie, zupełnie nową treść analizowanych przepisów lub zaprzeczać wynikającej wyraźnie z treści ustawy ich wzajemnej relacji. Wykonalność zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 72 § 2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, orzekający w trybie art. 74 § 1 k.k. (...), jako czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas orzeczeniu zawierającemu takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można nadać klauzulę wykonalności.

Skład orzekający

P. Kalinowski

przewodniczący

J. Dołhy

sędzia

M. Gierszon

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wykonalności obowiązku naprawienia szkody w kontekście warunków probacyjnych i procedury nadawania klauzuli wykonalności."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji procesowej i interpretacji przepisów k.k. i k.p.k. w kontekście zagadnienia prawnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z wykonaniem kary, które ma bezpośrednie przełożenie na prawa pokrzywdzonego i skazanego. Odmowa podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy również jest istotna z perspektywy praktyki sądowej.

Kiedy można egzekwować naprawienie szkody zasądzone w wyroku karnym? Sąd Najwyższy wyjaśnia.

Sektor

inne

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
POSTANOWIENIE  Z  DNIA  24  LUTEGO  2010  R. 
I  KZP  31/09 
 
 
Wykonalność zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na 
podstawie art. 72 § 2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego 
przez sąd, orzekający w trybie art. 74 § 1 k.k. (wyjątkowo też w związku z 
art. 178 § 1 k.k.w.), jako czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas 
orzeczeniu zawierającemu takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można 
nadać klauzulę wykonalności. 
 
Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. 
Sędziowie SN: J. Dołhy, M. Gierszon (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: W. Grzeszczyk. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Agaty A., skazanej za popełnienie prze-
stępstwa z art. 238 k.k. i art. 286 § 1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na 
posiedzeniu w dniu 24 lutego 2010 r., przekazanego na podstawie art. 441 
§ 1 k.p.k. postanowieniem Sądu Okręgowego w W. z dnia 12 listopada 
2009 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni usta-
wy: 
 
„Czy można nadać klauzulę wykonalności prawomocnemu wyrokowi 
w sytuacji, gdy orzeczono w nim na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązek 
naprawienia szkody w całości lub w części, a nie upłynął jeszcze okres 
próby, względnie określony na podstawie art. 74 § 1 k.k.?” 
 
p o s t a n o w i ł  odmówić podjęcia uchwały. 

 
2
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Przedstawione zagadnienie prawne wyłoniło się w następującej sytu-
acji procesowej: 
Prokurator Prokuratury Okręgowej w R. w dniu 23 marca 2009 r. 
wniósł do Sądu Rejonowego w W. akt oskarżenia przeciwko Agacie A., w 
którym, w trybie art. 335 § 1 k.p.k., złożył wniosek o skazanie jej bez prze-
prowadzenia rozprawy i wymierzenie za zarzucone czyny: z art. 238 k.k. 
kary 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz z art. 286 § 1 k.k. kary roku po-
zbawienia wolności i grzywny w wysokości 100 stawek dziennych po 20 zł 
każda; orzeczenie wobec niej kary łącznej roku pozbawienia wolności z 
warunkowym zawieszeniem wykonania tej kary na okres 2 lat oraz na za-
sadzie art. 75 § 2 k.k. zobowiązanie jej do naprawienia szkody w kwocie 
19 900 zł na rzecz pokrzywdzonego, drugim z zarzuconych jej czynów, 
Powszechnego Zakładu Ubezpieczeń S.A. 
W dniu 19 maja 2009 r. wpłynęło do Sądu pismo pełnomocnika po-
krzywdzonego PZU, w którym m.in. pokrzywdzony zgłosił swój udział w 
sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego i wniósł o orzeczenie wo-
bec oskarżonej na podstawie art. 46 § 1 k.k. środka karnego w postaci ob-
owiązku naprawienia pokrzywdzonemu w całości wyrządzonej szkody. 
Na posiedzeniu w dniu 2 lipca 2009 r. – na które mimo zawiadomie-
nia, nie stawił się pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego – Sąd wydał wy-
rok, w którym uwzględnił w całości wniosek złożony przez prokuratora. 
Wyrok w tej sprawie uprawomocnił się z dniem 10 lipca 2009 r., nie 
był bowiem przez strony zaskarżony. W dniu 13 sierpnia 2009 r. wpłynął do 
Sądu wniosek pokrzywdzonego PZU o nadanie temu wyrokowi klauzuli 

 
3
wykonalności w zakresie orzeczenia o: „obowiązku naprawienia wyrządzo-
nej przestępstwem szkody”. 
Postanowieniem z dnia 17 sierpnia 2009 r. Sąd Rejonowy w W. na 
podstawie art. 107 § 1 k.p.k. a contrario odmówił nadania orzeczeniu klau-
zuli wykonalności, wywodząc, że mógłby to uczynić dopiero po upływie 
terminu, do którego skazana ma naprawić szkodę. Wtedy dopiero świad-
czenie to będzie wymagalne. W sytuacji, w której w wyroku nie został okre-
ślony termin wykonania tego obowiązku, należy wnioskować, że skazana 
powinna go wykonać w okresie próby, a więc termin ten upływa dopiero w 
dniu 10 lipca 2011 r. 
To postanowienie zaskarżył pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego, 
zarzucając mu obrazę przepisu art. 107 § 1 k.p.k. w zw. z art. 72 § 2 k.k., 
polegającą na odmowie nadania klauzuli wykonalności. Podnosząc, iż – w 
jego ocenie – nałożony obowiązek stał się wymagalny z chwilą uprawo-
mocnienia się wyroku, bowiem Sąd „nie skorzystał ze swego prawa do od-
roczenia terminu płatności”. 
Rozpoznając to zażalenie Sąd Okręgowy w W. uznał, że w sprawie 
wystąpiło, wskazane na wstępie, zagadnienie prawne wymagające zasad-
niczej wykładni ustawy i zwrócił się do Sądu Najwyższego o jego rozstrzy-
gnięcie w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Uzasadniając decyzję Sąd podniósł, że 
ustawodawca w art. 107 § 2 k.p.k. nie postawił żadnych warunków co do 
czasu nadania klauzuli wykonalności orzeczeniu nakładającemu obowią-
zek naprawienia szkody, a nadto „arbitralne orzeczenie na podstawie art. 
72 § 2 k.k. może powodować skutki niekorzystne dla pokrzywdzonego i 
wbrew intencji prawodawcy ograniczać jego uprawnienia”. Stwierdził, że 
skoro ustawodawca sukcesywnie rozszerza uprawnienia pokrzywdzonego 
to „wydaje się, że interpretacja przepisu art. 107 § 1 i 2 k.p.k. w powiązaniu 
z art. 72 § 2 k.k. i art. 74 § 1 k.k. przyjęta w zaskarżonym postanowieniu 
nie jest uprawniona”. 

 
4
Prokurator Prokuratury Krajowej – w związku z tym pytaniem – wniósł 
o odmowę podjęcia uchwały, podnosząc, że nie zaistniały określone w 
przepisie art. 441 § 1 k.p.k. warunki do jej podjęcia. Brak jest w szczegól-
ności związku, między ustaleniami faktycznymi dokonanymi w sprawie, a 
treścią pytania prawnego, przy czym wyjaśnienie – zgłoszonych z nim – 
wątpliwości interpretacyjnych nie jest niezbędne dla rozstrzygnięcia spra-
wy. 
Pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego w piśmie z dnia 19 lutego 
2010 r. wniósł o podjęcie uchwały stwierdzającej możliwość nadania orze-
czeniu klauzuli wykonalności, niezależnie od określonego w wyroku na 
podstawie art. 74 § 1 k.k. czasu wykonania orzeczonego na podstawie art. 
72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Zasadnie Prokurator Prokuratury Krajowej stwierdził brak warunków 
do podjęcia uchwały. 
Stosownie do treści art. 441 § 1 k.p.k. skuteczne przekazanie Sądowi 
Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, wymaga kumula-
tywnego zaistnienia trzech przesłanek. Musi to być rzeczywiście „zagad-
nienie prawne”, które wymaga „zasadniczej wykładni ustawy” i wyłoni się 
„przy rozpoznaniu środka odwoławczego”. Nie budzi zatem wątpliwości, że 
zaistnienie związku między ustaleniami faktycznymi dokonanymi w kon-
kretnej sprawie, a treścią pytania prawnego – jak już wielokrotnie wyjaśniał 
Sąd Najwyższy, a piśmiennictwo to stanowisko w pełni aprobowało – jest 
jedną z przesłanek dopuszczalności pytań prawnych przekazywanych temu 
Sądowi w tym trybie. Należy ją rozumieć w taki sposób, że Sąd Najwyższy 
dokonuje wykładni określonego przepisu (lub przepisów), ale tylko w 
związku z konkretną sprawą, rozpoznawaną przez sąd odwoławczy, w któ-
rej dopiero usunięcie zaistniałych wątpliwości, co do kwestii prawnych, po-
zwoli na prawidłowe jej rozstrzygnięcie. Dlatego też sąd odwoławczy nie 

 
5
jest uprawniony do zadawania pytań abstrakcyjnych (por. postanowienia 
Sądu Najwyższego z dnia: 16 czerwca 1993 r., I KZP 14/93, Wok. 1993, nr 
11, s. 8; 10 marca 1995 r., I KZP 1/95, OSNKW 1995, z. 5-6, poz. 37; 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1997 r., I KZP 2/97, OSNKW 
1997, z. 5-6, poz. 39; oraz S. Zabłocki (w:) J. Bratoszewski. L. Gardocki, Z. 
Gostyński, S. Przyjemski, R. Stefański, S. Zabłocki: Kodeks postępowania 
karnego. Komentarz, Warszawa 2004, t. III, s. 210; R. Stefański: Instytucja 
pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Warszawa 
2001, s. 292 – 299; D. Zienkiewicz: Wątpliwości redakcyjne związane z 
przedstawieniem zagadnień prawnych do rozstrzygnięcia w orzecznictwie 
Sądu Najwyższego – Pal. 2002, z. 5-6, s. 44). 
Wyjaśnienie przedstawionej w pytaniu kwestii prawnej, ściśle powią-
zanej ze stanem faktycznym danej sprawy będącym podstawą czynionych 
przez sąd odwoławczy rozstrzygnięć, musi być zatem niezbędne dla prawi-
dłowego jej rozstrzygnięcia. Nadto pytający sąd  powinien wykazać nie tyl-
ko potrzebę dokonania in concreto zasadniczej wykładni określonego 
przepisu (czy przepisów), ale i istnienie w praktyce sądowej – odnośnie 
tych norm – rozbieżności interpretacyjnych. Skoro ustawa wymaga zaist-
nienia potrzeby „zasadniczej wykładni” danego przepisu, czy przepisów, 
jako warunku dopuszczalności pytania prawnego, to oczywiste jest, że wy-
kładnia ta musi odnosić się do zagadnień ważnych, mających podstawowe 
znaczenie dla prawidłowego rozumienia i stosowania prawa. Stąd też 
przedmiotem tych pytań nie może być rozstrzyganie sporów teoretycznych, 
czy też korygowanie (modyfikowanie) niesłusznych unormowań (por. 
uchwała Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 1998 r., I KZP 36/97, OSNKW 
1998, z. 3-4, poz. 12; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 wrze-
śnia 1997 r., I KZP 13/97, OSNKW 1997, z. 11-12, poz. 100). 
Przedstawienie powyższych uwarunkowań formalno-prawnych doty-
czących instytucji pytań prawnych było konieczne dla wykazania, że będą-

 
6
ce przedmiotem rozpoznania pytanie Sądu Okręgowego w W. ich nie speł-
nia i to w sposób jednoznaczny. 
Pozwala o tym wnioskować analiza zaprezentowanej przez Sąd 
Okręgowy w W. argumentacji. Świadczy ona o tym, że przedstawione za-
gadnienie prawne – w realiach rozpoznawanej sprawy – nie tylko nie może 
mieć wprost znaczenia dla rozpoznania przez sąd odwoławczy wniesione-
go przez oskarżyciela posiłkowego zażalenia, ale także nie budzi tego ro-
dzaju wątpliwości, dla których wyjaśnienia niezbędne byłoby dokonywanie 
zasadniczej wykładni ustawy. Wątpliwości zgłaszane przez Sąd pytający 
nie są bowiem następstwem rzeczywistego stwierdzenia trudności wykładni 
powołanych przepisów, z powodu niejasnego ich sformułowania, rozbież-
ności interpretacyjnych zaistniałych w praktyce sądowej, czy też kontro-
wersji sygnalizowanych w doktrynie (bo tych Sąd wszak nie wykazuje), ale 
są wynikiem nieakceptowania przez niego pewnych rozwiązań normatyw-
nych dotyczących (najogólniej ujmując) zakresu ochrony interesów proce-
sowych pokrzywdzonego. 
Przy tego rodzaju „wątpliwościach” sądu wypada więc przypomnieć, 
że w myśl przeważającej, zarówno w literaturze, jak i w praktyce orzeczni-
czej, tzw. deklaratoryjnej teorii wykładni, celem interpretatora jest odtwo-
rzenie, a nie kreowanie sensu przepisu. Wykładnia ani nic nie dodaje, ani 
nic nie ujmuje z treści przepisu, a jedynie wyjaśnia jego znaczenie (L. Mo-
rawski: Wykładnia w orzecznictwie sądów, Komentarz, Toruń 2002, s. 16; 
postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 marca 1996 r., W 
12/95, OTK 1996, nr 2, poz. 16). „Żaden sąd, w tym i Sąd Najwyższy, nie 
może wkraczać w kompetencje władzy ustawodawczej i – pod pozorem 
dokonywania wykładni określonego przepisu prawa lub interpretacji wza-
jemnego stosunku przepisów prawa – tworzyć w istocie, zupełnie nową 
treść analizowanych przepisów lub zaprzeczać wynikającej wyraźnie z tre-

 
7
ści ustawy ich wzajemnej relacji” (uchwała Izby Karnej Sądu Najwyższego 
z dnia 11 stycznia 1999, I KZP 15/98, OSNKW 1999, z. 1-2, poz. 1). 
Tych ograniczeń ustrojowych Sąd Okręgowy – tak argumentując 
swoje wystąpienie – nie respektuje. 
Wbrew jednoznacznej treści powołanych przepisów i zgodności (tak w pi-
śmiennictwie, jak i w orzecznictwie) dotychczasowej ich wykładni, sugeruje 
się (pod pozorem niezbędności ich  odmiennej interpretacji) potrzebę kre-
owania takich instrumentów prawnych, które – w sytuacjach jak ta zaistnia-
ła in concreto – gwarantowałyby jeszcze większą, aniżeli faktycznie prze-
widziana w obowiązującym prawie, ochronę interesów pokrzywdzonego. 
Nie zauważa się przy tym ani braku związku przyczynowego zgłoszonych 
kwestii z rozstrzygnięciem sprawy, ocenianego w kontekście poczynionych 
w niej ustaleń, ani wzajemnych relacji istniejących pomiędzy wskazanymi w 
pytaniu przepisami pozwalającymi zgłoszoną kwestię rozstrzygnąć, ani też 
– w końcu – braku in concreto warunków faktycznych do uznania rzeczywi-
stego zagrożenia praw pokrzywdzonego, uzasadniającego rzekome „wąt-
pliwości”. 
Bezsporne jest wszak to, że Sąd Rejonowy w W., w wyroku z dnia 2 lipca 
2009 r., nie określił wobec skazanej Agaty A. terminu wykonania orzeczo-
nego wobec niej, na podstawie art. 72 § 2 k.k., obowiązku naprawienia 
szkody. Uczynił tak niewątpliwie wbrew nakazowi wynikającemu z treści 
art. 74 § 1 k.k. 
Tymczasem konieczność zamieszczenia w wyroku takiego rozstrzy-
gnięcia nie budzi wątpliwości, tak w orzecznictwie (por. uchwała Sądu Naj-
wyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 17/05, OSNKW 2005, z. 7-8, poz. 
59; wyroki Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia: 24 listopada 1999 r., II 
AKa 203/99, KZS 1999, z. 12, poz. 22 i 23 marca 2000 r., II AKa 38/00, 
KZS 2000, z. 4, poz. 36), jak i w piśmiennictwie (A. Zoll (w:) G. Bogdan, Z. 
Ćwiąkalski, P. Kardas, J. Majewski, J. Raglewski, M. Szewczyk, W. Wró-

 
8
bel, A. Zoll: Kodeks karny. Część ogólna. Komentarz. Tom I Kraków 2004, 
s. 1047; Z. Gostyński: Obowiązek naprawienia szkody w nowym ustawo-
dawstwie karnym. Kraków 1999, s. 156 – 161). 
Równocześnie, zgodnie też przyjmuje się, że wprawdzie zaniechanie 
orzeczenia w wyroku o czasie i sposobie wykonania obowiązków nałożo-
nych na podstawie art. 72 k.k. jest wadliwe, to jednak nie rodzi skutków 
nieodwracalnych w przypadku uprawomocnienia się orzeczenia dotknięte-
go takim brakiem. Uchybienie to jest bowiem możliwe do konwalidowania w 
postępowaniu wykonawczym, w trybie określonym przepisami art. 178 § 1 
k.k.w. w zw. z art. 74 § 1 k.k. (por. uzasadnienie wyżej powołanej uchwały 
Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., I KZP 17/05 oraz A. Marek: Ko-
deks karny. Komentarz. 4 wydanie, s. 194; R. Góral: Praktyczny komen-
tarz. Kodeks karny, wydanie V, s. 159; S. Lelental: Kodeks karny wyko-
nawczy. Komentarz, 2 wydanie, s. 480; M. Siwek: Glosa do wyroku Sądu 
Apelacyjnego w Lublinie z 27 września 2000 r., Pal. 2003, z. 7-8, s. 258). 
W tej sytuacji nie ulega wątpliwości, że Sąd Rejonowy w W., stwier-
dzając – w związku z wnioskiem złożonym przez pełnomocnika pokrzyw-
dzonego – brak wskazania w wyroku czasu wykonania przez skazaną na-
łożonego na nią na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia 
szkody, powinien był – w trybie powyżej wskazanym – termin ten określić. 
Dopiero uczynienie tego umożliwi nadanie klauzuli wykonalności wyrokowi 
w zakresie tego orzeczenia o obowiązku naprawienia szkody, zgodnie z 
treścią art. 107 § 1 i 2 k.p.k. 
Stąd też nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia przez Sąd Okręgowy 
wniesionego w tej sprawie zażalenia udzielenie odpowiedzi na zadane 
przez ten Sąd pytanie, bowiem nie ma ono bezpośredniego przełożenia do 
sytuacji faktycznej i prawnej zaistniałej w toku dotychczasowego postępo-
wania sądowego, która to przecież może być tylko podstawą dokonanego 
przez ten Sąd jako odwoławczy rozstrzygnięcia. 

 
9
W konsekwencji uznać należało brak warunków wskazanych powyżej 
do wystąpienia z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego w trybie art. 
441 § 1 k.p.k., a tym samym odmówić podjęcia uchwały. Wszak niespeł-
nienie nawet jednego z tych warunków taką decyzję implikuje (por. posta-
nowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2007 r., I KZP 11/07, OSNKW 
2007, z. 6, poz. 48). 
Niezależnie od tego wypada zauważyć dalsze kwestie, które odno-
sząc się do motywacji zgłoszonych przez Sąd Okręgowy ”wątpliwości”, 
czynią je nieuprawnionymi. Pierwsza to ta, że obecnie każde prawomocne 
orzeczenie nakładające obowiązek naprawienia szkody (czy jako określony 
w art. 46 § 1 k.k. środek karny, czy też jako warunek probacyjny z art. 72 § 
2 k.k.), jeżeli nadaje się do egzekucji, jest orzeczeniem co do roszczeń ma-
jątkowych i może stanowić tytuł egzekucyjny (art. 107 § 2 k.p.k. i art. 196 § 
1 k.k.w.). Art. 107 § 1 k.p.k. przewiduje możliwość nadania takiemu tytułowi 
klauzuli wykonalności, według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego 
(art. 26 k.k.w.). Klauzula wykonalności to „akt sądowy, w którym sąd 
stwierdza, że tytuł egzekucyjny (...) nadaje się do wykonania i że prowa-
dzenie egzekucji przeciwko dłużnikowi jest dopuszczalne”. (E. Wengerek: 
Sądowe postępowanie egzekucyjne w sprawach cywilnych, 1970, s. 142). 
Stwierdzenie wymagalności roszczenia jest więc podstawowym wa-
runkiem nadania tytułowi egzekucyjnemu klauzuli wykonalności. Dopiero 
bowiem nadejście terminu, w którym dłużnik ma obowiązek spełnić świad-
czenie, stanowi merytoryczną przesłankę nadania klauzuli wykonalności 
(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia: 29 czerwca 2007 r., 
III CZP 51/07, OSNC 2008, z. 2, poz. 43). 
W przeciwieństwie do środka karnego z art. 46 § 1 k.k., który ze swej 
istoty ma charakter penalny, a niewątpliwym ratio legis tego unormowania 
było „umożliwienie pokrzywdzonemu dochodzenia roszczeń wynikających z 
przestępstwa w prostszy niż w drodze procesu cywilnego sposób” (Uza-

 
10 
sadnienie rządowego projektu Kodeksu karnego, Nowe kodeksy karne z 
1997 r. z uzasadnieniami Warszawa, 1997, t. 14, s. 147), zobowiązanie do 
naprawienia szkody z art. 72 § 2 k.k. ma inny cel i charakter. Jest ono 
wszak warunkiem probacyjnym, „środkiem związanym z poddaniem 
sprawcy próbie” (jak brzmi tytuł rozdziału VIII Kodeksu karnego), który 
(przede wszystkim) „daje możliwość sądowi istotnego oddziaływania wy-
chowawczego na skazanego w czasie całego okresu próby” (A. Zoll, op. 
cit. s. 1038). Zatem funkcja kompensacyjna, jakkolwiek priorytetowa, nie 
jest jedyną, którą taki środek ma spełniać. Równie bowiem istotne są też 
jego funkcje: szczególnoprewencyjno-wychowawcza i ogólnoprewencyjna. 
Właśnie potrzeba realizacji tych wszystkich funkcji kształtujących probacyj-
ny cel obowiązków określonych w art. 72 k.k. spowodowała, że ustawo-
dawca przewidział w art. 74 § 1 k.k. obligatoryjne określenie przez sąd 
m.in. czasu ich wykonania, a tym samym określenie go w sposób inny, ani-
żeli jako data uprawomocnienia się wyroku. 
W konsekwencji przyjąć należy, że właśnie te przepisy stanowią, 
przewidziany w art. 9 § 2 k.k.w. wyjątek od zasady, w myśl której orzecze-
nie staje się wykonalne z chwilą uprawomocnienia. Stąd też wykonalność 
zobowiązania do naprawienia szkody orzeczonego na podstawie art. 72 § 
2 k.k. następuje z zaistnieniem terminu wskazanego przez sąd, orzekający 
w trybie art. 74 § 1 k.k. (wyjątkowo też w związku z art. 178 § 1 k.k.w.), jako 
czas jego wykonania, a zatem dopiero wówczas orzeczeniu zawierającemu 
takie rozstrzygnięcie – w tym zakresie – można nadać klauzulę wykonalno-
ści. Podjęta wbrew tym uwarunkowaniom normatywnym wcześniejsza, 
przymusowa egzekucja, zapadłego w tym trybie rozstrzygnięcia o obowiąz-
ku naprawienia szkody, nie respektująca określonego przez Sąd czasu je-
go wykonania, byłaby sprzeczna z charakterem tego obowiązku jako wa-
runku probacyjnego, jak też – w tym aspekcie – podważałaby racjonalność 
przyjętego w art. 74 § 1 k.k. rozwiązania. 

 
11 
Prezentowany powyżej pogląd był dotychczas przyjmowany, tak w 
orzecznictwie (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 27 września 
2000 r., II Aka 180/00, OSA 2001, nr 11, poz. 82), jak i w piśmiennictwie 
(por. M. Siwek, op. cit. s. 261; W. Marcinkowski: Termin wykonalności 
orzeczeń sądowych w przedmiocie roszczeń majątkowych wynikających z 
zastosowania środków karnych bądź nałożenia obowiązków probacyjnych, 
PS, 2005, z. 2, s. 61; M. Łukaszewicz, A. Ostapa: Nawiązka i karnoprawny 
obowiązek naprawienia szkody, a roszczenia cywilnoprawne, Pr. i Pr., 
2002, z. 2, s. 74; A. Bruzdewicz, Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z 
dnia 23 listopada 2006 r., IV KK 328/06, Prokurator 2008, nr 4, s. 78 – 79). 
Powszechności jego akceptacji w orzecznictwie dowodzą także końcowe 
stwierdzenia zawarte w uzasadnieniu pytania prawnego, przytoczone przez 
Sąd Okręgowy. 
Zgłoszone przez ten Sąd obawy „stwarzania przywileju dla skazanej” 
są o tyle w realiach rozpoznawanej sprawy nieuprawnione, że niewątpliwie 
to eksponowane zubożenie uprawnień pokrzywdzonego nastąpiło także w 
wyniku jego zaniedbań. Skuteczne egzekwowanie przez niego od sądu 
uwzględnienia złożonego  stosownie do treści art. 46 § 1 k.k. wniosku skut-
kowałoby – wobec obligatoryjnego brzmienia tego przepisu – orzeczeniem 
przewidzianego w nim środka karnego i tym samym zapewniłoby pokrzyw-
dzonemu wykonalność tego rozstrzygnięcia z chwilą uprawomocnienia się 
wyroku (art. 9 § 2 k.k.w. oraz art. 196 § 1 k.k.w.). 
Tymczasem pokrzywdzony, reprezentowany przez fachowego peł-
nomocnika, nie stawił się na posiedzenie wyznaczone w przedmiocie roz-
poznania wniosku złożonego przez prokuratora w trybie art. 335 § 1 k.p.k., 
a następnie nie zaskarżył wyroku, który wówczas zapadł, mimo doręczenia 
mu jego odpisu i w sytuacji, gdy jego treść – w tym zakresie – była dla nie-
go niekorzystna. 

 
12 
Mając te wszystkie okoliczności na względzie – należało postanowić 
jak wyżej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI