I KZP 28/05

POSTANOWIENIE Z DNIA 21 WRZEŚNIA 2005 R. I KZP 28/05 Strażnik gminny (miejski) jest funkcjonariuszem publicznym w ro- zumieniu art. 115 § 13 pkt 4 k.k. Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. Sędziowie: SN A. Deptuła (sprawozdawca), SA (del. do SN) J. Grubba Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Sebastiana S., oskarżonego z art. 237 § 1 k.k. w zb. z art.157 § 1 k.k. i w zw. z art. 11 § 2 k.k., po rozpoznaniu, przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w K., postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2005 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy strażnik straży miejskiej (gminnej) jest funkcjonariuszem publicz- nym w rozumieniu art. 115 § 13 k. k.” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. U Z A S A D N I E N I E Przedstawione w pytaniu zagadnienie prawne wyłoniło się w na- stępującej sytuacji procesowej. 2 Sąd Rejonowy w K. wyrokiem z dnia 14 października 2004 r. uznał Sebastiana S. za winnego tego, że „w dniu 7 września 2001 r. w K., jako funkcjonariusz Straży Miejskiej przekroczył swoje uprawnienia w ten sposób, że wbrew potrzebie wynikającej z istniejącej sytuacji i zbędnie do osiągnięcia podporządkowania się wydanym poleceniom zastosował środek przymusu bezpośredniego poprzez użycie siły fizycznej w postaci chwytu obezwładniającego, polegającego na wykręceniu ręki pokrzyw- dzonej Alicji B., na skutek czego pokrzywdzona doznała obrażeń ciała w postaci skręcenia stawu łokciowego lewego ze złamaniem wyrostka dziobiastego kości łokciowej lewej, co spowodowało naruszenie czynno- ści narządów jej ciała i rozstrój zdrowia na okres około sześciu tygodni” – i za to na podstawie art. 231 § 1 k.k. w zb. z art. 157 § 1 k.k. i w zw. 11 § 2 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności z warunko- wym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lata, orzekając także na podstawie art. 39 pkt 2 w zw. z art. 41 § 1 k.k. środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu funkcjonariusza Straży Miejskiej Policji, Służby Więziennej oraz Straży Granicznej na okres 2 lat. Sąd Okręgowy w K. do którego wpłynęła niniejsza sprawa w związku z apelacją obrońcy oskarżonego powziął wątpliwość, nadając jej rangę zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni usta- wy, wyrażoną w pytaniu skierowanym do Sądu Najwyższego. W uzasadnieniu pytania Sąd Okręgowy wywiódł, że kwestia statu- su strażnika Straży Miejskiej (Gminnej) wywołuje rozbieżności w „literatu- rze prawniczej”, spotkać bowiem można zarówno wypowiedzi uznające strażnika Straży Miejskiej (Gminnej) za funkcjonariusza publicznego w rozumieniu art. 115 § 13 k.k., jak i wypowiedzi diametralnie odmienne. Wątpliwości w tej kwestii potęguje – zdaniem Sądu Okręgowego – art. 23 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. z 9 października 1997 r. z późn. zm.), który w brzmieniu pierwotnym stano- 3 wił, że „przy wykonywaniu czynności służbowych strażnik korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy”, a obecnie ma treść: „w związku z wykonywaniem czynności służbowych strażnik korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych”, co na- suwa pytanie o „sens przyznania ochrony prawnej przysługującej funk- cjonariuszowi publicznemu osobie, która już ma status funkcjonariusza publicznego”. Prokurator Krajowy w związku z pytaniem wystąpił z wnioskiem o odmowę podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały stwierdzając, że pytanie nie odpowiada wymogom stawianym w przepisie art. 441 § 1 k.p.k. Analizując przedstawione przez Sąd Okręgowy zagadnienie, Sąd Najwyższy zważył, co następuje. W orzecznictwie i w doktrynie zgodnie przyjmuje się, że instytucja przewidziana w art. 441 § 1 k.p.k. ma umożliwić Sądowi Najwyższemu zajęcie stanowiska tylko wtedy, gdy wystąpiło zagadnienie związane z interpretacją norm prawnych i wyjaśnieniem wątpliwości dotyczących konkretnego przepisu prawnego, przy czym wykładni podlegają tylko te przepisy, które nastręczają trudności interpretacyjne z powodu niejasno- ści ich sformułowań lub z uwagi na rozbieżności w ich stosowaniu w praktyce sądowej. Chodzi więc o przepisy rozbieżnie interpretowane al- bo o przepisy niejasno sformułowane lub o oczywiście wadliwej redakcji, wobec czego ich autorytatywne wyjaśnienie może mieć znaczenie dla kształtowania prawidłowego orzecznictwa (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1993 r., I KZP 14/93, Wok. 1993, z. 11, s. 9-10, z dnia 19 sierpnia 1999 r.; I KZP 25/99. OSNKW 1999, z. 9-10, poz. 53; z dnia 19 kwietnia 2000 r., I KZP 7/00, OSNKAW 2000, z. 5-6, poz. 51; Uchwała SN z dnia 8 września 2001 r., I KZP 11/01, OSNKW 2001, z. 11-12, poz. 92; R. Stefański: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 254-300, K. Mar- 4 szał: Proces karny, Katowice 1997, s. 425-426; R. Kmiecik, E. Skręto- wicz: Proces karny, cz. ogólna, Kraków 2000, s. 45-49). Przedstawione Sądowi Najwyższemu pytanie prawne wymogów tych nie spełnia, ponieważ jasno sformułowany przepis art. 115 § 13 k.k. nie stwarza podstaw do różnych interpretacji i nie powoduje szczegól- nych trudności przy jego wykładni w realiach niniejszej sprawy. Wskazane w uzasadnieniu pytania prawnego Sądu Okręgowego wątpliwości wyrażone w doktrynie dotyczą tylko i wyłącznie jednego z kryteriów decydujących na gruncie art. 115 § 13 k.k. o zaliczeniu okre- ślonej kategorii osób do kategorii funkcjonariuszy, a mianowicie kryte- rium organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego (pkt 7 powołanego przepisu). Według dominującego poglądu, bezpieczeństwo publiczne jest czymś innym niż porządek publiczny. Przyjmuje się, że jest to „coś więcej” niż porządek publiczny. Można się spierać, czy różni- ca ma charakter ilościowy czy jakościowy. Kwestia ta była rozważana w doktrynie. Według E. Pływaczewskiego bezpieczeństwo publiczne jest „wyższym stopniem porządku publicznego (Przestępstwo czynnej napa- ści na funkcjonariusza publicznego, Toruń 1985, s. 16). Z kolei Z. Kijak (Pojęcie ochrony porządku publicznego w ujęciu systemowym, Zesz. Nauk. ASW, Warszawa 1987 nr 47) traktował te pojęcia rozłącznie wy- wodząc, że bezpieczeństwo publiczne obejmuje niebezpieczeństwo za- grażające ustrojowi, władzy, organizacjom politycznym i społecznym oraz życiu, zdrowiu i mieniu. Nie przesądzając tych sporów można jed- nak przyjąć, że nie każdy organ powołany do ochrony porządku publicz- nego jest organem powołanym do ochrony bezpieczeństwa publicznego. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779 ze zm.) w art. 1 ust. 1 określa, że do ochrony porządku publicznego na terenie gminy może być utworzona umundurowana for- macja – straż gminna. 5 Gdyby więc do funkcjonariuszy straży gminnych odnosić się miało kryterium ochrony bezpieczeństwa publicznego (pkt 7 art. 115 § 13 k.k.) to odpowiedź na pytanie, czy funkcjonariusz straży gminnej jest funkcjo- nariuszem publicznym w rozumieniu art. 115 § 13 k.k. byłaby negatywna. Rzecz jednak w tym, że tenże przepis w pkt 4 zalicza do funkcjonariuszy publicznych osoby będące pracownikami administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządowego, chyba że pełnią wyłącznie czynności usługowe. Art. 6 ust. 1 ustawy o strażach gminnych stanowi, że „straż jest jednostką organizacyjną gminy”, zaś analiza treści art. 10 – 12 tejże ustawy określających uprawnienia i obowiązki strażników gminnych (miejskich) nie pozostawia cienia wątpliwości, iż strażnicy nie są osoba- mi „pełniącymi wyłącznie czynności usługowe”. Przeciwnie, wykonują czynności władcze, wkraczające niekiedy bardzo wyraźnie w podstawo- we prawa i wolności obywatelskie. Wnioski jakie wypływają z tych uregulowań są najzupełniej jedno- znaczne. Art. 115 § 13 pkt 4 k.k. obejmuje pracowników jednostek samo- rządu terytorialnego, a więc wszystkich pracowników zatrudnionych przez gminę, z wyłączeniem tych, którzy pełnią czynności wyłącznie usługowe. Tak więc strażnicy gminni (miejscy) jako pracownicy gminy, wykonujący czynności określone w art. 10-12 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o strażach miejskich (Dz. U. z 1997 r., Nr 123, poz. 779 ze zm.), są funkcjonariuszami publicznymi w rozumieniu tego przepisu. Stwier- dzenia tego w najmniejszym stopniu nie osłabia treść art. 23 ustawy o strażach gminnych. Już bowiem na gruncie pierwotnego brzmienia tego przepisu zwracano uwagę, że jest on najzupełniej zbędny, gdyż art. 115 § 13 pkt 4 k.k. zaliczając pracowników samorządu terytorialnego, z wyłą- czeniem tych, którzy pełnią wyłącznie czynności usługowe, do kręgu funkcjonariuszy publicznych, nie pozostawia najmniejszej wątpliwości co 6 do tego, iż strażnik jest funkcjonariuszem publicznym (M. Bojarski, W. Radecki: Kompendium dla straży gminnych (miejskich) suplement. Ustawa o strażach gminnych z komentarzem. Wrocław 1997, s. 44). Trzeba też w tym miejscu dla wzmocnienia argumentacji dodać, że nowelizacja tego przepisu dokonana ustawą z dnia 12 czerwca 2003 r. o zmianie ustawy o strażach gminnych i niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 130, poz. 1190) miała usunąć wszelkie wątpliwości w tym zakresie. W uzasadnieniu projektu rządowego tej ustawy czytamy: „Zmiana art. 23 ustawy o strażach gminnych polega na jednoznacznym określeniu, że strażnik gminy jako pracownik samorządu terytorialnego jest funkcjona- riuszem publicznym. Zgodnie z obecnym brzmieniem art. 23 w.w. ustawy strażnik przy wykonywaniu czynności służbowych korzysta jedynie z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych. Nato- miast zgodnie z przepisem art. 115 § 13 pkt 4 Kodeksu karnego funkcjo- nariuszem publicznym jest osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe. W związku z tym istnieje rozdźwięk między w.w. przepisami powodujący wątpliwości interpreta- cyjne co do statusu prawnego strażników gminnych. Proponowana zmiana prowadzi do ujednolicenia przepisów i wyeliminowania wątpliwo- ści, a także do sprecyzowania podstawy i granic ochrony oraz odpowie- dzialności karnej strażników gminnych... w projekcie uchyla się art. 28 ustawy o strażach gminnych z dwóch powodów. Po pierwsze powyższy przepis wprowadza nieuzasadnioną surowszą odpowiedzialność strażni- ka niż innych funkcjonariuszy, na przykład policjantów. Po drugie odpo- wiedzialność funkcjonariuszy publicznych reguluje wyłącznie art. 231 Kodeksu karnego. Zgodnie z wcześniej cytowanym art. 115 § 13 pkt 4 Kodeksu karnego funkcjonariuszem publicznym jest również pracownik samorządu terytorialnego, w tym strażnik gminny. Dodatkowo propono- 7 wana zmiana art. 23 ustawy o strażach gminnych całkowicie wyklucza wątpliwości odnośnie statusu prawnego strażników gminnych” (Druk nr 1031 Sejmu IV kadencji – tekst z załącznika do pisma z dnia 23 paź- dziernika 2002 r. do Marszałka Sejmu). W tym stanie rzeczy należało uznać, że wątpliwości podniesione w pytaniu Sądu Okręgowego w K. mają charakter pozorny i wynikają z nie- dostatecznie wszechstronnej i wnikliwej analizy obowiązującego stanu prawnego, co nie pozwalało na zajęcie przez Sąd Najwyższy stanowiska w formie uchwały.