I KZP 25/03

UCHWAŁA Z DNIA 30 WRZEŚNIA 2003 R. I KZP 25/03 Nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania mandatowego, ani postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 101 Kodeksu postę- powania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) i zakończo- nego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego, ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postępowania sądowego w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w zw. z art. 540 § 1 in principio k.p.k. Przewodniczący: sędzia SN F. Tarnowski. Sędziowie SN: R. Sądej, J. Skwierawski (sprawozdawca). Zastępca Prokuratora Generalnego: R.A. Stefański. Sąd Najwyższy w sprawie Jolanty O. po rozpoznaniu, przekazanego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w Ł., postanowie- niem z dnia 10 czerwca 2003 r., zagadnienia prawnego wymagającego za- sadniczej wykładni ustawy: „Czy dopuszczalne jest wznowienie postępowania, przeprowadzonego na podstawie art. 101 ustawy z 24 sierpnia 2001 r. – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148) i zakończonego orze- czeniem?” u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi j a k w y ż e j. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się w następującej sytuacji procesowej. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Ł. wydał w dniu 15 lip- ca 2002 r. mandat karny kredytowany, którym nałożył na Jolantę O. grzyw- nę w wysokości 250 zł za popełnienie wykroczenia określonego w art. 93 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2000 r. Nr 106, poz. 1126 ze zm.), polegającego na użytkowaniu przez ukaraną, bez wymaganego pozwolenia, lokalu jako biura radcy podatkowego. Po pokwitowaniu odbioru mandatu, ukarana uiściła grzywnę w dniu 20 lipca 2002 r. W tym samym dniu Jolanta O. złożyła w Wydziale Grodz- kim Sądu Rejonowego w Ł., na podstawie art. 101 k.p.s.w., wniosek „o uchylenie prawomocnego mandatu oraz podjęcie czynności w celu spraw- dzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego”, twierdząc, że ukarana zo- stała za czyn niezawiniony przez nią. Postanowieniem z dnia 19 września 2002 r. Sąd ten odmówił uchyle- nia prawomocnego mandatu stwierdzając, że ukarana, jako użytkownik „przedmiotowego obiektu, wypełnia znamię podmiotowe wskazanego przepisu”, a użyty w art. 101 § 1 k.p.w. zwrot: „czyn nie będący czynem za- bronionym jako wykroczenie” wyłącza możliwość kontroli w trybie przewi- dzianym w tym przepisie kwestii zasadności rozstrzygnięcia w przedmiocie winy. Sąd zaprezentował pogląd, zgodnie z którym „uchylenie mandatu może nastąpić jedynie wtedy, gdy grzywnę nałożono za czyn nie będący czynem zabronionym jako wykroczenie, a więc za takie zachowanie, które nie wypełnia znamion wykroczenia”. W dniu 25 marca 2003 r. Jolanta O. złożyła wniosek o wznowienie postępowania „z powodu wykrycia okoliczności faktycznych mogących mieć wpływ na wynik sprawy”. Z pisma Wojewódzkiego Inspektora Nadzo- 3 ru Budowlanego w Ł., będącego odpowiedzią na jej skargę, wynika bo- wiem – jak ukarana podkreśla – że nie ona, lecz inwestor obiektu budowla- nego jest adresatem obowiązków, których naruszenie uznane zostało za wykroczenie określone w art. 93 ust. 7 prawa budowlanego. Zarządzeniem z dnia 28 kwietnia 2003 r. w Sądzie Okręgowym w Ł. odmówiono przyjęcia wniosku jako niedopuszczalnego z mocy ustawy, po- nieważ – jak stwierdzono – „art. 540 § 1 k.p.k., na który powołuje się art. 113 § 1 k.p.w.” przewiduje możliwość wznowienia jedynie postępowania sądowego zakończonego prawomocnym orzeczeniem, a w sprawie niniej- szej nie toczyło się postępowanie sądowe. W zażaleniu na to zarządzenie Jolanta O. utrzymuje, że Sąd dokonu- jący kontroli przewidzianej w art. 101 k.p.s.w. przeprowadza postępowanie sądowe, skoro jest uprawniony (art. 101 § 2 in fine k.p.s.w.) do „zarządze- nia stosownych czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia man- datu karnego”. Sąd czynności takich – mimo wskazywanej przez ukaraną potrzeby – nie przeprowadził, a zaniechanie Sądu nie może pogarszać sy- tuacji prawnej wnoszącego o wznowienie postępowania. Sąd Apelacyjny w Ł., rozpoznając zażalenie, powziął wyrażoną w sformułowanym pytaniu wątpliwość, wynikającą z „możliwości przeciw- stawnych interpretacji zwrotu: postępowanie prawomocnie zakończone w trybie niniejszego kodeksu (art. 113 § 1 k.p.w.)”. Przedstawiający zagad- nienie stwierdza – uwzględniając treść tego zwrotu – możliwość wznowie- nia postępowania mandatowego, „gdyby kierować się jedynie wykładnią językową”. Wskazuje jednak, że obowiązek odpowiedniego stosowania m. in. art. 540 k.p.k. oraz przewidziany w art. 101 k.p.s.w. „odrębny tryb uchy- lenia mandatu karnego (...) wykluczają dopuszczalność wznowienia postę- powania zakończonego prawomocnym mandatem, od którego nie został złożony nadzwyczajny środek zaskarżenia w postaci wniosku”, określone- go w tym ostatnim przepisie. Z treści dalszych rozważań Sądu Apelacyjne- 4 go wynika, że dopuszczalności wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem sądu działającego w trybie art. 101 k.p.s.w. sprzeciwiają się jednak „ważne względy celowościowe i systemowe”. Do takich ważnych względów zalicza Sąd: dobrowolną zgodę sprawcy na poddanie się karze w postępowaniu mandatowym i rezygnację zarówno z prawa do rozpozna- nia sprawy przez sąd, jak i z prawa do zaskarżenia mandatu karnego, brak „racjonalnego uzasadnienia dla mnożenia podstaw do kwestionowania te- go, co się świadomie zaaprobowało”, oraz – podkreślając granice prawa do odwołalności oświadczeń procesowych – niemożność akceptowania stanu „odżywania prawa do sądu w tej samej sprawie w wyniku zmiany stanowi- ska osoby, która tego prawa w drobnej – obiektywnie – sprawie, bo o wy- kroczenie, się zrzekła”. W takiej sytuacji, „mimo świadomości wiodącej roli wykładni językowej, Sąd Apelacyjny opowiada się za udzieleniem nega- tywnej odpowiedzi” na przedstawione pytanie. Prokurator Krajowy, ustosunkowując się do przedstawionego zagad- nienia, złożył wniosek o podjęcie uchwały wyrażającej pogląd, iż „postano- wienie sądu w przedmiocie uchylenia prawomocnego mandatu karnego (art. 101 § 1 k.p.s.w.) nie jest postanowieniem prawomocnie kończącym postępowanie w sprawach o wykroczenie i w związku z tym nie ma do tego postępowania zastosowania art. 113 § 1 k.p.s.w.”. Postępowanie to jest postępowaniem szczególnym w sprawach o wykroczenie, prowadzonym przez organ pozasądowy, a postanowienie sądu zapadłe w przedmiocie uchylenia prawomocnego mandatu karnego nie kończy postępowania są- dowego i jest jedynie wyrazem ograniczonej co do zakresu kontroli zasad- ności mandatu karnego. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Możliwość udzielenia odpowiedzi na przedstawione pytanie zależy w pierwszej kolejności od rozpoznania treści wypowiedzi zamieszczonej w art. 113 § 1 k.p.s.w. Gdyby bowiem okazało się, że treść tego przepisu – 5 jak, nie bez racji, dostrzega na wstępie Sąd Apelacyjny – dopuszcza moż- liwość wznowienia każdego rodzaju postępowania „prawomocnie zakoń- czonego w trybie przepisów” k.p.s.w., niezależnie zatem od podmiotu, który postępowanie prowadził, to odpowiadając na pytanie tego Sądu, niemożli- we byłoby pominięcie rozważań w tej kwestii. Co więcej, w wypadku po- twierdzenia dopuszczalności wznowienia postępowania mandatowego, zbędne byłyby rozważania związane z uwarunkowaniami wynikającymi z zastosowania instytucji określonej w art. 101 k.p.s.w., skoro okazałyby się one wówczas nieistotne dla przedstawionego zagadnienia. Z tego powodu rozważanie na wstępie, okoliczności związanych bezpośrednio z pytaniem Sądu, zakłócałoby logikę wywodu. Niezależnie bowiem od sposobu roz- strzygnięcia w przedmiocie pytania odniesionego do szczególnej konfigu- racji procesowej, nie można uchylić się od rozpoznania kwestii związanych z konfiguracją podstawową – i to w sytuacji, w której – być może – ów szczególny układ procesowy nie ma dla kwestii wznowienia postępowania znaczenia przypisanego mu przez formułującego pytanie. Przepis art. 113 § 1 k.p.s.w., z wyjątkiem jedynie kwestii uregulowa- nych odrębnie (i inaczej niż w rozdziale 56 Kodeksu postępowania karne- go) w dalszych przepisach tego artykułu, recypuje do odpowiedniego sto- sowania przepisy Kodeksu postępowania karnego o wznowieniu postępo- wania. Istotę interesującej tu problematyki wyznacza już na wstępie fakt, iż w odróżnieniu od art. 540 in principio k.p.k., a więc przepisu, który ma być stosowany odpowiednio, przepis odsyłający nie zawiera ograniczenia wyni- kającego z użytego w art. 540 k.p.k. określenia „sądowe” dla scharaktery- zowania postępowania, które może ulec wznowieniu. W miejsce użytego w art. 540 k.p.k. zwrotu, iż wznawia się „postępowanie sądowe zakończone prawomocnym orzeczeniem”, art. 113 § 1 k.p.s.w. dopuszcza możliwość wznowienia „postępowania prawomocnie zakończonego w trybie przepi- sów” Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. W literaturze 6 przedmiotu wskazano przy tym, że kodeks ten „recypuje w całości do od- powiedniego stosowania przepisy Kodeksu postępowania karnego o pod- stawach (podkreśl. SN) wznowienia postępowania, a także procedurę (podkreśl. SN) w przedmiocie wznowienia, modyfikując jedynie właściwość sądu w tej materii i jego skład” (T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2002, s. 378). Stwierdze- nie to zdaje się sugerować, że nie recypuje, bo określa autonomicznie za- kres postępowań i kończących je rozstrzygnięć, które mogą być objęte wznowieniem postępowania. Autor komentarza w następnym zdaniu stwierdza wprawdzie, że „wznowienie postępowania dotyczy wznowienia procesu sądowego”, lecz stwierdzenie to, nie nawiązując do faktu pominię- cia w art. 113 k.p.s.w. określenia „sądowego”, może budzić wątpliwości – zwłaszcza, iż zdaniem tego Autora „przy interpretacji norm recypowanych należy wykładać je w sprawach o wykroczenia podobnie jak w postępowa- niu karnym, z uwzględnieniem jednak specyfiki postępowania objętego k.p.w. i odrębności tu istniejących” (vide: Postępowanie szczególne w sprawach o wykroczenia w: PiP, 2002, z. 1, s. 38). Nie sposób zaprzeczyć, że specyfiką tego postępowania i oczywistą odrębnością jest w tym zna- czeniu i w interesującym tu zakresie właśnie postępowanie mandatowe, w którym organ pozasądowy w postępowaniu zastępczym, którego przedmio- tem jest odpowiedzialność karna za wykroczenie, rozstrzyga – tak jak wy- rokiem – mandatem karnym, będącym jedną ze wskazanych w art. 32 § 1 k.p.s.w. postaci rozstrzygnięć zapadających w sprawach o wykroczenia. Mandat karny jest więc– obok jedynie wyroku – postacią rozstrzygnięcia merytorycznego o głównym przedmiocie postępowania, to jest odpowie- dzialności karnej za wykroczenie – co może stanowić argument uzasadnia- jący dopuszczalność wznowienia postępowania mandatowego. Treść art. 113 § 1 k.p.s.w. zdaje się zatem dopuszczać możliwość wznowienia każdego prawomocnie zakończonego postępowania, skoro 7 jedynym wskazanym w nim ograniczeniem tej możliwości jest wymaganie, aby było to postępowanie prawomocnie zakończone „w trybie przepisów” tego kodeksu. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne, że kodeks ten, regulując zarówno postępowanie sądowe, jak i postępowanie prowadzone przez or- gany pozasądowe – czego nie mógł nie dostrzegać ustawodawca – nie stanowi w art. 113 § 1 k.p.s.w. żadnego ograniczenia ze względu na rodzaj postępowania. W istniejącej sytuacji należałoby oczekiwać – gdyby zamia- rem ustawodawcy było ograniczenie dopuszczalności wznowienia jedynie do postępowania sądowego – wyraźnego zapisania takiego ograniczenia. Ustawodawca, precyzując w art. 113 § 1 k.p.s.w. zakres postępowań pod- legających wznowieniu, nie ograniczył jednak tego zakresu, ani przez wskazanie, iż możliwość wznowienia obejmuje jedynie postępowanie są- dowe (podkreśl. SN), ani przez dodanie w innym miejscu, że dotyczy po- stępowania zakończonego prawomocnie orzeczeniem (podkreśl. SN). Przyjęcie jednego z tak określonych ograniczeń pozwalałoby twierdzić – bez potrzeby dodatkowego objaśniania treści przepisu – że postępowanie zakończone prawomocnie w trybie przepisów rozdziału 17 k.p.w. nie pod- lega wznowieniu. Paradoksalnie, stwierdzenie to byłoby w pełni uzasad- nione także wtedy, gdyby zakres odniesienia do przepisów k.p.k. nie został w art. 113 § 1 k.p.s.w. w ogóle sprecyzowany i wyrażał się jedynie zwro- tem: „do wznowienia postępowania stosuje się odpowiednio przepisy” (wymienione w art. 113 § 1 k.p.s.w.), ponieważ pozwalałoby to w drodze prostego zabiegu interpretacyjnego przyjąć, że wznowieniu podlega wy- łącznie postępowanie sądowe w sprawach o wykroczenia. Przyjęcie takie- go wniosku jest natomiast – uwzględniając treść art. 113 § 1 k.p.s.w. i re- zultat samej tylko wykładni językowej – niemożliwe, skoro przepis ten do- puszcza możliwość wznowienia każdego (lege non distinguente) postępo- wania zakończonego prawomocnie „w trybie przepisów” Kodeksu postę- powania w sprawach o wykroczenia. 8 Nic istotnego nie wynika w tej kwestii z posłużenia się w art. 113 § 1 k.p.s.w. pojęciem „postępowanie”, ponieważ nie eliminuje to postępowania uregulowanego i wskazanego już w tytule rozdziału 17 Kodeksu postępo- wania w sprawach o wykroczenia. Argument, iż nie należy ono do postę- powań wymienionych w art. 2 § 1 k.p.s.w., nie ma istotnego znaczenia, skoro przepis ten nie wskazuje wszystkich postępowań uregulowanych w tym Kodeksie lecz jedynie te, które kończą się wydaniem orzeczenia. Bez znaczenia też – z tego punktu widzenia – pozostaje kwestia odrębności te- go postępowania i jego specyfiki, zwłaszcza, że znaczenia takiego nie do- strzegł również ustawodawca w redakcji art. 113 § 1 k.p.s.w. Nie trzeba dodawać, że postępowanie mandatowe – obok wymienionych w art. 2 § 1 k.p.s.w. postępowań: przyspieszonego i nakazowego – jest jednym z po- stępowań szczególnych uregulowanych z punktu widzenia systematyki te- go Kodeksu równorzędnie w dziale IX. Wprawdzie trafnie podkreśla się, iż z art. 2 § 2 k.p.s.w. wynika, że „nakładanie grzywny w drodze mandatu karnego nie jest orzekaniem w sprawach o wykroczenia w rozumieniu art. 2 § 1 k.p.s.w.” (patrz: J. Lewiński: Komentarz do kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia z 2001 r., Warszawa 2002, s. 14), lecz istotny jest przecież fakt, że art. 113 § 1 k.p.s.w. nie formułuje w ogóle warunku istnie- nia orzeczenia jako przesłanki dopuszczalności wznowienia postępowania. Postępowanie mandatowe nie może więc pozostawać z tego powodu poza desygnatami pojęcia „postępowanie” w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. W opisanej sytuacji zwrot precyzujący zakres odniesienia do przepi- sów rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego wyraża nolens volens zamiar objęcia przepisami o wznowieniu postępowania sądowego, także niesądowego postępowania mandatowego, ponieważ i ono jest postępo- waniem, które staje się prawomocne „w trybie przepisów” Kodeksu postę- powania w sprawach o wykroczenia. Nie sposób zatem wykluczyć a priori możliwości, że ustawodawca zamierzał zakwestionować wszystkie dotych- 9 czasowe regulacje postępowania w sprawach o wykroczenia w tym zakre- sie i wprowadzić jako novum dopuszczalność wznowienia postępowania mandatowego. Niezasadny byłby wówczas podniesiony, także przez Sąd Apelacyjny, argument wskazujący na istnienie odrębnego, przewidzianego w art. 101 k.p.s.w., trybu uchylania prawomocnego mandatu karnego – zwłaszcza, że przewidziano w nim niezwykle wąską co do zakresu kontrolę decyzji o nałożeniu mandatu (zgodność czynu „przypisanego” ze znamio- nami czynu zabronionego jako wykroczenie), a zakres tej kontroli nie pełni funkcji stanowiącej istotę instytucji wznowienia postępowania. Należy rów- nież podkreślić, że w warunkach wyznaczonych treścią art. 113 § 1 k.p.s.w. nieuzasadniony byłby w płaszczyźnie językowej wniosek, iż skoro przepi- sem odniesienia jest przepis regulujący wznowienie postępowania sądo- wego, to przepis odsyłający – wbrew zamieszczonej w nim treści – do- puszcza niejako automatycznie możliwość wznowienia jedynie postępowa- nia sądowego w sprawach o wykroczenia. W tym też znaczeniu nie można zgodzić się z wyrażonym, m. in. w uzasadnieniu przedstawionego zagad- nienia, poglądem, zgodnie z którym o możliwości wznowienia jedynie po- stępowania sądowego zakończonego orzeczeniem przesądza treść prze- pisu odniesienia (art. 540 § 1 in principio k.p.k.), a wznowienie postępowa- nia mandatowego „nie wchodzi w rachubę”, mimo sprzecznej z pierwotnym zakresem odniesienia treści przepisu odsyłającego (art. 113 § 1 k.p.s.w.). Jeżeli bowiem przepis odsyłający precyzuje zakres odniesienia, jak to jest w wypadku art. 113 § 1 k.p.s.w., to nie można treści tego przepisu pomi- nąć, bo on właśnie wyznacza przedmiot, który poddaje regulacji przepisu odniesienia. Należy natomiast, w wypadku uzasadnionych – jak w niniej- szej sprawie – wątpliwości co do granic zakresu odniesienia, sięgnąć do innych metod wykładni. Przede wszystkim, dla wyczerpania problematyki wynikającej z treści art. 113 § 1 k.p.s.w. rozważyć trzeba, czy ograniczenie możliwości wzno- 10 wienia postępowania w sprawach o wykroczenia wyłącznie do postępowa- nia sądowego w tych sprawach nie wynika z samej istoty legislacyjnego zabiegu odesłania, odzwierciedlonego w tym przepisie zwrotem: „do wznowienia postępowania prawomocnie zakończonego w trybie przepisów niniejszego kodeksu stosuje się odpowiednio art. 540-542, 544 § 2 i 3 oraz art. 545-548 kodeksu postępowania karnego”. Jest to odesłanie do wszyst- kich niemal przepisów rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, bo pomija jedynie przepisy: art. 543 k.p.k. (dotyczy kwestii bezprzedmiotowej na gruncie prawa o wykroczeniach) oraz art. 544 § 1 k.p.k., skoro jego ma- terię uregulowano w art. 113 k.p.s.w. inaczej. W rezultacie, wszystkie wy- mienione w art. 113 § 1 k.p.s.w. przepisy Kodeksu postępowania kanrego regulujące podstawy wznowienia oraz skład, procedowanie i rodzaje orze- czeń sądu wznowieniowego, a także przepisy wymienione w art. 545 § 1 i 2 k.p.k., znajdują odpowiednie zastosowanie do wznowienia postępowania w sprawach o wykroczenia. Mechanizm odesłania ma jednak określone regu- ły i ograniczenia. Warunkiem racjonalności zabiegu odesłania jest określony stopień przedmiotowej i instytucjonalnej bliskości materii normatywnej stanowiącej zakres odniesienia, i tej, którą regulują przepisy mające być odpowiednio stosowane. Spełnienie wymogów przedmiotowej relewantności i pojęciowej jednorodności istotne jest zwłaszcza wtedy, kiedy przepis nakazuje odpo- wiednie stosowanie szczególnej i precyzyjnie uregulowanej w innej usta- wie, całej instytucji procesowej, jak ma to miejsce w wypadku art. 113 § 1 k.p.s.w. Przepisy rozdziału 56 Kodeksu postępowania karnego, regulujące instytucję wznowienia postępowania sądowego, posługują się konstruk- cjami, pojęciami i kategoriami właściwymi jedynie temu postępowaniu. Te właśnie stwierdzenia prowadzą do wniosku, że wskazane w art. 113 § 1 k.p.s.w. przepisy Kodeksu postępowania karnego mogą być odpowiednio stosowane jedynie do postępowania sądowego w sprawach o wykroczenia. 11 Inaczej natomiast w wypadku postępowania mandatowego. Uwzględnienie tych cech tego postępowania, które decydują o jego specy- fice, całkowitej odrębności i nieprzystawalności do podstawowych nawet zasad, reguł i pojęć właściwych postępowaniu sądowemu, wyklucza możli- wość odpowiedniego stosowania do tego postępowania przepisów rozdzia- łu 56 Kodeksu postępowania karnego. Nie ma potrzeby dokonywania szczegółowej analizy i konfrontacji przepisów tego rozdziału i rozdziału 17 Kodeksu postępowania karnego dla wykazania, że zastosowanie ogromnej większości zarówno przepisów normujących podstawy wznowienia postę- powania, jak i nakazujących odpowiednie stosowanie reguł postępowania odwoławczego (art. 545 k.p.k.), a więc przepisów o najistotniejszym, bo „materialnym” charakterze, byłoby – w wypadku postępowania mandato- wego – bezprzedmiotowe. Odrębny, zastępczy w stosunku do postępowa- nia przed sądem charakter postępowania mandatowego prowadzonego przez organ pozasądowy, uwarunkowania tego postępowania, a zwłaszcza dobrowolność poddania się karze i rezygnacja przez sprawcę wykroczenia z prawa do rozpoznania sprawy przez sąd, czy brak orzekania w przed- miocie procesu, to niektóre tylko, najistotniejsze właściwości tego postępo- wania podkreślane w literaturze (J. Lewiński – op. cit., s. 14, a także: T. Grzegorczyk – op. cit., s. 64). Zabieg odesłania może wprawdzie powodować, poza zmianą same- go tylko zakresu odniesienia przepisu stosowanego odpowiednio (w tym wypadku w art. 540 § 1 in principio k.p.k.) także zmiany w jego pozostałej części, lecz w literaturze wyraża się w tej kwestii następujący pogląd: „Zmiany te nie mogą być zbyt daleko idące, by przepis stosowany nie utra- cił swego «zasadniczego charakteru». Gdyby bowiem ustawodawca chciał uregulować daną materię w sposób znacznie odbiegający od treści przepi- su odniesienia, uczyniłby to w sposób nie pozostawiający wątpliwości”, a także, iż ingerencja w dyspozycję przepisu odniesienia „polegać może 12 przede wszystkim na zastąpieniu pewnych elementów występujących w tym przepisie na «zastępowalne» elementy materii przepisu odsyłającego” (A. Błachnio-Parzych, Przepisy odsyłające systemowo, PiP 2003, z. 1, s. 49). Przedstawiona argumentacja wskazuje, że jakościowa rozbieżność modelu postępowania sądowego i mandatowego uzasadniałaby całkowicie odrębną regulację wznowienia postępowania mandatowego, wobec nie- możności racjonalnego posłużenia się techniką odesłania. Kodeks postę- powania w sprawach o wykroczenia nie zawiera takiej regulacji, co przeko- nuje, że ustawodawca nie dopuszcza możliwości wznowienia postępowa- nia mandatowego. Wniosek ten potwierdza nadto fakt, iż dalsze przepisy art. 113 k.p.s.w. normują inaczej niż w Kodeksie postępowania karnego niektóre kwestie dotyczące wznowienia postępowania, jednakże żadna z nich nie dotyczy postępowania mandatowego. W konkluzji, redakcja art. 113 § 1 k.p.s.w. w części określającej za- kres odniesienia nie jest precyzyjna, czego wyrazem jest fakt, iż rezultat wykładni językowej tego przepisu pozostaje w sprzeczności z rzeczywistym zakresem odniesienia, a przepis wymaga – dla odtworzenia przedmiotu zawartej w nim regulacji – zasadniczej wykładni. Jednakże mimo takiej re- dakcji przepisu nie wymaga on zmiany, skoro dostępne metody wykładni pozwalają objaśnić treść wypowiedzi ustawodawcy. Dokonanie takiej wy- kładni w niniejszej sprawie wynika zarówno ze ścisłego związania jej pro- blematyki z treścią, a zwłaszcza uzasadnieniem pytania, jak i z jego for- malnej natury. Odpowiedź, ograniczona wyłącznie do rozstrzygnięcia w przedmiocie charakteru czynności sądu orzekającego w trybie art. 101 k.p.s.w., pomijałaby bowiem całkowicie leżącą u podstaw tego pytania kon- trowersyjną kwestię dopuszczalności wznowienia postępowania mandato- wego – a kwestia ta, ze względu na efekt wykładni językowej art. 113 § 1 k.p.s.w. i nieprzekonująco przełamującą tę wykładnię argumentację Sądu 13 Apelacyjnego, aktualizowałaby się w niniejszej sprawie w wypadku braku jasnej wypowiedzi. Brak ten mógłby bowiem rodzić sugestię, że gdyby wniosek o wznowienie postępowania dotyczył prawomocnie nałożonego mandatu, to byłby dopuszczalny. Przedstawione przez Sąd Apelacyjny pytanie powstało nie tyle nawet w kontekście – jak przekonuje uzasadnienie pytania, i co wynika z wypo- wiedzi Prokuratora Krajowego – ile w ścisłym związku z kwestią dopusz- czalności wznowienia postępowania mandatowego. Nie budzi wątpliwości, że wniosek o uchylenie mandatu jest szcze- gólnym, nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, skoro może być wniesiony jedynie od prawomocnej decyzji o nałożeniu mandatu. Oznacza to, że sąd działający w trybie art. 101 k.p.s.w. jest sądem rozpoznającym nadzwy- czajny środek zaskarżenia kwestionujący prawomocne już rozstrzygnięcie, i może jedynie uchylić prawomocny mandat karny (wtedy kwestia wzno- wienia postępowania mandatowego w ogóle nie powstaje) albo nie uwzględnić wniosku (wznowienie postępowania mandatowego jest wów- czas niedopuszczalne), a postanowienie tej treści nie narusza wówczas prawomocności decyzji o nałożeniu mandatu. Sąd Apelacyjny, rozważając możliwość wznowienia postępowania prowadzonego w trybie art. 101 k.p.s.w. twierdzi, że czynności podjęte w tym trybie przez sąd kończą postępowanie sądowe wydaniem prawomoc- nego orzeczenia. Należy jednak podkreślić, że o tym, czy postępowanie sądowe zakończone zostało prawomocnie orzeczeniem wydanym w po- stępowaniu nadzwyczajnokontrolnym decyduje treść orzeczenia. Jeżeli orzeczenie nie uwzględnia nadzwyczajnego środka zaskarżenia, to nie na- rusza prawomocności orzeczenia, które podlegało kontroli, a samo nie jest orzeczeniem kończącym postępowanie sądowe w sprawie poddanej kon- troli w trybie nadzwyczajnym. W takiej sytuacji – gdyby dopuszczalne było wznowienie postępowania mandatowego – wniosek o wznowienie postę- 14 powania musiałby wskazywać rozstrzygnięcie w postaci prawomocnego nałożenia mandatu. Jest to sytuacja analogiczna do objętej następującym komentarzem do art. 544 k.p.k.: „Nie jest orzeczeniem kończącym postę- powanie sądowe orzeczenie Sądu Najwyższego wydane w trybie kasacji, jeśli orzeczeniem tym kasację oddalono. W takim układzie procesowym nie dochodzi bowiem do wzruszenia prawomocności orzeczenia, które zostało kasacją zaskarżone”. (P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks postę- powania karnego. Komentarz, Warszawa 1999, t. II, s. 890). Uzasadniając stanowisko przeciwstawne, dopuszczające możliwość wznowienia postępowania prowadzonego w trybie art. 101 k.p.s.w., Sąd Apelacyjny twierdzi: „może być wniesiona i rozpoznana kasacja od meryto- rycznego orzeczenia zapadłego po wznowieniu postępowania, i odwrotnie; może być wznowione postępowanie w sprawie, w której rozpoznano kasa- cję”, a ponadto: „Kodeks nie wyklucza zatem sięgania po różne nadzwy- czajne środki zaskarżenia orzeczenia wydanego w tej samej sprawie”. Ar- gumenty te, niewątpliwie trafne, nie dotyczą jednak konfiguracji procesowej powstałej w niniejszej sprawie. Czynnikiem różnicującym opisane sytuacje jest bowiem fakt, iż to nie orzeczenie sądu wydane w trybie art. 101 k.p.s.w. kończy prawomocnie postępowanie w rozumieniu art. 540 § 1 in principio k.p.k., lecz fakt uiszczenia nałożonej mandatem grzywny lub po- kwitowanie odbioru mandatu – co sprawia, że mandat staje się prawomoc- ny w postępowaniu pozasądowym. Pozostałe przedstawione w uzasadnieniu stanowiska Sądu Apelacyj- nego argumenty natury celowościowej i systemowej pozostać muszą poza niniejszymi rozważaniami, ponieważ przyczyny udzielenia negatywnej od- powiedzi czynią ich analizę bezprzedmiotową. W podsumowaniu przedstawionych rozważań należy wyrazić pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne wznowienie postępowania manda- towego, ani postępowania przeprowadzonego na podstawie art. 101 15 k.p.s.w. i zakończonego wydaniem postanowienia o odmowie uchylenia mandatu karnego, ponieważ orzeczenie to nie kończy prawomocnie postę- powania sądowego w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.s.w. w zw. z art. 540 § 1 in principio k.p.k.