I KZP 24/09

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  28  PAŹDZIERNIKA  2009  R. 
I  KZP  24/09 
 
 
W sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec sprawcy 
przestępstwa jeden ze środków karnych wymienionych w treści art. 244 
k.k., i w czasie stosowania tego środka sprawca ten do niego się nie stosu-
je, fakt, że w dacie orzekania za przestępstwo z art. 244 k.k. nastąpiło za-
tarcie skazania, którym środek karny nałożono, nie oznacza iż zespół zna-
mion przestępstwa z art. 244 k.k. został zdekompletowany. 
 
Przewodniczący: sędzia SN T. Grzegorczyk. 
Sędziowie: SN J. Matras (sprawozdawca), SA (del. do SN) Z. 
Puszkarski. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Krzysztofa P., po rozpoznaniu, przedsta-
wionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w W. posta-
nowieniem z dnia 30 lipca 2009 r., zagadnienia prawnego wymagającego 
zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy zatarcie skazania, które zawierało orzeczenie o jednym z zaka-
zów wymienionych w art. 244 k.k., powoduje brak środka dowodowego w 
postaci prawomocnego orzeczenia sądu oraz czy zapis w art. 106 k.k., że 
skazanie uważa się za niebyłe, ma wpływ na niemożność przyjęcia odpo-
wiedzialności za czyn z art. 244 k.k.?” 
 
p o s t a n o w i ł  odmówić podjęcia uchwały. 

 
2
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło 
się na tle następującego stanu faktycznego. 
Wyrokiem z dnia 2 marca 2006 r., Sąd Rejonowy w W., skazał 
Krzysztofa P. za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. na karę 5 miesięcy po-
zbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 2 
lat, a także orzekł – na podstawie art. 71 § 1 k.k. – grzywnę w wysokości 
70 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki na 10 zł. Nadto, na 
podstawie art. 42 § 2 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k., orzekł zakaz prowadzenia 
pojazdów mechanicznych na okres 2 lat, a na poczet tego środka karnego 
zaliczył oskarżonemu zatrzymanie prawa jazdy od dnia 7 listopada 2005 r. 
do dnia 2 marca 2006 r. oraz obciążył go kosztami sądowymi. Wyrok ten 
uprawomocnił się w dniu 10 marca 2006 r., karę grzywny i koszty sądowe 
skazany uiścił we wrześniu 2006 r., zaś środek karny w postaci zakazu 
prowadzenia pojazdów mechanicznych był wykonywany do dnia 7 listopa-
da 2007 r. (zawiadomienie z dnia 7 grudnia 2006 r.). 
W dniu 30 grudnia 2008 r. do Sądu Rejonowego w W. wpłynął akt 
oskarżenia przeciwko Krzysztofowi P., w którym zarzucono, że w dniu 8 
października 2007 r. w W., nie zastosował się do ciążącego na nim zakazu 
prowadzenia pojazdów orzeczonego przez Sąd Rejonowy wyrokiem o 
sygn. (...), a czyn ten został zakwalifikowany jako przestępstwo z art. 244 
k.k. Postanowieniem z dnia 16 marca 2009 r., Sąd Rejonowy w W. na pod-
stawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. umorzył postępowanie w sprawie, a w uza-
sadnieniu wskazał, że skazanie w sprawie (...) uległo – w związku z upły-
wem 6 miesięcy od zakończenia okresu próby oraz wykonaniem wszyst-
kich ciążących z tytułu wyroku obowiązków – zatarciu z dniem 10 września 
2008 r., co wynika także z aktualnych danych o karalności. W dalszej czę-

 
3
ści swego uzasadnienia Sąd Rejonowy wywiódł, że w zachowaniu oskar-
żonego brak jest znamion czynu zabronionego, o którym mowa w treści art. 
244 k.k., albowiem podstawą skazania za czyn z art. 244 k.k. jest prawo-
mocny wyrok, na mocy którego orzeczony został zakaz, następnie złamany 
przez sprawcę, ale wyrok ten musi być wiążący nie tylko w dacie popełnie-
nia czynu, lecz również w dacie orzekania. Stwierdzając następnie, że 
oskarżony jest osobą niekaraną, a był taką osobą także przed wniesieniem 
aktu oskarżenia, umorzył postępowanie karne na podstawie art. 17 § 1 pkt 
2 k.p.k. Zażalenie na to postanowienie złożył  prokurator. Zaskarżając po-
stanowienie w całości, zarzucił mu błąd w ustaleniach faktycznych mający 
wpływ na treść orzeczenia, polegający na niesłusznym przyjęciu, iż oskar-
żony w dacie czynu, tj. dnia 8 października 2007 r., nie naruszył orzeczo-
nego prawomocnym wyrokiem w sprawie (...), zakazu prowadzenia pojaz-
dów mechanicznych na okres 2 lat, z uwagi na zatarcie skazania z dniem 
10 września 2008 r., co w konsekwencji doprowadziło do bezzasadnego 
umorzenia postępowania wobec oskarżonego. W konkluzji, skarżący do-
magał się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do 
ponownego rozpoznania. Co trzeba podkreślić, a co nie jest bez znacze-
nia, z uwagi na treść art. 434 § 1 zd. 2 k.p.k. i konieczność ustalenia rze-
czywistego uchybienia podniesionego w środku odwoławczym, nie zaś 
formalnego jego wskazania (por. np. wyrok SN z dnia 14 listopada 2001 r., 
III KKN 250/01, Prok. i Pr. 2002, z. 6, poz. 5; postanowienie SN z dnia 15 
października 2003 r., III KK 360/02, R – OSNKW 2003, poz. 2141; wyrok 
SN z dnia 9 lipca 2003 r., III KK 337/02, R – OSNKW 2003, poz. 1521), w 
uzasadnieniu swego zażalenia prokurator podniósł, że dla rozstrzygnięcia 
kwestii odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa z art. 244 k.k. nie 
jest konieczne, aby prawomocny wyrok, na mocy którego został orzeczony 
zakaz, był wiążący również w dacie orzekania. 

 
4
Rozpoznając na posiedzeniu w dniu 30 lipca 2009 r. wniesione przez 
prokuratora zażalenie, Sąd Okręgowy w W. odroczył rozpoznanie sprawy i 
na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przekazał Sądowi Najwyższemu do roz-
strzygnięcia zagadnienie prawne wymagające – jego zdaniem – zasadni-
czej wykładni ustawy, ujęte w formie pytania przedstawionego powyżej. W 
uzasadnieniu postanowienia Sąd Okręgowy podkreślił, że w sprawie ko-
nieczna jest ocena treści art. 244 k.k. w odniesieniu do art. 106 k.k., tj. 
wpływu zapisu art. 106 k.k. na ocenę istnienia bądź też nieistnienia zna-
mion czynu zabronionego opisanego w art. 244 k.k. Następnie zaś pod-
niósł, że w tym zakresie brak jest dostępnego stanowiska doktryny czy Są-
du Najwyższego, by z kolei stwierdzić, iż cyt.: „zatem pozostaje do analizy 
lektura obu powołanych przepisów”. W pierwszej części tej analizy Sąd 
odwoławczy podkreślił, że dla ustalenia, czy doszło do popełnienia występ-
ku z art. 244 k.k., istotne są okoliczności zaistniałe w chwili popełnienia za-
rzucanego czynu, zatem zachowanie osoby łamiącej zakaz nałożony na 
nią prawomocnym wyrokiem i mającej świadomość takiego stanu rzeczy, 
wyczerpuje znamiona przestępstwa z art. 244 k.k., niezależnie od tego czy 
doszło – w chwili orzekania – do zatarcia tego skazania, którego elemen-
tem było orzeczenie o środku karnym. Jak to ujął Sąd odwoławczy, z „ra-
cjonalnego punktu widzenia brak jest podstaw do przyjęcia, aby zatarcie 
skazania, gdzie znajdował się ów zakaz, mogło spowodować depenalizację 
czynu”. Co należy wyraźnie skonstatować, Sąd odwoławczy nie przedstawił 
żadnych argumentów, które miałyby dowodzić zasadności stanowiska Są-
du pierwszej instancji. 
W dalszej części uzasadnienia Sąd odwoławczy skupił swe rozważa-
nia na instytucji zatarcia skazania, i przedstawiając cel jej wprowadzenia 
oraz funkcję jaką pełni ona w prawie karnym, zaznaczył powtórnie, że in-
stytucja ta nie ma wpływu na treść art. 244 k.k. Rozważał jednak kwestię o 
charakterze procesowym, a mianowicie to, czy wyrok w sprawie, w której 

 
5
doszło do zatarcia skazania, może być środkiem dowodowym, skoro prze-
pis nakazuje traktować skazanie za niebyłe. Stawiając wprost pytanie o 
możliwość posługiwania się dowodem w postaci takiego wyroku, Sąd od-
woławczy sformułował w uzasadnieniu postanowienia kolejne pytanie, na 
wypadek odpowiedzi negatywnej co do posłużenia się wyrokiem jako do-
wodem, czy dla ustalenia tej okoliczności można przeprowadzać inne do-
wody np. zeznania funkcjonariuszy policji. Na zakończenie swego wywodu 
Sąd Okręgowy podkreślił, że odpowiedź na przedstawione pytania będzie 
miała istotne znaczenie przy ocenie trafności zaskarżonego postanowienia, 
albowiem jeśliby się miało okazać, iż nie ma podstaw do czynienia ustaleń 
faktycznych w oparciu o wyrok, który został wydany w sprawie, gdzie do-
szło do zatarcia skazania, to wówczas umorzenie postępowania, jak to uję-
to, „wydaje się być prawidłowym rozstrzygnięciem”. 
Prokurator Prokuratury Krajowej w swym pisemnym stanowisku 
wniósł o odmowę podjęcia uchwały, stwierdzając, że nie zachodzą warunki 
do udzielenia odpowiedzi na pytanie prawne. Wskazał bowiem, odwołując 
się do treści postanowienia Sądu Okręgowego, że po pierwsze, tenże sąd 
nie ma wątpliwości co do tego, iż na gruncie prawa karnego dla bytu prze-
stępstwa z art. 244 k.k. nie ma znaczenia fakt zatarcia skazania, którym 
orzeczono środek karny, a do którego to środka karnego nie zastosował 
się sprawca czynu z art. 244 k.k., po drugie, że zadający pytanie sąd nie 
wskazał, który przepis wymaga zasadniczej wykładni ustawy jako wadliwie 
lub niejasno sformułowany, co skutkowałoby rozbieżnościami interpretacyj-
nymi w praktyce sądowej, a po trzecie, iż rolą Sądu Najwyższego nie jest 
rozstrzyganie konkretnych „kazusów”. Rozważając kwestię znamion prze-
stępstwa z art. 244 k.k. wskazał nadto na regulacje zawarte w przepisach 
art. 1 § 1 k.k. i art. 6 § 1 k.k., a następnie podkreślił, że również przepis art. 
4 k.k. nie może stanowić podstawy do depenalizacji tego czynu, a to dlate-
go, iż nie nastąpiła zmiana normatywna w tym zakresie. W kwestii zatarcia 

 
6
skazania, po omówieniu charakteru tej instytucji, prokurator podniósł, że 
polskiej procedurze karnej nie jest znany zakaz dowodowy tego rodzaju, 
aby uniemożliwiał wykorzystanie prawomocnego wyroku dla ustalenia oko-
liczności objętej znamieniem przestępstwa z art. 244 k.k. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Rację ma Prokurator Prokuratury Krajowej, że w niniejszej sprawie 
brak jest podstaw do podjęcia uchwały w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Treść py-
tania prawnego wskazuje, że zawarte w nim zagadnienie prawne dotyczy 
dwóch kwestii: procesowej – dotyczącej możliwości wykorzystania w pro-
cesie przeciwko sprawcy czynu z art. 244 k.k., jako dowodu, prawomocne-
go wyroku zawierającego orzeczenie o nałożeniu środka karnego w postaci 
zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, w sytuacji gdy skazanie to 
uległo zatarciu, oraz materialnej - która odnosi się do relacji między przepi-
sem art. 106 k.k. a przepisem art. 244 k.k. Tymczasem, już analiza przed-
stawionej powyżej argumentacji zawartej w uzasadnieniu postanowienia 
Sądu Okręgowego wskazuje bezspornie, że ten Sąd nie miał jakichkolwiek 
wątpliwości co do tego, iż skutkiem zatarcia tego skazania, którego częścią 
było orzeczenie środka karnego w postaci zakazu prowadzenia pojazdów 
mechanicznych, nie może być zdekompletowanie zespołu znamion prze-
stępstwa z art. 244 k.k., w sytuacji gdy czyn ten został popełniony w czasie 
obowiązywania zakazu. Zauważyć należy, że Sąd odwoławczy nie wskazał 
w sposób wyraźny, który to przepis prawa jest rozbieżnie interpretowany w 
praktyce sądowej, jak też nie podjął próby wykazania, aby to wadliwa re-
dakcja określonego przepisu lub niejasne jego sformułowanie, umożliwiało 
przeciwstawne interpretacje, co jest przecież jednym z warunków skutecz-
nego wystąpienia z wnioskiem o podjęcie uchwały na podstawie art. 441 § 
1 k.p.k. Tryb określony w tym przepisie nie służy temu, aby zasięgać „po-
rady prawnej” Sądu Najwyższego w celu potwierdzenia prawidłowości ro-
zumowania i argumentacji Sądu odwoławczego, który nie ma żadnych wąt-

 
7
pliwości co do interpretacji określonego przepisu ustawy (por. uzasadnienia 
postanowień SN: z dnia 17 października 1996 r., I KZP 24/96, OSNKW 
1997, z. 1-2, poz. 7; z dnia 23 lutego 1999 r., WZP 1/99, OSNKW 1999, z. 
5-6, poz. 33). Co istotne, wypowiedziany przez Sąd odwoławczy pogląd co 
do braku możliwości wpływu zatarcia skazania, którego częścią było orze-
czenie tytułem środka karnego określonego zakazu, na odpowiedzialność 
karną z art. 244 k.k. sprawcy czynu, który w dacie jego popełnienia nie sto-
sował się do orzeczonego zakazu, wystarczał do rozstrzygnięcia wniesio-
nego przez prokuratora zażalenia. Pomimo bowiem wadliwego nazwania 
zarzutu, uchybienie zawarte w zażaleniu dotyczyło błędnego poglądu 
prawnego wyrażonego przez Sąd pierwszej instancji, a polegającego na 
przyjęciu, że dla bytu przestępstwa z art. 244 k.k., jak to ujęto, „prawomoc-
ny wyrok, na mocy którego orzeczono zakaz, musi być wiążący również w 
dacie orzekania”. Druga część pytania prawnego, dotycząca kwestii dowo-
dowej, nie stanowiła zaś dla Sądu pierwszej instancji podstawy do wydania 
zaskarżonego postanowienia, co oznacza, że postawione pytanie nie ma 
żadnego związku z zaskarżonym rozstrzygnięciem. 
Pomimo braku warunków do podjęcia uchwały, wypada odnieść się 
do najistotniejszych kwestii, albowiem uzasadnienie postanowienia dowo-
dzi, że wyrażane w nim poglądy nie mają oparcia w argumentacji prawnej, 
zaś orzeczenie Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie wskazuje na 
niezrozumienie istoty instytucji zatarcia skazania, co może skutkować wa-
dliwą praktyką w tym zakresie (zob. uzasadnienie postanowienia SN z dnia 
23 czerwca 2009 r., II KK 21/09, niepubl.). 
Wypada zatem przypomnieć, na co zwrócił uwagę w swym pisemnym 
stanowisku prokurator, że oskarżony w dacie opisanego aktem oskarżenia 
czynu (tj. w dniu 8 października 2007 r.) nie zastosował się do orzeczonego 
– i obowiązującego wówczas – przez Sąd Rejonowy w W., wyrokiem w 
sprawie (...), zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, co zgodnie z 

 
8
treścią art. 1 § 1 k.k. i art. 6 § 1 k.k., a przede wszystkim art. 42 ust. 1 Kon-
stytucji RP, stanowiło o wyczerpaniu znamion przedmiotowych przestęp-
stwa z art. 244 k.k. Ustalenia tego nie kwestionował Sąd pierwszej instan-
cji. Umorzenie postępowania karnego w oparciu o przepis art. 17 § 1 pkt 2 
k.p.k. i stwierdzenie, że dla bytu przestępstwa z art. 244 k.k. istotne jest 
również to, by w dacie orzekania istniał cyt.: „wiążący prawomocny wyrok”, 
zdaje się natomiast wskazywać, iż tenże sąd przyjął, że skutkiem zatarcia 
skazania w sprawie (...) było wyeliminowanie z zespołu znamion tego prze-
stępstwa znamienia ujętego jako: „orzeczonego przez sąd zakazu (...) pro-
wadzenia pojazdów”, a więc znamienia wynikającego z faktu uprzedniego 
skazania. Niejasność i ogólnikowość wywodu zaprezentowanego przez 
Sąd Rejonowy, zwłaszcza zaś teza o konieczności istnienia w dacie orze-
kania wiążącego wyroku, którym orzeczono środek karny zakazu prowa-
dzenia pojazdów, skutkowała tym, że prokurator rozważał stanowisko i ar-
gumentację tego Sądu również przez pryzmat uregulowań zawartych w 
treści art. 4 k.k. Rozważania te doprowadziły go do wyrażenia słusznej 
konstatacji, że typizacja przestępstwa określonego w art. 244 k.k. nie ule-
gła żadnej normatywnej zmianie pomiędzy czasem popełnienia przestęp-
stwa i czasem orzekania, co z kolei nie może stanowić podstawy do powo-
łania się na przepis art. 4 § 1 k.k., jako ten, który miałby stanowić potwier-
dzenie stanowiska Sądu Rejonowego. Ujęta w treści przepisu art. 4 § 1 k.k. 
zmiana ustawy jest bowiem jednolicie interpretowana przez doktrynę oraz 
piśmiennictwo prawnicze (por. np. K. Buchała red.: Komentarz do kodeksu 
karnego. Część ogólna, Warszawa 1994, s. 24; A. Zoll red.: Kodeks karny. 
Część ogólna, t. I, 2004, s. 97 – 99; A. Wąsek: Kodeks karny. Komentarz, t. 
I, 1999, s. 57; M. Filar red.: Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2008, s. 
23; W. Wróbel: Zmiana normatywna i zasady intertemporalne w prawie 
karnym, Kraków 2003, s. 508 – 510; B. Nita: Glosa do wyroku Sądu Apela-
cyjnego w Krakowie, Pal. 2000, z. 9-10, s. 195 – 196), jak i przez orzecz-

 
9
nictwo Sądu Najwyższego (por. np. uchwała z dnia 25 listopada 1971 r., VI 
KZP 42/71, OSNKW 1972, z. 2, poz. 30; uchwała z dnia 18 kwietnia 1973 
r., VI KZP 5/73, OSNKW 1973, z. 7-8, poz. 87; uchwała z dnia 15 lutego 
1984 r., VI KZP 44/83, OSNKW 1984, z. 7-8, poz. 69; uchwała z dnia 21 
listopada 1986 r., VI KZP 23/86, OSNKW 1987, z. 3-4, poz. 23; wyrok z 
dnia 4 lipca 2001 r., V KKN 346/99, Prok. i Pr. 2001, z. 12, poz. 1; posta-
nowienie z dnia 3 grudnia 2001 r., V KKN 67/01, OSNKW 2002, z. 5-6, 
poz. 36), i oznacza zmianę obowiązującego w danym czasie stanu praw-
nego (regulacji prawnych), od którego (których) zależy karalność określo-
nego czynu przestępnego, czyli zarówno zmianę przepisów ustawy, jak i 
innych aktów prawnych wydanych przez właściwy organ na podstawie i w 
granicach upoważnienia ustawowego. Pomiędzy datą czynu a datą orze-
kania, nie doszło do żadnych zmian regulacji prawnych, tak w zakresie 
kształtu znamion przestępstwa stypizowanego w art. 244 k.k., reguł odpo-
wiedzialności za to przestępstwo, jak też nie doszło do uchylenia karalności 
za przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. (czy też innych przestępstw, za które 
orzeka się środki karne), czy też zmian – rozumianych jako eliminacja – w 
katalogu środków karnych, co wyłącza prowadzenie wszelkich rozważań w 
aspekcie możliwości zastosowania art. 4 k.k. (por. W. Wróbel, op. cit., s. 
351 – 354). Wracając więc do stanowiska Sądu Rejonowego, stwierdzić 
należy, że na gruncie normatywnego kształtu przestępstwa z art. 244 k.k., 
nie sposób przyjąć, aby znamię określające przedmiot przestępstwa, tj. 
orzeczenie sądu zawierające określony środek karny, odnosić także do 
czasu orzekania, a nie tylko do daty czynu, zgodnie z ogólną, także konsty-
tucyjną zasadą odpowiedzialności karnej, wyrażoną w art. 42 ust. 1 Konsty-
tucji RP oraz w art. 1 § 1 k.k. (nullum crimen sine lege poenali anteriori). 
Takim oparciem, co słusznie dostrzegł Sąd odwoławczy, choć nie po-
kusił się o przeprowadzenie stosownego wywodu, nie może być również 
instytucja zatarcia skazania, określona w treści art. 106 k.k. Instytucja ta 

 
10 
eksponuje pierwiastek humanitarny, albowiem to właśnie względy humani-
tarne nakazują, by nie wypominać skazanemu w nieskończoność popeł-
nienia przestępstwa i by piętno skazania i ukarania nie obciążało go przez 
całe życie (S. Śliwiński: Polskie prawo karne materialne. Część ogólna, 
Warszawa 1946, s. 562; E. Bieńkowska w: G. Rejman red.:, Kodeks karny. 
Część ogólna. Komentarz, Warszawa 1999, s. 1320; N. Kłączyńska w: J. 
Giezek red.: Kodeks karny. Część ogólna, Komentarz, Warszawa 2007, s. 
668; R. Krajewski: Zatarcie skazania w prawie karnym, PiP 2007, z. 11, s. 
102 i nast.; M. Błaszczyk: Instytucja zatarcia skazania w polskim prawie 
karnym, Studia Iuridica XLVI/2006, s. 10, 13). Ma ona na celu ułatwienie 
integracji społecznej skazanego, a wyrazem funkcji tej instytucji jest trakto-
wanie skazania za niebyłe i usunięcie wpisu z rejestru skazanych. W dok-
trynie prawa karnego podkreśla się, że zatarcie skazania wprowadza swoi-
stą fikcję niekaralności, co oznacza, iż dana osoba jest uważana w świetle 
prawa za osobę niekaraną, a usunięcie konsekwencji prawnych skazania 
ma ułatwić skazanemu powrót do normalnego życia (por. W. Świda: Prawo 
karne, Warszawa 1982, s. 380; A. Marek: Kodeks karny. Komentarz, 2004, 
s. 320; G. Bogdan w: A. Zoll red.: Kodeks karny, op. cit., s. 1327; A. Wąsek 
w: Kodeks karny. Komentarz. t. II, 1999, s. 325; L. Gardocki: Prawo karne, 
Warszawa 2002, s. 201). Wskazuje się również, że z chwilą zatarcia ska-
zania – z prawnego punktu widzenia – skazanie, jako zdarzenie, nie miało 
w ogóle miejsca (S. Zimoch: Istota i znaczenie instytucji zatarcia skazania, 
Warszawa 1979, s. 4; E. Bieńkowska w: G. Rejman red.: Kodeks karny..., 
op. cit., s. 1320; L. Wilk w: O. Górniok red.: Kodeks karny. Komentarz, 
Warszawa 2006, s. 393; N. Kłączyńska w: J. Giezek red.: Kodeks karny..., 
op. cit., s. 669; R. Krajewski, op. cit., s. 104; M. Błaszczyk, op. cit., s. 9; wy-
rok SN z dnia 15 grudnia 1987 r., VI KZP 39/87, OSNKW 1988, z. 3-4, poz. 
19), a zatem, iż nie doszło również do popełnienia przestępstwa (por. wy-
rok SN z dnia 18 czerwca 2009 r., IV KK 164/09 niepubl.). Nie wypowiada-

 
11 
no wszakże poglądu, aby zatarcie skazania dawało podstawę do twierdze-
nia, iż skazanie to nie wywołało w porządku prawnym żadnych skutków 
prawnych, a więc, ujmując rzecz z innej strony, by zatarcie skazania ozna-
czało anulowanie treści wyroku, tj. wyeliminowanie z mocą wsteczną (ex 
tunc) z porządku prawnego, jako w ogóle niewydanego i nieistniejącego, 
prawomocnego skazania oraz jego skutków, a więc np. by oznaczało przy-
wrócenie urzędu, orderu lub odznaczeń (por. B. Stefańska: Skutki zatarcia 
skazania, Prok. i Pr. 2007, z. 10, s. 55 – 57 i cyt. tam piśmiennictwo). Na 
niemożność przypisywania zatarciu skazania takich właśnie konsekwencji 
zwrócił uwagę S. Śliwiński, podkreślając, że przywilej ten działa na przy-
szłość i pozwala traktować skazanego tak, jak gdyby nigdy nie był karany, 
ale nie należy wysnuwać wniosku, iż skazanie jest niebyłe z mocą wstecz-
ną (S. Śliwiński, op. cit., s. 561). Także w doktrynie i piśmiennictwie wska-
zuje się, że prawomocne skazanie powoduje pojawienie się określonych 
skutków skazania (utrata lub ograniczenie pewnych praw), a zatarcie ska-
zania skutki te jedynie likwiduje (zaciera), co oznacza, że są one od tej 
chwili unicestwione, tj. przestają działać wobec skazanego, a więc jest on 
zwolniony od ich ponoszenia (J. Waszczyński: Prawne skutki skazania, PiP 
1969, z. 11, s. 809 – 810; J. Bafia, K. Mioduski, S. Siewierski: Kodeks kar-
ny. Komentarz, t. I, 1987, s. 348; B. Stefańska, op. cit., s. 54). Konstrukcja 
językowa przepisu art. 106 k.k. wyraźnie daje podstawy do takiego wnio-
skowania. Skazanie jest bowiem uważane za niebyłe, a więc „takie które 
się nie zdarzyło, nie istniało” (W. Doroszewski red.: Słownik języka polskie-
go, t. V, Warszawa 1963, s. 20; M. Szymczak red.: Słownik języka polskie-
go, t. II, Warszawa 1979, s. 323; E. Sobol red.: Mały słownik języka pol-
skiego, Warszawa 1997, s. 492), ale dopiero z chwilą jego zatarcia. Zatem 
dopiero od tego momentu (ściślej, z określonym dniem) funkcjonuje prawna 
fikcja, że skazanie to nie istniało, i od tego momentu nie może wywoływać 
dla tej osoby żadnych negatywnych skutków prawnych; a contrario, wcze-

 
12 
śniej skazanie to istniało i wywoływało wobec skazanego określone, wyni-
kające z treści wyroku, skutki prawne, np. konieczność odbycia kary po-
zbawienia wolności, uiszczenie grzywny, czy też poddanie się rygorom 
środków karnych. W przepisie art. 106 k.k., po średniku, umieszczono zda-
nie, które wskazuje na konieczność usunięcia wpisu z rejestru skazanych, 
co – mając na uwadze charakter tej czynności (techniczna o charakterze 
deklaratoryjnym – por. B. Stefańska, op. cit., s. 54) – oznacza, że bezpo-
średnim skutkiem jest li tylko przywrócenie stanu niekaralności i zdjęcie ze 
sprawcy odium przestępcy (J. Warylewski: Prawo karne. Część ogólna, 
Warszawa 2004, s. 433); informacja z rejestru nie stanowi przy tym wy-
łącznego i niepodważalnego dowodu skazania lub niekaralności (uchwała 
SN z dnia 20 czerwca 1980 r., I PZP 13/80, OSNCP 1981, z. 1, poz. 2 i 
glosa do tej uchwały A. Świątkowskiego i A. Zolla, Pal. 1982, z. 6-7). Z tre-
ści tego przepisu nie sposób wyinterpretować normy prawnej, która pozwa-
lałaby na stwierdzenie, że przywrócenie stanu niekaralności jest efektem 
„uchylenia” skazania i wywołanych nim skutków, a więc przywrócenia – w 
odniesieniu do skazanego – stanu sprzed skazania. Do takiego stanu pro-
wadziłoby niewątpliwie uchylenie takiego skazania w trybie kasacji (art. 529 
k.p.k.) lub wznowienia postępowania (art. 545 § 1 k.p.k. w zw. z art. 529 
k.p.k.) i umorzenie postępowania lub uniewinnienie skazanego, przy braku 
podstaw do stosowania środków zabezpieczających (art. 99 k.k.). Wów-
czas nastąpiłoby anulowanie konsekwencji wynikających ze skazania, a 
więc uchylenie ex tunc orzeczonej kary i środków karnych oraz przywróce-
nie stanu prawnego sprzed skazania. 
Oczywiście, przywrócenie skazanemu statusu niekaranego wywołuje 
dalsze skutki. Nie można – od chwili gdy zatarcie skazania nastąpiło – wo-
bec takiej osoby wyciągać konsekwencji prawnych i stosować ograniczeń, 
które prawo łączy z faktem uprzedniego skazania (A. Wąsek, op. cit., s. 
325; L. Gardocki, op. cit., s. 201; A. Zoll w: K. Buchała red.: Komentarz do 

 
13 
kodeksu karnego..., op. cit., s. 488 – 489; A. Marek: Kodeks karny..., op. 
cit., s. 320; E. Bieńkowska w: G. Rejman red.: Kodeks karny..., op. cit., s. 
1323; M. Błaszczyk, op. cit., s. 30). Nie można zatem w innym prowadzo-
nym procesie powoływać się na poprzednią karalność, jako okoliczność 
obciążającą, a co się z tym wiąże, w tym celu skazanie to ujawnić (wyroki 
SN: z dnia 27 marca 1970 r., III KR 25/70, OSNKW 1970, z. 10, poz. 121; z 
dnia 23 grudnia 1976 r., IV KRN 69/75, OSP 1978, z. 2, poz. 31; z dnia 7 
listopada 1985 r., I KR 293/85, OSNPG 1986, z. 10, poz. 126), albo też 
przyjmować działania w warunkach powrotności do przestępstwa (uchwała 
SN z dnia 15 grudnia 1987 r., VI KZP 39/87, OSNKW 1988, z. 3-4, poz. 
19). 
Podkreślić należy, bo w tym – jak się wydaje – tkwi błąd w rozumo-
waniu Sądu pierwszej instancji, że negatywne konsekwencje prawne nie 
mogą być wyciągane z samego tylko faktu uprzedniego skazania, ale nie 
jest to równoznaczne z niemożnością wyciągnięcia skutków prawnych wo-
bec skazanego z zachowania stanowiącego czyn przestępczy, zrealizowa-
nego wówczas, kiedy skazanie, obecnie zatarte, konsekwencje w porządku 
prawnym wywoływało. 
Powtórzyć zatem trzeba, że zatarcie skazania nie oznacza, że skutki 
prawne wywołane skazaniem nie zaistniały w porządku prawnym (por. np. 
M. Błaszczyk, op. cit., s. 28 – 30; odmiennie H. Popławski: Podstawy prawa 
karnego, Gdańsk 1980, s. 222). Co więcej, w pewnej sytuacji skutki te – 
także w sferze prawnej – nie ustają pomimo zatarcia skazania. Przecież 
środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody (art. 39 pkt 5 k.k.) 
może być realizowany w trybie egzekucji cywilnoprawnej, po otrzymaniu od 
sądu na podstawie art. 196 § 1 k.k.w. tytułu egzekucyjnego (art. 107 § 6 
k.k. w zw. z art. 76 § 2 k.k. – por. R. Krajewski, op. cit., s. 109 – 110). Skut-
ki skazania, pomimo zatarcia, istnieją także w innych sferach. W orzecznic-
twie wskazuje się, że pomimo zatarcia skazania fakt uprzedniego skazania 

 
14 
nie jest obojętny w sferze stosunków społecznych, a zwłaszcza dokonywa-
nia ocen etyczno-moralnych i dotychczasowego postępowania danej osoby 
(por.: uchwała SN z dnia 27 listopada 1984 r., III AZP 6/84, OSNC 1985, z. 
8, poz. 105; wyrok WSA w Warszawie z dnia 20 lipca 2007 r., VI SA/Wa 
820/07, LEX nr 372103). 
Jednym ze skutków wykonania prawomocnego wyroku może być ob-
owiązywanie zakazu określonego działania, czy też nakazu powstrzymania 
się od określonych zachowań, nałożonego tytułem środka karnego, a któ-
rego nieprzestrzeganie przez skazanego stanowi przestępstwo z art. 244 
k.k. Pomimo takiego normatywnego „sprzężenia” oba te przestępstwa mają 
samodzielny byt, z reguły inny przedmiot ochrony, i podlegają odrębnemu 
wykonaniu (R. Stefański: Kilka uwag związanych z przestępstwem niesto-
sowania się do niektórych kar dodatkowych, WPP 1994, z. 3-4, s. 30), co 
oznacza, że zatarcie pierwszego skazania (tego, którym orzeczono środek 
karny) nie może wpływać na kształt znamion przestępstwa z art. 244 k.k. 
Zatem, w sytuacji gdy prawomocnym wyrokiem orzeczono wobec 
sprawcy przestępstwa jeden ze środków karnych wymienionych w treści 
art. 244 k.k., i w czasie stosowania tego środka sprawca ten do niego się 
nie stosuje, fakt, że w dacie orzekania za przestępstwo z art. 244 k.k. na-
stąpiło zatarcie skazania, którym środek karny nałożono, nie oznacza iż 
zespół znamion przestępstwa z art. 244 k.k. został zdekompletowany. 
Przepisy Kodeksu karnego nie stwarzają bowiem żadnej podstawy norma-
tywnej, aby będąca treścią instytucji zatarcia skazania, fikcja prawna nieka-
ralności znosiła (eliminowała) te ustawowe znamiona innych czynów za-
bronionych (art. 148 § 3 k.k., art. 244 k.k.), które wynikają z poprzedniej 
karalności, w sytuacji, gdy czyny te zostały popełnione przed zatarciem te-
go skazania i w czasie obowiązywania określonego zakazu (tak jak w przy-
padku art. 244 k.k.). Za takim poglądem wypowiedział się Sąd Najwyższy w 
uzasadnieniu postanowienia z dnia 23 czerwca 2009 r. (II KK 21/09), choć 

 
15 
treść podniesionego w kasacji zarzutu uniemożliwiła temu Sądowi przed-
stawienie stosownej argumentacji. Sumując powyższe, zatarcie skazania 
oznaczać będzie tylko tyle, że sprawca przestępstwa z art. 244 k.k. (czy też 
z art. 148 § 3 k.k.) będzie miał w dacie orzekania za to przestępstwo status 
osoby niekaranej. Przyjęcie odmiennego rozumienia skutków zatarcia ska-
zania – tak jak to ujął Sąd pierwszej instancji – nie tylko, że nie ma oparcia 
w konstrukcji normatywnej wyznaczonej treścią art. 106 k.k., ale oznacza-
łoby ewidentną kolizję z interesem publicznym i funkcją ochronną prawa 
karnego, w układzie, w którym ustawodawca, od Kodeksu karnego z 1969 
r., zdecydował się na penalizowanie zachowania polegającego na niesto-
sowaniu się do orzeczenia sądu, tak aby ochronić efektywność wymiaru 
sprawiedliwości (M. Błaszczyk, op. cit., s. 33 – 34; W. Banasik, B. Sygit: 
Przestępstwo niestosowania się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmo-
wania określonego stanowiska, Problemy Praworządności 1975, z. 7-8, s. 
44 – 45; S. Kaźmierczyk: Dynamiczne ujęcie normy prawnej, Wrocław 
1978, s. 37 – 38). Oczywiste jest i to, że taka interpretacja przepisu art. 106 
k.k. wykraczałaby poza funkcję i cel tej normy, albowiem poza fikcją nieka-
ralności za poprzednio popełnione przestępstwo, premiowałaby bezkarno-
ścią tego sprawcę za niedostosowanie się do orzeczonego środka karnego 
(art. 244 k.k.), w sytuacji gdy będzie celowo opóźniał postępowanie karne. 
Odnosząc się zaś do kwestii procesowej ujętej w pytaniu prawnym, i 
pomijając już to, na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy we wstępnej części 
uzasadnienia, a więc na brak zakotwiczenia tego fragmentu pytania w oko-
licznościach sprawy, należy wytknąć, że Sąd odwoławczy nie próbował 
nawet dokonać analizy obowiązujących uregulowań Kodeksu postępowa-
nia karnego. Tymczasem trzeba pamiętać, że proces karny, wszystkie jego 
elementy, służą realizacji przepisów prawa karnego materialnego, co sta-
nowi także ważną dyrektywę interpretacyjną (A. Murzynowski: Istota i za-
sady procesu karnego, Warszawa 1994, s. 58 – 59, 67; R. Kmiecik, E. 

 
16 
Skrętowicz: Proces karny. Część ogólna, Kraków – Lublin 1996, s. 20). 
Skoro celem procesu karnego jest ustalenie prawdy materialnej i orzecze-
nie o odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa, co polega przecież 
na konkretyzacji normy prawnej (A. Murzynowski, op. cit., s. 36; A. Gaber-
le: Dowody w sądowym procesie karnym, Kraków 2007, s. 21), to postę-
powanie dowodowe powinno być ukierunkowane na wyjaśnienie wszyst-
kich istotnych okoliczności, a więc przede wszystkim, na ustalenie, czy 
oskarżony wyczerpał swym zachowaniem znamiona czynu zabronionego. 
Z uzasadnienia postanowienia Sądu odwoławczego wynika, że tenże sąd 
ma wątpliwości, czy można posłużyć się, w dowodzeniu znamienia nieza-
stosowania się do orzeczonego środka karnego, prawomocnym wyrokiem 
w sytuacji, gdy skazanie tym wyrokiem uległo zatarciu. Zakazu dowodowe-
go upatruje więc nie w tym, iż w ogóle nie można udowadniać określonego 
faktu (ujętego w tezę dowodową), tj. okoliczności orzeczenia prawomoc-
nym wyrokiem środka karnego określonego rodzaju oraz czasu jego obo-
wiązywania (kwestia biegu środka karnego – por. art. 43 § 2 k.k.), ale w 
dopuszczalności posłużenia się w tym celu – jako środkiem dowodowym – 
prawomocnym wyrokiem i innymi stosownymi dokumentami z akt sprawy, 
dotyczącymi obowiązywania środka karnego. Tymczasem, na co słusznie 
zwraca uwagę w pisemnym wniosku prokurator, zakaz dowodowy, także w 
takiej postaci, musiałby wynikać z określonego przepisu prawa procesowe-
go (por. np. K. Marszał: Proces karny, Katowice 1997, s. 180; J. Grajewski 
red.: Prawo karne procesowe. Część ogólna, Warszawa 2009, s. 373; T. 
Grzegorczyk, J. Tylman: Polskie postępowanie karne, Warszawa 2005, s. 
428), a takowego przepisu w obecnej regulacji procesowej nie sposób zna-
leźć. W doktrynie prawa karnego procesowego również nie wskazuje się na 
istnienie takiego zakazu (por. np. A. Gaberle, op. cit., s. 273 – 275; T. 
Grzegorczyk, J. Tylman, op. cit., s. 429 – 442; Z. Kwiatkowski: Zakazy do-
wodowe w procesie karnym, Kraków 2005, s. 417 i nast.; K. Marszał, op. 

 
17 
cit., s. 180 – 192). W tej sytuacji wątpliwości Sądu odwoławczego są zu-
pełnie nieuzasadnione, choć mając na uwadze ratio legis zatarcia skaza-
nia, należałoby przyjąć, że w postępowaniu dowodowym powinny być wy-
korzystane jedynie te dowody, które są niezbędne dla wykazania realizacji 
znamion przestępstwa z art. 244 k.k. 
Na zakończenie zauważyć należy, co jest celowe w kontekście uwagi 
zawartej powyżej, że w doktrynie nie ma nawet zgodności co do tego, czy 
ujawnienie karalności, która uległa zatarciu lub podanie do wiadomości fak-
tu zatarcia skazania, w sytuacji gdy ujawnienie to następuje bez związku z 
koniecznością wykazania znamion czynu przestępnego, wyczerpuje zna-
miona pomówienia z art. 212 § 1 lub 2 k.k. i czy dopuszczalne jest wów-
czas przeprowadzenie dowodu prawdy (por. B. Stefańska, op. cit., s. 62 – 
64; M. Błaszczyk, op. cit., s. 29 – 30). 
Z tych wszystkich powodów Sąd Najwyższy orzekł jak w postanowie-
niu.