I KZP 24/07

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  20  WRZEŚNIA  2007  R. 
I  KZP  24/07 
 
 
W postępowaniu uproszczonym nie stosuje się przepisu art. 377 § 3 
k.p.k. w sytuacji, gdy oskarżony nie stawił się bez usprawiedliwienia na 
rozprawę, o terminie której został osobiście zawiadomiony, a zaistniały po-
zostałe przesłanki warunkujące wydanie wyroku zaocznego w trybie art. 
479 § 1 k.p.k. 
 
Przewodniczący: sędzia SN W. Kozielewicz.  
Sędziowie SN: R. Malarski (sprawozdawca), R. Sądej.  
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Marka M., po rozpoznaniu, przekazanego 
na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w T., postanowieniem 
z dnia 4 kwietnia 2007 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni-
czej wykładni ustawy: 
 
„Jaka jest wzajemna relacja przepisów art. 377 § 3 k.p.k. (w zw. z § 6 tego 
artykułu) i art. 479 § 1 k.p.k. w sytuacji, gdy oskarżony, w postępowaniu 
uproszczonym, będąc zawiadomiony o rozprawie osobiście, nie stawi się 
na nią?” 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 
 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Przedstawione na wstępie zagadnienie prawne sformułowane zostało 
na tle następującej sytuacji procesowej. 
W akcie oskarżenia, zarzucającym Sławomirowi S. i Markowi M. po-
pełnienie przestępstw określonych w art. 284 § 1 k.k., zaznaczono, że 
sprawa podlega rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym. Pierwszy 
termin rozprawy głównej miał miejsce w dniu 30 grudnia 2005 r., na którą 
stawili się oskarżeni. Nie doszło wówczas do otwarcia przewodu sądowego 
i Sąd Rejonowy w T., po dopuszczeniu dowodu z opinii biegłych lekarzy 
psychiatrów w celu zbadania stanu zdrowia psychicznego Sławomira S., 
odroczył rozprawę. Na kolejną rozprawę w dniu 3 kwietnia 2006 r. zjawił się 
tylko Marek M. i Sąd po raz wtóry, tym razem z powodu niedoręczenia dru-
giemu oskarżonemu wezwania, odroczył rozprawę na dzień 10 maja 2006 
r., uznając obecnego oskarżonego za powiadomionego. Na rozprawę w 
dniu 10 maja 2006 r. przybył tylko Sławomir S., natomiast Marek M. nie 
stawił się, nie usprawiedliwiając swojej nieobecności. Na podstawie art. 
479 § 1 k.p.k. postanowiono prowadzić postępowanie bez udziału Marka 
M., otwarto przewód sądowy, w ramach którego m.in. odczytano w myśl 
art. 479 § 2 k.p.k. wcześniejsze wyjaśnienia nieobecnego oskarżonego, a 
następnie odroczono wydanie wyroku na dwa dni. Ogłoszenie wyroku, któ-
ry w stosunku do Marka M. miał charakter zaoczny, nastąpiło w dniu 12 
maja 2006 r. Oskarżony wniósł sprzeciw, w którym oświadczył, że w razie 
jego nieuwzględnienia żąda sporządzenia uzasadnienia wyroku. 
Upoważniony sędzia Sądu pierwszej instancji, zarządzeniem z dnia 
14 listopada 2006 r., z jednej strony, na podstawie art. 422 § 3 k.p.k., od-
mówił przyjęcia wniosku o sporządzenie uzasadnienia jako złożonego po 
terminie, a z drugiej, na podstawie art. 482 § 1 k.p.k. w zw. z art. 479 § 1 
k.p.k. a contrario, odmówił przyjęcia sprzeciwu jako niedopuszczalnego z 

 
3 
mocy ustawy. W uzasadnieniu zarządzenia podkreślił, że wyrok w odnie-
sieniu do Marka M. nie miał charakteru zaocznego, gdyż powinna mieć w 
tym wypadku zastosowanie regulacja przewidziana w art. 377 § 3 k.p.k., a 
zatem nie przysługiwał od tego wyroku sprzeciw. Wskazał też, że wniosek 
o sporządzenie uzasadnienia złożony został wprawdzie po upływie termi-
nu, ale ze względu na skierowane do oskarżonego mylne pouczenie istnie-
je możliwość skorzystania z określonej w art. 126 § 1 k.p.k. instytucji przy-
wrócenia terminu. 
Rozpoznając złożone na zarządzenie upoważnionego sędziego zaża-
lenie oskarżonego Marka M., Sąd Okręgowy w T. uznał, że w sprawie wy-
łoniła się wskazana wyżej kwestia prawna wymagająca zasadniczej wy-
kładni ustawy, i wystąpił do Sądu Najwyższego w trybie art. 441 § 1 k.p.k. o 
jej rozstrzygnięcie. 
Prokurator Prokuratury Krajowej zgłosił wniosek o odmowę udzielenia 
odpowiedzi na pytanie prawne postawione przez sąd odwoławczy, podno-
sząc, że z uwagi na treść art. 484 § 2 k.p.k. sprawa nie mogła być rozpo-
znana w trybie uproszczonym i tym samym nie mógł zapaść wyrok zaoczny 
oraz że wątpliwości wyrażone przez sąd ad quem są wynikiem niewłaści-
wego rozumienia wzajemnych relacji art. 377 § 3 k.p.k. i art. 479 § 1 k.p.k. 
w kontekście art. 468 k.p.k. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Stanowisko prokuratora Prokuratury Krajowej okazało się trafne. Po-
mijając kwestię zasadności (lub niezasadności) prokuratorskiej tezy o nie-
możności procedowania przez sąd pierwszej instancji w trybie uproszczo-
nym z powodu przekroczenia 21dniowego terminu, o którym mowa w art. 
484 § 1 i 2 k.p.k., należy dobitnie stwierdzić, że unormowania zawarte w 
art. 377 § 3 k.p.k. i art. 479 § 1 k.p.k. – oczywiście w aspekcie, w jakim 
zredagowane zostało pytanie prawne – są jasne i nie nastręczają trudności 
interpretacyjnych, a zatem nie zachodziła konieczność dokonania przez 

 
4 
najwyższą instancję sądową zasadniczej wykładni w rozumieniu art. 441 § 
1 k.p.k. 
Mimo braku warunków do udzielenia odpowiedzi na przedstawione 
przez instancję odwoławczą zagadnienie prawne, Sąd Najwyższy dostrzegł 
jednak celowość wypowiedzenia się na temat sformułowanego w pytaniu 
prawnym problemu. 
Rozważania wypada rozpocząć od przypomnienia zasady wyrażonej 
w art. 468 k.p.k. Przepis ten, mający istotne znaczenie dla wyjaśnienia 
podniesionego przez Sąd Okręgowy w T. zagadnienia, wskazuje, że po-
stępowanie uproszczone jest trybem szczególnym pierwszego stopnia, 
czyli takim, w którym normuje się pewne kwestie procesowe, odsyłając w 
pozostałym zakresie do postępowania zwyczajnego, zasadniczego. Innymi 
słowy, w sprawach podlegających trybowi uproszczonemu, o którym mo-
żemy w gruncie rzeczy mówić tylko w odniesieniu do postępowania jurys-
dykcyjnego, zastosowanie mają przepisy zawarte w Rozdziale 51 Kodeksu 
postępowania karnego, a jedynie w kwestiach nie unormowanych stosuje 
się przepisy o postępowaniu zwyczajnym. 
Analiza treści art. 377 § 3 k.p.k. (chodzi o tę część, która uprawnia 
sąd do prowadzenia rozprawy w razie nieusprawiedliwionego niestawien-
nictwa oskarżonego, mimo że został o niej osobiście zawiadomiony) i art. 
479 § 1 k.p.k. prowadzi do oczywistego wniosku, że oba przepisy w sposób 
odmienny określają konsekwencje prawne takiego samego zdarzenia pro-
cesowego, to znaczy nieusprawiedliwionej absencji oskarżonego na roz-
prawie głównej w postępowaniu zwyczajnym i w postępowaniu uproszczo-
nym. Art. 377 § 3 k.p.k. umożliwia w takiej sytuacji – o ile zawiadomienie 
dotarło osobiście do oskarżonego, a więc gdy to on podpisał poświadcze-
nie odbioru wezwania (zob. T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karne-
go. Komentarz, Kraków 2005, s. 925) – wydanie wyroku, który – co jasno 
wynika z § 6 tego przepisu – nie jest uważany za zaoczny (zob. M. Urba-

 
5 
niak: Prowadzenie rozprawy pod nieobecność oskarżonego – art. 377 
k.p.k., Prok. i Pr. 2002, nr 3, s. 58); z tego powodu nie jest doręczany z 
urzędu oskarżonemu, a termin do złożenia wniosku o jego uzasadnienie 
biegnie od daty jego ogłoszenia (zob. T. Grzegorczyk: op. cit., s. 928). Art. 
479 § 1 k.p.k. natomiast umożliwia sądowi w postępowaniu uproszczonym 
pod nieobecność oskarżonego – o ile wystąpiły inne przesłanki, w tym m.in. 
doręczono mu wezwanie zgodnie z przepisami zawartymi w Rozdziale 15 
Kodeksu postępowania karnego (art. 128142 k.p.k.), a zatem w sposób 
bezpośredni, pośredni i zastępczy, przy zachowaniu reguły określonej w 
art. 353 § 1 k.p.k. – wydanie wyroku zaocznego (zob.: wyrok SN z dnia 19 
września 2000 r., V KKN 358/00, LEX nr 50993; A. Ziębiński: Wyrok za-
oczny w postępowaniu karnym, Pal. 2005, nr 56, s. 60). 
Sens językowy komentowanych przepisów w zakresie objętym pyta-
niem prawnym sądu odwoławczego jest jasny i stąd przepisy te nie wyma-
gają wykładni o charakterze zasadniczym. Respektując ich znaczenie lite-
ralne, wolno powiedzieć, że przedmiotem regulacji art. 377 § 3 k.p.k. i art. 
479 § 1 k.p.k. są następstwa nieusprawiedliwionej nieobecności oskarżo-
nego na rozprawie głównej. Skoro tak, to – zgodnie z wyraźną dyrektywą 
zawartą w art. 468 k.p.k. – w postępowaniu uproszczonym zastosowanie 
ma norma wyrażona w art. 479 § 1 k.p.k. Jest oczywiste, że możliwość wy-
dania w takiej sytuacji wyroku zaocznego wchodzi w rachubę w wypadku 
doręczenia oskarżonemu wezwania w każdy przewidziany w Rozdziale 15 
sposób, a więc również bezpośredni, kiedy osobiście kwituje odbiór we-
zwania na rozprawę, a także gdy pojawiły się pozostałe warunki (np. nie 
stawił się również właściwie zawiadomiony obrońca). Ujmując w art. 479 § 
1 k.p.k. tak szeroko sposoby doręczania oskarżonemu wezwań, ustawo-
dawca nie wprowadził żadnych zastrzeżeń. Gdyby chciał ów katalog spo-
sobów zawęzić (np. do pośrednich i zastępczych), wyraźnie musiałby to 
stwierdzić. Jeśli tego nie uczynił, to w myśl reguły lege non distinguente, 

 
6 
nec nostrum est distinguere („tam gdzie rozróżnień nie wprowadza sam 
prawodawca, tam nie jest wolno ich wprowadzać interpretatorowi”) uznać 
należy, że brak jest podstaw do takiego rozumienia art. 479 § 1 k.p.k., by 
chodziło w nim tylko o doręczenie pośrednie i zastępcze. Przyjęcie wykład-
ni, według której w postępowaniu uproszczonym możliwość wydania wyro-
ku zaocznego byłaby wykluczona w razie osobistego potwierdzenia przez 
oskarżonego odbioru wezwania na rozprawę, kolidowałoby z zasadą racjo-
nalności ustawodawcy i zakazem wykładni per non est („nie wolno jest in-
terpretować przepisów prawnych tak, by pewne ich fragmenty okazały się 
zbędne”). Chodzi o to, że przy takim rozumieniu znaczenia art. 479 § 1 
k.p.k. należałoby w konsekwencji przyjąć, iż tak szerokie ujęcie w tym 
przepisie sposobów doręczenia wezwań oskarżonemu niewiele znaczy i 
uczynione zostało w gruncie rzeczy bez celu. 
Wyniki wykładni językowej znajdują wsparcie w rezultatach zarówno 
wykładni systemowej (umiejscowienie przepisów w takich, a nie innych 
rozdziałach ustawy karnoprocesowej – argumentum a rubrica), jak i wy-
kładni funkcjonalnej. W tym ostatnim wypadku trzeba odwołać się do ar-
gumentu konsekwencjonalistycznego oraz celu regulacji prawnej (ratio le-
gis). Zdaniem Sądu Najwyższego, rozwiązanie z art. 377 § 3 k.p.k., pozwa-
lające w razie nieusprawiedliwionej absencji osobiście zawiadomionego o 
terminie rozprawy oskarżonego wydać „zwykły” wyrok, stanowi następstwo 
obligatoryjnego – co do zasady – udziału oskarżonego w rozprawie (art. 
374 § 1 k.p.k.). Wyrok zaoczny natomiast, który może zapaść w trybie art. 
479 § 1 k.p.k., stwarza dla oskarżonego dodatkowe zabezpieczenia (cho-
dzi głównie o instytucję sprzeciwu), co wiąże się z brakiem obowiązku 
udziału oskarżonego w rozprawie prowadzonej w trybie uproszczonym, 
mniej sformalizowanym. 
W dotychczasowym piśmiennictwie prawniczym można odnaleźć wy-
powiedzi już to krytykujące dopuszczalność stosowania art. 377 § 3 k.p.k. 

 
7 
w postępowaniu uproszczonym (zob. A. Ważny w: K. Boratyńska, A. Gór-
ski, A. Sakowicz, A. Ważny: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 
Warszawa 2007, s. 998; P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karne-
go. Komentarz, Warszawa 2007, tom III, s. 2425), już to aprobujące taką 
dopuszczalność (zob. P. Piszczek: Postępowanie uproszczone w polskim 
prawie karnym, Olsztyn 2004, s. 246), tyle że poglądy te zostały sformuło-
wane nader lakonicznie, w sposób nieuwzględniający całej złożoności kon-
strukcji owego przepisu. Tymczasem art. 377 § 3 k.p.k., po wejściu w życie 
noweli z dnia 10 stycznia 2003 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 155), obejmuje aż trzy 
sytuacje, w których możliwe jest prowadzenie rozprawy bez udziału oskar-
żonego: a) gdy powiadomiony o niej oświadcza, że nie weźmie w niej 
udziału, b) gdy uniemożliwia doprowadzenie go na rozprawę, c) gdy osobi-
ście zawiadomiony o terminie rozprawy nie stawia się na nią bez usprawie-
dliwienia. Ze względu na dość wąsko zakreślone granice pytania prawnego 
oraz konkretny układ procesowy poza zakresem zainteresowania Sądu 
Najwyższego pozostawało zagadnienie dopuszczalności stosowania w po-
stępowaniu uproszczonym dwóch pierwszych sytuacji z art. 377 § 3 k.p.k. 
oraz trzeciej, gdy wprawdzie miała miejsce nieusprawiedliwiona absencja 
wezwanego osobiście oskarżonego, ale wskutek pojawienia się na rozpra-
wie obrońcy wydanie wyroku zaocznego stało się niemożliwe. 
Podsumowując powyższe rozważania, należy stwierdzić: że nie jest 
dopuszczalne stosowanie w postępowaniu uproszczonym rozwiązania 
przewidzianego w art. 377 § 3 k.p.k. w sytuacji, gdy oskarżony nie stawił 
się bez usprawiedliwienia na rozprawę, o terminie której został osobiście 
zawiadomiony, a zaistniały pozostałe przesłanki warunkujące wydanie wy-
roku zaocznego w trybie art. 479 § 1 k.p.k. 
Dlatego orzeczono jak w dyspozytywnej części postanowienia.