I KZP 23/06

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  28  WRZEŚNIA  2006  R. 
I  KZP  23/06 
 
 
Instytucje zezwolenia na opuszczenie zakładu karnego (art. 141a 
k.k.w.) i przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności (art. 153 k.k.w.) 
nie dotyczą pobytu osoby umieszczonej w odpowiednim zakładzie psychia-
trycznym (art. 94 k.k.). 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki.  
Sędziowie: SN J. Grubba, SA (del. do SN) M. Gierszon  
(sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Janusza B., po rozpoznaniu przedstawio-
nego na podstawie art. 441§1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w B. postano-
wieniem z dnia 14 czerwca 2006 r. zagadnienia prawnego wymagającego 
zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy wobec sprawcy umieszczonego w odpowiednim zakładzie psychia-
trycznym na mocy art. 94 § 1 k.k. można zastosować per analogiam insty-
tucję przerwy w karze pozbawienia wolności udzieloną na podstawie art. 
153 § 2 k.k.w. oraz instytucję zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu 
karnego na podstawie art. 141a § 1 k.k.w.?” 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 
 

 
2 
U  Z A S A D N I E N I E 
 
Zagadnienie prawne przekazane Sądowi Najwyższemu do rozstrzy-
gnięcia w trybie art. 441 § 1 k.p.k. powstało w następującej sytuacji proce-
sowej: 
Sąd Rejonowy w B., postanowieniem z dnia 5 maja 2005 r., umorzył 
na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 31 § 1 k.k. postępowanie 
karne wobec Janusza B. – sprawcy dwóch czynów określonych w art. 226 
§ 1 k.k., a także dwóch innych określonych w art. 238 k.k. w zb. z art. 234 
k.k. oraz w art. 190 § 1 k.k. i z mocy art. 93 k.k. w zw. z art. 94 § 1 k.k. 
orzekł wobec niego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w za-
mkniętym zakładzie psychiatrycznym.  
Zażalenia na to postanowienie wnieśli Janusz B. i jego obrońca. 
Rozpoznał je Sąd Okręgowy w B. w dniu 29 lipca 2005 r. w ten sposób, że 
utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy. Orzeczenie Sądu odwoław-
czego zawiera oczywistą omyłkę pisarską w określeniu organu, który je 
wydał. O jej niewątpliwości należy wnioskować w oparciu o treść protokołu 
posiedzenia z dnia 29 lipca 2005 r., jak też inne czynności procesowe pod-
jęte przez Sąd w związku z rozpoznaniem wspomnianych zażaleń. 
W dniu 24 kwietnia 2006 r. do Sądu Rejonowego w B. wpłynął wnio-
sek obrońcy Janusza B. o udzielenie internowanemu przepustki „na prze-
prowadzenie przez niego niezbędnych prac polowych na gospodarstwie 
rolnym”. Takiej samej treści wniosek, tego samego dnia Janusz B. złożył w 
Sądzie Rejonowym w S., który to przesłano w dniu 25 kwietnia 2006 r. Są-
dowi Rejonowemu w B. W dniu 5 maja 2006 r. Janusz B. wniósł do Sądu 
Rejonowego w B. kolejny wniosek, w którym domagał się „wyrażenia zgody 
na okresowe przebywanie poza szpitalem (...) z uwagi na ślub brata Raj-
munda”.  

 
3 
Wszystkie te wnioski – obok innych, też autorstwa internowanego,  
dotyczących: ustanowienia kuratora i przeniesienia na inny oddział szpital-
ny – skierowano na posiedzenie wyznaczone na dzień 10 maja 2006 r., w 
celu łącznego rozpoznania. Wydanym w tym dniu postanowieniem Sąd Re-
jonowy nie uwzględnił wszystkich wniosków internowanego. Z uzasadnie-
nia  postanowienia wynika, że Sąd uznał, iż przepisy Kodeksu karnego wy-
konawczego nie przewidują możliwości udzielenia osobie internowanej w 
wyniku zastosowanego środka zabezpieczającego przewidzianego w art. 
94 k.k. ani przerwy, ani przepustki. 
Postanowienie to zaskarżyli: obrońca internowanego i sam interno-
wany. 
Obrońca podniósł, że Sąd Rejonowy uchybił przy wydawaniu zaskar-
żonego postanowienia unormowaniom art. 4 i art. 6 k.k.w. oraz art. 30, art. 
41 ust. 4, art. 47 i art. 65 ust. 1 Konstytucji RP, które to przepisy – jego 
zdaniem – pozwalały na uwzględnienie wniosków internowanego. Nadto 
zauważył, że żadne obowiązujące przepisy nie zabraniają zastosowania 
wobec osób internowanych w toku wykonywania orzeczonego środka za-
bezpieczającego zarówno przerwy, jak i przepustki, a równocześnie pod-
niósł, że „z uwagi na stwierdzony przez Sąd Rejonowy brak regulacji w tej 
mierze należało stworzyć normę pośrednią” i w oparciu o nią uwzględnić te 
wnioski. 
Natomiast Janusz B. w swoim zażaleniu (w zakresie dotyczącym 
nieuwzględnienia przez Sąd Rejonowy wniosków o przerwę i przepustkę) 
zarzucił „naruszenie konstytucyjnej zasady równości wobec prawa i posta-
nowień regulaminu odbywania internacji w szpitalu w zw. z § 3 pkt 1 regu-
laminu organizacyjno-porządkowego wykonania środków zabezpieczają-
cych, skutkujące bezpodstawną odmową udzielenia przepustki”.   
Sąd Okręgowy w B., rozpoznając te zażalenia w dniu 14 czerwca 
2006 r., dostrzegł potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy zasadniczej 

 
4 
wykładni ustawy – w zakresie przytoczonego na wstępie pytania. Motywu-
jąc  swoje stanowisko podniósł, że jakkolwiek przepisy Kodeksu karnego 
wykonawczego nie przewidują – ani wprost, ani pośrednio – możliwości 
udzielania internowanemu, w trakcie wykonywania środka zabezpieczają-
cego orzeczonego na podstawie art. 94 k.k., przerwy i czasowego zezwo-
lenia na opuszczenie zamkniętego zakładu psychiatrycznego, ograniczając 
zastosowanie obu tych instytucji do osób odbywających karę pozbawienia 
wolności, to jednak brak takich regulacji prawnych, nie jest celowym zamie-
rzeniem ustawodawcy, ale stanowi lukę w prawie. Jej wypełnienie – jak to 
w dalszym ciągu podniósł Sąd Okręgowy – „wydaje się możliwe poprzez 
zastosowanie wobec internowanego – poprzez analogię ustawową (analo-
gia legis) – przepisów art. 152 § 1 k.k.w. i art. 141 a k.k.w.”. Byłoby to – w 
ocenie Sądu – realizacją zasady poszanowania godności ludzkiej skaza-
nego określonej w art. 4 § 1 k.k.w. Nadto Sąd zauważył, że zaskarżone 
orzeczenie Sądu Rejonowego jest rzeczywiście sprzeczne z treścią § 1 ust. 
1 pkt 7 regulaminu porządkowego szpitala, który to przepis uprawnia pa-
cjentów przebywających na Oddziale Ogólnopsychiatrycznym tego szpitala 
do korzystania z możliwości jego opuszczenia na kilka godzin (tzw. wol-
nych wyjść) i przepustek kilkudniowych – po uzgodnieniu tego z lekarzem. 
Prokurator Krajowy, w związku z tym pytaniem Sądu Okręgowego w 
B., wystąpił z wnioskiem o odmowę podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwa-
ły, stwierdzając, że nie odpowiada ono wymogom określonym w art. 441 § 
1 k.p.k. 
Analizując przedstawione przez Sąd Okręgowy w B. zagadnienie Sąd 
Najwyższy zważył co następuje. 
Stosownie do treści art. 441 § 1 k.p.k. sąd odwoławczy może przeka-
zać Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyma-
gające zasadniczej wykładni ustawy, ale tylko wówczas, gdy wyłoni się ono 
przy rozpoznaniu środka odwoławczego.  

 
5 
Rozważając tę kwestię w niniejszej sprawie należy zauważyć, że 
treść przepisu art. 441 § 1 k.p.k. uprawnia do wystąpienia z pytaniem 
prawnym do Sądu Najwyższego jedynie sąd odwoławczy, przy czym z taką 
inicjatywą rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego może on wystąpić tylko 
wówczas, gdy rozpoznaje on środek odwoławczy. Mimo oczywistości tych 
stwierdzeń ich przypomnienie, w realiach niniejszej sprawy, było koniecz-
ne. Ponadto z tego przepisu wynika, i to też w sposób jednoznaczny, że 
przekazane do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, 
które wyłoniło się przy rozpoznaniu środka odwoławczego rzeczywiście 
wymaga zasadniczej wykładni prawa, a jego wyjaśnienie jest niezbędne 
dla rozstrzygnięcia sprawy. Stąd też przedmiotem kierowanych w tym try-
bie przez sądy odwoławcze pytań do Sądu Najwyższego mogą być jedynie 
kwestie pozostające w związku z rozstrzygnięciem sprawy, w której po-
wstały. Brak takiej zależności wystąpi z pewnością wówczas, gdy środek 
odwoławczy wniesiony w sprawie w ogóle nie może być rozpoznany z po-
wodu jego niedopuszczalności.  Nadto raz jeszcze podkreślić należy, że 
zawsze warunkiem skutecznego wystąpienia z pytaniem prawnym w trybie 
art. 441 § 1 k.p.k. jest to, by przedstawiono je w postępowaniu odwoław-
czym, a tym samym, by sąd występujący z zagadnieniem prawnym był są-
dem odwoławczym. 
Przekazane w tej sprawie przez Sąd Okręgowy w B. pytanie prawne 
tych wymogów, i to w stopniu oczywistym, nie spełnia. 
Po pierwsze – przepisy Kodeksu karnego wykonawczego, określone 
w rozdziale XIII dotyczące wykonywania środków zabezpieczających, nie 
uprawniały Sądu Rejonowego w B. do rozpoznania wniosków internowa-
nego i jego obrońcy o udzielenie przerwy. Postanowienie tego Sądu – w 
części ich dotyczącej – zostało więc wydane w trybie i przedmiocie niezna-
nym ustawie. Internowanemu  i jego obrońcy nie przysługiwało prawo za-
skarżenia tego rozstrzygnięcia. Nie można bowiem dopatrywać się go w 

 
6 
treści art. 6 § 1 k.k.w. Przepis ten wprawdzie uprawnia internowanego 
(skazanego) do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w postę-
powaniu wykonawczym (chyba że ustawa stanowi inaczej), niemniej moż-
liwość taka dotyczy tylko tych orzeczeń, które rozstrzygają kwestie unor-
mowane w Kodeksie karnym wykonawczym. Skoro ta ustawa w ogóle nie 
zawiera przepisów dotyczących udzielania przerw sprawcom w toku wyko-
nywania środka zabezpieczającego zastosowanego wobec nich na pod-
stawie art. 94 § 1 k.k. (co Sądy obu instancji w istocie zgodnie zauważają),  
to z treści art. 6 § 1 k.k.w. nie można wnioskować o prawie internowanego i 
jego obrońcy do zaskarżenia także tej części postanowienia.  
Po drugie – wadliwość prowadzonego przez Sąd Rejonowy postępo-
wania w przedmiocie rozpoznania wniosków internowanego i jego obrońcy 
o udzielenie przepustki w toku wykonywania wobec Janusza B. środka za-
bezpieczającego wynikła też z nieuwzględnienia przepisów rozporządzenia 
Ministra Zdrowia z dnia 10 sierpnia 2004 r. w sprawie wykazu zakładów 
psychiatrycznych i zakładów leczenia odwykowego przeznaczonych do 
wykonywania środków zabezpieczających oraz składu, trybu powoływania i 
zadań komisji psychiatrycznej do spraw środków zabezpieczających (Dz. 
U. Nr 179, poz. 1854), wydanego na podstawie art. 201 § 4 k.k.w. Stosow-
nie do § 10 ust. 4 tego rozporządzenia w zakładach dysponujących warun-
kami podstawowego zabezpieczenia stosuje się przepisy regulaminu orga-
nizacyjno-porządkowego tego zakładu. Regulamin ten zaś może (tak jak 
zresztą ten obowiązujący w szpitalu psychiatrycznym w którym przebywał 
Janusz B.) uprawniać kierownika zakładu do podejmowania decyzji w 
przedmiocie udzielania internowanym przepustek. Niekorzystną dla inter-
nowanego decyzję można  zaskarżyć do sądu penitencjarnego, ale tylko w 
trybie określonym w art. 7 k.k.w.  Nawet jednak w tym wypadku rozpozna-
jący taką skargę sąd penitencjarny, nie będąc sądem odwoławczym, nie 
jest podmiotem uprawnionym do przekazania Sądowi Najwyższemu w try-

 
7 
bie art. 441 § 1 k.p.k. zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej 
wykładni ustawy (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 
2006 r., I KZP 56/05, OSNKW 2006, z. 2, poz. 14). 
W konsekwencji uznać należy, że Sąd Okręgowy w B.przedstawił do 
rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne, które nie miało 
w tym układzie procesowym znaczenia dla rozstrzygnięcia. Ustalenie to 
musiało skutkować odmową podjęcia przez Sąd Najwyższy uchwały. 
Niezależnie od takiej oceny przekazanego pytania prawnego, celowe 
jest poczynienie kilku uwag, w związku z argumentacją przedstawioną 
przez Sąd Okręgowy.  
Zupełnie nie przekonuje prezentowany przez Sąd Okręgowy pogląd 
dopatrujący się luki w prawie wobec braku w Kodeksie karnym wykonaw-
czym przepisów pozwalających na udzielenie osobom umieszczonym w 
zakładzie psychiatrycznym z mocy art. 94 § 1 k.k. przerwy w stosowaniu 
takiego środka zabezpieczającego czy też zezwolenia na czasowe opusz-
czenie zakładu i wywodzący stąd potrzebę jej wypełnienia oraz zastosowa-
nia wobec internowanego przez analogię ustawową przepisów dotyczą-
cych przerwy w karze pozbawienia wolności (art. 152 § 1 k.k.) i zezwolenia 
na czasowe opuszczenie zakładu karnego (art. 141a k.k.w.).  
Nietrafność tego przekonania w części dotyczącej tzw. przepustek,  
wobec obowiązywania § 10 ust. 4, wydanego na podstawie art. 201 § 4 
k.k.w. rozporządzenia Ministra Zdrowia z 10 sierpnia 2004 r., nakazującego 
stosowanie w zakładach dysponujących warunkami podstawowego zabez-
pieczenia przepisów regulaminu, który może przewidywać udzielenie przez 
kierownika tego zakładu na określonych w tym regulaminie warunkach 
przepustek osobom internowanym – jest oczywista, co czyni zbędnymi dal-
sze rozważania. 
Natomiast brak ustawowej możliwości zastosowania wobec osób 
umieszczonych w zakładzie psychiatrycznym w oparciu o przepis art. 94 § 

 
8 
1 k.k. tytułem środka zabezpieczającego instytucji przerwy w wykonywaniu  
internowania nie wynika z zaistnienia – w tym zakresie – luki w prawie, ale 
jest zamierzonym działaniem ustawodawcy, warunkowanym przede 
wszystkim: istotą i celem tych środków. 
Przede wszystkim trzeba zauważyć, że możliwość uzupełnienia 
przez wykładnię luk w prawie odnosi się tylko do luk rzeczywistych. Czy-
nienie tego wobec luk pozornych stanowi „poprawianie normodawcy”, a 
tym samym jest co do zasady, niedopuszczalne. Wykładnia prawa musi 
bowiem opierać się na założeniu racjonalności działania ustawodawcy oraz 
na przyjęciu wewnętrznej spójności aktu prawnego i całego systemu pra-
wa. Stąd też wykazanie istnienia luki w prawie wymaga przedstawienia 
jednoznacznych argumentów, gdyż takiej luki nie można domniemywać. 
Luka w prawie występuje wówczas, gdy dla określonego stosunku spo-
łecznego nie będącego prawnie obojętnym (nie pozostającym poza sferą 
regulacji prawa) nie ma normy prawnej. Jest przy tym oczywiste, że w sy-
tuacji, gdy ustawodawca celowo nie uregulował pewnych kwestii nie może 
być mowy o luce, gdyż w tej sytuacji brak regulacji musi być uznany za re-
gulację negatywną. Można wówczas mówić nie o luce rzeczywistej, lecz 
wyłącznie ocennej (zob. L. Morawski: Wykładnia w orzecznictwie sądów, 
Toruń 2002 str. 189 – 199; uchwały Sądu Najwyższego z: dnia 9 lipca 1992 
r., I PZP 36/92, OSNCP 1992, z. 10, poz. 182 oraz z dnia 11 października 
1991 r., III CZP 37/91, OSNCP 1992, z. 4, poz. 50). 
Taką jest właśnie luka wskazana przez Sąd Okręgowy w B. Przyto-
czona przez ten Sąd przeciwna argumentacja nie uwzględnia bowiem isto-
ty i celu stosowania środków zabezpieczających, ograniczając się jedynie 
do związanego z ich wykonaniem pozbawienia wolności sprawcy, jako ko-
ronnego argumentu przemawiającego za możliwością stosowania wobec 
niego w toku wykonywania tego środka, przepisu art. 153 § 2 k.k.w. Taki 
nietrafny pogląd wynika z nieuwzględnienia  odrębności środków zabez-

 
9 
pieczających, jako specyficznych instytucji prawych. Jest to oczywiste, gdy 
się zważy, że środki te można stosować tylko wówczas, gdy jest to nie-
zbędne (zasada ultima ratio). Nie orzeka się ich – w przeciwieństwie do ka-
ry pozbawienia wolności – na czas oznaczony i stąd nie mogą trwać dłużej 
aniżeli jest to konieczne z punktu widzenia stanu zdrowia osoby, wobec 
której są stosowane (art. 203 k.k.w.). Mają one prewencyjny a nie represyj-
ny charakter i są wykonywane przez poddanie internowanego leczeniu, te-
rapii, rehabilitacji oraz resocjalizacji w celu poprawy jego zdrowia i zacho-
wania, w stopniu umożliwiającym powrót do życia w społeczeństwie (art. 
202 k.k.w.). 
Nie można zatem – uwzględniając wszystkie te uwarunkowania – za-
sadnie kwestionować poglądu, że ustawodawca celowo zaniechał regulacji 
prawnej co do możliwości stosowania wobec osób internowanych tytułem 
określonego w art. 94 § 1 k.k. środka zabezpieczającego przerw w toku ich 
wykonywania. Dlatego też nie można, wobec braku takiej regulacji, dopa-
trywać się istnienia rzeczywistej luki w prawie. Nie sposób tego nadto czy-
nić jeszcze z powodu dwóch argumentów trafnie podniesionych przez Pro-
kuratora Krajowego: 
Po pierwsze, na podstawie art. 203 § 1 k.k.w. sąd orzeka w przed-
miocie uchylenia środka zabezpieczającego i zwolnienia z tego zakładu na 
podstawie opinii o aktualnym stanie zdrowia sprawcy. Z jej treści – przede 
wszystkim, bo nie wyłącznie – wyprowadza prognozę co do zachowania 
sprawcy na wolności. O ile jednak okaże się ona nietrafna, to możliwe jest 
ponowne umieszczenie w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym i to nie-
zależnie od tego, czy popełnił on nowy czyn zabroniony (zob. uchwała Są-
du Najwyższego z dnia  22 listopada 2002 r., I KZP 38/02, OSNKW 2003, 
z. 1– 2, poz. 3). To właśnie nakazuje uznać, że w stosunku do osoby prze-
bywającej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (art. 94 § 3 k.k.) nie 
jest możliwe stosowanie w drodze analogii instytucji przerwy w odbywaniu 

 
10 
kary pozbawienia wolności. Niezależnie bowiem od wszystkiego, jej udzie-
lenie musiałaby poprzedzać – w świetle zasad określonych w art. 203 § 1 
k.k.w. – taka zmiana stanu zdrowia sprawcy, która skutkowałaby koniecz-
nością uchylenia stosowania wobec niego tego środka, co czyniłoby orze-
czenie takiej przerwy bezprzedmiotowym. 
Po drugie, analiza procesu legislacyjnego ustawy z 24 lipca 2003 r. o 
zmianie ustawy – Kodeks karny wykonawczy i niektórych innych ustaw (Dz. 
U. Nr 142, poz. 1380), która w znacznym stopniu ukształtowała treść roz-
działu XIII Kodeksu karnego wykonawczego, pozwala stwierdzić, że w tym 
zakresie wprowadzone zmiany były zgodne z wymogami określonymi w art. 
31 ust. 3 Konstytucji i czyniącemu im zadość, znowelizowanemu art. 4 § 2 
k.k.w., a więc tym przepisom, które przywołał Sąd Okręgowy uzasadniając 
swoje pytanie prawne. Wynika to wprost z uzasadnień obu projektów – 
prezydenckiego i poselskiego – które stały się podstawą ustawy noweliza-
cyjnej (por. druki nr 183 i 389 Sejmu RP IV kadencji). 
Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Najwyższy odmówił 
podjęcia uchwały.