I KZP 22/06

UCHWAŁA Z DNIA 26 PAŹDZIERNIKA 2006 R. I KZP 22/06 Skorzystanie przez świadka z prawa odmowy zeznań (art. 182 § 1 k.p.k.) może nastąpić także przez złożenie oświadczenia (art. 186 § 1 k.p.k.) na piśmie. Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki (sprawozdawca). Sędziowie SN: J. Skwierawski, J. Sobczak. Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Jana S., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w T., postanowieniem z dnia 8 czerwca 2006 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadni- czej wykładni ustawy: „Czy prawo świadka do odmowy zeznań (art. 182 § 1 k.p.k.) może być zre- alizowane w formie jego oświadczenia na piśmie, przesłanego sądowi przed rozprawą?” u c h w a l i ł udzielić odpowiedzi jak wyżej. U Z A S A D N I E N I E Przekazane Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienie prawne wyłoniło się w następującej sytuacji procesowej. W sprawie rozpoznawanej w postępowaniu odwoławczym przez Sąd Okręgowy w T., Jan S. został oskarżony o fizyczne i psychiczne znęcanie 2 się nad swoim rodzeństwem (art. 207 § 1 k.k.). Akt oskarżenia zawierał wniosek o przesłuchanie pokrzywdzonych, a także siostrzeńców i matki oskarżonego. Matka i jeden z siostrzeńców stawili się na rozprawę, po czym skorzystali z prawa odmowy złożenia zeznań. Ponieważ pozostali świadkowie nie stawili się, zostali wezwani ponownie, jednak z poucze- niem, że mogą skorzystać z prawa odmowy zeznań, przesyłając sądowi pisemne oświadczenie. Takie oświadczenia nadesłali, a Sąd Rejonowy wydając wyrok uniewinniający, pominął dowody z ich zeznań. We wniesio- nej na niekorzyść oskarżonego apelacji prokurator zarzucił obrazę przepi- sów postępowania – art. 182 § 1 k.p.k., przez błędne pouczenie świadków o prawie odmowy zeznań, a także art. 143 § 1 pkt 2 i art. 11 k.p.k. oraz art. 174 k.p.k., przez zastąpienie dowodów z zeznań świadków ich pisemnymi oświadczeniami, w których odmówili złożenia zeznań, pomimo obowiązku bezpośredniego przeprowadzenia dowodu z ich zeznań także w tym za- kresie. Sąd Okręgowy w T., w uzasadnieniu postanowienia przedstawiają- cego zagadnienie prawne, stwierdził, że co do skorzystania przez świad- ków z prawa odmowy zeznań „rysują się dwie możliwości procedowania”. Pierwsza, jak w tej sprawie uczynił to Sąd Rejonowy w T. – przyjęcie pi- semnego oświadczenia osoby uprawnionej do odmowy złożenia zeznań i druga – przyjęcie ustnego oświadczenia w toku przesłuchania, odnotowa- nego w protokole. Wskazał następnie stanowiska prezentowane w orzecz- nictwie i piśmiennictwie, wyrażając pogląd, że za dopuszczalnością pisem- nego oświadczenia o skorzystaniu z uprawnienia do odmowy złożenia ze- znań przemawia nie tylko wzgląd na ekonomię postępowania, ale także to, że brak jest w ustawie karnej procesowej unormowania określającego szczególną formę takiego oświadczenia woli. Z kolei, zauważył Sąd Okrę- gowy, za uznaniem wyłączności formy ustnej takiego oświadczenia w toku przesłuchania świadka przemawia określony w art. 177 § 1 k.p.k. bez- 3 względny obowiązek stawiennictwa świadka na wezwanie uprawnionego organu, a więc dotyczy to również świadka, któremu przysługuje prawo odmowy zeznań; co do rozprawy Kodeks postępowania karnego formułuje zasadę ustności (art. 365 k.p.k.); możliwość składania oświadczeń na pi- śmie dotyczy tylko stron (art. 116 k.p.k., art. 453 § 2 k.p.k.). Konkludując, Sąd Okręgowy stwierdza, że „skoro w orzecznictwie sądowym i w doktrynie istnieje zasadnicza rozbieżność poglądów w przedstawionej kwestii, a oba przeciwne stanowiska mają za sobą poważne argumenty, istnieje zagad- nienie prawne, które domaga się rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy w celu jednolitości stosowania prawa”. Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym wniosku, uznając, że spełnione zostały wymogi określone w art. 441 § 1 k.p.k., wniósł o podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały następującej treści: „W toku postępowania sądowego skorzystanie przez świadka z przysługującego mu prawa od- mowy zeznań powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadcze- nia do protokołu rozprawy. Jeżeli natomiast świadek, któremu doręczono wezwanie na rozprawę nie może stawić się z powodu nie dających się usunąć przeszkód, może skorzystać z prawa do odmowy zeznań poprzez nadesłanie pisemnego oświadczenia, o ile był pouczony o takim prawie, a autentyczność oświadczenia i swoboda wyrażenia woli nie budzą wątpli- wości”. W uzasadnieniu swego wniosku, Prokurator zwrócił przede wszyst- kim uwagę na to, że w sprawie, w której zostało przekazane Sądowi Naj- wyższemu zagadnienie prawne, zaistniały dwie różne sytuacje procesowe: pierwsza, regulowana unormowaniami art. 186 k.p.k., dotycząca osoby uprawnionej do odmowy złożenia zeznań, która w postępowaniu przygoto- wawczym nie skorzystała z tego prawa, oraz druga, gdy taka osoba już w toku śledztwa albo dochodzenia z tego uprawnienia (art. 182 § 1 k.p.k.) skorzystała, jednak w akcie oskarżenia co do niej został sformułowany 4 wniosek o jej wezwanie na rozprawę. Wykładnia językowa przepisu art. 186 § 1 k.p.k. nie wystarcza dla ustalenia formy oświadczenia, o którym w nim mowa, a wskazana przez Sąd Okręgowy argumentacja dotyczy art. 182 § 1 k.p.k., co do którego Sąd Najwyższy w jednym z orzeczeń opowie- dział się za możliwością złożenia pisemnego oświadczenia, a w piśmien- nictwie prezentowane są odmienne stanowiska. Natomiast jeżeli chodzi o art. 186 § 1 k.p.k., to, chociaż za możliwością złożenia pisemnego oświad- czenia opowiedział się Sąd Najwyższy już pod rządami Kodeksów postę- powania karnego z 1928 r. i 1969 r. i pogląd taki wypowiadano niejedno- krotnie na gruncie obowiązującego kodeksu, to opowiedzieć się należy za poglądem przeciwnym, także prezentowanym w piśmiennictwie. Za tym ostatnim stanowiskiem, zdaniem Prokuratora, przemawiają liczne argu- menty, przekonujące także w realiach rozpoznawanej przez Sąd Okręgowy sprawy. I tak, reguły składania oświadczeń na piśmie lub ustnie, określone w art. 116 k.p.k. dotyczą stron a nie świadka, przepis art. 143 § 1 k.p.k. przewiduje, jako wyłączną, formę spisania protokołu tej czynności albo pro- tokołu rozprawy, natomiast przepis art. 352 k.p.k., dotyczący dopuszczania dowodów i sprowadzania ich na rozprawę, wyklucza możliwość pozosta- wienia świadkowi decyzji co do tego, czy się stawi na rozprawę, czy też wyśle pisemne oświadczenie o skorzystaniu z uprawnienia do odmowy zło- żenia zeznań. Także unormowanie art. 333 § 2 zd. 2 k.p.k. świadczy o tym, że osoba, o której mowa w art. 182 § 1 k.p.k. może ze swego uprawnienia skorzystać dopiero w postępowaniu jurysdykcyjnym. Za tym poglądem przemawia również zasada ustności określona w art. 365 k.p.k. oraz zasa- da bezpośredniości, która jest gwarancją tego, że uprawniona osoba w sposób swobodny podejmie decyzję o odmowie zeznań, a wzgląd na po- trzebę ograniczenia kosztów postępowania nie może mieć istotnego zna- czenia. Tylko w wypadku, gdy świadek nie może stawić się z powodu nie dających się usunąć przeszkód, możliwe jest zastąpienie oświadczenia 5 złożonego bezpośrednio wobec sądu oświadczeniem nadesłanym na pi- śmie, o ile nie będzie wątpliwości, że pochodzi ono od uprawnionej osoby i jest ono wyrazem jej swobodnej decyzji. W konkluzji pisemnego wniosku, Prokurator stwierdza: „Mając na uwadze, że instytucja odmowy zeznań ma charakter wyjątkowy, postulat kontroli sądu nad realizacją uprawnienia świadka jest uzasadniony. Powin- no to nastąpić w drodze bezpośredniego kontaktu pomiędzy sądem a świadkiem. Brak natomiast podstaw do żądania od świadka nadsyłania pi- semnego oświadczenia potwierdzającego skorzystanie z prawa do odmo- wy zeznań”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Należy zgodzić się z Sądem Okręgowym, że wobec posłużenia się przez ustawodawcę w art. 186 § 1 k.p.k. niejednoznacznym, w świetle wy- kładni gramatycznej, określeniem „oświadczyć” odmiennie interpretowanym w orzecznictwie i piśmiennictwie, przedstawione postanowieniem tego Są- du pytanie rzeczywiście formułuje zagadnienie prawne wymagające, w ro- zumieniu art. 441 § 1 k.p.k., zasadniczej wykładni ustawy, rozstrzygnięciem Sądu Najwyższego, gdy wyłoniło się ono przy rozpoznawaniu w tej sprawie apelacji. Pytanie, co oczywiste w realiach procesowych tej sprawy, dotyczy wykładni przepisu art. 186 § 1 k.p.k., to jednak w istocie, dotyczy także przepisu art. 182 § 1 k.p.k., gdyż chodzi przecież o to w jakiej formie może zostać złożone „oświadczenie” o skorzystaniu przez świadka z prawa od- mowy zeznań, zarówno w postępowaniu przygotowawczym, jak i sądowym – w tym ostatnim wypadku w dwóch sytuacjach, gdy świadek korzystał albo nie korzystał w toku śledztwa albo dochodzenia z takiego uprawnienia. Za- tem, chodzi o formę oświadczenia o skorzystaniu z prawa odmowy zeznań, składanego wobec organu prowadzącego postępowanie przygotowawcze i wobec sądu. 6 Rozważając tę problematykę, nie sposób nie podzielić poglądu, że in- teres wymiaru sprawiedliwości wymaga, by oświadczenie tego rodzaju po- chodziło od osoby uprawnionej i by to oświadczenie było swobodne – zgodne z interesem takiego świadka. Złożenie więc takiego oświadczenia osobiście i ustnie wobec organów procesowych (sądu, prokuratora, funk- cjonariusza Policji, itd.) poprawnie przeprowadzających czynność przesłu- chania, daje tego gwarancje. Nie znaczy to jednak, że warunki swobody wypowiedzi, co do zasady, są wyłączone, gdy świadek sformułuje takie oświadczenie na piśmie i przekaże je organowi procesowemu. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie mogą być, ewentualnie, wyjaśnione, także w drodze wezwania świadka do osobistego stawiennictwa (art. 177 § 1 k.p.k.) oraz złożenia oświadczenia osobiście i ustnie wobec organu procesowego, ze stosownym zaprotokołowaniem wypowiedzi świadka. Nie może z kolei ulegać wątpliwości, że to przyczynia się nie tylko do zmniejszenia kosztów postępowania, ale także do jego większej sprawności, umożliwiając wcze- śniejsze jego zakończenie w każdym stadium, a w wypadku zwłaszcza świadka – pokrzywdzonego oszczędza mu możliwych przykrości związa- nych z tą czynnością. W pełni też uzasadniony jest pogląd, i chyba nie bu- dzący wątpliwości, że instytucja odmowy zeznań ustanowiona została jeżeli nie wyłącznie, to na pewno przede wszystkim w interesie świadka, który może, choć oczywiście nie musi z niej skorzystać. Jeżeli chce z tego prawa korzystać, to swoje oświadczenie woli musi przekazać organowi uprawnio- nemu do uzyskania od niego zeznań i powinno to nastąpić w sposób jak najmniej uciążliwy dla świadka. Organ procesowy, informując w wezwaniu do stawienia się i złożenia zeznań o prawie świadka do odmowy zeznań, nie zmusza go do złożenia oświadczenia, jedynie powiadamia go o obo- wiązku stawienia się i złożenia zeznań, którego alternatywą jest skorzysta- nie z prawa odmowy zeznań, przez przekazanie stosownego oświadczenia woli. Jeżeli świadek takiego oświadczenia pisemnego nie złoży to, co 7 oczywiste, ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania albo oświadczenie, tym razem ustne, że odmawia składania zeznań – ewentualnie ze skutkami określonymi w art. 186 § 2 k.p.k. Nie ulega wątpliwości, że tego rodzaju czynności nie pozostają w sprzeczności z unormowaniami rozdziału 21 Kodeksu postępowania karnego na pewno są zgodne z najszerzej rozu- mianym interesem świadka. Pamiętać przy tym należy, że chociaż art. 6 Konwencji Europejskiej z 1950 r. nie wymaga wyraźnie uwzględnienia inte- resu świadków w postępowaniu karnym, to jednak powinność taką można i należy wyprowadzić z zasady rzetelnego procesu (P.K. Sowiński: Gwaran- cje ochrony praw świadka w polskim procesie karnym w: E. Dynia, C.P. Kłak red.: Europejskie standardy ochrony praw człowieka a ustawodaw- stwo polskie, Rzeszów 2005, s. 342 i nast.). Wykładnia gramatyczna przepisu art. 186 § 1 k.p.k. nie pozwala na jednoznaczne ustalenie formy (osobistej wypowiedzi wobec organu proce- sowego lub pisemnej) w jakiej świadek może „oświadczyć” wolę skorzysta- nia z prawa odmowy złożenia zeznań, ale jednocześnie unormowanie to nie stanowi, że określona forma np. pisemna jest wykluczona. Na gruncie tego przepisu, jak i jego odpowiedników o identycznej w tej kwestii treści w Kodeksach postępowania karnego z 1928 r. i z 1969 r., zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i w piśmiennictwie, domi- nował pogląd, że oświadczenie pisemne przekazane organowi proceso- wemu jest dopuszczalne (wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 grudnia 1934 r., 2 K 1497/34, Zb.OIKSN 1935, z. VII, poz. 282; z dnia 24 marca 1974 r., II KR 355/74 niepublikowany; wyrok z dnia 17 listopada 1993 r., III KRN 242/93, OSNKW 1994, z. 1-2, poz. 13; z dnia 27 maja 2002 r., V KK 51/02 niepublikowany; postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 maja 2001 r., V KKN 470/99, LEX Nr 51660; z dnia 21 stycznia 2003 r., II KKN 314/01, OSNKW 2003, z. 5-6, poz. 45, a także: A. Laniewski, K. Sobolew- ski: Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Lwów 1939, s. 150; S. Śli- 8 wiński: Polski proces karny przed sądem powszechnym. Zasady ogólne, Warszawa 1948, s. 652, 653; S. Kalinowski, M. Siewierski: Kodeks postę- powania karnego. Komentarz, Warszawa 1960, s. 146; J. Dankowski: Kilka uwag na temat wykładni art. 94 i 95 k.p.k., PiP 1964, z. 2, s. 271; S. Kali- nowski w: M. Mazur red.: Kodeks postępowania karnego – Komentarz, Warszawa 1976, s. 240,241; J. Stańda: Stanowisko świadka w polskim procesie karnym, Warszawa 1976, s. 110,111; R. Górecki: Świadek w po- stępowaniu przygotowawczym, Warszawa – Poznań 1987, s. 47, 48; J. Satko: Glosa do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 17 listopada 1993 r., III KRN 242/93, Pal. 1994, z. 7-8, s. 227, 228; M. Błoński: Odczytywanie ze- znań świadka, Studia Prawno – Ekonomiczne 2001, tom 63, s. 91; Z. Kwiatkowski: Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 stycz- nia 2003 r., II KKN 314/01, WPP 2004, Nr 2, s. 157; T. Grzegorczyk: Ko- deks postępowania karnego. Komentarz, wraz z komentarzem do ustawy o świadku koronnym, Warszawa 2005, s. 460). Przy czym, w późniejszych orzeczeniach powoływano się na stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z 1934 r., a w piśmiennictwie wskazywano przede wszystkim na zgodność takiego procedowania z interesem świadka i z możliwością ogra- niczenia w ten sposób kosztów postępowania karnego. Co więcej, zwraca- no uwagę na to, że wymóg złożenia takiego oświadczenia na rozprawie to wynik nie służącego niczemu formalizmu, a ponieważ skorzystanie z prawa odmowy zeznań nie jest dowodem, to przyjęcie pozasądowego oświad- czenia nie stanowi naruszenia zasady bezpośredniości (M. Błoński, op. cit.). Broniąc odmiennego poglądu, w orzecznictwie albo ograniczano się do stwierdzenia, że skoro regułą jest obowiązek złożenia zeznań, to zwol- nienie z tego obowiązku odstępstwem, wymagającym oświadczenia woli uchylenia się od zeznań i to złożonego osobiście (wyrok Sądu Apelacyjne- go w Krakowie z dnia 17 października 1996 r., II AKa 209/96, KZS 1996, z. 9 11-12, poz. 33), albo stwierdzano, że umożliwia to ostateczne zdeklarowa- nie się świadka w kwestii skorzystania albo nieskorzystania z prawa od- mowy zeznań (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 1968 r., V KRN 294/67, PiP 1970, z. 1, s. 188). Ten ostatni argument podnoszono także w piśmiennictwie (R.A. Stefański w: Z. Gostyński red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz. Tom I, Warszawa 2003, s. 825). Przede wszystkim jednak wskazywano, że ustawa zwalnia od obowiązku złożenia zeznań o faktach stanowiących przedmiot sprawy, ale nie od obowiązku stawiennic- twa i złożenia zeznań co do okoliczności umożliwiających organowi proce- sowemu ustalenie czy przysługuje świadkowi prawo odmowy zeznań co do okoliczności istotnych w sprawie, a także kontrolę swobody takiego oświadczenia woli (K. Łojewski: Instytucja odmowy zeznań w polskim pro- cesie karnym, Warszawa 1970, s. 36-43; P.K. Sowiński: Prawo świadka do odmowy zeznań w procesie karnym, Warszawa 2004, s. 15-24; P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karnego. T. I. Komentarz do artyku- łów 1-296, Warszawa 2004, s. 766 i 767). Ta ostatnia argumentacja nie przekonuje, tym bardziej, gdy uwzględ- ni się istotę i cel instytucji „prawa odmowy zeznań” (art. 182 k.p.k.), niewąt- pliwie pomyślanej w interesie świadka, który może z niej skorzystać zarów- no w postępowaniu przygotowawczym, jak i w toku rozprawy, podejmując swobodną decyzję, z motywacji nie podlegającej ocenie organu uprawnio- nego do uzyskania zeznań. Jedyny interes wymiaru sprawiedliwości to pewność, że swobodną decyzję podjęła uprawniona do tego osoba. Forma tej decyzji nie ma żadnego znaczenia zarówno z punktu widzenia upraw- nionego świadka, jak i organu państwa prowadzącego postępowanie kar- ne. Z tego powodu, nie było żadnego uzasadnienia dla ustawowego okre- ślenia szczególnej formy tej czynności, tak jak to uczyniono w art. 116 k.p.k. co do formy „wniosków i innych oświadczeń” stron. 10 Co prawda, przesłuchanie świadka wymaga spisania protokołu – jako odrębnego dokumentu w toku postępowania przygotowawczego albo utrwalenia w protokole rozprawy (art. 143 § 1 pkt 2 k.p.k.), który zawiera w takiej sytuacji oświadczenie o skorzystaniu z prawa odmowy zeznań, ale to nie może przesądzać o tym, że złożenie pisemnego oświadczenia jeszcze przed pierwszym przesłuchaniem w toku postępowania przygotowawczego czy też kolejnego przesłuchania na rozprawie, jest prawnie nieskuteczne. Trafnie zwraca się uwagę na to, że szczególną część zeznań świadka sta- nowią podawane przezeń dane personalne i właśnie oświadczenie o sko- rzystaniu z prawa odmowy zeznań. Tym bardziej, gdy zeznania ograniczą się tylko do tego, gdyż wówczas brak jest w nich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w zasadniczym przedmiocie postępowania karnego. Zau- ważyć jednak należy, że taka sama będzie, w tej ostatniej sytuacji, treść oświadczenia pisemnego, które organ procesowy poddaje weryfikacji w ta- kim samym zakresie – poza tym, że nie ma ze świadkiem bezpośredniego kontaktu – jak czyni to w czasie przesłuchania. Nie można jednocześnie zapominać i o tym, że uprawnienie oraz możliwość oceny swobody podję- cia decyzji o odmowie złożenia zeznań jest bardzo ograniczona. Nawet na- kłanianie do złożenia takiego oświadczenia przez zainteresowane osoby, niekoniecznie podejrzanego (oskarżonego), nie stanowiące jednak zacho- wania naruszającego prawo, nie może mieć tu żadnego znaczenia – decy- duje bowiem wola uprawnionego świadka i jego interes, tak jak on go ro- zumie. Nie przekonuje także powoływanie się na przepis art. 352 k.p.k., jako ten, który nie pozwala ograniczyć się do uzyskania pisemnego oświadcze- nia świadka o skorzystaniu z prawa odmowy złożenia zeznań, gdyż z prze- pisu tego na pewno zakaz taki nie wynika, a prezes sądu, informując uprawnionego świadka o możliwości złożenia takiego oświadczenia z całą pewnością nie przekracza uprawnień przyznanych mu tym unormowaniem. 11 Następuje bowiem dopuszczenie dowodu, zgodnie z wnioskiem zawartym m. in. w akcie oskarżenia, a złożenie pełnowartościowego procesowo pi- semnego oświadczenia uniemożliwia przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka, bez szkody dla prawidłowego toku postępowania, z oszczędze- niem kosztów, także społecznych, a przede wszystkim w zgodzie z gwa- rantowanym ustawą karną procesową najszerzej rozumianym interesem świadka. Tak samo jest jeżeli chodzi o przepis art. 333 § 2 k.p.k., gdyż do- tyczy on zupełnie innej problematyki i unormowanie w nim zawarte w żad- nym wypadku nie może być odnoszone do możliwości złożenia pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z prawa odmowy zeznań. Tu mowa jest bo- wiem o zeznaniach świadka, które są, w istocie, zbędne dla dalszego toku postępowania karnego, natomiast zdanie drugie wynika oczywiście z tego, że zeznań osób wymienionych w art. 182 k.p.k. nie można w takiej sytuacji procesowej odczytać. Jednakże z art. 333 § 2 k.p.k. nie można wniosko- wać o niedopuszczalności pisemnego oświadczenia o skorzystaniu z pra- wa odmowy zeznań. Unormowanie tego przepisu, również jego zdania drugiego, kwestii tej w ogóle nie dotyczy. Nie przekonuje także odwołanie do przepisu art. 365 k.p.k., gdyż przyjęcie pisemnego oświadczenia, o któ- rym tu mowa, w żadnym razie nie narusza zasady ustności rozprawy, a je- go ścisła wykładnia nie stoi na przeszkodzie dopuszczalności pisemnej formy oświadczenia, o którym mowa w art. 186 § 1 k.p.k., gdyż treść oświadczenia, o czym była już mowa, nie dotyczy okoliczności dowodowo istotnych, a jedynie danych osobowych i skorzystania przez świadka z uprawnienia przyznanego przez ustawę procesową. Także w realiach sprawy rozpoznawanej przez Sąd Rejonowy i Sąd Okręgowy w T. kwestia ta rysuje się jednoznacznie, tym bardziej przekonu- jąc, że skorzystanie z możliwości złożenia pisemnego oświadczenia jest zgodne zarówno z interesem świadków, jak i interesem wymiaru sprawie- dliwości – pewności, że z uprawnienia tego korzysta właściwa osoba i w 12 sposób swobodny. Jak się wydaje, w świetle akt sprawy, nadesłane do są- du dokumenty zostały podpisane przez świadków uprawnionych w tej sprawie do skorzystania z prawa odmowy zeznań. Natomiast, wobec iden- tyczności, także technicznej, treści oświadczeń, można było mieć wątpli- wości, czy osoby podpisujące miały świadomość ich treści. Jeżeli taka jest ocena organu procesowego, to nic nie stoi na przeszkodzie, by, w tych szczególnych okolicznościach braku pewności co do wartości procesowej oświadczenia pisemnego, wezwać tych świadków do osobistego stawien- nictwa, wobec treści art. 177 § 1 k.p.k., i odebrać od nich oświadczenia, upewniając się w ten sposób o ich prawdziwości i, ewentualnie, o swobod- nym podjęciu decyzji. Rozważając kwestię pisemnego oświadczenia w tym zakresie, warto zwrócić uwagę na formę i treść informacji kierowanej do świadków będą- cych osobami, o których mowa w art. 182 k.p.k., w zależności, co oczywi- ste, od sytuacji procesowej – w postępowaniu przygotowawczym i w związku z rozprawą. Informacja taka musi, przede wszystkim, zawierać treść sformułowaną neutralnie, bez najmniejszej nawet sugestii co do tego jak powinien świadek postąpić, jednak z zaznaczeniem, w wypadku gdy świadek na wcześniejszym etapie postępowania skorzystał z tego upraw- nienia, że może zmienić swoje stanowisko i złożyć zeznania. Taka forma i treść informacji skierowanej do uprawnionego świadka wraz z wezwaniem do osobistego stawiennictwa celem złożenia zeznań nie stanowi narusze- nia, ani nawet zagrożenia, dla żadnej zasady czy przepisu ustawy karnej procesowej. Zwrócić też należy uwagę na pewną jednak niekonsekwencję w sta- nowisku Prokuratora Prokuratury Krajowej, utwierdzającą w przekonaniu o trafności stanowiska Sądu Najwyższego przyjętego w tej uchwale. Do- strzega się bowiem możliwość odstąpienia od ustności oświadczenia wo- bec organu procesowego, w wypadku gdy świadek nie może się stawić z 13 przyczyn od siebie niezależnych, co jednak stanowi przecież odstąpienie od zasad, mających wynikać z obficie powołanych przepisów Kodeksu po- stępowania karnego, które powinny być ściśle przestrzegane, gdy za od- stąpieniem od nich nie wskazuje się konkretnego unormowania. Co więcej, wskazanie takiej sytuacji, jako jedynego wyjątku, absolutnie nie przekonu- je, gdy z przepisów tego samego kodeksu wynika, że w takiej sytuacji można skorzystać z instytucji sądu wezwanego albo sędziego wyznaczo- nego ze składu orzekającego (art. 396 § 2 k.p.k.), a w postępowaniu przy- gotowawczym prowadzący postępowanie może po prostu udać się do miejsca przebywania świadka i przesłuchać go. Okazuje się więc możliwe, w świetle stanowiska Prokuratora, odebranie pełnowartościowego proce- sowo oświadczenia o skorzystaniu z prawa odmowy złożenia zeznań w formie pisemnej bez naruszenia przepisów Kodeksu postępowania karne- go, interesu świadka i wymiaru sprawiedliwości. Oczywiście jest to stano- wisko trafne, tyle tylko, że należy je odnieść do wszystkich świadków, o których mowa w art. 182 k.p.k., mających składać zeznania w toku całego postępowania i we wszystkich sytuacjach procesowych. Mając te rozważania na względzie, Sąd Najwyższy podjął powyższą uchwałę dotyczącą wykładni art. 186 § 1 k.p.k.