I KZP 21/07

UCHWAŁA  SKŁADU  SIEDMIU  SĘDZIÓW 
Z  DNIA  20  WRZEŚNIA  2007  R. 
I  KZP  21/07 
 
 
Każde pozbawienie wolności sędziego wymaga odrębnego zezwole-
nia sądu dyscyplinarnego; wyjątek stanowi zatrzymanie przewidziane w art. 
181 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w art. 80 § 1 ustawy z dnia 
27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, 
poz. 1070 ze zm.), będące konsekwencją ujęcia sędziego na gorącym 
uczynku przestępstwa. 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. 
Sędziowie SN: M. Gierszon, W. Kozielewicz, R. Malarski, 
R. Sądej (sprawozdawca), A. Siuchniński, sędzia WSO  
(del. do SN)T. Artymiuk. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy po rozpoznaniu przedstawionego przez Pierwszego 
Prezesa Sądu Najwyższego, na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 li-
stopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), 
wniosku o rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
rozbieżności w wykładni prawa, występującej w orzecznictwie Sądu Naj-
wyższego w zakresie dotyczącym zagadnienia prawnego: 
 
„Czy wyrażenie przez sąd dyscyplinarny zgody na pociągnięcie sędziego 
do odpowiedzialności karnej sądowej otwiera drogę do stosowania wszyst-
kich instytucji kodeksu postępowania karnego, w tym również tymczaso-

 
 
2 
wego aresztowania, czy też zezwolenie na zatrzymanie sędziego lub tym-
czasowe aresztowanie wymaga odrębnej decyzji sądu dyscyplinarnego?” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego na podstawie art. 60 § 1 ustawy 
z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym wniósł o rozstrzygnięcie 
przez skład siedmiu sędziów rozbieżności w wykładni prawa, występującej 
w orzecznictwie Sądu Najwyższego, dotyczącej zagadnienia: „Czy wyraże-
nie przez sąd dyscyplinarny zgody na pociągnięcie sędziego do odpowie-
dzialności karnej sądowej otwiera drogę do stosowania wszystkich instytu-
cji kodeksu postępowania karnego, czy też zezwolenie na zatrzymanie sę-
dziego lub tymczasowe aresztowanie wymaga odrębnej decyzji sądu dys-
cyplinarnego?” 
U uzasadnieniu wystąpienia Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego 
wskazał na dwa przeciwstawne orzeczenia Sądu Najwyższego – Sądu 
Dyscyplinarnego: 
1. uchwałę z dnia 5 lipca 2002 r., SNO 22/02, w której wyrażono pogląd, 
że zgoda sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie sędziego do odpowie-
dzialności karnej sądowej otwiera drogę do stosowania wszystkich insty-
tucji Kodeksu postępowania karnego, w tym również tymczasowego 
aresztowania (OSNKW 2002, z. 9-10, poz. 87), 
2. uchwałę z dnia 12 września 2006 r., SNO 40/06, w której wskazano, że 
wyrażenie zgody na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej 
nie powoduje automatycznie zezwolenia na zatrzymanie sędziego lub 

 
 
3 
tymczasowe aresztowanie, gdyż wymaga to odrębnej decyzji sądu dys-
cyplinarnego (OSNSD 2006, poz. 14). 
Prokurator Prokuratury Krajowej, odnosząc się do wystąpienia Pierw-
szego Prezesa Sądu Najwyższego, złożył wniosek o podjęcie uchwały o 
treści: „Zezwolenie na zatrzymanie lub tymczasowe aresztowanie sędzie-
go, o którym mowa w art. 181 Konstytucji RP, wymaga odrębnej decyzji 
sądu dyscyplinarnego, o ile zezwolenie takie nie zostało wyraźnie objęte 
wcześniejszą zgodą sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie sędziego do 
odpowiedzialności karnej sądowej”. 
Sąd Najwyższy w powiększonym składzie rozważył, co następuje. 
Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wniosek o rozstrzygnięcie roz-
bieżności w wykładni prawa sporządził w dniu 12 kwietnia 2007 r. Prokura-
tor Prokuratury Krajowej swoje stanowisko przedstawił w dniu 1 czerwca 
2007 r. Już po sporządzeniu tych wystąpień doszło do istotnych zmian 
przepisów prawa regulujących kwestię uchylania immunitetu sędziowskie-
go – w punktach 29 i 30 artykułu 1 ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o 
zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych in-
nych ustaw, która w życie weszła w dniu 31 sierpnia 2007 r. (Dz. U. Nr 136, 
poz. 959), znowelizowano treść art. 80 u.s.p. Obecne brzmienie art. 80 § 
2h, art. 80a § 1, art. 80a § 4, art. 80b, art. 80c i art. 80d u.s.p. wprost prze-
sądza o konieczności uzyskania przez prokuratora odrębnego od „zezwo-
lenia na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej”, „zezwolenia 
na tymczasowe aresztowanie sędziego” bądź „zezwolenia na zatrzymanie 
sędziego”. Nie ma potrzeby prowadzenia w tym miejscu bliższej analizy 
obowiązujących obecnie rozwiązań, gdyż nie one są przedmiotem rozwa-
żań. Należy jednak zauważyć, że wskazana nowelizacja art. 80 u.s.p. jed-
noznacznie koresponduje ze stanowiskiem wyrażonym w drugiej ze wska-
zanych uchwał Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego. Trzeba też 
dodać, że nowelizacja ta nie czyni bezprzedmiotowym wniosku Pierwszego 

 
 
4 
Prezesa Sądu Najwyższego, już choćby z uwagi na toczące się w różnych 
stadiach postępowania o uchylenie immunitetu sędziowskiego. 
Przechodząc zatem do meritum zagadnienia wprost stwierdzić nale-
ży, że powiększony skład Sądu Najwyższego opowiada się za taką wy-
kładnią art. 181 Konstytucji oraz 80 § 1 u.s.p. (w brzmieniu całego artykułu 
sprzed 31 sierpnia 2007 r.), której dokonał Sąd Najwyższy – Sąd Dyscypli-
narny w uchwale z dnia 12 września 2006 r. i którą też poparł Prokurator 
Prokuratury Krajowej. Zasadniczym argumentem przemawiającym za takim 
rozstrzygnięciem jest ten odwołujący się do treści art. 181 Konstytucji. To 
już ustawa zasadnicza, statuując w tym przepisie immunitet sędziowski w 
randze gwarancji konstytucyjnej, dokonała wyraźnego rozróżnienia dwóch 
elementów tej instytucji – zakazu „pociągnięcia do odpowiedzialności kar-
nej” oraz zakazu „pozbawienia wolności” sędziego, oczywiście w obu przy-
padkach „bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie”. 
Nie była zasadna argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu 
uchwały Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z dnia 5 lipca 2002 r., 
wychodząca z założenia, że gramatyczna wykładnia treści art. 181 Konsty-
tucji nie pozwala na wyprowadzenie jednoznacznych norm prawnych co do 
tego, czy konieczne jest uzyskanie odrębnie zgody na pociągnięcie do od-
powiedzialności karnej oraz zgody na tymczasowe aresztowanie sędziego, 
czy też ta pierwsza „otwiera drogę do stosowania wszystkich instytucji Ko-
deksu postępowania karnego, w tym również tymczasowego aresztowa-
nia”. Założenie to, które pozwoliło wówczas przejść Sądowi Najwyższemu 
– Sądowi Dyscyplinarnemu do rozważań na gruncie wykładni celowościo-
wej, było nietrafne i spotkało się z przekonującą krytyką w piśmiennictwie 
(A. Bojańczyk: Glosa do uchwały z dnia 5 lipca 2002 r. SNO 22/02, PS 
2003, Nr 7-8, s. 186-200, wraz z szeroko tam przytoczoną literaturą 
przedmiotu). Argumenty podniesione przez glosatora podzielił też Sąd 
Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny w uchwale z dnia 12 września 2006 r. 

 
 
5 
Podstawowe znaczenie miał argument odwołujący się do gramatycz-
nej wykładni pierwszego zdania art. 181 Konstytucji, który stanowi: „sędzia 
nie może być, bez uprzedniej zgody sądu określonego w ustawie, pocią-
gnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności”. Istotnie jest 
tak, że rezultat wykładni powszechnie uznawanej i przyjmowanej za pod-
stawową, właśnie gramatycznej, prowadzi do wniosków jednoznacznych. 
Wszak, co nie wymaga bliższego przekonywania, między treścią zwrotów 
„pociągnięcie do odpowiedzialności karnej” (pomimo całej swej nieostro-
ści), a „pozbawienie wolności” nie zachodzi stosunek pochłaniania drugie-
go przez pierwszy. „Pozbawieniem wolności” jest przecież nie tylko tym-
czasowe aresztowanie czy zatrzymanie przewidziane w rozdziale 27 Ko-
deksu postępowania karnego, ale także każde inne rzeczywiste pozbawie-
nie wolności w oparciu o przepisy prawa, jak choćby art. 287 § 2 k.p.k., art. 
15 ust. 4 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2007r., Nr 43, 
poz. 277) czy art. 40 ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu 
w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2007 r., Nr 70, poz. 
473). Z drugiej strony „pociągnięcie do odpowiedzialności karnej” wcale nie 
musi się łączyć z „pozbawieniem wolności”. 
Skoro zatem art. 181 Konstytucji, przez posłużenie się spójnikiem 
„ani”, połączył dwie równorzędne części zdania, to jedynie z naruszeniem 
wykładni gramatycznej można byłoby twierdzić, że przepis ten pozwala na 
ograniczenie konieczności uzyskania „zgody sądu” tylko do zgody na „po-
ciągnięcie do odpowiedzialności karnej”, a nie wymaga już takiej zgody na 
„pozbawienie wolności”. Nie ma argumentów pozwalających na przełama-
nie wykładni gramatycznej, a na pewno wystarczającym nie byłby ten doty-
czący braku zharmonizowania art. 181 Konstytucji z art. 80 u.s.p. w 
brzmieniu sprzed dnia 31 sierpnia 2007 r. Już sama hierarchia aktów 
prawnych – „ustawa zasadnicza” i „ustawa” – wyraźnie sprzeciwia się in-
terpretacji preferującej zapis ustawy, kosztem zapisu konstytucyjnego, tym 

 
 
6 
bardziej że w grę wchodziły przecież przepisy gwarancyjne. W tej sytuacji, 
przy wykorzystaniu także wykładni systemowej, należy przyjąć, że również 
przed dniem 31 sierpnia 2007 r. przepis art. 80 § 1 u.s.p. wymagał odręb-
nego zezwolenia sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie sędziego do od-
powiedzialności karnej oraz na zastosowanie wobec niego tymczasowego 
aresztowania bądź zatrzymania. 
Kierując się przedstawioną powyżej argumentacją, Sąd Najwyższy w 
powiększonym składzie, rozstrzygając przedstawione przez Pierwszego 
Prezesa Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa, uchwalił jak 
na wstępie.