I KZP 20/10

UCHWAŁA  SKŁADU  SIEDMIU  SĘDZIÓW   
Z  DNIA  24  LISTOPADA  2010  R. 
I  KZP  20/10 
 
 
Uchylenie – w trybie kontroli instancyjnej – postanowienia o przedłu-
żeniu stosowania tymczasowego aresztowania, niezależnie od tego, jakiej 
treści orzeczenie następcze wydano, rodzi obowiązek natychmiastowego 
zwolnienia oskarżonego, jeżeli upłynął termin, na który uprzednio zastoso-
wano lub przedłużono stosowanie tego środka, a oskarżony nie podlega 
pozbawieniu wolności w innej sprawie. 
 
Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki. 
Sędziowie SN: J. Grubba, P. Hofmański (sprawozdawca), P. Kali-
nowski, R. Sądej, J. Sobczak, E. Wildowicz. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: B. Mik. 
Przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich: J. Malinowski. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w 
dniu 24 listopada 2010 r., przekazanego na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 
ustawy z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 
2001 r. Nr 14, poz. 147 ze zm.) oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 23 listopada 
2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) wniosku 
Rzecznika Praw Obywatelskich o rozstrzygnięcie – w związku z ujawnio-
nymi w orzecznictwie sądowym rozbieżnościami w wykładni prawa – na-
stępującego zagadnienia prawnego: 
 

 
2
„Czy uchylenie postanowienia sądu meriti o uwzględnieniu wniosku 
prokuratora o przedłużenie tymczasowego aresztowania przez sąd ad qu-
em i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w pierwszej instancji, 
w dacie przypadającej po upływie okresu, na który ten środek zapobiegaw-
czy zastosowano, powoduje konieczność zarządzenia natychmiastowego 
zwolnienia tymczasowo aresztowanego z aresztu śledczego, jeżeli nie jest 
pozbawiony wolności w innej sprawie, czy też mimo upływu tego terminu 
środek ten nadal powinien być stosowany aż do dnia prawomocnego roz-
strzygnięcia wniosku prokuratora?” 
 
u c h w a l i ł  udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Występując z wnioskiem na podstawie art. 16 ust. 2 pkt 4 ustawy z 
dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. z 2001 r. Nr 
14, poz. 147 ze zm. – dalej ustawa o RPO) oraz art. 60 § 2 ustawy z dnia 
23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze 
zm. – dalej ustawa o SN), Rzecznik Praw Obywatelskich domagał się roz-
strzygnięcia przez Sąd Najwyższy przytoczonego na wstępie zagadnienia 
prawnego, w związku ze stwierdzonymi rozbieżnościami w orzecznictwie 
sądów powszechnych. Uzasadniając swoje wystąpienie, autor wniosku 
wywiódł, że praktyka orzecznicza sądów powszechnych jest zróżnicowana, 
gdy idzie o określanie skutków uchylenia – przez sąd ad quem – postano-
wienia sądu a quo o uwzględnieniu wniosku prokuratora o przedłużenie 
tymczasowego aresztowania oraz skutków przekazania sprawy do ponow-
nego rozpoznania w pierwszej instancji. Problem dotyczy sytuacji, w której 
poza uchylonym postanowieniem o przedłużeniu stosowania tymczasowe-

 
3
go aresztowania, brak jest jakiegokolwiek innego  orzeczenia stanowiące-
go podstawę pozbawienia oskarżonego wolności. Nie podlega on pozba-
wieniu wolności w innej sprawie, zaś w sprawie, w której przedłużono sto-
sowanie tymczasowego aresztowania, w dacie orzekania przez sąd odwo-
ławczy upłynął już termin, na jaki uprzednio zastosowano lub przedłużono 
stosowanie tego środka zapobiegawczego. 
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał orzeczenia, w których prezen-
towano stanowisko, iż w opisanej powyżej sytuacji uchylenie postanowie-
nia o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania nie powoduje 
samo przez się konieczności zarządzenia zwolnienia oskarżonego, choćby 
brak było orzeczenia, które stanowiłoby podstawę pozbawienia wolności. 
Za takim stanowiskiem ma – według głoszonego w orzecznictwie poglądu – 
przemawiać argument odwołujący się do rozróżnienia pomiędzy uchyle-
niem postanowienia w przedmiocie stosowania (przedłużenia stosowania) 
tymczasowego aresztowania, a samym tymczasowym aresztowaniem. 
Dla zilustrowania tego kierunku interpretacji Rzecznik Praw Obywa-
telskich wskazał postanowienie Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 16 kwiet-
nia 2009 r., II AKz 287/09, którym uchylono postanowienie Sądu Okręgo-
wego o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania i przekazu-
jąc sprawę do ponownego rozpoznania stwierdzono, że pomimo iż upłynął 
już okres, na który poprzednio stosowano wobec oskarżonego tymczasowe 
aresztowanie, oskarżonego nie należy zwalniać z aresztu. Postąpić tak na-
leżałoby jedynie wówczas, gdyby sąd odwoławczy stwierdził niezasadność 
zastosowania tymczasowego aresztowania i orzekając reformatoryjnie 
zmieniłby zaskarżone orzeczenie decydując o nieuwzględnieniu wniosku 
prokuratora. Podobnie postąpił w analogicznej sytuacji Sąd Apelacyjny w 
K., do którego stanowiska odwołano się w powołanym powyżej postano-
wieniu Sądu Apelacyjnego w W. Sąd Apelacyjny w K. podjął nawet próbę 
argumentacji zajętego stanowiska stwierdzając, że uchylenie postanowie-

 
4
nia o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania nie oznacza 
uchylenia samego tymczasowego aresztowania, albowiem postanowienie, 
które poddano kontroli instancyjnej, choć uchylone, nadal wywiera skutki 
prawne, jeśli nie podjęto odmiennej decyzji (postanowienie Sądu Apelacyj-
nego w K. z dnia 17 grudnia 2007 r., II AKz 657/07, w którego uzasadnie-
niu odwołano się do licznych postanowień uprzednio wydanych przez ten 
Sąd). Sąd Apelacyjny w K. wywiódł, iż „uchylenie zaskarżonego postano-
wienia nie oznacza uchylenia tymczasowego aresztowania (…). Nie ma 
bowiem podstawy do takiego postąpienia, w szczególności nie stanowi jej 
art. 253 § 1 k.p.k., który wymaga ustalenia, że ustały przyczyny stosowania 
aresztowania, tymczasem tę kwestię musi zbadać dopiero (na nowo) sąd a 
quo. Zaskarżone postanowienie Sądu Okręgowego – choć uchylone – jest 
nadal nieprawomocne i wywiera skutki prawne (art. 462 § 1 k.p.k.), tak więc 
aresztowanie na jego podstawie powinno być nadal wykonywane, do czasu 
podjęcia odmiennej w treści decyzji przez Sąd Okręgowy, bądź dokonania 
ponownej kontroli odwoławczej o charakterze merytorycznym, w której zo-
stanie stwierdzona niesłuszność decyzji. Uchylenie decyzji o tymczasowym 
aresztowaniu (przedłużeniu jego stosowania) oznacza niejako odsunięcie 
w czasie takiej kontroli merytorycznej, zatem nie zdecydowano jeszcze, że 
decyzja taka jest nietrafna”. Analogiczne stanowisko Sąd Apelacyjny w K. 
prezentował konsekwentnie także wcześniej (np. postanowienie z dnia 15 
listopada 2006 r., II AKz 439/06). 
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał w uzasadnieniu swojego wy-
stąpienia także odmienną linię orzecznictwa, zgodnie z którą uchylenie po-
stanowienia sądu meriti o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresz-
towania przez sąd ad quem z przekazaniem sprawy do ponownego rozpo-
znania w pierwszej instancji w dacie po upływie okresu, na który ten środek 
uprzednio zastosowano (lub przedłużono), zawsze powoduje konieczność 
zarządzenia natychmiastowego zwolnienia aresztowanego, jeśli nie jest on 

 
5
pozbawiony wolności w innej sprawie. Rzecznik przywołał tu postanowienia 
Sądu Okręgowego w Z. z dnia 20 lutego 2008 r., II Kz 60/08, Sądu Okrę-
gowego w W. z dnia 21 marca 2008 r., IX Kz 293/08, Sądu Apelacyjnego w 
G. z dnia 16 sierpnia 2007 r., II AKz 484/07, Sądu Okręgowego w T. z dnia 
28 marca 2007 r., IX Kz 114/07 oraz z dnia 14 marca 2007 r., IX Kz 77/07, 
Sądu Okręgowego w R. z dnia 23 sierpnia 2002 r., II Kz 447/02. 
Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał także na zgodne stanowisko 
doktryny, której przedstawiciele nie odnosili się wprawdzie wprost do ukła-
du procesowego korelującego z wystąpieniem w niniejszej sprawie, nie-
mniej wskazywali, że pozbawienie oskarżonego wolności po upływie okre-
su, na jaki zastosowano lub przedłużono stosowanie tymczasowego aresz-
towania, musi być uznane za bezprawne (R. A. Stefański: Glosa do posta-
nowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 października 1991 r., I KZP 26/01, 
WPP 1992, z. 1-2, s. 96 oraz S. Zabłocki: Nowela k.p.k. z dnia 20 lipca 
2000 r., Komentarz, Warszawa 2000, s. 93). 
Formułując własne stanowisko, Rzecznik Praw Obywatelskich zde-
cydowanie opowiada się za drugim z prezentowanych wyżej kierunków 
orzeczniczych. Wywodzi, że ustawodawca nakłada na sąd stosujący i 
przedłużający stosowanie tymczasowego aresztowania obowiązek każdo-
razowego określenia terminu, do którego stosowanie tego środka zapobie-
gawczego ma trwać (art. 251 § 1 k.p.k.), a uregulowanie to spełnia rolę 
gwarancyjną. Stąd też – zdaniem Rzecznika Praw Obywatelskich – nie 
można „odrywać” postanowienia o uchyleniu tymczasowego aresztowania 
od uchylenia samego tymczasowego aresztowania, albowiem prowadziłoby 
to do przedłużania stosowania tego środka ponad czas określony w posta-
nowieniu (w układzie procesowym, na tle którego wystąpiono z pytaniem 
prawnym – aż do czasu ponownego rozpatrzenia kwestii przedłużenia sto-
sowania tymczasowego aresztowania przez sąd a quo). Dochodzi on za-
tem do wniosku, że obecnie brak jest przepisu, który pozwalałby sądowi ad 

 
6
quem – uchylającemu w postępowaniu instancyjnym postanowienie sądu 
pierwszej instancji o uwzględnieniu wniosku prokuratora o przedłużenie 
tymczasowego aresztowania i przekazującemu sprawę do ponownego roz-
poznania w pierwszej instancji, w dacie przypadającej po upływie okresu, 
na który ten środek zapobiegawczy zastosowano, jeśli tymczasowo aresz-
towany nie jest pozbawiony wolności w innej sprawie – na wydanie „zezwo-
lenia” na dalsze stosowanie tego izolacyjnego środka zapobiegawczego aż 
do dnia prawomocnego rozstrzygnięcia wniosku prokuratora. Rzecznik 
uważa przy tym, że nie jest zasadny argument, według którego uchylone 
postanowienie o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania nie 
jest poddawane kontroli merytorycznej i z tego powodu może stanowić – 
pomimo jego uchylenia – podstawę pozbawienia oskarżonego wolności. 
Uchylenie postanowienia jest bowiem właśnie wynikiem kontroli odwoław-
czej, a nie rezultatem jej zaniechania. 
Zajmując pisemne stanowisko w sprawie, prokurator Prokuratury Ge-
neralnej wniósł o podjęcie przez Sąd Najwyższy uchwały następującej tre-
ści: „Jeśli po upływie okresu, na jaki, zgodnie z art. 251 § 2 k.p.k., zastoso-
wano lub przedłużono tymczasowe aresztowanie, wydane przez sąd po-
stanowienie o przedłużeniu czasu trwania tego środka zapobiegawczego 
zostało uchylone przez sąd odwoławczy w następstwie wniesionego zaża-
lenia – stosowanie tymczasowego aresztowania ustaje, a podejrzanego 
należy natychmiast zwolnić, o ile nie jest on pozbawiony wolności w innej 
sprawie”. Uzasadniając swój wniosek prokurator wskazał, że o ile zasadne 
jest twierdzenie, że zażalenie na postanowienie w przedmiocie zastosowa-
nia środka zapobiegawczego ma charakter względnie suspensywny, to 
jednak w żadnym wypadku nie może to prowadzić do wniosku, że dopusz-
czalne jest dalsze stosowanie tego środka wobec osoby, co do której po-
stanowienie o jej tymczasowym aresztowaniu uchylono. Nie ma przy tym – 
zdaniem prokuratora – znaczenia powód, dla którego doszło do uchylenia 

 
7
postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania, ponieważ 
prawo procesowe nie rozróżnia skutków procesowych w zależności od te-
go, czy przyczyną uchylenia były względy formalne, czy też merytoryczna 
kontrola postanowienia o zastosowaniu, względnie przedłużeniu stosowa-
nia tymczasowego aresztowania. 
Sąd Najwyższy zważył. 
Niewątpliwie rację ma Rzecznik Praw Obywatelskich, gdy wskazuje, 
że w sprawie spełnione zostały przesłanki wystąpienia w trybie określonym 
w art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym. Wniosek o rozstrzygnięcie roz-
bieżności w orzecznictwie może być uznany za dopuszczalny jedynie wte-
dy, gdy wnioskujący wykaże, że rozbieżności takie rzeczywiście zachodzą. 
Chodzi przy tym nie o jakąkolwiek rozbieżność w orzecznictwie, ale jedynie 
taką, która jest wynikiem rozbieżnej wykładni prawa (postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 33/04, R-OSNKW, poz. 438). 
Bez wątpienia Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał na rozbieżną prakty-
kę sądów powszechnych co do sposobu procedowania w sprawach mają-
cych za przedmiot przedłużenie stosowania tymczasowego aresztowania, 
a stwierdzona rozbieżność jest rezultatem odmiennej wykładni przepisów 
prawa procesowego. Rozbieżność ta ma ponadto istotne znaczenie z 
punktu widzenia konsekwencji, jakimi dotknięte są strony postępowania, co 
także musi być brane pod uwagę przy ocenie, czy sugerowana niejednoli-
tość orzecznictwa powinna spotkać się z reakcją Sądu Najwyższego w try-
bie określonym w art. 60 ustawy o Sądzie Najwyższym, który to przepis 
służyć ma zapewnieniu jednolitości orzecznictwa w ramach sprawowanego 
przez ten Sąd nadzoru judykacyjnego. 
Zdaniem Sądu Najwyższego, dla oceny spełnienia przesłanek okre-
ślonych w art. 60 § 2 ustawy o Sądzie Najwyższym nie jest rozstrzygające 
to, że jeden z konkurujących poglądów reprezentowany jest niemal wy-
łącznie przez jeden sąd, to jest Sąd Apelacyjny w K. (jeśli pominąć jedno 

 
8
zaledwie przytoczone orzeczenie Sądu Apelacyjnego w W.), zaś drugi z 
poglądów uznawany jest za słuszny przez pozostałe sądy. Nie jest też 
istotne, w przypadku skorzystania z trybu przewidzianego w art. 60 ustawy 
o Sądzie Najwyższym, to, czy rozstrzygnięcie sprawy wiąże się z potrzebą 
dokonania zasadniczej wykładni ustawy, czego wymaga art. 441 § 1 k.p.k., 
określający tryb przedstawiania do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 
zagadnień prawnych o charakterze konkretnym. Nie ma w związku z tym 
znaczenia, że także bez dokonywania zasadniczej wykładni ustawy bez 
trudu można zająć stanowisko w kwestii będącej przedmiotem wystąpienia 
Rzecznika Praw Obywatelskich. Rysuje się bowiem ono na tyle wyraziście, 
iż prezentowanie odmiennego poglądu może być oceniane jedynie jako da-
leko idące nieporozumienie. 
Punktem wyjścia wszelkich rozważań musi być przypomnienie, że w 
świetle art. 41 Konstytucji RP, człowiek może być pozbawiony wolności je-
dynie z mocy decyzji sądu. Wyjątki od tej reguły przewidziane są w związku 
z uregulowanymi w różnych ustawach rozlicznymi formami zatrzymania, 
przy czym uregulowania te muszą pozostawać w zgodzie z rygorystycznym 
standardem określonym w art. 41 ust. 3 Konstytucji RP, według którego 
pozbawienie wolności na innej podstawie niż decyzja sądowa w żadnym 
wypadku nie może trwać dłużej niż 72 godziny. 
Nie ulega także wątpliwości, że Konstytucja RP pozostawia w art. 41 
ust. 1 zd. 2 pewną swobodę ustawodawcy co do określenia zasad i trybu, 
w jakim człowieka wolno pozbawić wolności. W związku z tym Kodeks po-
stępowania karnego, precyzyjnie regulując tę kwestię, pozwala na tymcza-
sowe aresztowanie oskarżonego także na podstawie postanowienia sądu, 
które nie uzyskało jeszcze prawomocności. Wynika to z art. 462 § 1 k.p.k., 
zgodnie z którym zaskarżenie postanowienia, które powstrzymuje jego 
uprawomocnienie się, nie wstrzymuje jednocześnie jego wykonania (jeśli 
nie postanowiono inaczej). Uregulowanie to odnosi się także do postano-

 
9
wienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania oraz każdego posta-
nowienia o przedłużeniu jego stosowania. To jednak, że człowiek może być 
pozbawiony wolności na podstawie postanowienia, które nie uzyskało ce-
chy prawomocności, nie oznacza żadną miarą, iż może to nastąpić w sytu-
acji, gdy postanowienia takiego nie wydano lub też po jego wydaniu zostało 
ono uchylone. Wprawdzie wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich do-
tyczy jedynie tego ostatniego układu procesowego, niemniej nie ma – zda-
niem Sądu Najwyższego – powodu, dla którego odmiennie miałaby być 
traktowana sytuacja, w której sąd pierwszej instancji wydał postanowienie o 
nieuwzględnieniu wniosku prokuratora o zastosowanie tymczasowego 
aresztowania i postanowienie to zostało zaskarżone, a następnie ewentu-
alnie uchylone. 
Powyższe uwagi całkowicie wyczerpują argumentację wspierającą 
tezę, iż uchylenie postanowienia o zastosowaniu (lub przedłużeniu stoso-
wania) tymczasowego aresztowania musi prowadzić do uwolnienia oskar-
żonego, chyba że jest on pozbawiony wolności na podstawie innej decyzji 
procesowej wydanej w tej lub innej sprawie. Wzmocnienie tej argumentacji 
możliwe jest jedynie przez wykazanie nieprawidłowości interpretacji prawa, 
mającej rzekomo prowadzić do rezultatu przeciwnego. 
Odnosząc się zatem do argumentacji sądów, krytycznie przytoczonej 
w uzasadnieniu wystąpienia Rzecznika Praw Obywatelskich zauważyć na-
leży w pierwszej kolejności, że całkowicie błędne jest odwoływanie się do 
art. 253 k.p.k. jako przepisu, który rzekomo nie daje podstawy do uchylenia 
tymczasowego aresztowania w sytuacji uchylenia postanowienia o zasto-
sowaniu (przedłużeniu stosowania) tymczasowego aresztowania. Po 
pierwsze, argumentacja ta jest o tyle przewrotna, o ile opiera się na zało-
żeniu, że niezbędne jest odnalezienie w przepisach Kodeksu podstawy do 
uchylenia tymczasowego aresztowania. W rzeczywistości rozumowanie 
musi przebiegać dokładnie odwrotnie, ku założeniu, że niezbędne jest od-

 
10 
nalezienie prawnej podstawy dalszego pozbawienia człowieka wolności w 
sytuacji, gdy uchylono orzeczenie, na podstawie którego wolności tej go 
pozbawiono. Wszak stosowanie tymczasowego aresztowania stanowi inge-
rencję w gwarantowane konstytucyjnie prawo do wolności osobistej, w 
związku z czym może być uznane za dopuszczalne jedynie wtedy, gdy ist-
nieje wydana – zgodnie z ustawą – decyzja sądu. Po drugie, na nieporo-
zumieniu polega rozróżnienie pomiędzy uchyleniem postanowienia o tym-
czasowym aresztowaniu (o jego przedłużeniu) oraz uchyleniem samego 
tymczasowego aresztowania. Takie „rozdwojenie bytów prawnych” nie 
znajduje żadnego uzasadnienia, nie tylko w układzie procesowym, którego 
dotyczy wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich, ale także w każdym 
innym. Owszem, w art. 253 k.p.k. mowa o „uchyleniu lub zmianie” środka 
zapobiegawczego, a nie o „uchyleniu lub zmianie postanowienia o zasto-
sowaniu tego środka”, niemniej nie jest uprawnione doszukiwanie się róż-
nic pomiędzy tymi sformułowaniami. Zawsze bowiem ilekroć dojdzie do 
uchylenia tymczasowego aresztowania, unicestwione zostaje postanowie-
nie o jego zastosowaniu (przedłużeniu stosowania), a ponowne zastoso-
wanie tego środka zapobiegawczego wymaga wydania nowego postano-
wienia. Po trzecie, odwoływanie się do art. 253 k.p.k. jako przepisu, który 
miałby stanowić podstawę dalszej izolacji oskarżonego, wobec którego 
uchylono postanowienie o tymczasowym aresztowaniu, niezasadne jest z 
tego powodu, iż przepis ten odnosi się do zupełnie innego układu proce-
sowego. Konstytuuje on tryb nadzoru nad stosowaniem środków zapobie-
gawczych, niezależny od instancyjnej kontroli orzeczeń w przedmiocie ich 
stosowania. Stosując ten przepis organ procesowy bada z urzędu zasad-
ność dalszego stosowania środka zapobiegawczego i w razie stwierdzenia, 
iż ustały przyczyny jego zastosowania lub powstały przyczyny uzasadnia-
jące jego uchylenie lub zmianę, dokonuje tego. Jeśli natomiast w trybie 
kontroli odwoławczej sąd dojdzie do wniosku, że zaskarżone postanowie-

 
11 
nie jest wadliwe i z tego powodu je uchyla lub zmienia, podstawę jego de-
cyzji stanowi art. 437 § 1 k.p.k., a nie art. 253 k.p.k. 
Błędne jest także powoływanie się na przepis art. 462 § 1 k.p.k., który 
miałby rzekomo stanowić podstawę skuteczności postanowienia o zasto-
sowaniu (przedłużeniu stosowania) tymczasowego aresztowania, pomimo 
jego uchylenia. Jak wspomniano już powyżej, przepis ten stanowić może 
podstawę skuteczności postanowienia, które nie jest prawomocne, w ra-
mach konstytuowanej przezeń względnej suspensywności orzeczenia. 
Żadną miarą nie można zaś z tego przepisu wnioskować, iż tymczasowe 
aresztowanie może być wykonywane (zachowuje skuteczność) pomimo 
uchylenia postanowienia o jego zastosowaniu lub przedłużeniu. 
W tym miejscu należy krytycznie odnieść się do argumentacji wska-
zującej na to, że inne są skutki uchylenia orzeczenia w sytuacji, gdy decy-
zja uchylająca uzasadniona jest względami formalnymi, inne zaś wówczas, 
gdy uchylenie to jest rezultatem uznania, że jest ono niezasadne. Jak 
słusznie wskazał w swoim pisemnym stanowisku prokurator Prokuratury 
Generalnej, obowiązujące przepisy prawa nie dają żadnych podstaw do 
czynienia tego rodzaju rozróżnień. Uchylenie zaskarżonego postanowienia 
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania zawsze wywołuje ten 
sam skutek, niezależnie od tego, jakie okoliczności legły u podstaw decyzji 
sądu odwoławczego. Skutek ten polega na tym, że sąd pierwszej instancji 
staje przed koniecznością ponownego rozpoznania wniosku o zastosowa-
nie (przedłużenie stosowania) środka zapobiegawczego, względnie przed 
koniecznością ponownego zbadania tej kwestii z urzędu. W wyniku uchyle-
nia postanowienia o przedłużeniu stosowania tymczasowego aresztowania 
postępowanie w przedmiocie wniosku cofa się po prostu do fazy poprze-
dzającej jego rozpoznanie. Oskarżony może być pozbawiony wolności w 
sprawie, ale jedynie do czasu oznaczonego poprzednim orzeczeniem o 
zastosowaniu lub przedłużeniu stosowania tego środka zapobiegawczego. 

 
12 
W konsekwencji trzeba przyjąć, że jeżeli sąd odwoławczy uchyla po-
stanowienie sądu pierwszej instancji o zastosowaniu lub przedłużeniu sto-
sowania tymczasowego aresztowania, zobowiązany jest jednocześnie po-
lecić natychmiastowe zwolnienie aresztowanego, chyba że nie upłynął 
jeszcze okres, na który aresztowano go uprzednio w danej sprawie, 
względnie podlega on pozbawieniu wolności w innej. W przepisach rozpo-
rządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. – Regulamin 
urzędowania sądów powszechnych (Dz. U. Nr 38, poz. 249 ze zm.) brak 
jest przepisu, który wprost dotyczyłby takiej sytuacji i nakazywałby natych-
miastowe zwolnienie aresztowanego. W rozporządzeniu tym nałożono je-
dynie na sąd obowiązek niezwłocznego zwolnienia zatrzymanego w wy-
padku nieuwzględnienia wniosku o zastosowanie tymczasowego areszto-
wania (§ 302), a także obowiązek przesłania administracji zakładu karnego 
lub aresztu śledczego odpisu postanowienia o nieuwzględnieniu wniosku 
prokuratora o przedłużenie tymczasowego aresztowania na dalszy czas 
oznaczony, względnie uchylenia postanowienia przedłużającego tymcza-
sowe aresztowanie (§ 314 ust. 2 w zw. z ust. 1 tego przepisu). Uregulowa-
nie to nie oznacza, iżby w sytuacji procesowej, której dotyczy wystąpienie 
Rzecznika Praw Obywatelskich, na sądzie nie ciążył obowiązek zarządze-
nia natychmiastowego zwolnienia. Sens omawianego tu uregulowania za-
wartego w rozporządzeniu opiera się na założeniu, że w sytuacji, w której 
sąd nie uwzględnia wniosku o zastosowanie tymczasowego aresztowania 
(§ 302), zawsze konieczne jest zarządzenie niezwłocznego zwolnienia za-
trzymanego, albowiem dalsze pozbawienie wolności nie może być legity-
mizowane decyzją o zatrzymaniu. Sytuacja, o której mowa w § 314 ust. 1 i 
2 rozporządzenia, może przedstawiać się różnie, w zależności od tego, czy 
w chwili nieuwzględnienia wniosku o przedłużenie stosowania tymczaso-
wego aresztowania, albo uchylenia postanowienia o przedłużeniu tymcza-
sowego aresztowania, okres, na który uprzednio zastosowano lub przedłu-

 
13 
żono ten środek zapobiegawczy, upłynął, czy też nie. W pierwszej sytuacji 
zawsze zarządzić trzeba zwolnienie podejrzanego, chyba że podlega on 
pozbawieniu wolności w innej sprawie. W drugiej sytuacji nie jest to ko-
nieczne, albowiem tymczasowe aresztowanie może jeszcze trwać aż do 
czasu upływu terminu, na który to aresztowanie uprzednio zastosowano lub 
przedłużono. 
Prawidłowość powyższej wykładni przepisów rozporządzenia po-
twierdza treść jego § 303, zgodnie z którym, w razie uchylenia tymczaso-
wego aresztowania a następnie uwzględnienia przez sąd odwoławczy za-
żalenia w tym przedmiocie, po ponownym osadzeniu podejrzanego nie wy-
daje się postanowienia o tymczasowym aresztowaniu, chyba że upłynął 
okres, do którego aresztowanie miało trwać. Ponieważ w przepisie tym 
mowa o ponownym osadzeniu podejrzanego, nie ulega wątpliwości, że z 
chwilą uchylenia tymczasowego aresztowania podejrzany musi być zwol-
niony niezależnie od tego, czy postanowienie o uchyleniu tego środka za-
skarżono na jego niekorzyść, czy też nie. Postanowienie o uchyleniu tym-
czasowego aresztowania unicestwia bowiem postanowienie o zastosowa-
niu lub przedłużeniu stosowania tego środka (zostaje ono de facto uchylo-
ne) i nawet jeśli w dalszym procedowaniu dojdzie do wydania nowego po-
stanowienia, to nie ulega wątpliwości, że nie może być ono podstawą po-
zbawienia wolności w czasie od uchylenia poprzedniego postanowienia do 
chwili wydania nowego.  
Na koniec zauważyć wypada, że każde pozbawienie człowieka wol-
ności, które nie znajduje podstawy w wydanej zgodnie z prawem, choćby 
nieprawomocnej, decyzji procesowej, jest nielegalne. Sąd zatem ma obo-
wiązek zarządzenia natychmiastowego zwolnienia tymczasowo aresztowa-
nego zawsze, ilekroć uchylono postanowienie o zastosowaniu lub przedłu-
żeniu stosowania tymczasowego aresztowania, chyba że w dacie uchyle-
nia tego postanowienia nie wyekspirował jeszcze termin, na który osobę 

 
14 
pozbawiono wolności uprzednio. W tym ostatnim wypadku zwolnienie na-
stępuje zaś w dniu, w którym upływa termin tymczasowego aresztowania, 
co wynika w sposób nie budzący wątpliwości z art. 211 § 3 k.k.w. 
Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w uchwale.