I KZP 20/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w powiększonym składzie rozpoznał zagadnienie prawne przedstawione przez skład zwykły, dotyczące możliwości stosowania art. 30 Kodeksu karnego (usprawiedliwiony błąd co do prawa) w postępowaniu lustracyjnym. Sprawa wyłoniła się w kontekście kasacji Rzecznika Interesu Publicznego od orzeczenia Sądu Apelacyjnego, które stwierdziło, że osoba lustrowana złożyła zgodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, działając w warunkach usprawiedliwionego błędu. Rzecznik kwestionował jedynie zasadność uznania błędu za usprawiedliwiony, nie negując samej możliwości stosowania art. 30 k.k. w postępowaniu lustracyjnym. Sąd Najwyższy w składzie powiększonym uznał jednak, że zagadnienie prawne zostało przedstawione z naruszeniem art. 441 § 1 k.p.k. i art. 536 k.p.k. Wskazano, że sąd kasacyjny nie jest uprawniony do występowania z zagadnieniem prawnym, gdy jego wykładnia wykraczałaby poza granice zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a rozstrzygnięcie nie miałoby znaczenia dla konkretnej sprawy. W tej sytuacji, nawet gdyby sąd kasacyjny udzielił odpowiedzi na postawione pytanie, nie mógłby wzruszyć zaskarżonego orzeczenia z uwagi na zakaz reformationis in peius. W związku z tym, Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały. Niemniej jednak, Sąd Najwyższy przedstawił swoje stanowisko dotyczące prawa materialnego, wskazując, że usprawiedliwiony błąd wyłącza winę sprawcy, a art. 30 k.k. może być stosowany per analogiam w postępowaniu lustracyjnym, prowadząc do odmowy wszczęcia lub umorzenia postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaGranice kognicji sądu kasacyjnego przy przedstawianiu zagadnień prawnych; dopuszczalność stosowania art. 30 k.k. w postępowaniu lustracyjnym i jego skutki procesowe.
Dotyczy specyficznej procedury przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu oraz specyfiki postępowania lustracyjnego.
Zagadnienia prawne (4)
Czy sąd odwoławczy jest uprawniony do wystąpienia z zagadnieniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k., gdy zasadnicza wykładnia dotyczyłaby zagadnienia pozostającego poza granicami środka odwoławczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy nie jest, co do zasady, uprawniony do wystąpienia z zagadnieniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k., gdy zasadnicza wykładnia dotyczyłaby zagadnienia pozostającego poza granicami środka odwoławczego (art. 433 § 1 in princ k.p.k.).
Uzasadnienie
Przedstawienie zagadnienia prawnego jest ściśle związane z zakresem rozpoznania sprawy przez sąd odwoławczy. Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do występowania z takim zagadnieniem, gdy wykładnia dokonywana byłaby poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów i nie dotyczyłaby uchybień zobowiązujących sąd do przekroczenia tych granic.
Czy w postępowaniu lustracyjnym, w zakresie nieuregulowanym przepisami tej ustawy, ma zastosowanie przepis art. 30 k.k.?
Odpowiedź sądu
Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w tej sprawie, uznając, że zagadnienie prawne zostało przedstawione z naruszeniem przepisów proceduralnych.
Uzasadnienie
Sąd kasacyjny nie był władny poddawać w wątpliwość zasadności odwołania się w zaskarżonym orzeczeniu do konstrukcji błędu co do prawa (art. 30 k.k.), gdyż zarzut kasacyjny nie kwestionował samej możliwości stosowania art. 30 k.k., a jedynie jego zastosowanie w konkretnej sytuacji faktycznej. Ponadto, rozstrzygnięcie zagadnienia nie mogłoby mieć znaczenia dla sprawy z uwagi na zakaz reformationis in peius.
Czy usprawiedliwiony błąd wyłącza winę sprawcy zachowania, z którym ustawodawca wiąże określone skutki o charakterze represyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, usprawiedliwiony błąd wyłącza winę sprawcy.
Uzasadnienie
Odpowiedzialność represyjna o charakterze obiektywnym, oparta wyłącznie na fakcie złożenia lub niezłożenia oświadczenia o określonej treści, wykracza poza standardy prawa represyjnego w demokratycznym państwie prawa. Dlatego art. 30 k.k. znajduje per analogiam zastosowanie także w postępowaniu lustracyjnym.
Jaki jest skutek procesowy ustalenia, że osoba działająca w usprawiedliwionym błędzie złożyła subiektywnie prawdziwe, ale obiektywnie nieprawdziwe oświadczenie lustracyjne?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Skutkiem powinna być odmowa wszczęcia albo umorzenie już wszczętego postępowania lustracyjnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej.
Uzasadnienie
W postępowaniu lustracyjnym, w zakresie nieuregulowanym, stosuje się odpowiednio przepisy k.p.k. Art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. stanowi o umorzeniu postępowania, gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia przestępstwa. Zgodnie z art. 30 k.k., nie popełnia przestępstwa kto działa w usprawiedliwionym błędzie co do bezprawności. Na użytek postępowania lustracyjnego, 'przestępstwem' jest zawinione złożenie nieprawdziwego oświadczenia lustracyjnego, a usprawiedliwiony błąd co do prawa wyłącza winę.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Antoni O. | osoba_fizyczna | osoba lustrowana |
| Rzecznik Interesu Publicznego | organ_państwowy | wnioskodawca |
Przepisy (25)
Główne
k.p.k. art. 441 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 433 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 536
Kodeks postępowania karnego
k.k. art. 30
Kodeks karny
ustawa lustracyjna art. 19
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
Pomocnicze
k.p.k. art. 17 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.k. art. 116
Kodeks karny
k.k. art. 434 § 1
Kodeks karny
k.p.k. art. 443
Kodeks postępowania karnego
k.p.k. art. 518
Kodeks postępowania karnego
ustawa lustracyjna art. 6 § 1
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
ustawa lustracyjna art. 30 § 1
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
ustawa lustracyjna art. 30 § 2
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
ustawa lustracyjna art. 30 § 3
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
ustawa lustracyjna art. 28
Ustawa z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944-1990 osób pełniących funkcje publiczne
k.k. art. 39 § 2
Kodeks karny
k.k. art. 39 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 39 § 8
Kodeks karny
k.p.k. art. 414 § 1
Kodeks postępowania karnego
k.k. art. 1 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 115 § 1
Kodeks karny
k.k. art. 32
Kodeks karny
k.k. art. 322 § 1
Kodeks karny
Konstytucja RP art. 42 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sąd kasacyjny nie jest uprawniony do przedstawiania zagadnień prawnych wykraczających poza granice zaskarżenia i podniesionych zarzutów. • Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego nie miało znaczenia dla konkretnej sprawy z uwagi na zakaz reformationis in peius. • Usprawiedliwiony błąd co do prawa wyłącza winę sprawcy, co uzasadnia stosowanie art. 30 k.k. per analogiam w postępowaniu lustracyjnym. • Umorzenie postępowania lustracyjnego na podstawie art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 19 ustawy lustracyjnej jest dopuszczalne w przypadku usprawiedliwionego błędu.
Godne uwagi sformułowania
Sąd odwoławczy nie jest, co do zasady, uprawniony do wystąpienia z zagadnieniem prawnym w trybie określonym w art. 441 § 1 k.p.k. wówczas, gdy zasadnicza wykładnia dotyczyłaby zagadnienia pozostającego poza granicami środka odwoławczego. • Sąd kasacyjny nie jest natomiast uprawniony do wystąpienia z takim zagadnieniem wówczas, gdy wykładnia, o którą się zwraca, dokonywana byłaby poza granicami zaskarżenia i podniesionych zarzutów i nie dotyczyłaby uchybień zobowiązujących sąd do przekroczenia tych granic. • Usprawiedliwiony błąd wyłącza winę sprawcy zachowania, z którym ustawodawca wiąże określone skutki o charakterze represyjnym. • Skutkiem procesowym ustalenia, że osoba działająca w usprawiedliwionym błędzie złożyła subiektywnie prawdziwe, ale obiektywnie nieprawdziwe oświadczenie lustracyjne, powinna być odmowa wszczęcia albo umorzenie już wszczętego postępowania lustracyjnego.
Skład orzekający
L. Paprzycki
Przewodniczący
J. Grubba
Sędzia
W. Kozielewicz
Sędzia
W. Płóciennik
Sędzia
A. Siuchniński
Sędzia
S. Zabłocki
Sędzia (sprawozdawca)
M. Gierszon
Sędzia (SA, del. do SN)
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Granice kognicji sądu kasacyjnego przy przedstawianiu zagadnień prawnych; dopuszczalność stosowania art. 30 k.k. w postępowaniu lustracyjnym i jego skutki procesowe."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przedstawiania zagadnień prawnych Sądowi Najwyższemu oraz specyfiki postępowania lustracyjnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Orzeczenie dotyczy ważnych kwestii proceduralnych związanych z pracą Sądu Najwyższego oraz fundamentalnego zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania instytucji błędu w specyficznym postępowaniu lustracyjnym, co ma znaczenie dla ochrony praw jednostki.
“Czy błąd może usprawiedliwić złożenie nieprawdziwego oświadczenia lustracyjnego? SN wyjaśnia granice procedury.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.