I KZP 18/11

Sąd Najwyższy2012-01-19
SNKarneśrodki zapobiegawczeWysokanajwyższy
tymczasowe aresztowaniearesztkodeks postępowania karnegośrodki zapobiegawczewykładnia prawasąd najwyższyrzecznik praw obywatelskich

Przesłanki stosowania tymczasowego aresztowania z art. 258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne podstawy szczególne, pod warunkiem spełnienia ogólnych przesłanek z art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. oraz braku przesłanek negatywnych z art. 259 § 1 i 2 k.p.k.

Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów rozstrzygnął rozbieżność w wykładni prawa dotyczącą art. 258 § 2 k.p.k. Ustalono, że przesłanki określone w tym przepisie, dotyczące grożącej oskarżonemu surowej kary, stanowią samodzielne i wystarczające podstawy do zastosowania tymczasowego aresztowania. Nie tworzą one jednak domniemania zwalniającego z obowiązku wykazywania konkretnych okoliczności utrudniających postępowanie, a jedynie szczególny rodzaj domniemania istnienia obawy utrudniania postępowania z uwagi na grożącą karę.

Sąd Najwyższy w poszerzonym składzie siedmiu sędziów rozpatrzył wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich dotyczący rozbieżności w wykładni prawa w zakresie stosowania tymczasowego aresztowania na podstawie art. 258 § 2 k.p.k. Wniosek dotyczył tego, czy przesłanki określone w tym przepisie, związane z grożącą oskarżonemu surową karą, stanowią samodzielne i wystarczające podstawy do zastosowania lub przedłużenia tymczasowego aresztowania, tworząc domniemanie utrudniania postępowania. Sąd Najwyższy, po analizie przepisów i orzecznictwa, uchwalił, że przesłanki z art. 258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tymczasowego aresztowania, pod warunkiem spełnienia ogólnych przesłanek z art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. oraz braku przesłanek negatywnych z art. 259 § 1 i 2 k.p.k. Podkreślono, że przepis ten wprowadza szczególny rodzaj domniemania istnienia obawy utrudniania postępowania z uwagi na grożącą karę, ale nie zwalnia z obowiązku wykazywania konkretnych okoliczności. Uchwała jest zgodna z Konwencją o ochronie praw człowieka, która dopuszcza uwzględnianie surowości potencjalnego wyroku jako podstawy do przyjęcia ryzyka ucieczki lub ponownego popełnienia czynów zabronionych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, przesłanki określone w art. 258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tymczasowego aresztowania, pod warunkiem spełnienia ogólnych przesłanek z art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. oraz braku przesłanek negatywnych z art. 259 § 1 i 2 k.p.k.

Uzasadnienie

Sąd Najwyższy uznał, że przepis art. 258 § 2 k.p.k. wprowadza szczególny rodzaj domniemania istnienia obawy utrudniania postępowania z uwagi na grożącą surową karę, co może stanowić samodzielną przesłankę szczególną. Podkreślono jednak, że nie zwalnia to z obowiązku wykazywania konkretnych okoliczności utrudniających postępowanie i wymaga spełnienia ogólnych przesłanek stosowania środków zapobiegawczych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchwała

Strony

NazwaTypRola
Rzecznik Praw Obywatelskichorgan_państwowywnioskodawca
Prokurator Prokuratury Generalnejorgan_państwowyinne

Przepisy (5)

Główne

k.p.k. art. 258 § § 2

Kodeks postępowania karnego

Przesłanki określone w tym przepisie (grożąca surowa kara) stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tymczasowego aresztowania, pod warunkiem spełnienia ogólnych przesłanek z art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. oraz braku przesłanek negatywnych z art. 259 § 1 i 2 k.p.k.

Pomocnicze

k.p.k. art. 249 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Ogólna przesłanka stosowania środków zapobiegawczych (konieczność zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania).

k.p.k. art. 257 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Subsydiarny charakter izolacyjnego środka zapobiegawczego.

k.p.k. art. 259 § § 1 i 2

Kodeks postępowania karnego

Przesłanki negatywne stosowania tymczasowego aresztowania.

u.SN art. 60 § § 1 i 2

Ustawa o Sądzie Najwyższym

Podstawa do wystąpienia z wnioskiem o rozstrzygnięcie rozbieżności w wykładni prawa przez skład siedmiu sędziów SN.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przesłanki z art. 258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tymczasowego aresztowania. Taki sposób interpretacji jest zgodny z Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Interpretacja zgodna z zakazem wykładni per non est (nie można uznać przepisu za zbędny).

Odrzucone argumenty

Przesłanki z art. 258 § 2 k.p.k. nie stanowią samodzielnych i wystarczających podstaw do zastosowania tymczasowego aresztowania. Przepis art. 258 § 2 k.p.k. nie tworzy domniemania zwalniającego z obowiązku wykazywania konkretnych okoliczności utrudniających postępowanie.

Godne uwagi sformułowania

Podstawy stosowania tymczasowego aresztowania, określone w art. 258 § 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. i przy braku przesłanek negatywnych określonych w art. 259 § 1 i 2 k.p.k., stanowią samodzielne przesłanki szczególne stosowania tego środka zapobiegawczego. Ustawa w tym zakresie wymaga więc od sądu orzekającego w przedmiocie tymczasowego aresztowania dokonania swego rodzaju prognozowania kary. Tak sformułowany art. 258 § 2 k.p.k. wprowadza szczególny rodzaj domniemania istnienia obawy, że oskarżony, z uwagi na grożącą mu, w tej konkretnej sprawie, surową karę, będzie bezprawnie utrudniał postępowanie, co może stanowić samodzielną przesłankę szczególną stosowania tymczasowego aresztowania. Gdyby więc ustawodawca przewidział w § 2 art. 258 k.p.k. dodatkową podstawę stosowania tymczasowego aresztowania, a jednocześnie z żadnego przepisu nie wynika konieczność łącznego wystąpienia przesłanek określonych w § 1 i 2, to surowa kara grożąca oskarżonemu, w okolicznościach opisanych w § 2 art. 258 k.p.k., stanowić może samodzielną przesłankę szczególną.

Skład orzekający

L. Paprzycki

przewodniczący-sprawozdawca

K. Klugiewicz

członek

R. Malarski

członek

R. Sądej

członek

D. Świecki

członek

W. Wróbel

członek

S. Zabłocki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 258 § 2 k.p.k. dotycząca samodzielności przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania w kontekście grożącej surowej kary."

Ograniczenia: Dotyczy wyłącznie interpretacji przepisów k.p.k. w zakresie tymczasowego aresztowania; wymaga spełnienia ogólnych przesłanek stosowania środków zapobiegawczych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Orzeczenie SN dotyczące kluczowych przesłanek stosowania tymczasowego aresztowania, które ma bezpośrednie przełożenie na praktykę prawniczą i prawa obywatelskie.

Tymczasowe aresztowanie: czy grożąca surowa kara to już wystarczający powód?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
UCHWAŁA  SKŁADU  SIEDMIU  SĘDZIÓW 
Z  DNIA  19  STYCZNIA  2012  R. 
I  KZP  18/11 
 
Podstawy stosowania tymczasowego aresztowania, określone w 
art. 258 § 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 249 § 1 
i art. 257 § 1 k.p.k. i przy braku przesłanek negatywnych określonych w 
art. 259 § 1 i 2 k.p.k., stanowią samodzielne przesłanki szczególne 
stosowania tego środka zapobiegawczego. 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: K. Klugiewicz, R. Malarski, R. Sądej, D. Świecki, 
W. Wróbel, S. Zabłocki. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Herzog. 
Przedstawiciel Rzecznika Praw Obywatelskich: J. Malinowski. 
 
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w 
dniu 19 stycznia 2012 r., przekazanego na podstawie art. 60 § 1 i 2 
ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, 
poz. 2052 ze zm.) wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 5 
października 2011 r., o rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów 
Sądu Najwyższego rozbieżności w wykładni prawa, występującej w 
orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych w zakresie 
dotyczącym następującego zagadnienia prawnego: 
„Czy przesłanki określone w art. 258 § 2 k.p.k. stanowią 
samodzielne i wystarczające podstawy do zastosowania (przedłużenia 
stosowania) tymczasowego aresztowania, a tym samym tworzą 
domniemanie, że podejrzany może podjąć działania zakłócające 

 
2
prawidłowy tok postępowania, co zwalnia z powinności wykazywania 
konkretnych okoliczności godzących w prawidłowy tok postępowania?” 
 
u c h w a l i ł  u d z i e l i ć  odpowiedzi jak wyżej. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Rzecznik Praw Obywatelskich, wnioskiem z dnia 5 października 
2011 r., wystąpił na podstawie art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 
2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.) o 
rozstrzygnięcie przez skład siedmiu sędziów Sądu Najwyższego 
rozbieżności w wykładni prawa, występującej w orzecznictwie sądów 
powszechnych 
i 
Sądu 
Najwyższego 
w 
zakresie 
dotyczącym 
następującego zagadnienia prawnego: „Czy przesłanki określone w art. 
258 § 2 k.p.k. stanowią samodzielne i wystarczające podstawy do 
zastosowania (przedłużenia stosowania) tymczasowego aresztowania, a 
tym samym tworzą domniemanie, że podejrzany może podjąć działania 
zakłócające prawidłowy tok postępowania, co zwalnia z powinności 
wykazywania konkretnych okoliczności godzących w prawidłowy tok 
postępowania?”. 
Rozbieżności w wykładni prawa Rzecznik Praw Obywatelskich 
upatruje w przytoczonych we wniosku i załączonych do niego (choć już 
nie w takim zakresie, w jakim nastąpiło odwołanie) orzeczeniach sądów 
rejonowych, sądów okręgowych i sądów apelacyjnych, a także Sądu 
Najwyższego. W konkluzji, Rzecznik Praw Obywatelskich stwierdził, że 
„przesłanki z art. 258 § 2 k.p.k. nie stanowią samodzielnych i 
wystarczających podstaw do zastosowania (przedłużenia stosowania) 
tymczasowego aresztowania, a tym samym nie tworzą domniemania, że 

 
3
podejrzany 
może 
podjąć 
działania 
zakłócające 
prawidłowy 
tok 
postępowania, i nie zwalnia to z powinności wykazywania konkretnych 
okoliczności 
godzących 
w 
prawidłowy 
tok 
postępowania. 
W 
szczególności nie mogą one stanowić takiej podstawy przy orzekaniu w 
przedmiocie przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania”. 
W pisemnym stanowisku z dnia 14 grudnia 2011 r., prokurator 
Prokuratury Generalnej wniósł o podjęcie uchwały następującej treści: 
„W art. 258 § 2 k.p.k. określone zostały samodzielne przesłanki 
stosowania tymczasowego aresztowania, oparte na domniemaniu o 
charakterze względnym, iż grożąca lub wymierzona oskarżonemu 
surowa 
kara 
powoduje 
obawę 
zakłócenia 
prawidłowego 
biegu 
postępowania karnego; Wymagają one każdorazowego wykazania, że w 
realiach konkretnej sprawy istnieje dla oskarżonego zagrożenie surową 
karą, a nie istnieją okoliczności wskazujące na brak potrzeby 
zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania”. 
Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zważył, co następuje. 
Na wstępie, przed przystąpieniem do rozważań merytorycznych, 
należy poczynić kilka uwag o charakterze formalnym i porządkującym. 
Po pierwsze, przypomnieć trzeba, za postanowieniem składu siedmiu 
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r., I KZP 33/04, R-
OSNKW 2005, poz. 43, że podstawową przesłanką wystąpienia z tzw. 
abstrakcyjnym pytaniem prawnym nie jest sama rozbieżność w 
orzecznictwie, a zwłaszcza rozbieżność wynikająca z odmiennego 
stosowania prawa, lecz rozbieżność wynikająca z odmiennej wykładni 
prawa. Już ta okoliczność nakłada na podmiot korzystający z 
uprawnienia przewidzianego w art. 60 ustawy o Sądzie Najwyższym 
szczególny obowiązek, jeżeli chodzi o przygotowanie uzasadnienia 
wniosku. Ponadto, o ile w poprzednim stanie prawnym (art. 13 pkt 3 
ustawy z dnia 20 września 1984 r. o Sądzie Najwyższym), przesłanka 

 
4
wystąpienia z zagadnieniem prawnym była określona jako potrzeba 
wyjaśnienia 
przepisów 
prawnych, 
których 
stosowanie 
wywołało 
rozbieżności w orzecznictwie, o tyle na gruncie obowiązującej ustawy 
chodzi wyłącznie o rozbieżność w orzecznictwie wymagającą wykładni 
prawa. W poprzednim stanie prawnym akcent był więc położony na 
stosowanie przepisów, a nie na wykładnię prawa, natomiast obecnie 
rozbieżność w orzecznictwie ma wprost dotyczyć wykładni prawa (por. 
także postanowienie składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 
22 września 2004 r., III CZP 25/04, OSNC 2005, z. 7-8, poz. 146). 
Po drugie, skoro podstawą takiego wniosku jest rozbieżność w 
orzecznictwie sądowym, to skuteczne wystąpienie z abstrakcyjnym 
zagadnieniem prawnym musi wiązać się z uprzednim zidentyfikowaniem, 
analizą, a następnie przedstawieniem Sądowi Najwyższemu rozbieżnych 
orzeczeń. Niewystarczające jest więc, co w części jest udziałem 
rozpoznawanego wniosku, ograniczanie się do pism prezesów 
poszczególnych 
sądów 
powszechnych, 
relacjonujących 
praktykę 
orzeczniczą. 
Po trzecie wreszcie, rozbieżność musi być rzeczywista, co zakłada 
prawidłowe odczytanie rezultatów dokonanej przez sądy wykładni, a 
ponadto musi zachodzić w orzecznictwie sądów powszechnych lub Sądu 
Najwyższego, co z kolei wiąże się z ustaleniem odpowiedniej liczby 
rozbieżnych orzeczeń. W tej sprawie kryterium to jest w ostateczności 
spełnione, czy, jak ocenia to prokurator Prokuratury Generalnej, 
dostatecznie wykazane, choć jednocześnie należy wskazać, że 
znacząca część orzeczeń przywołanych przez Rzecznika Praw 
Obywatelskich jako mających prezentować pogląd o niesamodzielności 
przesłanek określonych w art. 258 § 2 k.p.k. tak sformułowanego 
stanowiska w istocie nie zawiera (w orzeczeniach tych kładzie się nacisk 
na niespełnienie przesłanek ogólnych – określonych w art. 249 § 1 lub w 

 
5
art. 257 § 1 k.p.k., a w części wprost przyjmuje się, że art. 258 § 2 k.p.k. 
tworzy swoiste domniemanie). Za wątpliwe natomiast uznać trzeba 
powoływanie w treści uzasadnienia wniosku postanowień sądu pierwszej 
instancji 
o 
uchyleniu 
tymczasowego 
aresztowania 
oraz 
o 
nieuwzględnieniu wniosku oskarżyciela publicznego o przedłużenie 
okresu stosowania tymczasowego aresztowania (postanowienia Sądu 
Okręgowego w Ł. w sprawach IV K 191/07 i IV K 271/09), które 
następnie zostały zmienione przez sąd drugiej instancji w wyniku kontroli 
odwoławczej zainicjowanej zażaleniami oskarżyciela publicznego, a więc 
takich, które w obrocie prawnym ostatecznie nie funkcjonują (zob. pismo 
sędziego Sądu Okręgowego w Ł. z dnia 7 kwietnia 2011 r., wraz z 
załączonymi odpisami postanowień Sądu Okręgowego). 
Uznając jednak, że w tej sprawie zostały spełnione przesłanki do 
podjęcia uchwały w trybie określonym w art. 60 ustawy o Sądzie 
Najwyższym, należy przejść do rozważań merytorycznych. Otóż, w treści 
art. 258 § 2 k.p.k. zostały zawarte dwie przesłanki szczególne 
stosowania tymczasowego aresztowania z uwagi na surową karę 
grożącą oskarżonemu (podejrzanemu). Ustawodawca wprost bowiem 
wskazał, że jeżeli oskarżonemu zarzuca się popełnienie zbrodni lub 
występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica 
wynosi co najmniej 8 lat albo gdy sąd pierwszej instancji skazał go na 
karę pozbawienia wolności nie niższą niż 3 lata, potrzeba zastosowania 
tymczasowego aresztowania w celu zabezpieczenia prawidłowego toku 
postępowania może być uzasadniona grożącą oskarżonemu surową 
karą. Niewystarczające jest więc samo odwołanie się do górnej granicy 
ustawowego zagrożenia karą przewidzianego w przepisie części 
szczególnej Kodeksu karnego albo w ustawie szczególnej, a wymagane 
jest ustalenie, na podstawie okoliczności konkretnej sprawy i 
uprawdopodobnionych w stopniu, o jakim mowa w art. 249 k.p.k., że 

 
6
oskarżonemu w konkretnej sprawie rzeczywiście grozi surowa kara [zob. 
np. R. A. Stefański (w:) Z. Gostyński (red.) R. A. Stefański, S. Zabłocki 
(red. II wydania): Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. II, 
Warszawa 2004, s. 103 i n. oraz Sąd Najwyższy w zdecydowanej 
większości orzeczeń, chociażby w postanowieniu z dnia 3 kwietnia 2007 
r., WZ 11/07, OSNKW 2007, z. 6, poz. 52]. Ustawodawca posłużył się 
bowiem sformułowaniem „grożącą oskarżonemu surową karą”, a nie 
„zagrożenie karą”, które jest właściwe dla określania ustawowego 
zagrożenia. W dodatku, na co słusznie zwraca uwagę we wniosku 
prokurator Prokuratury Generalnej, gdyby samo ustawowe zagrożenie 
karą miało być wystarczającą przesłanką szczególną stosowania 
tymczasowego aresztowania, to zbędna byłaby ta część § 2 art. 258 
k.p.k., w której ustawodawca odwołuje się do grożącej oskarżonemu 
surowej kary. 
Ustawa w tym zakresie wymaga więc od sądu orzekającego w 
przedmiocie tymczasowego aresztowania dokonania swego rodzaju 
prognozowania kary, przy czym, jak już wspomniano, dokonywanego 
wyłącznie na użytek ustaleń i ocen potrzebnych dla stosowania środków 
zapobiegawczych, co, w konsekwencji, oznacza, że uzasadnienie 
postanowienia w przedmiocie stosowania tymczasowego aresztowania 
nie musi spełniać standardów, jakim powinno odpowiadać uzasadnienie 
wyroku skazującego w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze. 
Przewidywanie przyszłej kary musi odbywać się zawsze w dwóch 
aspektach : zarówno pod kątem przesłanki pozytywnej, określonej w art. 
258 § 2 k.p.k., jak i przesłanki negatywnej stosowania tymczasowego 
aresztowania, sformułowanej w art. 259 § 2 k.p.k. W tym ostatnim 
przepisie ustawodawca wprost nakazuje dokonanie prognozowania kary: 
„tymczasowego aresztowania nie stosuje się, gdy na podstawie 
okoliczności sprawy można przewidywać, że sąd orzeknie w stosunku do 

 
7
oskarżonego karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem 
jej wykonania lub karę łagodniejszą albo że okres tymczasowego 
aresztowania przekroczy przewidywany wymiar kary pozbawienia 
wolności bez warunkowego zawieszenia”. 
Zatem, powyższe przepisy wskazują nie tyle na możliwość, co na 
konieczność prognozowania kary, jednak zawsze tylko jako negatywnej 
albo pozytywnej przesłanki szczególnej zawartej w art. 258 § 2 k.p.k. 
Tak sformułowany art. 258 § 2 k.p.k. wprowadza szczególny rodzaj 
domniemania istnienia obawy, że oskarżony, z uwagi na grożącą mu, w 
tej konkretnej sprawie, surową karę, będzie bezprawnie utrudniał 
postępowanie, co może stanowić samodzielną przesłankę szczególną 
stosowania tymczasowego aresztowania [zob. uzasadnienie projektu 
Kodeksu postępowania karnego z 1997 r. – Nowe kodeksy karne z 1997 
r. z uzasadnieniami, Warszawa 1997, s. 420-421, a także: T. 
Grzegorczyk, J. Tylman: Polskie postępowanie karne, Warszawa 2005, 
s. 528; L. K. Paprzycki (w:) J. Grajewski (red.): Kodeks postępowania 
karnego. Komentarz, t. I, Kraków 2006, s. 713; P. Hofmański, E. Sadzik, 
K. Zgryzek: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, Warszawa 
2011, s. 1446-1447; W. Grzeszczyk: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, Warszawa 2006, s. 235; J. Izydorczyk: Stosowanie 
tymczasowego aresztowania w polskim postępowaniu karnym, Kraków 
2002, 
s. 
127-131; 
J. 
Skorupka: 
Stosowanie 
i 
przedłużanie 
tymczasowego aresztowania w postępowaniu przygotowawczym, Prok. i 
Pr. 2006, nr 12, s. 109]. 
Jednakże, przepis art. 258 § 2 k.p.k. może stanowić szczególną 
podstawę stosowania tymczasowego aresztowania, co trzeba uznać za 
oczywiste, tylko w wypadku spełnienia ogólnych przesłanek stosowania 
środków zapobiegawczych, określonych w art. 249 § 1 k.p.k. (art. 258 § 
2 k.p.k. w końcowej części zdania powtarza, wobec wymogów 

 
8
techniczno – legislacyjnych, przesłankę zabezpieczenia prawidłowego 
toku postępowania), a także przesłanki wskazanej w art. 257 § 1 k.p.k., 
stanowiącej 
o 
subsydiarnym 
charakterze 
izolacyjnego 
środka 
zapobiegawczego. Zauważyć w tym kontekście trzeba, że staranna 
lektura części przedstawionych przez Rzecznika Praw Obywatelskich 
postanowień sądów powszechnych, które miałyby opowiadać się za 
niesamodzielnym charakterem przesłanki określonej w art. 258 § 2 
k.p.k., dowodzi, że w tych sprawach podstawą odmowy zastosowania, 
czy też przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania albo 
uchylenia tego środka zapobiegawczego nie był przypisywany przez 
Rzecznika tym orzeczeniom pogląd, a stwierdzenie, że nie jest spełniona 
któraś z przesłanek określonych w art. 249 § 1 k.p.k., czy też art. 257 § 1 
k.p.k., a zatem że podstawa faktyczna i dowodowa nie daje podstaw do 
przyjęcia, iż zarzucany oskarżonemu czyn jest zbrodnią albo 
występkiem, o jakim mowa w art. 258 § 2 k.p.k., albo że nie tylko 
izolacyjny środek zapobiegawczy będzie w stanie zabezpieczyć 
prawidłowy tok postępowania. Co więcej, odwoływanie się w tym 
ostatnim 
wypadku 
do 
uchwały 
składu 
siedmiu 
sędziów 
Sądu 
Najwyższego z dnia 27 stycznia 2011 r., I KZP 23/10, OSNKW 2011, z. 
1, poz. 1, i wywodzenie z niej niesamodzielnego charakteru art. 258 § 2 
k.p.k. polega co najmniej na nieporozumieniu. Uchwała ta ani wprost, ani 
nawet pośrednio takiego stanowiska nie wyraża, co zresztą wynika 
jednoznacznie z cytowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich 
fragmentu jej uzasadnienia. Sąd Najwyższy w sposób niepozostawiający 
żadnych wątpliwości stwierdził, że charakter przesłanki określonej w art. 
258 § 2 k.p.k. (samodzielność podstawy, czy jej brak), jak i kwestia 
konieczności (czy jej braku) prognozowania kary dla rozstrzygnięcia 
ówczesnego wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich nie miały 

 
9
znaczenia i dlatego obie te kwestie, z wyraźnym zaznaczeniem, zostały 
pominięte. 
Z całości tych rozważań wynika, że wykładnia językowa przepisu 
art. 258 § 2 k.p.k., jak zresztą i treść jego § 1 w obu punktach, nie 
potwierdza stanowiska Rzecznika o niesamodzielności przesłanki w 
postaci grożącej oskarżonemu surowej kary. Jednakże trzeba odwołać 
się do jeszcze jednego argumentu, którego nie dostrzega Rzecznik Praw 
Obywatelskich, a na który słusznie zwraca uwagę prokurator Prokuratury 
Generalnej. Otóż, gdyby chcieć przyjąć, że dla zastosowania 
tymczasowego aresztowania na podstawie art. 258 § 2 k.p.k. konieczne 
było 
wykazanie 
istnienia 
uzasadnionej 
obawy 
matactwa 
lub 
uzasadnionej obawy ucieczki, ukrycia się oskarżonego, czy też innego 
bezprawnego utrudniania postępowania karnego (a więc podstaw 
stosowania tymczasowego aresztowania określonych w art. 258 § 1 
k.k.), to przepis § 2 okazałby się zupełnie zbędny. Taki sposób 
dokonywania interpretacji stałby w rażącej sprzeczności z zakazem 
wykładni per non est. Jeżeli więc ustawodawca przewidział w § 2 art. 
258 
k.p.k. 
dodatkową 
podstawę 
stosowania 
tymczasowego 
aresztowania, a jednocześnie z żadnego przepisu nie wynika 
konieczność łącznego wystąpienia przesłanek określonych w § 1 i 2, to 
surowa kara grożąca oskarżonemu, w okolicznościach opisanych w § 2 
art. 258 k.p.k., stanowić może samodzielną przesłankę szczególną. 
Dotychczasowe rozważania uzasadniają więc stanowisko, że 
podstawy stosowania tymczasowego aresztowania, określone w art. 258 
§ 2 k.p.k., przy spełnieniu przesłanek wskazanych w art. 249 § 1 i art. 
257 § 1 k.p.k. i przy braku przesłanek negatywnych określonych w art. 
259 § 1 i 2 k.p.k., stanowią samodzielne przesłanki szczególne 
stosowania tego środka zapobiegawczego. 

 
10
Takie unormowanie art. 258 § 2 kpk jest zgodne z Konwencją o 
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzoną w 
Rzymie 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), co wynika 
nawet z orzecznictwa powołanego we wniosku Rzecznika Praw 
Obywatelskich. W wyroku z dnia 23 czerwca 2005 r. w sprawie 44722/98 
Łatasiewicz przeciwko Polsce, LEX Nr 153396, Trybunał wprost 
wskazuje, że surowość wyroku, jaki może w przyszłości zapaść i 
związany z nim ciężar gatunkowy stawianych zarzutów daje organom 
krajowym uzasadnioną podstawę do przyjęcia ryzyka ucieczki, a nawet 
ponownego popełnienia czynów zabronionych (zob. także wyrok z dnia 
31 maja 2011 r. w sprawie 24205/06 Krawczak przeciwko Polsce, LEX 
Nr 817591, czy wyrok z dnia 26 lipca 2001 r. w sprawie 33977/96 Ilijkov 
przeciwko Bułgarii, LEX Nr 76133). Zatem, nie może być wątpliwości, że 
także 
w 
orzecznictwie 
Trybunału 
Strasburskiego 
akceptuje 
się 
funkcjonowanie 
szczególnego 
domniemania, 
wynikającego 
z 
prognozowanej kary i ciężaru gatunkowego stawianych zarzutów. 
Oczywiście, Trybunał jednocześnie zastrzega, że – po pierwsze – 
okoliczności te, same w sobie, nie mogą uzasadniać nadmiernie 
długiego okresu stosowania tymczasowego aresztowania, a po drugie – 
prognozowany wymiar kary musi być, wraz z upływem czasu i w świetle 
przeprowadzanych kolejnych czynności, ponownie ustalany. 
Tym wymogom odpowiadają polskie regulacje. Żaden przepis 
obowiązującego Kodeksu postępowania karnego nie dopuszcza bowiem 
stosowania 
tymczasowego 
aresztowania 
przez 
dłuższy 
okres, 
nieuzasadniony okolicznościami sprawy i celami izolacyjnego środka 
zapobiegawczego (art. 263 § 1-4 k.p.k.). Konieczność weryfikacji 
istnienia podstaw dalszego stosowania tymczasowego aresztowania 
wynika natomiast nie tylko z potrzeby podejmowania odpowiednich 
decyzji procesowych z upływem okresu, na jaki dotychczas orzeczono 

 
11
tymczasowe aresztowanie, ale także w każdym czasie i na każdym 
etapie prowadzonego postępowania karnego (art. 253 § 1 k.p.k. – zob. 
np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2001 r., IV KO 
11/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 46). 
Z wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich można wyczytać w 
istocie troskę o nienadużywanie w praktyce orzeczniczej sądów 
powszechnych art. 258 § 2 k.p.k. Jest to już jednak kwestia nie wykładni 
prawa, a jego poprawnego stosowania. Tymczasowe aresztowanie, w 
oparciu o rozważaną tu przesłankę może bowiem nastąpić, co 
stwierdzono już wyżej, tylko w razie spełnienia przesłanek określonych w 
art. 249 § 1 i art. 257 § 1 k.p.k. Dla wyjaśnienia wszelkich wątpliwości 
podkreślić dodatkowo należy, że każde postępowanie przygotowawcze, 
jak i całe postępowanie karne, powinno być prowadzone sprawnie, bez 
zbędnej zwłoki. W jego ramach sąd dysponuje jednym, podstawowym 
okresem, w jakim można stosować tymczasowe aresztowanie (do 3 
miesięcy – art. 263 § 1 k.p.k.). Jego przedłużenie możliwe jest tylko w 
wyjątkowych wypadkach, gdy ze względu na szczególne okoliczności 
postępowania przygotowawczego nie można było zakończyć w tym 
okresie (art. 263 § 2 k.p.k.). Taka regulacja nakłada zarówno na organy 
występujące 
z 
wnioskiem 
o 
przedłużenie 
okresu 
stosowania 
tymczasowego aresztowania, jak i sądy uwzględniające takie wnioski, 
szczególny 
rodzaj 
obowiązku 
sprawozdawczego 
wykazania 
w 
uzasadnieniu, że w konkretnej sprawie okoliczności takie zachodzą i że 
mają one charakter szczególny, a organ występujący z wnioskiem (a na 
etapie postępowania sądowego – sąd z urzędu) musi dodatkowo 
wykazać, że nie działał w sprawie opieszale. Sprawne prowadzenie 
postępowania karnego zakłada także jego należytą organizację. 
Niedopuszczalne jest więc takie planowanie czynności postępowania 
przygotowawczego, jak i sądowego, w tym rozprawy głównej, które 

 
12
prowadzi do niepodejmowania żadnej istotnej czynności w okresie 
stosowania tymczasowego aresztowania albo wprawdzie podejmowania 
czynności, ale w znacznych i nieuzasadnionych odstępach czasu. 
Przedłużenie stosowania tymczasowego aresztowania ponad okresy: 
roczny w postępowaniu przygotowawczym i dwuletni w postępowaniu 
sądowym, wymaga zaistnienia i wykazania zupełnie wyjątkowych 
okoliczności, wprost wskazanych w art. 263 § 4 k.p.k. 
Tak właśnie zasady stosowania tymczasowego aresztowania są 
postrzegane przez większość sądów powszechnych (zob. zwłaszcza 
postanowienia Sądu Apelacyjnego w Krakowie: z dnia 29 czerwca 2010 
r., II AKp 12/10, KZS 2010, z. 10, poz. 20, z dnia 20 maja 2008 r., II AKz 
236/08, LEX nr 468616, z dnia 13 stycznia 2008 r., II AKz 677/08, KZS 
2009, z. 1, poz. 73). 
Mając na uwadze powyższe, Sąd Najwyższy orzekł, jak w uchwale.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI