I KZP 16/10
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 30 września 2010 r. (sygn. I KZP 16/10) odmówił podjęcia uchwały w odpowiedzi na zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w G. Dotyczyło ono interpretacji pojęcia 'pełnienia funkcji publicznej' w rozumieniu przepisów art. 228 i 229 Kodeksu karnego w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 13 czerwca 2003 r. Zagadnienie wyłoniło się w związku z umorzeniem przez Sąd Rejonowy w R. postępowania karnego przeciwko członkom zarządu jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, oskarżonym o przestępstwa korupcyjne. Sąd Rejonowy uznał, że funkcja członka zarządu takiej spółki nie jest funkcją publiczną. Prokurator Okręgowy zaskarżył to postanowienie, argumentując, że wykładnia Sądu Rejonowego jest błędna i powołując się na późniejszą definicję legalną z art. 115 § 19 k.k. Sąd Najwyższy, rozpoznając sprawę, stwierdził, że sąd odwoławczy nie spełnił wymogów formalnych do wystąpienia z pytaniem prawnym. Wskazał, że zagadnienie wyłoniło się w sposób abstrakcyjny, oderwany od konkretnych ustaleń faktycznych sprawy, co uniemożliwia jego rozstrzygnięcie w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy podkreślił, że sąd odwoławczy nie może wyręczać sądu pierwszej instancji w ustalaniu faktów ani rozwiązywać hipotetycznych problemów interpretacyjnych. Mimo odmowy podjęcia uchwały, Sąd Najwyższy przedstawił obszerne rozważania dotyczące ewolucji pojęcia 'funkcji publicznej' w orzecznictwie i doktrynie, wskazując, że członek zarządu jednoosobowej spółki Skarbu Państwa, zwłaszcza w kontekście spółek o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa (jak spółki węglowe), może być uznany za osobę pełniącą funkcję publiczną.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Zagadnienia prawne (3)
Czy pojęcie 'pełnienia funkcji publicznej' w rozumieniu art. 228 § 5 k.k. (w brzmieniu przed nowelą z 2003 r.) obejmuje członków zarządu jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, w szczególności spółek węglowych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, członek zarządu jednoosobowej spółki Skarbu Państwa, mającej postać jednostki górnictwa węglowego lub spółki węglowej, w zakresie zarządzania tą spółką i reprezentowania jej na zewnątrz, pełni funkcję publiczną w rozumieniu przepisów art. 228 k.k. i art. 229 k.k.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy, mimo odmowy podjęcia uchwały z przyczyn formalnych, przedstawił obszerne uzasadnienie wskazujące, że członkowie zarządów jednoosobowych spółek Skarbu Państwa, zwłaszcza tych o szczególnym znaczeniu dla gospodarki państwa i podlegających restrukturyzacji, pełnią funkcję publiczną. Podkreślono, że mienie takich spółek, nawet jeśli nie jest formalnie 'środkami publicznymi' w rozumieniu ustaw o finansach publicznych, ma charakter publiczny ze względu na jego pochodzenie i cel. Dodatkowo, otrzymywanie dotacji z budżetu państwa na cele publiczne wzmacnia publiczny charakter pełnionej funkcji.
Czy przy wykładni znamienia 'osoba pełniąca funkcję publiczną' w sprawach dotyczących czynów popełnionych przed 1 lipca 2003 r. można stosować definicję legalną z art. 115 § 19 k.k. (wprowadzoną nowelą z 2003 r.)?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, definicja legalna z art. 115 § 19 k.k. stanowi zbiorcze odbicie dotychczasowego dorobku judykatury i może być stosowana do interpretacji pojęcia 'osoby pełniącej funkcję publiczną' w odniesieniu do czynów popełnionych przed wejściem w życie tej definicji, o ile nie poszerza zakresu penalizacji.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy uznał, że definicja z art. 115 § 19 k.k. nie poszerza zakresu penalizacji w stosunku do wcześniejszego orzecznictwa i stanowi usystematyzowanie dotychczasowych poglądów. Dlatego można się nią posiłkować przy interpretacji przepisów obowiązujących przed jej wprowadzeniem, o ile nie prowadzi to do negatywnych skutków prawnych dla sprawcy.
Czy sąd odwoławczy może wystąpić do Sądu Najwyższego z zagadnieniem prawnym, które wyłoniło się w sposób abstrakcyjny i nie ma bezpośredniego znaczenia dla rozstrzygnięcia konkretnej sprawy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd odwoławczy może wystąpić do Sądu Najwyższego z zagadnieniem prawnym tylko wtedy, gdy wyłoni się ono przy rozpoznawaniu środka odwoławczego, wymaga zasadniczej wykładni ustawy i ma znaczenie dla rozstrzygnięcia tej sprawy.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy podkreślił, że wystąpienie z pytaniem prawnym na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. wymaga, aby zagadnienie miało związek z konkretną sprawą i miało wpływ na rozstrzygnięcie środka odwoławczego. Niedopuszczalne jest rozwiązywanie w tym trybie abstrakcyjnych problemów interpretacyjnych, które mogą, ale nie muszą, przesądzać o treści orzeczenia.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Wiesław K. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Jerzy H. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Jacek W. | osoba_fizyczna | oskarżony |
| Barbara K. | osoba_fizyczna | świadkowa/wspólnik |
| Prokurator Prokuratury Generalnej | organ_państwowy | prokurator |
| Prokurator Okręgowy w K. | organ_państwowy | prokurator |
| Sąd Rejonowy w R. | instytucja | sąd niższej instancji |
| Sąd Okręgowy w G. | instytucja | sąd niższej instancji |
Przepisy (27)
Główne
k.k. art. 228 § § 5
Kodeks karny
Dotyczy przyjmowania korzyści majątkowej w związku z pełnieniem funkcji publicznej. W brzmieniu przed nowelą z 2003 r. wymagało interpretacji pojęcia 'osoby pełniącej funkcję publiczną'.
k.k. art. 229 § § 4
Kodeks karny
Dotyczy udzielania korzyści majątkowej osobie pełniącej funkcję publiczną. W brzmieniu przed nowelą z 2003 r. wymagało interpretacji pojęcia 'osoby pełniącej funkcję publiczną'.
Pomocnicze
k.k. art. 12
Kodeks karny
Dotyczy popełnienia przestępstwa w krótkich odstępach czasu z góry powziętym zamiarem.
k.p.k. art. 441 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Umożliwia sądowi odwoławczemu wystąpienie do Sądu Najwyższego z zagadnieniem prawnym wymagającym zasadniczej wykładni ustawy.
k.k. art. 115 § § 19
Kodeks karny
Definicja legalna 'osoby pełniącej funkcję publiczną', wprowadzona nowelą z 2003 r., ale stosowana do interpretacji przepisów obowiązujących przed tą datą.
Ustawa o restrukturyzacji finansowej jednostek górnictwa węgla kamiennego oraz wprowadzeniu opłaty węglowej art. 1 § ust. 2
Definiuje 'jednostkę górnictwa węglowego'.
Ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych art. 2 § pkt 2
Definiuje 'spółkę węglową'.
k.k. art. 17 § § 1
Kodeks karny
Określa przyczyny umorzenia postępowania (w tym brak znamion czynu zabronionego).
k.p.k. art. 339 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Dotyczy posiedzenia sądu pierwszej instancji przed rozprawą.
Ustawa o finansach publicznych art. 3
Definicja środków publicznych (w brzmieniu obowiązującym przed 1999 r.).
Ustawa o finansach publicznych art. 4 § ust. 1
Definicja sektora finansów publicznych (w brzmieniu obowiązującym od 2009 r.).
Ustawa o finansach publicznych art. 5
Definicja środków publicznych (w brzmieniu obowiązującym od 2005 r.).
Ustawa o finansach publicznych art. 9 § pkt 14
Wyłączenie z sektora finansów publicznych (w brzmieniu obowiązującym od 2009 r.).
Ustawa o zamówieniach publicznych art. 2 § pkt 7
Definicja środków publicznych (w brzmieniu obowiązującym do 2004 r.).
Ustawa o zamówieniach publicznych art. 2 § pkt 9
Definicja środków publicznych (w brzmieniu obowiązującym od 2004 r.).
Ustawa o przejrzystości stosunków finansowych pomiędzy organami publicznymi a przedsiębiorcami publicznymi oraz o przejrzystości finansowej niektórych przedsiębiorstw art. 2 § ust. 1
Definicja przedsiębiorcy publicznego i środków publicznych.
Ustawa o ograniczeniu prowadzenia działalności gospodarczej przez osoby pełniące funkcje publiczne art. 2 § pkt 9
Określa krąg osób podlegających ograniczeniom, w tym członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa.
Ustawa o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa art. 2 § pkt 5
Definicja reprezentanta jedynego akcjonariusza spółki z udziałem Skarbu Państwa.
Ustawa o restrukturyzacji finansowej jednostek górnictwa węgla kamiennego oraz wprowadzeniu opłaty węglowej art. 1 § ust. 2
Definicja jednostki górnictwa węglowego.
Ustawa o dostosowaniu górnictwa węgla kamiennego do funkcjonowania w warunkach gospodarki rynkowej oraz szczególnych uprawnieniach i zadaniach gmin górniczych art. 2 § pkt 2
Definicja spółki węglowej.
Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. – Prawo geologiczne i górnicze art. 7 § ust. 1
Własność Skarbu Państwa złóż strategicznych zasobów naturalnych.
Ustawa z dnia 6 lipca 2001 r. o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju art. 2
Zakaz przekształceń własnościowych strategicznych zasobów naturalnych.
k.k. art. 296a
Kodeks karny
Przestępstwo korupcji gospodarczej (nie dotyczy czynów sprzed 2003 r. w tym zakresie).
k.k. art. 4 § § 1
Kodeks karny
Zasada intertemporalności w prawie karnym.
Konstytucja RP art. 42 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada nullum crimen sine lege.
Konstytucja RP art. 20
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność działalności gospodarczej.
Konstytucja RP art. 22
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie wolności gospodarczej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zagadnienie prawne wyłoniło się w sposób abstrakcyjny, nie mając bezpośredniego związku z rozstrzygnięciem sprawy przez sąd odwoławczy. • Sąd odwoławczy nie spełnił wymogów formalnych do wystąpienia z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego.
Godne uwagi sformułowania
pojęcie 'pełnienia funkcji publicznej' wymaga zasadniczej wykładni ustawy • zagadnienie prawne wyłoniło się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego • rozstrzygnięcie zagadnienia musi mieć znaczenie dla samej sprawy • niedopuszczalność rozwiązywania w omawianym trybie abstrakcyjnych problemów interpretacyjnych • definicja legalna zawarta w art. 115 § 19 k.k. stanowi zbiorcze odbicie dotychczasowego dorobku judykatury • członek zarządu jednoosobowej spółki Skarbu Państwa [...] pełni funkcję publiczną w rozumieniu przepisów art. 228 k.k. i art. 229 k.k.
Skład orzekający
R. Malarski
przewodniczący
T. Artymiuk
sprawozdawca
M. Laskowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy kluczowego dla prawa karnego pojęcia 'funkcji publicznej' i jego stosowania do specyficznych podmiotów gospodarczych, jakimi są spółki Skarbu Państwa. Rozważania Sądu Najwyższego mają istotne znaczenie praktyczne dla oceny odpowiedzialności karnej w sprawach korupcyjnych.
“Czy członek zarządu spółki Skarbu Państwa to 'funkcjonariusz publiczny'? Sąd Najwyższy wyjaśnia.”
Sektor
górnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.