I KZP 16/06

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  28  WRZEŚNIA  2006  R. 
I  KZP  16/06 
 
Sformułowanie „wydanie postanowienia o udzieleniu warunkowego 
zwolnienia” użyte w § 52 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedli-
wości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych 
związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środ-
ków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowa-
niem tych czynności (Dz. U. Nr 15, poz. 142) oznacza wydanie postano-
wienia w tym przedmiocie, podlegającego wykonaniu (art. 9 § 2 k.k.w. oraz 
art. 154 § 1 k.k.w. w zw. z art. 162 § 2 zd. 2 k.k.w.). 
 
Przewodniczący: Prezes SN Lech Paprzycki. 
Sędziowie: SN J. Grubba (sprawozdawca), SA (del. do SN) M. Gierszon. 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy – Izba Karna w sprawie Piotra M., po rozpoznaniu 
przedstawionego na podstawie art. 441§1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w 
B., postanowieniem z dnia 5 kwietnia 2006r. zagadnienia prawnego wyma-
gającego zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy pod pojęciem „wydania postanowienia o udzieleniu warunkowe-
go zwolnienia”, o jakim traktuje § 52 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyj-
nych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i 
środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumento-
waniem tych czynności (Dz. U. Nr 15 poz. 142) rozumieć należy wydanie 
przez sąd pierwszej instancji nieprawomocnej decyzji procesowej w tym 

 
2 
przedmiocie, czy też decyzja o udzieleniu warunkowego zwolnienia, zgod-
nie z zasadą wyrażoną w art. 9 § 2 k.k.w., powinna być prawomocna lub 
też nieprawomocna, ale wykonalna, z mocy szczególnego unormowania 
ustawowego?”. 
 
p o s t a n o w i ł   odmówić podjęcia uchwały. 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Piotr M. wyrokiem Sądu Okręgowego w B. z dnia 24 stycznia 2001 r. 
został skazany na karę 7 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności oraz 
grzywnę w wysokości 120 stawek dziennych, których wysokość określona 
została na kwotę po 50 zł. Orzeczenie to zostało częściowo zmienione wy-
rokiem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 15 lutego 2002 r. Postanowieniem 
Sądu Okręgowego w B. z dnia 10 lutego 2003 r. grzywnę wymierzoną ska-
zanemu zamieniono na 60 dni zastępczej kary pozbawienia wolności. Po-
stanowieniem z dnia 21 grudnia 2005 r. Sąd Okręgowy w B., warunkowo 
zwolnił skazanego z odbycia pozostałej części kary pozbawienia wolności, 
wyznaczając okres próby do dnia 21 grudnia 2008 r. i nakładając stosowne 
obowiązki. Orzeczenie to zaskarżył prokurator. Sąd Apelacyjny w B. posta-
nowieniem z 16 lutego 2006 r. zażalenia tego nie uwzględnił i zaskarżone 
postanowienie utrzymał w mocy. W dniu 16 lutego 2006 r. dyrektor Aresztu 
Śledczego w B. na podstawie art. 13 § 1 k.k.w. zwrócił się do Sądu Okrę-
gowego o rozstrzygnięcie wątpliwości co do dnia, od którego należy liczyć 
początek kary zastępczej 60 dni pozbawienia wolności. Data ta nie została 
określona w postanowieniu o warunkowym zwolnieniu. Sąd Okręgowy w B. 
postanowieniem z dnia 21 lutego 2006 r. wyjaśnił, że początek wykonywa-
nia kary zastępczej w niniejszej sprawie należy liczyć od dnia 16 lutego 
2006 r., to jest od daty uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym 

 
3 
zwolnieniu. Postanowienie to zaskarżył na korzyść skazanego prokurator, 
zarzucając obrazę § 52 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia Ministra Sprawiedli-
wości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyjnych 
związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i środ-
ków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumentowa-
niem tych czynności (Dz. U. Nr 15, poz. 142), przez błędne wskazanie po-
czątku kary zastępczej, polegające na przyjęciu, że należy ją liczyć od daty 
uprawomocnienia się postanowienia o warunkowym zwolnieniu, a nie od 
daty jego wydania przez sąd pierwszej instancji. Wskazując na powyższe, 
prokurator wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia i ustalenie, że począ-
tek kary 60 dni pozbawienia wolności należy liczyć od dnia 21 grudnia 
2005r. 
Sąd Apelacyjny rozpoznając wniesiony środek odwoławczy uznał, że 
wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni usta-
wy. Przedstawił je do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu w formie pyta-
nia: „czy pod pojęciem „wydania postanowienia o udzieleniu warunkowego 
zwolnienia”, o jakim traktuje § 52 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności administracyj-
nych związanych z wykonywaniem tymczasowego aresztowania oraz kar i 
środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności oraz dokumento-
waniem tych czynności (Dz. U. Nr 15, poz. 142) rozumieć należy wydanie 
przez sąd pierwszej instancji nieprawomocnej decyzji procesowej w tym 
przedmiocie, czy też decyzja o udzieleniu warunkowego zwolnienia, zgod-
nie z zasadą wyrażoną w art. 9 § 2 k.k.w., powinna być prawomocna lub 
też nieprawomocna, ale wykonalna, z mocy szczególnego unormowania 
ustawowego?”. Prokurator Prokuratury Krajowej w pisemnym wniosku wy-
raził pogląd, że Sąd Apelacyjny zadając pytanie nie wykazał istnienia roz-
bieżności w judykaturze czy doktrynie. Ograniczył się jedynie do przedsta-
wienia argumentów z uzasadnienia zażalenia prokuratora, określając je 

 
4 
jednocześnie, jako nieprzekonujące. W tej sytuacji Prokurator wniósł o od-
mowę podjęcia uchwały. 
Rozpoznając przedstawione pytanie prawne Sąd Najwyższy zważył, 
co następuje. 
Zgodnie z dyspozycją art. 441 k.p.k., sąd odwoławczy może wystąpić 
do Sądu Najwyższego o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego wówczas, 
gdy wyłoni się ono przy rozpoznawaniu środka odwoławczego i wymaga 
zasadniczej wykładni ustawy. Każdorazowo jednak u podstaw takiej decyzji 
sądu odwoławczego muszą leżeć wątpliwości, których sąd ten samodziel-
nie nie potrafi wyjaśnić (por. m. in. postanowienie Sądu Najwyższego I KZP 
24/96 z dnia 17 października 1996, OSNKW 1997, z. 1-2, poz. 7). 
Przesłanka ta w niniejszej sprawie nie została spełniona. Sąd Apela-
cyjny, jak słusznie podniósł Prokurator Krajowy w swym wniosku, nie 
wskazał na istnienie w tej kwestii kontrowersji w doktrynie, czy rozbieżności 
w judykaturze, ani nawet w praktyce stosowania przywoływanego aktu 
prawnego przez pozasądowe organy postępowania wykonawczego. Moż-
na wręcz odnieść wrażenie, że wątpliwości co do kierunku rozstrzygnięcia 
przedstawionego zagadnienia nie ma i pytający Sąd, który w uzasadnieniu 
swego postanowienia dość jednoznacznie wskazuje, za jakim rozumieniem 
dyspozycji omawianego przepisu opowiada się. Nie można także przyjąć, 
co oczywiste, że unormowanie zawarte w art. 441 k.p.k., pozwala na wy-
stępowanie do Sądu Najwyższego przez sąd odwoławczy z pytaniem o 
charakterze abstrakcyjnym (tak jak jest to możliwe w oparciu o art. 60 § 1 
ustawy o Sądzie Najwyższym). 
Kwestia, której dotyczy postawione pytanie powstała z potrzeby do-
konania wykładni pojęcia „wydanie” postanowienia o udzieleniu warunko-
wego zwolnienia, którym posługuje się § 52 ust. 1 pkt 13 rozporządzenia 
Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w sprawie czynności 
administracyjnych związanych z wykonywaniem tymczasowego areszto-

 
5 
wania oraz kar i środków przymusu skutkujących pozbawieniem wolności 
oraz dokumentowaniem tych czynności (Dz. U. Nr 15, poz. 142). Jak 
słusznie dostrzegł to Sąd zadający pytanie, pojęcie to nie może być po-
strzegane w oderwaniu od uregulowań stanowiących cały system przepi-
sów określających sposób wykonywania kary pozbawienia wolności, w tym, 
przede wszystkim tych, które zostały zawarte w kodeksie karnym wyko-
nawczym. 
Posłużenie się określeniem „wydanie” w cytowanym rozporządzeniu, 
mogłoby wskazywać na to, że odnosi się ono do wszystkich pierwszych 
postanowień zapadłych w przedmiocie warunkowego zwolnienia, a więc 
orzeczeń nieprawomocnych i to zarówno wykonalnych, jak i tych, które wy-
konaniu nie podlegają. Wątpliwości tych udałoby się uniknąć, gdyby w § 52 
ust. 1 pkt 13 rozporządzenia posłużono się określeniem „udzielenie” wa-
runkowego zwolnienia, tak jak uczyniono to w § 112 ust. 2 lit. b. Natomiast 
użycie obu wskazanych terminów – „wydanie postanowienia o udzieleniu 
warunkowego zwolnienia” w § 52 ust. 1 pkt 13 i „udzielenie warunkowego 
zwolnienia” w § 112 ust. 2 pkt 1 lit. b, powoduje dodatkową trudność inter-
pretacyjną, można bowiem odnieść wrażenie, że intencją wydającego roz-
porządzenie było wskazanie, że mamy do czynienia z różnymi stanami za-
awansowania procesowego sprawy. Stwierdzić równocześnie trzeba, że w 
wypadku tego drugiego przepisu, biorąc pod uwagę, że dotyczy on zwol-
nienia skazanego, a precyzyjniej otrzymania przez zakład karny informacji, 
iż skazany ma być zwolniony na podstawie decyzji o warunkowym zwol-
nieniu, możliwe było tylko posłużenie się zwrotem o „udzieleniu” zwolnie-
nia. Użycie zatem różnych określeń, nie przesądza o tym, że chodziło o 
zróżnicowanie obu sytuacji. Na tym etapie analizy aktu prawnego nie moż-
na przecież odrzucić i takiego wyjaśnienia, że oba określenia odnoszą się 
do tej samej sytuacji procesowej, a posłużenie się różnymi zwrotami wyni-
ka wyłącznie z tego, że w pierwszym wypadku akcentuje się zapadnięcie 

 
6 
orzeczenia przed sądem penitencjarnym, w drugim zaś, otrzymanie orze-
czenia do wykonania przez zakład karny. Trzeba wobec tego przyjąć, że 
wykładnia językowa, a nawet systemowa w ramach tego rozporządzenia, 
nie daje możliwości usunięcia wątpliwości związanych z interpretacją 
wskazanego przepisu. Wątpliwości te usuwa natomiast w sposób jedno-
znaczny wykładnia systemowa uwzględniająca unormowania kodeksu kar-
nego wykonawczego.  
Zasadę odnoszącą się do omawianej sytuacji określa art. 9 k.k.w., 
który wskazuje, że postępowanie wykonawcze (w tym i postępowania incy-
dentalne, jak to, które jest przedmiotem orzekania w niniejszej sprawie) 
wszczyna się bezzwłocznie, gdy orzeczenie stało się wykonalne, to zaś 
następuje z chwilą uprawomocnienia, chyba że ustawa stanowi inaczej. 
Wyjątkiem tym jest unormowanie z art. 162 § 2 k.k.w. w zw. z art. 154 § 1 
k.k.w. stanowiące, że złożenie zażalenia na postanowienie o udzieleniu 
warunkowego zwolnienia nie wstrzymuje wykonania postanowienia jeżeli 
zostało ono wydane na wniosek prokuratora, albo jeżeli prokurator oświad-
czył, że nie sprzeciwia się jego udzieleniu. 
Nie sposób przyjąć, że rozporządzenie, którego celem jest uregulo-
wanie czynności administracyjnych oraz sposobu ich dokumentowania, a 
więc określające niejako „środki techniczne” dla wykonywania ustawy, mo-
głoby powyższe zasady kształtować odmiennie. Oznaczałoby to bowiem, 
że Kodeks karny wykonawczy w przytoczonych przepisach reguluje jedynie 
sytuację osób mających do odbycia jedną karę, a omawiane rozporządze-
nie, tych, którzy odbywają więcej niż jedną karę pozbawienia wolności. 
Brak jakichkolwiek podstaw, aby przyjąć taką interpretację za możliwą. 
Analizując treść tego rozporządzenia, wskazać również należy na 
brzmienie innych punktów w jego § 52. Punkt 1 i 11 konkretyzują kolejną 
zasadę uregulowaną w art. 80 § 1 k.k.w., w myśl której, jeżeli tę samą oso-
bę skazano na kilka kar, wykonuje się je według kolejności uprawomocnie-

 
7 
nia się wyroków. Podkreślić należy, że rozporządzenie służy właśnie reali-
zacji tej zasady określonej w Kodeksie karnym wykonawczym i to nawet w 
sytuacjach, gdy rozpoczęto już wykonywanie kar w innej kolejności (§ 52 
ust. 1 pkt 11 rozporządzenia). Nie ma zatem powodu, aby przyjmować, że 
pkt 13 tego samego paragrafu nie ma na celu wykonywanie zasad kodek-
sowych, lecz tworzenie od nich wyjątków, co zresztą byłoby niedopusz-
czalne. 
Przede wszystkim jednak należy zwrócić uwagę na to, że w sytuacji, 
jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, a więc nieakceptowania przez proku-
ratora orzeczenia o przedterminowym zwolnieniu, każde inne rozwiązanie 
(niż oparte na zasadach ustanowionych przez art. 162 § 2 k.k.w. w zw. z 
art. 154 § 1 k.k.w. i 80 k.k.w.) prowadziłoby do sytuacji niemożliwej do za-
akceptowania (co przecież wprost wyraża § 51 ust. 2 omawianego rozpo-
rządzenia), kiedy jednocześnie wykonywane byłyby dwie kary pozbawienia 
wolności – zasadnicza (która nadal byłaby wykonywana do czasu uprawo-
mocnienia się decyzji o warunkowym zwolnieniu) i zastępcza (którą już 
wprowadzano by na podstawie § 52 ust. 1 pkt 13). Nie można też przyjąć, 
że na czas od wydania do uprawomocnienia się orzeczenia o warunkowym 
zwolnieniu następuje zmiana kolejności wykonywania kar. Zmiana taka 
bowiem, może nastąpić jedynie decyzją sędziego penitencjarnego (art. 80 
§ 2 k.k.w.), nie zaś z mocy rozporządzenia. Co więcej, nieracjonalności ta-
kiego rozwiązania dowodzi i to, że w wypadku uchylenia postanowienia o 
warunkowym zwolnieniu, istniałaby potrzeba ponownej zmiany przywraca-
jącej poprzednią kolejność wykonywania kar. 
Na koniec należy odwołać się do wykładni celowościowej. Słusznie 
dostrzegł Sąd Apelacyjny, że przyjęcie, iż kara zastępcza wprowadzana 
jest do wykonania już w chwili wydania niewykonalnego postanowienia o 
warunkowym zwolnieniu, powodowałaby niczym nieuzasadnione premio-
wanie skazanych, którzy mają do odbycia co najmniej dwie kary, w stosun-

 
8 
ku do tych, którzy odbywają tylko jedną karę. Dobitnie jest to widoczne na 
przykładzie rozpoznawanej sprawy. Skazany, gdyby miał do odbycia jedy-
nie karę zasadniczą pozbawienia wolności odbywałby ją od dnia 24 marca 
1999 r. do dnia 16 lutego 2006 r. (data uprawomocnienia się postanowienia 
o warunkowym zwolnieniu). Gdyby przyjąć interpretację § 52 ust. 1 pkt 13 
omawianego rozporządzenia, która prowadziłaby do możliwości rozpoczę-
cia odbywania kary zastępczej pozbawienia wolności już od dnia wydania 
niewykonalnego postanowienia o warunkowym zwolnieniu, to wobec ska-
zanego wykonywano by karę zasadniczą od dnia 24 marca 1999 r. do dnia 
21 grudnia 2005 r. (data wydania nieprawomocnego postanowienia o wa-
runkowym zwolnieniu), i od tego dnia rozpocząłby on odbywanie kary za-
stępczej 60 dni pozbawienia wolności, które zakończyłby z dniem 18 lutego 
2006 r. 
Tak więc, w pierwszej sytuacji, w dniu 16 lutego 2006 r. skazany za-
kończyłby odbywanie kary zasadniczej, w drugiej zaś, w tym samym czasie 
odbyłby nie tylko karę zasadniczą, ale także nieomal całą karę zastępczą. 
Faktycznie zaś, ta sama kara pozbawienia wolności (w obu wypad-
kach zakończona warunkowym zwolnieniem skazanego) byłaby odbywana 
w jednym przypadku do dnia 16 lutego 2006 r., a w drugim tylko do dnia 21 
grudnia 2005 r. Przedstawiony przykład obrazuje, że taka interpretacja 
prowadziłaby nie tylko do rozwiązań niecelowych, ale i poważnego naru-
szenia zasady równości wobec prawa. 
Z powyższego wynika zatem, że sformułowanie „wydanie postano-
wienia o udzieleniu warunkowego zwolnienia” użyte w § 52 ust. 1 pkt 13 
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 stycznia 2004 r. w 
sprawie czynności administracyjnych związanych z wykonywaniem tym-
czasowego aresztowania oraz kar i środków przymusu skutkujących po-
zbawieniem wolności oraz dokumentowaniem tych czynności (Dz. U. Nr 
15, poz. 142) oznacza wydanie postanowienia w tym przedmiocie podlega-

 
9 
jącego wykonaniu (art. 9 § 2 k.k.w. oraz art. 154 § 1 k.k.w. w zw. z art. 162 
§ 2 zd. 2 k.k.w.). 
Mając na uwadze omówione względy, Sąd Najwyższy postanowił jak 
na wstępie.