I KZP 16/04

UCHWAŁA  Z  DNIA  26  SIERPNIA  2004  R. 
I  KZP  16/04 
 
 
Art. 249 § 4 k.p.k. stanowi podstawę stosowania tymczasowego 
aresztowania wobec osoby ściganej, w stosunku do której Minister Spra-
wiedliwości, na podstawie art. 19 Europejskiej konwencji o ekstradycji z 
dnia 13 grudnia 1957 r. (Dz. U. 1994, Nr 70, poz. 307), postanowił o odro-
czeniu jej wydania. 
 
Przewodniczący: Prezes SN L. Paprzycki. 
Sędziowie SN: A. Deptuła, W. Kozielewicz (sprawozdawca). 
Zastępca Prokuratora Generalnego: R. A. Stefański. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Alisy M., po rozpoznaniu przekazanego na 
podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Apelacyjny w W. postanowieniem z 
dnia 28 maja 2004 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej 
wykładni ustawy:  
 
„Czy w postępowaniu ekstradycyjnym po zakończeniu postępowania są-
dowego oraz wydaniu decyzji przez Ministra Sprawiedliwości o wydaniu 
osoby ściganej i jednocześnie odroczeniu wydania możliwe jest stosowanie 
aresztu ekstradycyjnego i czy podstawę jego stosowania powinien stano-
wić art. 249 § 4 k.p.k.?” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 
 
 

 
2
U Z A S A D N I E N I E 
 
Zagadnienie prawne przedstawiono w następującej sytuacji proceso-
wej. 
Minister Sprawiedliwości, postanowieniem z dnia 18 czerwca 2003 r. 
na podstawie art. 1 i 2 ust. 1, art. 19 Europejskiej konwencji o ekstradycji z 
dnia 13 grudnia 1957 r., przy zastosowaniu art. 603 § 5 k.p.k., postanowił: 
- wydać Alisę M. organom wymiaru sprawiedliwości Ukrainy, celem prze-
prowadzenia przeciwko niej postępowania karnego za przestępstwa 
opisane we wniosku o wydanie; 
- odroczyć wydanie Alisy M. do czasu zakończenia postępowania karne-
go prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w W., a w wypadku 
prawomocnego skazania Alisy M. – do czasu zakończenia odbywania 
przez nią orzeczonej kary pozbawienia wolności lub jej darowania, bądź 
przedterminowego zwolnienia. 
Alisa M. jest też oskarżona o popełnienie przestępstwa określonego 
w art. 310 § 2 k.k. w zw. z art. 13 § 1 k.k. w zb. z art. 286 § 1 k.k. i art. 294 
§ 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., w sprawie, która toczy się w Sądzie Rejo-
nowym w W. W sprawie tej jest tymczasowo aresztowana. 
Natomiast w postępowaniu ekstradycyjnym, postanowieniem Sądu 
Okręgowego w W. z dnia 20 marca 2003 r., utrzymanym w mocy postano-
wieniem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 16 maja 2003 r., zastosowano 
wobec Alisy M. tymczasowe aresztowanie na okres 30 dni, a następnie, 
postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2003 r., po wpłynięciu wniosku o wyda-
nie ściganej, Sąd Okręgowy w W. na podstawie art. 263 § 3 k.p.k. określił 
okres tymczasowego aresztowania do dnia 18 lipca 2003 r.  Postanowienie 
to Sąd Apelacyjny w W. utrzymał w mocy, w dniu 16 maja 2003 r. 
Ministerstwo Sprawiedliwości, wraz z pismem z dnia 24 czerwca 
2003 r., nadesłało do Sądu Okręgowego w W. odpis podanego wyżej po-

 
3
stanowienia Ministra Sprawiedliwości. Jednocześnie, w piśmie tym Naczel-
nik Wydziału Obrotu Prawnego z Zagranicą wniósł – w wypadku upływu 
terminu tymczasowego aresztowania – o przedłużenie aresztu ekstradycyj-
nego na dalszy okres, a nadto o zapewnienie informacji o każdorazowej 
zmianie miejsca pobytu ściganej (areszt śledczy, zakład karny), w celu 
umożliwienia realizacji postanowienia Ministra Sprawiedliwości. 
Sąd Okręgowy w W. postanowieniem z dnia 7 lipca 2003 r., działając 
z urzędu, na podstawie art. 263 § 7 k.p.k. określił wobec Alisy M. okres 
tymczasowego aresztowania do dnia 18 stycznia 2004 r., a następnie po-
stanowieniem z dnia 18 grudnia 2003 r., utrzymanym w mocy postanowie-
niem Sądu Apelacyjnego w W. z dnia 23 stycznia 2004 r. – do dnia 30 ma-
ja 2004 r. 
Przed upływem tego ostatniego terminu, Sąd Okręgowy w W. posta-
nowieniem z dnia 6 maja 2004 r. określił na podstawie art. 263 § 7 k.p.k. 
wobec Alisy M. okres tymczasowego aresztowania do dnia 30 listopada 
2004 r.  
Zażalenie na to postanowienie złożyła Alisa M. 
Rozpoznający powyższe zażalenie Sąd Apelacyjny w W. uznał, że w 
postępowaniu odwoławczym wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające 
zasadniczej wykładni ustawy. Zagadnienie to zostało sformułowane w po-
staci pytania w brzmieniu przytoczonym na wstępie postanowienia Sądu 
Apelacyjnego z dnia 28 maja 2004 r.  
Zastępca Prokuratora Generalnego w pisemnym wniosku z dnia 29 
czerwca 2004 r., podzielając stanowisko Sądu Apelacyjnego w W., co do 
tego, że w tej sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające za-
sadniczej wykładni ustawy, wyraził pogląd, iż po wydaniu przez Ministra 
Sprawiedliwości postanowienia o wydaniu osoby ściganej w razie odrocze-
nia wydania osoby ściganej dopuszczalne jest stosowanie tymczasowego 
aresztowania – na podstawie art. 249 § 4 k.p.k.  

 
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Ekstradycja jest jedną z instytucji międzynarodowej pomocy prawnej 
w sprawach karnych umożliwiającą państwom walkę z przestępczością, 
mimo terytorialnego ograniczenia jurysdykcji organów ścigania i wymiaru 
sprawiedliwości. Jej celem jest zapewnienie udziału osoby ściganej w pro-
wadzonym przeciwko niej postępowaniu karnym lub wykonania orzeczonej 
co do niej kary albo środka zabezpieczającego (art. 602 § 2 k.p.k.). W lite-
raturze podkreśla się, że pełni ona też funkcje analogiczne jak tymczasowe 
aresztowanie.  Różnica polega tylko na tym, iż w wypadku ekstradycji 
oskarżony lub skazany znajduje się za granicą i zarządzenie organu wzy-
wającego, ograniczające wolność osobistą osoby ściganej nie może być 
wykonane bez zgody państwa, któremu przysługuje suwerenność nad da-
nym terytorium (por. Z. Knypl, Europejska konwencja o ekstradycji. Komen-
tarz, Sopot 1994, s. 16-17).  
Dział XIII Kodeksu postępowania karnego normuje postępowanie  
sprawach karnych ze stosunków międzynarodowych, w tym tzw. postępo-
wanie ekstradycyjne (art. 602-606 k.p.k.). Zgodnie jednak z art. 615 § 1 
k.p.k., przepisów tego działu nie stosuje się, jeżeli umowa międzynarodo-
wa, której Rzeczypospolita Polska jest stroną stanowi inaczej (tzw. zasada 
pierwszeństwa norm traktatowych). Przepisy tego działu mają więc charak-
ter subsydiarny, gdyż stosuje się je w razie nieistnienia wielostronnej lub 
dwustronnej umowy międzynarodowej między Polską a innym państwem, 
regulującej daną instytucję współpracy międzynarodowej w sprawach kar-
nych. W piśmiennictwie podnosi się, że poszczególne przepisy Kodeksu 
postępowania karnego mają również zastosowanie w sytuacji, gdy będąca 
podstawą stosowania danej instytucji umowa międzynarodowa nie reguluje 
pewnych kwestii. Zauważa się przy tym też, że fakt, iż umowa międzynaro-
dowa pewnego zagadnienia nie reguluje, nie oznacza automatycznie, że 
stosuje się przepisy Kodeksu postępowania karnego. Nie jest bowiem wy-

 
5
kluczone, że nie mamy do czynienia z luką prawną czy pozostawieniem 
jakiejś kwestii prawu krajowemu, ale ze świadomym pominięciem w trakta-
cie (por. J. Bratoszewski, L. Gardocki, Zb. Gostyński, St. Przyjemski, R.A. 
Stefański, St. Zabłocki: Komentarz. Kodeks postępowania karnego. tom III, 
Warszawa 2004, s. 408; P. Hofmański, E. Sadzik, K. Zgryzek, Kodeks po-
stępowania karnego. tom III. Komentarz do art. 468-682, Warszawa 2004, 
s. 472-474). 
Art. 16 Europejskiej konwencji o ekstradycji nie zawiera postanowień 
merytorycznych dotyczących tymczasowego aresztowania, a stanowi jedy-
nie, że  właściwe organy strony  wezwanej podejmą decyzję w sprawie 
wniosku,  zgodnie ze swoim prawem wewnętrznym. W tej sytuacji co do 
tymczasowego  aresztowania w postępowaniu ekstradycyjnym, prowadzo-
nym w oparciu o Europejską konwencję o ekstradycji mają zastosowanie 
przepisy rozdziału 28 i 65 Kodeksu postępowania karnego, z tym, że sto-
sowanie przepisów rozdziału 28 Kodeksu postępowania karnego następuje 
nie „wprost” a „odpowiednio” (J. Grajewski, L. Paprzycki, M. Płachta, Ko-
deks postępowania karnego. Komentarz, t. II, Kraków 2003, s. 623 - 624). 
Przepisy Kodeksu postępowania karnego nie regulują expressis ver-
bis kwestii stosowania tymczasowego aresztowania w sytuacji, gdy wydano 
postanowienie o wydaniu, lecz jednocześnie odroczono jego wykonanie. 
Artykuł 19 ust. 1 Europejskiej konwencji o ekstradycji stanowi: „Strona we-
zwana po podjęciu decyzji w sprawie wniosku o wydanie, może odroczyć 
wydanie poszukiwanej osoby w związku z jej ściganiem na terytorium tej 
Strony albo jeżeli ta osoba już została skazana, w celu odbycia przez nią 
na terytorium tej Strony kary za przestępstwo inne niż to, za które żąda się 
wydania”. Trafnie podniósł Zastępca Prokuratora Generalnego w pisem-
nym wniosku, iż w takiej sytuacji należy odpowiednio zastosować art. 249 § 
4 k.p.k., który stanowi, że środki zapobiegawcze mogą być stosowane aż 
do chwili rozpoczęcia kary, z tym że gdy chodzi o tymczasowe aresztowa-

 
6
nie jest to dopuszczalne tylko w wypadku orzeczenia kary pozbawienia 
wolności. Wprawdzie w wypadku ekstradycji ten ostatni warunek jest speł-
niony wówczas, gdy wydanie osoby ściganej następuje w celu wykonania 
co do niej takiej właśnie kary (art. 602 k.p.k.), lecz ze względu na to, że 
ustawa nie ogranicza stosowania tymczasowego aresztowania w postępo-
waniu ekstradycyjnym tylko do wypadków, gdy wydanie następuje w celu 
wykonania orzeczonej kary pozbawienia wolności albo środka zabezpie-
czającego, to należy przyjąć, iż odpowiednie zastosowanie tego przepisu 
polega na tym, że środek zapobiegawczy może być stosowany do czasu 
wydania osoby ściganej. Skoro celem tymczasowego aresztowania stoso-
wanego w postępowaniu ekstradycyjnym jest zabezpieczenie wykonania 
decyzji o wydaniu osoby ściganej to inne rozwiązanie mogłoby doprowa-
dzić w ogóle do niewykonania postanowienia o wydaniu w wypadku ukry-
wania się osoby ściganej, co naruszyłoby art. 1 Europejskiej konwencji o 
ekstradycji, który statuuje obowiązek wydania. Zgodnie zaś z zasadą do-
brej wiary, państwo wezwane powinno uczynić wszystko, aby ten obowią-
zek międzynarodowy wykonać i nie czynić niczego, co by temu przeszko-
dziło. Zaniechanie aresztowania i umożliwienie wskutek tego ucieczki oso-
by ściganej, mogłoby zostać uznane przez państwo wzywające za naru-
szenie Konwencji (por. Z. Knypl: Europejska ...,  s. 167-168).