I KZP 14/05

UCHWAŁA  Z  DNIA  24  MAJA  2005  R. 
I  KZP  14/05 
 
 
W postępowaniu odwoławczym, toczącym się na skutek zaskarżenia 
orzeczenia  obejmującego zarówno czyn uznany za przestępstwo, jak i 
czyn zakwalifikowany przez sąd pierwszej instancji  jako wykroczenie (art. 
400 k.p.k.), sąd odwoławczy stosuje przepisy Kodeksu postępowania kar-
nego. 
 
Przewodniczący: sędzia SN J. Szewczyk.  
Sędziowie SN: A. Deptuła, E. Strużyna (sprawozdawca). 
Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Tomasza S., po rozpoznaniu, przedsta-
wionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w K., posta-
nowieniem z dnia 29 grudnia 2004 r., zagadnienia prawnego wymagające-
go zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy zawarty w art. 400 k.p.k. nakaz stosowania w dalszym toku postępo-
wania przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia w 
przypadku uznania, że czyn oskarżonego stanowi wykroczenie ma zasto-
sowanie w sytuacji, gdy w ramach jednego postępowania toczącego się 
przeciwko oskarżonemu, Sąd pierwszej instancji w tym samym orzeczeniu 
jednocześnie uznał, że jeden z czynów zarzucanych oskarżonemu stanowi 
przestępstwo, a drugi czyn stanowi wykroczenie, zaś prokurator we wno-
szonej na niekorzyść oskarżonego apelacji kwestionuje całość orzeczenia 
Sądu pierwszej instancji, a tym samym oznacza, że należy stosować przed 

 
2 
Sądem drugiej instancji przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wy-
kroczenia, co  do czynu uznanego w wyroku Sądu pierwszej instancji za 
wykroczenie oraz przepisy Kodeksu postępowania karnego co do czynu 
uznanego w wyroku Sądu pierwszej instancji za przestępstwo, a w przy-
padku udzielenia odpowiedzi pozytywnej, czy oznacza to, iż Sąd Odwo-
ławczy może wówczas rozpoznać te apelacje łącznie na jednej rozprawie 
odwoławczej, stosując jednocześnie obie procedury ale orzekając – sto-
sownie do przepisów art. 400 k.p.k. – w tym samym składzie tj. składzie 
określonym w art. 30 § 2 k.p.k., czy też Sąd odwoławczy jest zobowiązany 
do wyłączenia sprawy o wykroczenie i sprawy o przestępstwa do odrębne-
go rozpoznania i stosując wtedy już rozłącznie przepisy Kodeksu postępo-
wania w sprawach o wykroczenia i przepisy Kodeksu postępowania karne-
go, winien raz orzekać w składzie określonym w art. 14 § 1 pkt 4 k.p.w., a 
w drugim wypadku orzekać w składzie wynikającym z art. 30 § 2 k.p.k.” 
 
u c h w a l i ł   udzielić odpowiedzi jak wyżej. 
 
 
U Z A S A D N I E N I E 
 
Przedstawione przez Sąd Okręgowy w K. wątpliwości, które zdaniem 
tego Sądu wymagały dokonania zasadniczej wykładni ustawy w trybie 
określonym w art. 441 k.p.k., powstały w następującej sytuacji procesowej. 
Tomasz S. oskarżony został o popełnienie przestępstw określonych 
w art. 279 §1 k.k. w zw. z art. 12 k.k. oraz przestępstwa określonego w art. 
278 §1 k.k. Sąd Rejonowy w K., rozpoznając sprawę, na podstawie art. 
399 §1 k.p.k. w toku rozprawy uprzedził strony o możliwości zakwalifikowa-
nia zarzucanej oskarżonemu kradzieży (art. 278 §1 k.k.) jako wykroczenia 
określonego w art. 119 §1 k.w.  

 
3 
Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2004 r. Sąd Rejonowy uniewinnił oskar-
żonego od zarzutu popełnienia przestępstw określonych w art. 279 §1 k.k. 
w zw. z art. 12 k.k., natomiast czyn zakwalifikowany w akcie oskarżenia 
jako kradzież z art. 278 §1 k.k. zakwalifikował jako wykroczenie  określone 
w art. 119 §1 k.w. i na podstawie art. 5 §1 pkt 4 k.p.w.  umorzył w tym za-
kresie postępowanie z powodu przedawnienia orzekania. 
Wyrok w całości zaskarżył prokurator apelacją wniesioną po upływie 
11 dni od daty doręczenia mu odpisu wyroku z uzasadnieniem. 
Sąd Okręgowy w K. przy rozpoznawaniu apelacji powziął wątpliwości 
co do tego w jakim układzie w postępowaniu odwoławczym pozostają wo-
bec siebie przepisy Kodeksu postępowania karnego i przepisy Kodeksu 
postępowania w sprawach o wykroczenia. Z uzasadnienia postanowienia 
Sądu Okręgowego można wnosić, że uzależnia on rozstrzygnięcie tej kwe-
stii od odpowiedzi na pytanie – co  należy rozumieć w kontekście art. 400 
k.p.k. pod pojęciem „sprawy”. Czy w wypadku, gdy wyrok sądu pierwszej 
instancji obejmuje orzeczenie zarówno co do przestępstwa jak i co do wy-
kroczenia, to w postępowaniu odwoławczym mamy do czynienia z jedną 
sprawą, do której należy stosować przepisy Kodeksu postępowania karne-
go, czy z dwiema sprawami, z których każda będzie wymagała stosowania 
innej procedury. Zdaniem Sądu Okręgowego, nie tylko w świetle treści art. 
400 k.p.k., ale także postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 paździer-
nika 2003 r., IV KK 94/03 (OSNKW 2004, z. 2, poz. 16) pojęcie „sprawy” 
można odnieść tylko do tego czynu, który uznany został za wykroczenie. 
Trzeba więc przyjąć, że w rozważanej sytuacji występują dwie sprawy, tzn. 
sprawa o wykroczenie i sprawa o przestępstwo, a w tym układzie powstaje 
wątpliwość „czy sąd odwoławczy może orzekać na jednej rozprawie odwo-
ławczej, stosując obie procedury i – co jeszcze ważniejsze – w jakim skła-
dzie miałby orzekać na tej rozprawie”.  

 
4 
Wątpliwości Sądu Okręgowego sprowadzają się w szczególności do 
tego, czy sąd odwoławczy winien rozpoznać apelację w sprawie o wykro-
czenie łącznie z apelacją w sprawie o przestępstwo, orzekając w składzie 
właściwym dla rozpoznania apelacji w sprawie o przestępstwo (art. 29 § 1 
k.p.k.) i podjąć decyzję w trybie określonym w art. 430 § 1 k.p.k. w zw. z 
art. 109 § 2 k.p.w., czy też stosować w takim wypadku zarówno przepisy 
Kodeksu postępowania karnego jak i przepisy Kodeksu postępowania w 
sprawach o wykroczenia „z wszelkimi konsekwencjami (w tym i co do skła-
dów orzekających)”, a wreszcie, czy obie procedury nie powinny być sto-
sowane po uprzednim wyłączeniu do odrębnego rozpoznania sprawy o 
czyn zakwalifikowany jako wykroczenie. 
Sąd Okręgowy zakłada wprawdzie także możliwość uznania, że w  
omawianym układzie mamy do czynienia z jedną sprawą, a mianowicie 
„sprawą o przestępstwo”, ale uznając tego rodzaju tezę za wątpliwą, 
stwierdza, że nie zasługuje ona na uwagę. 
W pisemnym wniosku złożonym do akt sprawy przez Prokuraturę 
Krajową wyrażony został pogląd, że do środka odwoławczego wniesionego 
od orzeczenia obejmującego zarówno czyn stanowiący przestępstwo, jak i 
czyn zakwalifikowany jako wykroczenie, sąd odwoławczy winien stosować 
w całości Kodeks postępowania karnego. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
W początkowym okresie obowiązywania Kodeksu postępowania kar-
nego z 1997 r. (art. 400 k.p.k.), podobnie jak pod rządami Kodeksu postę-
powania karnego z 1969 r. (art. 431 k.p.k.) sprawę, w której po rozpoczęciu 
przewodu sądowego doszło do ujawnienia, że czyn oskarżonego stanowi 
wykroczenie, sąd rozpoznawał na zasadach ogólnych. 
Z dniem 17 października 2001 r. wszedł jednak w życie przepis art. 
400 k.p.k. w nowym brzmieniu, znowelizowany przez przepisy wprowadza-
jące Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, w związku z prze-

 
5 
jęciem spraw o wykroczenia do właściwości sądów. W nowym ujęciu tego 
przepisu ustawodawca inaczej niż dotychczas uregulował tryb postępowa-
nia sądowego w sytuacji, gdy w wyniku oceny prawnomaterialnej, dokona-
nej po rozpoczęciu przewodu sądowego, czyn zakwalifikowany w akcie 
oskarżenia jako przestępstwo okazuje się wykroczeniem (co może być wy-
nikiem zmiany ustaleń faktycznych, kontrawencjonalizacji dokonanej przez 
ustawodawcę lub konieczności poprawienia błędnej kwalifikacji przyjętej w 
akcie oskarżenia). 
W myśl nowego brzmienia art. 400 k.p.k., w takim wypadku sąd nie 
przekazuje sprawy właściwemu sądowi, ale rozpoznaje ją w tym samym 
składzie stosując – zamiast przepisów określonych w Kodeksie postępo-
wania karnego – przepisy Kodeksu postępowania w sprawach o wykrocze-
nia. Można w tym miejscu przypomnieć, że jeżeli fakt, iż czyn zarzucany 
oskarżonemu nie jest przestępstwem ale wykroczeniem ujawni się przed 
odczytaniem aktu oskarżenia, sąd do którego akt oskarżenia został wnie-
siony nie rozpoznaje sprawy, ale przekazuje ją sądowi właściwemu do 
spraw wykroczeń (którym jest z reguły wydział grodzki sądu rejonowego). 
Treść art. 400 k.p.k. w obecnym brzmieniu wraz z całą wprowadzoną 
w 2001 r. procedurą wykroczeniową, poddana została w piśmiennictwie 
krytyce (R. Kmiecik: Sprawa o wykroczenie a proces karny, Prokurator 
2002, nr 3-4, s. 7). Z punktu widzenia ekonomii procesowej wprowadzone 
do treści art. 400 k.p.k. rozwiązanie można jednak uznać za słuszne. Po-
zwala bowiem na uniknięcie niepotrzebnego angażowania dodatkowych 
środków, a ponadto ze względu na krótsze okresy przedawnienia orzeka-
nia w sprawach o wykroczenia, zapobiega niesłusznemu uniknięciu przez 
sprawcę kary. W sytuacji, gdy sprawa dotarła już na rozprawę i rozpoczęto 
przewód sądowy, przekazywanie sprawy sądowi właściwemu do spraw o 
wykroczenia nie byłoby celowe.  

 
6 
Stosowanie przepisu art. 400, zamieszczonego w dziale VIII Kodeksu 
postępowania karnego, zawierającego przepisy regulujące postępowanie 
przed sądem pierwszej instancji, nie wywołuje wątpliwości w zasadzie tylko 
w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji. W sytuacji, gdy po 
otwarciu przewodu sądowego ujawni się, że czyn oskarżonego stanowi tyl-
ko (wyłącznie) wykroczenie a nie przestępstwo, jak zakwalifikowano ten 
czyn  w akcie oskarżenia, sąd proceduje nadal w tym samym składzie, lecz 
nie w oparciu o przepisy postępowania karnego ale przepisy regulujące 
postępowanie w sprawach o wykroczenia. Wobec usytuowania przepisu w 
rozdziale regulującym przewód sądowy, wykładnia językowa użytego w 
treści tego przepisu zwrotu „w dalszym jej toku” prowadzi do wniosku, że 
chodzi tu o „dalszy tok” postępowania przed sądem pierwszej instancji, 
gdzie doszło do ujawnienia, że czyn oskarżonego jest wykroczeniem. 
Nie wywołuje zastrzeżeń, ani nie komplikuje sytuacji, także taka wy-
kładnia omawianego zwrotu, która prowadzi do wniosku, że ustawodawcy 
chodziło nie tylko o „dalszy tok” rozprawy i postępowania przed sądem 
pierwszej instancji, ale o „dalszy tok sprawy”. Sprawy – według aktu oskar-
żenia – karnej, w której doszło do wyznaczenia rozprawy, a na rozprawie 
tej, już w trakcie przewodu sądowego okazało się, że jest to w istocie 
„sprawa o wykroczenie”, i dalszy „tok” tej właśnie sprawy winien przebiegać 
w myśl przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Po-
gląd wyrażony przez Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 paździer-
nika 2003 r., IV KK 94/03 (OSNKW 2004, z. 2, poz. 16), że „sprawą o wy-
kroczenie” jest nie tylko sprawa, która za taką uznana została w warunkach 
określonych w art. 400 k.p.k., ale także sprawa, w której dopiero w postę-
powaniu odwoławczym ujawniło się, że czyn oskarżonego jest wykrocze-
niem – jest wyrazem takiej właśnie wykładni. Pogląd, że w „dalszym toku” 
postępowania w sprawie o wykroczenie, a więc zarówno w postępowaniu 
odwoławczym, jak i toczącym się w myśl nadzwyczajnych środków zaskar-

 
7 
żenia, należy stosować przepisy regulujące postępowanie w sprawach o 
wykroczenia Sąd Najwyższy wyraził także w wyroku z dnia 14 października 
2004 r., II KK 276/04 (niepubl.). 
Przedstawiony przez Sąd Okręgowy problem nie dotyczy jednak ta-
kiej sytuacji procesowej, w której w postępowaniu odwoławczym stosować 
należy tylko jedną procedurę. Nie dotyczy więc wypadku, w którym oma-
wiana regulacja obejmuje pełny zakres odpowiedzialności oskarżonego, 
bez względu na to, czy zarzucono mu popełnienie jednego czynu, czy 
większej liczby czynów, jeżeli wszystkie podlegają kwalifikacji jako wykro-
czenia. W praktyce orzeczniczej jednak znacznie częściej występuje taki 
układ procesowy, w którym w jednej toczącej się przed sądem sprawie, je-
den lub większa liczba czynów jest przestępstwem, jeden lub większa licz-
ba czynów okazuje się wykroczeniem, a orzeczenie wydane w tej sprawie 
jest przedmiotem zaskarżenia. 
Słusznie Sąd Okręgowy zauważa, że treść art. 400 k.p.k. (zapewne z 
uwagi na treść art. 458 k.p.k.) nakazywałaby także w takiej sytuacji stoso-
wać obie procedury, pomimo zachodzących pomiędzy nimi różnic, i podaje 
przykłady możliwych konfiguracji przepisów regulujących postępowanie 
karne i postępowanie w sprawach o wykroczenia. 
Pomimo podobieństwa występującego w tych przepisach, zachodzą 
między nimi jednak istotne różnice – m. in. co do terminu wniesienia apela-
cji, składu sądu odwoławczego, zakresu postępowania dowodowego na 
rozprawie apelacyjnej, legitymacji do wniesienia kasacji. Trudno więc nie 
dostrzegać, że żadna z możliwych konfiguracji stosowania w postępowaniu 
odwoławczym „odpowiednio” przepisu art. 400 k.p.k. w sprawie obejmują-
cej dwa lub więcej czynów, wśród których są zarówno przestępstwa, jak i 
wykroczenia, nie jest do przyjęcia. Sąd Okręgowy najwyraźniej sam zresztą 
dostrzega absurdalność każdego z możliwych sformułowanych w uzasad-
nieniu postanowienia rozwiązań i nie opowiada się za żadną z tych wersji. 

 
8 
W istocie żadna z nich nie jest racjonalna. Nie sposób bowiem uznać za 
racjonalny taki sposób procedowania w omawianej kategorii spraw, aby 
stawiać stronom np. wymóg zaskarżania wyroku dwiema odrębnymi apela-
cjami, wniesionymi w dwóch różnych terminach (por. art. 445 § 1 k.p.k. i 
art. 105 § 1 k.p.w.) lub jedną, ale wniesioną w terminie krótszym, niż prze-
widziany w przepisach procedury karnej. Nieracjonalne i formalistyczne by-
łoby postępowanie odwoławcze prowadzone w takich sprawach z zacho-
waniem rozwiązań proceduralnych dotyczących składu sądu (por. art. 29 § 
1 k.p.k. i art. 14 § 4 k.p.w.), co wymagałoby zmiany tego składu w trakcie 
jednego posiedzenia i wydania dwóch odrębnych orzeczeń obejmujących 
kontrolą jedynie różne fragmenty tego samego wyroku. Nie tylko zasady 
logiki, ale i zasadę łącznego rozpoznania przewidzianą w art. 34 k.p.k. oraz 
w art. 11 § 1 k.p.w. naruszałoby prowadzenie postępowania odwoławczego 
po uprzednim wyłączeniu do odrębnego rozpoznania sprawy o wykrocze-
nie, zwłaszcza wówczas gdy pomiędzy poszczególnymi czynami tej samej 
osoby istnieje ścisły związek przedmiotowy. 
Przykłady absurdalnych rozwiązań procesowych mających na celu 
stosowanie „w dalszym toku” w omawianej kategorii spraw dyrektywy sfor-
mułowanej w art. 400 k.p.k., uwzględniając językową wykładnię tego zwro-
tu, można mnożyć.  
Z usytuowania przepisu art. 400 w rozdziale Kodeksu postępowania 
karnego, regulującym postępowanie przed sądem pierwszej instancji wyni-
ka, że przepis ten w postępowaniu odwoławczym, zgodnie z art. 458 k.p.k., 
mógłby być stosowany jedynie „odpowiednio”.  
Przepisy stosowane „odpowiednio”, to przepisy stosowane w sposób 
zmodyfikowany, z pewnymi, koniecznymi ze względu na specyfikę określo-
nego postępowania zmianami. Występują jednak sytuacje, w których nie 
jest możliwe „odpowiednie” zastosowanie określonego przepisu. Przyto-
czone wyżej przykłady wskazują, że przepis art. 400 k.p.k. nie podlega ta-

 
9 
kiej modyfikacji, w wyniku której mógłby w omawianej kategorii spraw zna-
leźć w postępowaniu odwoławczym zastosowanie. Specyficzne cechy po-
stępowania odwoławczego w postępowaniu karnym i w postępowaniu w 
sprawach o wykroczenia niewątpliwie również przesądzają o niemożności 
wprowadzenia takich modyfikacji w przepisach regulujących postępowanie 
w sprawach o wykroczenia, aby możliwe było odpowiednie ich stosowanie 
w myśl art. 400 k.p.k., w postępowaniu odwoławczym, którego przedmio-
tem jest orzeczenie obejmujące czyn stanowiący przestępstwo i czyn 
uznany za wykroczenie.  
Pogląd, że w takiej kategorii spraw głównym przedmiotem procesu 
pozostaje kwestia odpowiedzialności karnej oskarżonego (por. S. Waltoś: 
Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2003, s. 23 i nast.) zasługuje na 
aprobatę. Orzeczenie w sprawie o wykroczenie, wydane w postępowaniu 
karnym z pominięciem przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o 
wykroczenia, jest ponadto chronione treścią art. 439a k.p.k. (sam fakt sto-
sowania procedury karnej nie stanowi powodu uchylenia takiego orzecze-
nia).  
Zasadne jest więc uznanie, że w wypadku, gdy postępowanie odwo-
ławcze obejmuje orzeczenie zawierające rozstrzygnięcie dotyczące czynu 
stanowiącego przestępstwo i rozstrzygnięcie dotyczące czynu uznanego za 
wykroczenie, postępowanie to winno się toczyć zgodnie z przepisami jed-
nej tylko procedury, właściwej dla głównego przedmiotu procesu karnego. 
W postępowaniu odwoławczym toczącym się na skutek zaskarżenia 
orzeczenia obejmującego zarówno czyn uznany za przestępstwo, jak i czyn 
zakwalifikowany przez sąd pierwszej instancji jako wykroczenie (art. 400 
k.p.k.), sąd odwoławczy winien zatem stosować przepisy Kodeksu postę-
powania karnego. 
Mając to wszystko na uwadze Sąd Najwyższy udzielił odpowiedzi jak 
w uchwale.