I KZP 12/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  26  PAŹDZIERNIKA  2011  R. 
I  KZP  12/11 
 
Norma zawarta w art. 225 § 3 k.p.k., obligująca organ dokonujący 
przeszukania do pozostawienia dokumentów bez zapoznawania się z ich 
treścią lub wyglądem, w sytuacji, gdy obrońca oświadczy, że wydane lub 
znalezione pisma lub inne dokumenty obejmują okoliczności związane z 
wykonywaniem przez niego tej funkcji, znajduje zastosowanie także w razie 
złożenia 
takiego 
oświadczenia 
przez 
aplikanta 
adwokackiego, 
upoważnionego przez adwokata na podstawie art. 77 ustawy z dnia 26 
maja 1982 r.  – Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze 
zm.), do zastępowania go jako obrońcy w sprawie. 
 
Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik (sprawozdawca). 
Sędziowie SN: B. Skoczkowska, J. Sobczak. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Ryszarda L., podejrzanego o popełnienie 
czynu z art. 286§1 k.k., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w 
dniu 26 października 2011 r., przekazanego na podstawie art. 441§1 k.p.k. 
postanowieniem Sądu Rejonowego w K. z dnia 4 lipca 2011 r., zagadnienia 
prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: 
 
„Czy aplikant adwokacki jest obrońcą w rozumieniu art. 225 § 3 
k.p.k.?” 
 
postanowił o d m ó w i ć  podjęcia uchwały. 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E  
 
W toku śledztwa w sprawie, Prokurator Prokuratury Okręgowej w K. 
postanowieniem z dnia 30 maja 2011r., na podstawie art. 217§1, 219§1,2 i 
220 k.p.k., zażądał od Justyny W. wydania, między innymi, dokumentacji 
dotyczącej współpracy firmy I. Spółka z o.o. ze wskazanymi w 
postanowieniu podmiotami gospodarczymi. Nakazał nadto przeprowadzić 
przeszukanie pomieszczeń zajmowanych przez Justynę W. w K. 
Wykonanie postanowienia zlecił Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego 
Delegatura w K. 
Przeszukanie zostało przeprowadzone w dniu 1 czerwca 2011 r. w 
obecności przebywających w lokalu mieszkalnym Justyny W. i jej męża 
Tomasza W. Z protokołu czynności wynika, że przed rozpoczęciem 
przeszukania Tomasz W. wskazał dwa segregatory i oświadczył, że 
znajdują się w nich dokumenty obejmujące okoliczności związane z 
wykonywaniem funkcji obrońcy podejrzanego Ryszarda L. przez adwokata 
Jana Z., a także przez niego jako aplikanta adwokackiego, działającego w 
zastępstwie obrońcy. W związku z oświadczeniem Tomasza W. 
funkcjonariusze ABW odstąpili od zapoznania się z dokumentami 
znajdującymi się w segregatorach, a po skontaktowaniu się z Prokuratorem 
nadzorującym śledztwo, włożyli je do kopert, zabezpieczyli banderolami i 
przekazali do Sądu Rejonowego w K., zgodnie z wymogami art. 225 § 3 
k.p.k. 
W zażaleniu na tę czynność, wniesionym na podstawie art. 236 k.p.k., 
adwokat Jan Z. i aplikant adwokacki Tomasz W. zarzucili obrazę przepisów 
postępowania, a to art. 225 § 3 k.p.k., § 245 rozporządzenia Ministra 
Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. – Regulamin wewnętrznego 
urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, art. 6 
k.p.k., art. 42 ust. 2 w zw. z art. 50 Konstytucji i art. 6 ust. 3 lit. c w zw. z art. 

 
3 
8 
EKPCz, 
przez 
zatrzymanie 
podczas 
przeszukania 
prywatnego 
mieszkania obrońcy podejrzanego dokumentów w sytuacji, gdy ten 
oświadczył, że obejmują one okoliczności związane z wykonywaniem 
funkcji obrońcy, co stanowiło, poza oczywistą obrazą bezwzględnego 
zakazu płynącego z art. 225 § 3 k.p.k., niedopuszczalne naruszenie prawa 
do obrony oraz prawa do poszanowania i nienaruszalności mieszkania. 
Podnosząc te zarzuty skarżący wnieśli o: 
1) stwierdzenie niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji, 
2) zawiadomienie Prokuratora Okręgowego w K., jako przełożonego 
dyscyplinarnego, o możliwości popełnienia deliktu dyscyplinarnego z 
żądaniem złożenia przez niego wniosku o wszczęcie postępowania 
dyscyplinarnego wobec prokuratora Prokuratury Okręgowej w K. Krzysztofa 
P. 
W odpowiedzi na zażalenie Prokurator Okręgowy w K. wniósł o jego 
nieuwzględnienie. Uzasadniając swoje stanowisko Prokurator wywodził, że 
zatrzymanie dokumentów i przekazanie do Sądu odbyło się zgodnie z 
wymogami art. 225 § 3 k.p.k. Argumentował, że skoro oświadczenie, iż 
przedmiotowe dokumenty dotyczą obrony podejrzanego Ryszarda L. w 
postępowaniu karnym, złożył aplikant adwokacki Tomasz W., to nie można 
było przyjąć, że pochodziło ono od obrońcy. Aplikant adwokacki nie jest 
bowiem wpisany na listę adwokatów, a tym samym nie wykonuje funkcji 
obrońcy. Zgodnie z brzmieniem art. 225 § 3 k.p.k. tylko oświadczenie 
obrońcy, że wydane lub znalezione dokumenty związane są z 
wykonywaniem przez niego tej funkcji, obliguje organ dokonujący 
przeszukania do pozostawienia dokumentów bez zapoznawania się z ich 
treścią. Aplikant adwokacki zastępuje tylko adwokata, jeśli został do tego 
upoważniony. Nie łączy go jednak z podejrzanym bezpośrednia więź oparta 
na powierzeniu obrony. Z tej racji aplikant adwokacki należy do kategorii 
osób, których oświadczenie, co do charakteru znalezionych lub wydanych 

 
4 
dokumentów, podlega ocenie organu przeprowadzającego czynność z 
punktu widzenia wiarygodności. W przekonaniu Prokuratora Okręgowego, 
skoro funkcjonariusze ABW powzięli wątpliwości co do oświadczenia 
aplikanta adwokackiego Tomasza W., to przekazanie dokumentów 
właściwemu Sądowi w celu dalszego procedowania, nie naruszało przepisu 
art. 225 § 3 k.p.k. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Rejonowy w K. uznał, że wyłoniło 
się zagadnienie prawne wymagające zasadniczej wykładni ustawy w 
kwestii, czy aplikant adwokacki jest obrońcą w rozumieniu art. 225 § 3 
k.p.k., i w trybie art. 441 § 1 k.p.k. przedstawił je Sądowi Najwyższemu do 
rozstrzygnięcia. 
Sąd Rejonowy podkreślił, że w orzecznictwie nie rozstrzygano 
dotychczas tak stawianego pytania. Wskazał natomiast na dwa odmienne, 
w jego przekonaniu, stanowiska dotyczące zakresu pojęcia „obrońcy” w art. 
225 § 3 k.p.k., prezentowane w piśmiennictwie prawniczym. Pierwsze z 
nich sprowadza się do tego, że za obrońcę, w rozumieniu powołanego 
przepisu, należy uznać nie tylko obrońcę w procesie karnym ale też 
obrońcę w innych postępowaniach przewidzianych przez ustawy, w których 
dopuszcza się pełnienie tej funkcji, choćby przez osobę inną niż adwokat, 
np. w postępowaniu dyscyplinarnym. Chodzi tu bowiem o zagwarantowanie 
szeroko pojmowanej ochrony tajemnicy obrończej, u podstaw której leży 
zaufanie do każdej osoby wykonującej na podstawie ustawy funkcję 
obrońcy. (T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 
Kraków 2003, s. 595). Kierując się tą interpretacją przepisu, należałoby 
uznać za obrońcę także aplikanta adwokackiego. Według zwolenników 
drugiego stanowiska pojęcie obrońcy w rozumieniu art. 225 § 3 k.p.k. 
odnosi się tylko do osoby wpisanej na listę adwokatów, której powierzono 
obronę w postępowaniu karnym (P. Hofmański red.: Kodeks postępowania 
karnego. Komentarz, Warszawa 2007 r., s 1032). Zdaniem Sądu 

 
5 
Rejonowego, w zależności od przyjęcia jednego albo drugiego z tych 
poglądów, zarzut zażalenia jawi się jako zasadny lub niezasadny. 
Sąd 
Rejonowy 
nie 
podjął 
próby 
samodzielnego 
wyjaśnienia 
powstałych wątpliwości przez wykładnię art. 82 k.p.k. Uznał, że zawarte 
tam określenie „osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju 
adwokatury” jest na tyle ogólne, że nie pozwala na udzielenie 
jednoznacznej odpowiedzi na pytanie czy osobą tą jest także aplikant 
adwokacki, zastępujący adwokata przed sądami na podstawie art. 77 
ustawy – Prawo o adwokaturze (Dz. U. 2009 r. Nr 146, poz. 1188 ze zm.). 
Prokurator Prokuratury Generalnej prezentując na piśmie swoje stanowisko 
wniósł o odmowę podjęcia uchwały. Utrzymywał, że przepis art. 225 § 3 
k.p.k., w zakresie użytego w nim określenia „obrońcy”, nie jest 
sformułowany w sposób niejasny i nie wymaga dokonania zasadniczej 
wykładni ustawy w trybie art. 441 § 1 k.p.k. Wskazując na brzmienie art. 82 
k.p.k. i na korespondujące z nim art. 65 i 77 powołanej wyżej ustawy – 
Prawo o adwokaturze, Prokurator wyraził przekonanie, że przepisy te 
pozwalają bez wątpliwości postrzegać aplikanta adwokackiego jako 
obrońcę w postępowaniu karnym, gdy dysponuje on upoważnieniem 
adwokata do zastępowania, udzielonym na podstawie art. 77 tej ustawy i 
przy zachowaniu zawartych w tym przepisie warunków. Uznając za 
nietrafne uwagi Sądu Rejonowego dotyczące rozbieżności w Komentarzach 
do Kodeksu postępowania karnego co do tego, czy aplikanta adwokackiego 
można uznać za obrońcę w postępowaniu karnym, prokurator Prokuratury 
Generalnej prezentował pogląd, że w doktrynie ugruntowane jest 
stanowisko, iż ustawowa definicja obrońcy na gruncie art. 82 k.p.k. (osoba 
uprawniona do obrony według przepisów o ustroju adwokatury) obejmuje 
nie tylko adwokatów w tej roli, ale także aplikantów adwokackich 
występujących 
w 
ich 
zastępstwie 
na 
podstawie 
udzielonego 
upoważnienia.O odmowę podjęcia uchwały wniósł także w piśmie 

 
6 
procesowym z dnia 18 października 2011 r. współautor zażalenia aplikant 
adwokacki Tomasz W. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 
Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego w trybie art. 441 § 1 k.p.k. 
następuje wtedy, gdy przedstawiono je w warunkach określonych w tym 
przepisie, tj. przy zaistnieniu przesłanek: podmiotowej, przedmiotowej i 
funkcjonalnej. Przystępując do kontroli, czy warunki te zostały spełnione, 
trzeba na wstępie zauważyć, że zagadnienie przedstawił uprawniony 
podmiot. Jest nim Sąd Rejonowy, a więc organ orzekający co do zasady w 
pierwszej instancji (art. 24 § 1 k.p.k.), ale w zaistniałym układzie 
procesowym, orzekający w roli sądu odwoławczego z racji rozpoznawania 
zażalenia na czynność postępowania przygotowawczego (zatrzymanie 
dokumentów w trybie art. 225 § 3 k.p.k.), w ramach właściwości 
funkcjonalnej nadanej mu w art. 236 k.p.k. (sąd rejonowy, w którego okręgu 
toczy się postępowanie przygotowawcze). W orzecznictwie i w doktrynie 
przyjmuje się zgodnie, że każdy sąd rozpoznający środek odwoławczy, w 
tym również sąd rejonowy, jest sądem odwoławczym w rozumieniu art. 441 
§ 1 k.p.k., legitymowanym do przedstawienia zagadnienia prawnego w 
trybie art. 441 § 1 k.p.k. (J. Grajewski red.: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, t. II, Warszawa 2010, s. 105; W. Grzeszczyk: Kodeks 
postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2008, s. 464; R. Stefański: 
Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, 
Kraków 2001, s. 200-201). Oczywiste jest również, że spełniona jest i druga 
przesłanka skutecznego przedstawienia zagadnienia prawnego, dotycząca 
przedmiotu postępowania. Wyłoniło się ono bowiem przy rozpoznawaniu 
zażalenia oraz w uwarunkowaniach faktycznych i prawnych sprawy, a 
rozstrzygnięcie 
zagadnienia 
będzie 
miało 
bezpośredni 
wpływ 
na 
merytoryczne rozpoznanie zażalenia. 

 
7 
Do rozważenia pozostało – czy przedstawione zagadnienie wymaga 
zasadniczej wykładni ustawy, a więc czy spełniona jest przesłanka 
funkcjonalna, stanowiąca ratio legis instytucji pytań prawnych kierowanych 
do Sądu Najwyższego. Należy w związku z tym stwierdzić, że potrzeba 
dokonania zasadniczej wykładni ustawy zachodzi wtedy, gdy wskazywany 
przez sąd odwoławczy przepis (przepisy) sformułowany jest w sposób 
dopuszczający różną interpretację, a zwłaszcza, gdy odmienna jego 
wykładnia wystąpiła już w orzecznictwie. Z punktu widzenia tego warunku 
dopuszczalności pytania prawnego nasuwają się uwagi krytyczne. Sąd 
Rejonowy trafnie przecież odnotował, że nie ma publikowanego 
orzecznictwa, 
w 
którym 
zamieszczona 
byłaby 
wykładnia 
zasięgu 
podmiotowego pojęcia „obrońcy” w art. 225 § 3 k.p.k., a tym samym nie 
mógł wskazać na rozbieżności praktyki orzeczniczej w tej kwestii. Dostrzegł 
je natomiast w piśmiennictwie prawniczym, a ściśle w komentarzach do 
Kodeksu postępowania karnego. Upatrywanie w podanych źródłach 
rozbieżności jest jednak nietrafne i nieadekwatne do rzeczywistej treści 
przywołanych tez komentatorów. Nie ma bowiem w komentarzach do 
Kodeksu postępowania karnego odmiennego interpretowania pojęcia 
„obrońcy” w art. 225 § 3 k.p.k. w aspekcie, czy obejmuje ono również 
aplikanta adwokackiego zastępującego adwokata w roli obrońcy. Różnice 
dotyczą natomiast tego, czy zamieszczone w tym przepisie uregulowanie 
odnosi się wyłącznie do obrońcy w postępowaniu karnym oraz w 
postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia 
skarbowe (stanowisko prezentowane w Komentarzu pod red. P. 
Hofmańskiego), czy również w innych postępowaniach przewidzianych 
przez ustawy, w których przewiduje się udział obrońcy (stanowisko 
prezentowane w Komentarzu T. Grzegorczyka). W żadnym z tych 
Komentarzy nie zamieszczono wypowiedzi w kwestii, czy uprawnienie 
nadane obrońcy w art. 225 § 3 k.p.k. przysługuje również aplikantowi 

 
8 
adwokackiemu zastępującemu adwokata w pełnieniu tej funkcji. Nie ma 
zatem w piśmiennictwie prawniczym rozbieżności, którymi uzasadniano 
potrzebę dokonania zasadniczej wykładni ustawy. A skoro tak, to Sąd 
Rejonowy powinien był przystąpić do samodzielnego rozstrzygnięcia 
postrzeganego zagadnienia prawnego, gdyż obliguje go do tego przepis art. 
8 k.p.k. Dopiero gdyby w toku dokonywania własnej wykładni przepisu art. 
225 § 3 k.p.k. Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, że unormowanie jest 
niejasne w tym stopniu, iż dopuszcza interpretację prowadzącą do różnych 
konkluzji, a za każdą z nich przemawiają silne argumenty, usprawiedliwione 
stałoby się wystąpienie o wykładnię zasadniczą. Sąd Rejonowy nie podjął 
jednak wykładni art. 225 § 3 k.p.k., prowadzącej w okolicznościach sprawy 
do odpowiedzi na pytanie, czy oświadczenie aplikanta adwokackiego, w 
którym informował podczas przeszukania, że określone dokumenty dotyczą 
wykonywania funkcji obrońcy, miało taką moc, jak oświadczenie obrońcy i 
czy 
obligowało 
organ 
dokonujący 
przeszukania 
do 
procedowania 
przewidzianego w tym przepisie w następstwie złożenia oświadczenia tej 
treści przez obrońcę, tj. do pozostawienia dokumentów bez zapoznawania 
się z ich treścią. Uznać więc należało, że wystąpienie do Sądu 
Najwyższego z pytaniem prawnym było przedwczesne. Nie podejmując 
własnej wykładni Sąd odwoławczy nie miał sposobności wykazać, że 
zagadnienie wymaga dokonania wykładni zasadniczej. W tym stanie 
rzeczy, wobec braku podstawowej przesłanki przedstawienia zagadnienia 
prawnego, określonej w art. 441 § 1 k.p.k., Sąd Najwyższy postanowił 
odmówić podjęcia uchwały. 
Mimo braku podstaw do podjęcia uchwały, Sąd Najwyższy uznał 
jednak za niezbędne poczynić następujące uwagi dla ukazania aspektów 
zagadnienia, których nie dostrzeżono w postanowieniu Sądu Rejonowego, 
a których nie będzie można pominąć w dalszym procedowaniu przy 
rozpoznawaniu zażalenia. Rozpocząć należy od przytoczenia raz jeszcze 

 
9 
za art. 225 § 3 k.p.k., że jeżeli obrońca, od którego żąda się wydania rzeczy 
lub u którego dokonuje się przeszukania, oświadczy, iż wydane lub 
znalezione pisma lub inne dokumenty obejmują okoliczności związane z 
wykonywaniem przez niego funkcji obrońcy, organ dokonujący czynności 
pozostawia te dokumenty bez zapoznawania się z ich treścią lub 
wyglądem. Przy rozważaniu, czy taki sam skutek wywołuje także 
oświadczenie aplikanta adwokackiego, konieczne jest poznanie racji i 
uwarunkowań prawnych, dla których ustawodawca zdecydował, że 
oświadczenie obrońcy o treści podanej w art. 225 § 3 k.p.k., ma 
bezwzględnie wiążący skutek dla organu dokonującego przeszukania. 
Pozwoli to sprowadzić na właściwy tor dalszy wywód co do tego, czy taki 
sam skutek odnosi oświadczenie aplikanta adwokackiego zastępującego 
obrońcę. 
Stosownej 
analizy 
prawnej 
zabrakło 
w 
uzasadnieniu 
postanowienia o przedstawieniu zagadnienia prawnego. 
Sednem zagadnienia jest to, jakim wartościom prawnym służy 
unormowanie w art. 225 § 3 k.p.k. i skąd wynika zróżnicowanie trybów 
postępowania w wypadku złożenia sprecyzowanego w nim oświadczenia 
przez obrońcę i przez „inną osobę”. Odpowiedź na pierwsze z tych pytań 
nasuwa się w sposób oczywisty. Art. 225 § 3 k.p.k. ma gwarantować 
ochronę tajemnicy obrończej w sytuacji, gdy taka potrzeba wyłoni się przy 
czynnościach zatrzymania rzeczy i przeszukania (Rozdział 25 Kodeksu 
postępowania karnego). Normy w nim zawarte należą do kategorii tych, 
które zapewniają realizację konstytucyjnego prawa do obrony (art. 42 ust. 1 
Konstytucji), stanowiącego zarazem jedną z podstawowych zasad 
postępowania karnego (art. 6 k.p.k.). Prawo do obrony urzeczywistnia się 
dzięki konkretnym ustawowym gwarancjom służącym oskarżonemu, a 
także jego obrońcy. Podstawowe wśród nich znaczenie ma instytucja 
tajemnicy obrończej, spełniająca zarazem rolę jednego z fundamentalnych 
elementów wykonywania zawodu adwokata, mieszcząca się w sferze 

 
10
szerzej pojętej tajemnicy zawodowej adwokata. Tę ostatnią regulują 
przepisy art. 6 ust. 1 i 3 prawa o adwokaturze. Zgodnie z ich brzmieniem 
adwokat obowiązany jest zachować w tajemnicy wszystko, o czym 
dowiedział się w związku z udzielaniem pomocy prawnej, przy czym nie 
można go zwolnić od obowiązku zachowania tajemnicy co do faktów, o 
których dowiedział się udzielając pomocy prawnej lub prowadząc sprawę. 
Szczególnym rodzajem tajemnicy zawodowej adwokata jest tajemnica 
obrończa. W postępowaniu karnym podlega ona pełnej ochronie, a jej 
zakres obejmuje wszelkie informacje istotne dla obrony oskarżonego, 
uzyskane przez adwokata działającego w charakterze obrońcy. Wiedza 
obrońcy dotycząca sprawy jest tajemnicą dla organów prowadzących 
postępowanie karne. Dysponuje nią sam obrońca, w porozumieniu z 
oskarżonym i na jego korzyść. Organy procesowe nie są uprawnione do 
uzyskiwania tej wiedzy od obrońcy środkami przewidzianymi w procedurze 
karnej. Wyraża się to w obowiązywaniu bezwzględnego zakazu 
przesłuchiwania jako świadków obrońcy lub adwokata działającego na 
podstawie art. 245 § 1 k.p.k., co do faktów, o których dowiedział się on 
udzielając porady prawnej lub prowadząc sprawę (art. 178 pkt 1 k.p.k.). 
Obrońca jest też oczywiście poza kręgiem osób, wobec których dopuszcza 
się kontrolę i utrwalanie rozmów (art. 237 § 4 k.p.k.). Z tych samych 
względów w toku przeszukania nie wolno zatrzymać pism lub innych 
dokumentów obejmujących okoliczności związane z wykonywaniem przez 
adwokata funkcji obrońcy, niezależnie od tego czy wykonuje on tę funkcję w 
sprawie, której dotyczy przeszukanie, czy w innej, przy czym samo 
oświadczenie obrońcy o takim charakterze dokumentów jest wiążące dla 
organu dokonującego przeszukania. 
Z samej natury tajemnicy obrończej wynika, że jako taka nie podlega 
weryfikacji przez organ prowadzący postępowanie, bądź wykonujący 
zleconą mu czynność procesową. Nie można więc sprawdzać, czy 

 
11
odpowiada prawdzie oświadczenie obrońcy, że podejmowana przez ten 
organ czynność doprowadziłaby do ujawnienia okoliczności chronionych tą 
tajemnicą. 
W 
wypadku 
przeszukania 
kontrolowanie 
prawdziwości 
oświadczenia obrońcy musiałoby polegać na zapoznaniu się przez organ 
dokonujący czynności z substancją przedmiotu zainteresowania, w 
szczególności treścią pism i dokumentów, a więc praktycznie na poznaniu 
tego, czego obrońcy związanemu tajemnicą, nie wolno ujawnić. Z tego 
samego powodu organ prowadzący postępowanie nie może przesłuchiwać 
obrońcy w charakterze świadka już wtedy, gdy oświadczy on, że fakty, o 
których miałby zeznać objęte są tajemnicą obrończą. Uregulowania te są 
spójne systemowo. Żadne środki procesowe nie mogą wyłączać ani 
ograniczać gwarancji ścisłej ochrony tajemnicy obrończej. 
Tajemnica obrończa podlega ochronie także wówczas, gdy w toku 
przeszukania inna osoba niż obrońca oświadczy, że wydane lub znalezione 
dokumenty obejmują okoliczności związane z wykonywaniem funkcji 
obrońcy. Jednak w wypadku, gdy oświadczenie osoby nie będącej obrońcą 
budzi wątpliwości, może obowiązywać inny tryb dalszego postępowania 
(art. 225 § 3 zd. 2 k.p.k.). Nasuwające wątpliwości oświadczenie takiej 
osoby podlega weryfikacji ale w sposób wyłączający ujawnienie tajemnicy 
obrończej. W takim wypadku organ dokonujący czynności przekazuje 
sądowi przed którym toczy się postępowanie, a w postępowaniu 
przygotowawczym – sądowi wskazanemu w art. 329 § 1 k.p.k., a więc 
powołanemu do rozpoznania sprawy w pierwszej instancji, wydane lub 
znalezione dokumenty bez zapoznawania się z ich treścią lub wyglądem, w 
opieczętowanym opakowaniu. Po zapoznaniu się z dokumentami sąd 
zwraca je (również po opieczętowaniu) osobie od której je zabrano, jeśli 
okazuje się, że oświadczenie było prawdziwe. W przeciwnym razie wydaje 
postanowienie o zatrzymaniu tych materiałów dla celów postępowania. Ten 
tryb postępowania gwarantuje, że utrwalone w dokumentach treści 

 
12
stanowiące tajemnicę obrończą, mimo przejęcia ich podczas przeszukania, 
nie przenikną do postępowania karnego. Nawet wtedy, gdy przeszukania 
dokonano na polecenie sądu prowadzącego postępowanie, po zapoznaniu 
się z dokumentami i stwierdzeniu, że zawierają one tajemnicę obrończą, 
żadne okoliczności z nich pochodzące nie będą podlegały ujawnieniu, a 
tym samym nie wejdą do podstawy orzeczenia (art. 92 i art. 410 k.p.k.). 
Po omówieniu sposobu procedowania unormowanego w art. 225 § 3 
k.p.k. można przejść do rozważenia kwestii, do której kategorii podmiotów 
składających oświadczenie o treści podanej w tym przepisie, należy 
aplikant adwokacki upoważniony do zastępowania obrońcy w sprawie, w 
której dokonuje się czynności przeszukania. Rzecz sprowadza się do tego, 
czy oświadczenie aplikanta ma moc oświadczenia obrońcy, czy też „innej 
osoby”, o której mowa w tym przepisie. Tertium non datur. Podstawowe 
znaczenie ma tu przepis art. 82 k.p.k., zgodnie z którym obrońcą może być 
jedynie osoba uprawniona do obrony według przepisów o ustroju 
adwokatury. Pełnienie tej funkcji jest jedną z form wykonywania zawodu 
adwokata określonych w art. 4 ust. 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, 
realizowaną przez występowanie przed sądami i innymi urzędami (a więc 
również przed organami ścigania i innymi organami uprawnionymi do 
orzekania o stosowaniu środków o charakterze represyjnym). Zgodnie z art. 
65 tej ustawy, adwokatem jest osoba wpisana na listę adwokatów. Przepisy 
prawa o adwokaturze nie zastrzegają jednak, że nie jest dopuszczalne 
wykonywanie czynności adwokata (również w roli obrońcy) przez osoby nie 
wpisane na tę listę. Przewidują wręcz taką możliwość. W art. 77 uprawnia 
się bowiem aplikanta adwokackiego, który odbył sześć miesięcy aplikacji, 
do zastępowania adwokata przed sądem rejonowym, organami ścigania, 
organami państwowymi, samorządowymi i innymi instytucjami. W przepisie 
tym nie wyłącza się z zakresu zastępowania adwokata przez aplikanta 
żadnego typu czynności, które adwokat może podejmować przed 

 
13
wymienionymi organami. Oznacza to, że zastępowanie adwokata przez 
aplikanta adwokackiego przed tymi organami może obejmować wszystkie 
funkcje i czynności, do których uprawniony jest adwokat. Warunkiem 
formalnym skutecznego prawnie zastępowania jest upoważnienie do 
zastępowania udzielone przez adwokata umocowanego do działania w 
konkretnej sprawie. Zawarty jest on w przepisach uchwalonych przez 
Naczelną Radę Adwokacką na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b prawa o 
adwokaturze. W myśl § 13 Regulaminu aplikacji adwokackiej (uchwała 
Naczelnej Rady Adwokackiej nr 22/2008 z dnia 14 czerwca 2008 r., 
obwieszczenie NRA z dnia 22 września 2009 r. w sprawie ogłoszenia 
jednolitego tekstu Regulaminu aplikacji adwokackiej) aplikant adwokacki 
może występować w sprawach na podstawie upoważnienia patrona lub 
innego adwokata za zgodą patrona, przy czym udzielając aplikantowi 
upoważnienia do zastępstwa w sprawie, adwokat, którego aplikant ma 
zastępować, obowiązany jest omówić z nim dokładnie sprawę i wiążące się 
z nią zagadnienia prawne oraz wnioski, jakie aplikant ma zgłosić na 
rozprawie. Wynika stąd, że adwokat udzielający upoważnienia przekazuje 
aplikantowi 
adwokackiemu 
pełną 
wiedzę 
o 
sprawie 
i 
sposobie 
zamierzonego działania, a jeśli jest to sprawa karna, jak w niniejszym 
wypadku, wiedzę obejmującą także tajemnicę obrończą. 
Poczynione wyżej uwagi prowadzą do konkluzji, że zastępowanie 
adwokata 
w 
postępowaniu 
karnym 
na 
podstawie 
upoważnienia 
spełniającego wymogi z art. 77 ustawy – Prawo o adwokaturze, legitymuje 
aplikanta adwokackiego do wykonywania funkcji obrońcy w pełnym 
zakresie, przy czym w postępowaniu przygotowawczym także w toku 
czynności procesowych, w których obrońca może brać udział. Nie ma 
żadnych przesłanek ku temu, by prawne znaczenie działań aplikanta 
adwokackiego 
w 
poszczególnych 
stadiach 
postępowania 
karnego 
postrzegać inaczej, niż w odniesieniu do adwokata występującego w roli 

 
14
obrońcy. Wraz z przyjęciem upoważnienia aplikant przejmuje status 
beneficjenta, a zarazem strażnika tajemnicy obrończej, bo przecież 
podczas zastępowania obrońcy nie może ona być chroniona w mniejszym 
stopniu, niż przy wykonywaniu tej funkcji przez adwokata. Raz jeszcze 
należy zaakcentować, że u podstaw instytucji tajemnicy obrończej jest 
ochrona prawa oskarżonego do obrony i umożliwienie mu korzystania z 
tego prawa. Urzeczywistnia się ono także przez wyłączenie prawnej 
możliwości uzyskania przez organy prowadzące postępowanie wiedzy, 
którą obrońca posiadł w sprawie, w tym informacji co do zamierzonego 
sposobu wykonywania obrony. Status procesowy aplikanta adwokackiego 
przy zastępowaniu obrońcy nie różni się od tego, który przysługuje 
adwokatowi jako obrońcy. Występuje on jako alter ego obrońcy i korzysta z 
przysługujących mu uprawnień. 
W sprawie, w której przedstawiono zagadnienie prawne, adwokat Jan 
Z. upoważnił aplikanta adwokackiego Tomasza W. „do zastępstwa w 
sprawie 
podejrzanego 
Ryszarda 
L. 
przed 
właściwymi 
organami 
postępowania przygotowawczego oraz Sądami”. Upoważnienie zostało 
złożone do akt sprawy w dniu 7 kwietnia 2011 r., a więc przed czynnością 
przeszukania ukierunkowanego na uzyskanie dokumentów istotnych w 
śledztwie w sprawie Ryszarda L. Tak więc oświadczenie złożone w trybie 
art. 225 § 3 k.p.k. przez aplikanta adwokackiego wobec funkcjonariuszy 
ABW dokonujących przeszukania, że dwa skoroszyty zawierają dokumenty 
związane z wykonywaniem funkcji obrońcy w sprawie, w której działa on w 
tym charakterze na podstawie upoważnienia, stanowiło realizację tej funkcji 
pełnionej przez niego na podstawie przepisów o ustroju adwokatury. Norma 
zawarta w art. 225 § 3 k.p.k., obligująca organ dokonujący przeszukania do 
pozostawienia dokumentów bez zapoznawania się z ich treścią lub 
wyglądem, w sytuacji, gdy obrońca oświadczy, że wydane lub znalezione 
pisma 
lub 
inne 
dokumenty 
obejmują 
okoliczności 
związane 
z 

 
15
wykonywaniem przez niego tej funkcji, znajduje zastosowanie także w razie 
złożenia 
takiego 
oświadczenia 
przez 
aplikanta 
adwokackiego, 
upoważnionego przez adwokata na podstawie art. 77 ustawy – Prawo o 
adwokaturze, do zastępowania go jako obrońcy w sprawie, w której 
dokonuje się przeszukania. 
Kończąc należy podnieść, że w doktrynie procesu karnego utrwalony 
jest pogląd, iż osobą uprawnioną do obrony według przepisów o ustroju 
adwokatury (art. 82 k.p.k.) jest nie tylko adwokat, ale i aplikant adwokacki 
występujący w sprawie na podstawie upoważnienia udzielonego mu 
zgodnie z wymogami art. 77 ustawy – Prawo o adwokaturze (Z. Gostyński 
red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, t. I, Warszawa 2003, s. 
570-571; T. Grzegorczyk: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, 
Warszawa 2008, s. 266; P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karnego. 
Komentarz, Warszawa 2011, s. 569; S. Waltoś: Proces karny. Zarys 
systemu, Warszawa 2005, s. 198, w poprzednim stanie prawnym M. 
Cieślak: Sytuacja prawna obrońcy w świetle nowego ustawodawstwa, Pal. 
1969, nr 8). Z całokształtu przedstawionych wyżej uwag wynika więc, że 
przedstawione przez Sąd Rejonowy zagadnienie prawne, w odniesieniu do 
uregulowania zawartego w art. 225 § 3 k.p.k., nie wymaga dokonania 
zasadniczej wykładni ustawy. Nie ma bowiem żadnych podstaw do 
kwestionowania, że przewidziane w tym przepisie oświadczenie aplikanta 
adwokackiego upoważnionego do zastępowania obrońcy, wywołuje taki 
sam skutek, jak oświadczenie adwokata pełniącego tę funkcję w 
postępowaniu karnym.