I KZP 12/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 30 WRZEŚNIA 2009 R. I KZP 12/09 Wzajemne usytuowanie pod względem chronologicznym wyroków skazujących na poszczególne rodzaje kar, np. gdy orzekano za przypisane przestępstwa na przemian „bezwzględne” kary pozbawienia wolności i kary z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, pozostaje bez znaczenia dla ustalenia, czy i które z tych przestępstw pozostają w zbiegu realnym. Przewodniczący: sędzia SN S. Zabłocki. Sędziowie SN: J. Grubba, A. Siuchniński (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: A. Herzog. Sąd Najwyższy w sprawie Zbigniewa K., po rozpoznaniu, przedsta- wionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w O., posta- nowieniem z dnia 6 maja 2009 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy w sytuacji, gdy wobec skazanego orzeczono kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania oraz kary pozbawie- nia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, przy czym wszystkie przestępstwa, za które orzeczono wskazane kary pozostają w realnym zbiegu (art. 85 k.k.) lecz z uwagi na brak warunków z art. 69 k.k. nie jest możliwe orzeczenie jednej kary łącznej pozbawienia wolności z wa- runkowym zawieszeniem jej wykonania obejmującej wszystkie te kary («bezwzględne» i «warunkowe»), dopuszczalne jest w ramach wyroku łącznego połączenie jedynie kar pozbawienia wolności bez warunkowego 2 zawieszenia ich wykonania przy jednoczesnym pozostawieniu «bez połą- czenia» kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wyko- nania?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. U Z A S A D N I E N I E Zagadnienie prawne przedstawione przez Sąd Okręgowy w O. wyło- niło się w następującej sytuacji procesowej. Zbigniew K. został skazany prawomocnymi wyrokami: 1. Sądu Rejonowego w O. z dnia 20 października 1997 r., za przestępstwo określone w art. 205 § 2 k.k. z 1969 r., popełnione w sierpniu 1996 r. na karę 8 miesięcy ograniczenia wolności; 2. Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 sierpnia 2001 r., za przestępstwo określone w art. 205 § 1 d.k.k., popełnione w dniu 7 września 1996 r. na karę roku pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykona- nia na okres 4 lat i grzywnę w wymiarze 600 zł, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 25 stycznia 2005 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności; 3. Sądu Rejonowego w O. z dnia 24 maja 2004 r., za przestępstwo okre- ślone w art. 83 k.k.s., popełnione w okresie od grudnia 2002 r. do dnia 21 sierpnia 2003 r. oraz w dniu 31 marca 2003 r. na karę grzywny w wymiarze 30 stawek dziennych w wysokości 30 zł każda; 4. Sądu Rejonowego w O. z dnia 4 października 2004 r., za przestępstwo określone w art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 6 maja 2002 r. na karę 2 lat pozbawie- nia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 3 lat i 3 grzywnę w wymiarze 50 stawek dziennych w wysokości 10 zł każda, przy czym postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z dnia 18 grudnia 2006 r. zarządzono wykonanie kary pozbawienia wolności; 5. Sądu Rejonowego w O. z dnia 22 lutego 2005 r., za przestępstwo okre- ślone w art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w dniu 23 stycznia 2002 r. na karę 2 lat pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres lat 4 i grzywnę w wy- miarze 40 stawek dziennych w wysokości 50 zł każda; 6. Sądu Rejonowego w O. z dnia 30 maja 2003 r., za przestępstwa okre- ślone w 18 § 3 k.k. w zw. z art. 271 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. i art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i art. 12 k.k., popełnione od dnia 16 sierpnia 2002 r. do dnia 20 września 2002 r., od dnia 15 maja 2003 r. do dnia 30 maja 2003 r., w dniu 31 sierpnia 2002 r., na karę łączną 2 lat po- zbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 4 lat i karę łączną grzywny w wymiarze 50 stawek dziennych w wysokości 10 zł każda; 7. Sądu Rejonowego w O. z dnia 25 lipca 2006 r., za przestępstwa okre- ślone w art. 18 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k., popełnione w dniach 22 kwietnia 2002 r. i 10 lipca 2002 r. na karę łączną roku i 6 miesięcy pozba- wienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat i grzywnę w wymiarze 300 stawek dziennych w wysokości 10 zł każda; 8. Sądu Rejonowego w O. z dnia 10 listopada 2006 r., za przestępstwa określone w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 271 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k., popełnione w okresie od 8 marca 2000 r. do września 2000 r. na karę roku i 4 miesięcy pozbawienia wolności z warun- kowym zawieszeniem jej wykonania na okres 5 lat i grzywnę w wymiarze 150 stawek dziennych w wysokości 20 zł każda; 9. Sądu Rejonowego w O. z dnia 6 marca 2007 r., za przestępstwo okre- ślone w art. 18 § 3 k.k. w zw. z art. 270 § 1 k.k. i art. 286 § 1 k.k. i art. 297 § 4 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. popełnione w dniu 26 kwietnia 2001 r. na karę 10 miesięcy pozbawienia wolności; 10. Sądu Rejonowego w O. z dnia 15 kwietnia 2008 r., za: przestępstwo określone w art. 56 § 2 k.k.s., popełnione w dniu 31 marca 2003 r., prze- stępstwo określone w art. 54 § 2 k.k.s. w zw. z art. 6 § 2 k.k.s., popełnione w okresie od dnia 25 kwietnia 2003 r. do dnia 25 lipca 2003 r., przestęp- stwa określone w art. 60 § 1 k.k.s. w okresie od dnia 1 lipca 2001 r. do dnia 30 czerwca 2003 r., na karę łączną grzywny w wymiarze 40 stawek dzien- nych w wysokości 40 zł każda. Sąd Rejonowy w O. wyrokiem łącznym z dnia 12 lutego 2009 r.: 1) połączył kary wymierzone w wyrokach opisanych w pkt 1 i 2 powy- żej i orzekł w miejsce wymierzonych nimi kar jednostkowych pozbawienia wolności i ograniczenia wolności karę łączną pozbawienia wolności w wy- miarze roku i 2 miesięcy; 2) połączył kary wymierzone w wyrokach opisanych w pkt 4 i 9 powy- żej i orzekł w miejsce wymierzonych nimi kar jednostkowych pozbawienia wolności karę łączną pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat i 5 miesięcy; 3) połączył kary wymierzone w wyrokach opisanych w pkt 3, 4, 5, 6, 7, 8 i 10 powyżej i orzekł w miejsce wymierzonych nimi kar jednostkowych grzywien karę łączną grzywny w wymiarze 540 stawek dziennych w wyso- kości 25 zł każda. Na podstawie art. 576 § 1 k.p.k. Sąd Rejonowy pozostawił pozostałe rozstrzygnięcia zawarte w połączonych wyrokach, a nie objęte wyrokiem łącznym, do odrębnego wykonania. Powyższy wyrok łączny zaskarżył apelacją na niekorzyść skazanego prokurator, podnosząc m. in. zarzut naruszenia art. 85 k.k., polegający na połączeniu przez Sąd Rejonowy w O. kar jednostkowych pozbawienia wol- ności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania, orzeczonych za prze- stępstwa objęte wyrokami opisanymi w pkt 4 i 9, w sytuacji gdy w zbiegu 5 realnym z tymi przestępstwami, pozostawały także przestępstwa objęte wyrokami opisanymi w pkt 5, 6, 7 i 8. W ocenie oskarżyciela publicznego, połączenie kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wy- konania z karami pozbawienia wolności orzeczonymi bez warunkowego zawieszenia ich wykonania na podstawie art. 89 k.k., byłoby możliwe wy- łącznie w sytuacji, gdyby sąd zdecydował się na warunkowe zawieszenie kary łącznej pozbawienia wolności. Jeżeli natomiast nie dopatrzono się wa- runków do takiego rozstrzygnięcia, to nie było również przesłanek do łą- czenia jedynie kar pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania i pominięcie kar pozbawienia wolności z warunkowym za- wieszeniem ich wykonania. Rozpoznając ten środek odwoławczy Sąd Okręgowy w O. uznał, że w sprawie wyłoniło się przedstawione powyżej zagadnienie prawne, wyma- gające zasadniczej wykładni ustawy i zwrócił się do Sądu Najwyższego, w trybie art. 441 § 1 k.p.k., o jego rozstrzygnięcie. Wskazał, że wystąpienie do Sądu Najwyższego wywołane jest istotnymi rozbieżnościami w orzecz- nictwie Sądu Okręgowego w O. w Wydziałach: VII Karnym Odwoławczym i II Karnym oraz w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w B., rozpoznającego środki odwoławcze od orzeczeń Sądu Okręgowego II Wydziału Karnego w O. Prokurator Prokuratury Krajowej złożył wniosek o odmowę podjęcia uchwały, wskazując, że z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego wynika wyraźnie, że pomimo pytania, Sąd ten posiada własny pogląd i nie ma wątpliwości jak rozstrzygnąć przedstawione zagadnienie prawne, lecz nie chce „samodzielnie podjąć decyzji w sytuacji faktycznej zaistniałej w sprawie, oczekując uzyskania akceptacji Sądu Najwyższego dla swego stanowiska”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 6 W sprawie, w której przedstawiono przedmiotowe zagadnienie praw- ne, rzeczą Sądu Okręgowego w O. było rozstrzygnąć w postępowaniu od- woławczym, czy w układzie procesowym w jakim doszło do wydania za- skarżonego wyroku łącznego, argumentacja (skądinąd bardzo powierz- chowna) zawarta w apelacji skarżącego ten wyrok prokuratora, przekonuje, że na gruncie aktualnych uregulowań prawnomaterialnych nie jest dopusz- czalne wydanie wyroku łącznego i połączenie jedynie „bezwzględnych” kar pozbawienia wolności, w sytuacji, gdy skazanemu wymierzono, odrębnymi wyrokami, za kilka przestępstw pozostających w zbiegu realnym kary po- zbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania i z wa- runkowym zawieszeniem ich wykonania, a nie ma możliwości połączenia wszystkich tych kar, ze względu na brak przesłanek z art. 69 k.k. (do wa- runkowego zawieszenia wykonania kary łącznej). Uzasadnienie postanowienia, w którym przedstawiono zagadnienie prawne, wskazuje jednak wyraźnie, że Sąd Okręgowy w O. nie podziela stanowiska przedstawionego w apelacji prokuratora, a także wniosku tam zawartego o umorzenie postępowania i wie jakie rozstrzygnięcie wydać w przedmiotowej sprawie. W konsekwencji, nie ma Sąd wątpliwości co do wykładni przepisów Kodeksu karnego o karze łącznej i tym samym nie wskazuje, który z tych przepisów budzi wątpliwości oraz dlaczego wymaga on dokonania zasadniczej wykładni. Potwierdzeniem braku wątpliwości w tej mierze jest zresztą to, że Sąd ten nie powołuje się na orzecznictwo Sądu Najwyższego bądź Sądów Apelacyjnych (poza jednostkowym orzeczeniem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 20 listopada 2008 r., II Aka 174/08) oraz na wypowiedzi w piśmiennic- twie prawniczym, w których pogląd o niedopuszczalności połączenia „bez- względnych” kar pozbawienia wolności, w konfiguracji faktycznej, analo- gicznej do tej jaka zaistniała w przedmiotowej sprawie, byłby wyrażany lub chociaż sygnalizowany, jako możliwy do przyjęcia. Co więcej, nie przytacza 7 żadnych własnych argumentów dla poparcia poglądu formułowanego w apelacji prokuratora. W istocie rzeczy, powodem przedstawienia Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego, jest wyłącznie dostrzeżenie roz- bieżności w orzecznictwie Sądu Apelacyjnego w B. i Sądu Okręgowego w O., gdy idzie o dopuszczalność połączenia w wyroku łącznym jedynie kar pozbawienia wolności orzeczonych bez warunkowego zawieszenia ich wy- konania, w szczególnym układzie procesowym, opisanym w pytaniu praw- nym. Analizując wskazane w uzasadnieniu pytania prawnego orzecznictwo tych sądów można stwierdzić, że rzeczywiście w sprawie skazanego Przemysława S. (w postanowieniu z dnia 30 grudnia 2008 r. uchylonym zresztą postanowieniem Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 9 lutego 2009 r.) Sąd Okręgowy umorzył postępowanie o wydanie wyroku łącznego, uzna- jąc, że nie jest dopuszczalne połączenie w wyroku łącznym jedynie kar po- zbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania w takim układzie faktycznym, w którym skazanemu odrębnymi wyrokami, wymie- rzono za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym kary pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia ich wykonania i kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, a nie ma możliwości połączenia wszystkich tych kar, ze względu na brak przesłanek z art. 69 k.k. Podobnie, w analogicznym układzie procesowym, orzekł Sąd Okręgo- wy w O. w sprawie Marzeny Z., postanowieniem z dnia 16 lutego 2009 r. Sąd ten w obu przypadkach odwołał się jednak do wskazań zawartych w wyroku Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 20 listopada 2008 r. Wskazania te, choć służyły uzasadnieniu rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie, są na tyle nieprecyzyjne, że mogły powodować zamęt w orzecznictwie sądów w okręgu apelacji białostockiej. Jednak w wyroku tym Sąd Apelacyjny, tak naprawdę, nie dokonał odmiennej wykładni kon- 8 kretnego przepisu prawa, nawet nie wskazał na wątpliwości wymagające wykładni ustawy. Po prostu odwołał się do stanowiącego zasadę prawną, poglądu wyrażonego w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r. I KZP 36/04, OSNKW 2005, z. 2, poz. 13 o materialnoprawnym charakte- rze kary łącznej, wyprowadzając jednak, na potrzeby rozstrzygnięcia kon- kretnej sprawy, oczywiście wadliwe wnioski z treści uzasadnienia tej uchwały. W kontekście treści całego uzasadnienia omawianego wyroku na- leży bowiem przyjąć, iż Sąd ten uznał, że nie jest dopuszczalne połączenie w ramach wyroku łącznego odrębnie „bezwzględnych” kar pozbawienia wolności i kar pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wy- konania, w sytuacji, gdy wprawdzie wszystkie przestępstwa, za które te ka- ry orzeczono, pozostają w zbiegu realnym (rozumianym, tak jak we wspo- mnianej uchwale Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 2005 r.), lecz z uwagi na brak warunków z art. 69 k.k., nie jest możliwe orzeczenie jednej kary łącznej, obejmującej wszystkie te kary jednostkowe. Byłoby to bowiem, zdaniem tego Sądu, w istocie zastosowanie „konfiguracyjnej” koncepcji zbiegu przestępstw odrzuconej w tej uchwale. Niestety, stanowisko takie nie zostało podbudowane jakąkolwiek sensowną argumentacją prawną, zaś wskazanie, iż na przeszkodzie wydaniu wyroku łącznego, w takim układzie skazań, stałaby norma z art. 85 k.k., jest oczywistym nieporozu- mieniem. Przecież Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 25 lutego 2005 r. w sposób jasny i precyzyjny powiedział tylko tyle, że kryterium zbiegu przestępstw podlegających łączeniu (kara łączna i wyrok łączny) jest to, aby wszystkie te przestępstwa były popełnione przed wydaniem pierwsze- go, chociażby nieprawomocnego wyroku co do któregokolwiek z nich, co oznacza, że ten „zbieg przestępstw” należy do instytucji prawa materialne- go. W konsekwencji, pierwszym warunkiem przyjęcia zbiegu przestępstw jest popełnienie przez sprawcę co najmniej dwóch przestępstw i to – jak 9 wyjaśniono w tej uchwale – niezależnie od sytuacji procesowej ich doty- czącej, a drugim to, że pierwszy wyrok co do któregokolwiek z nich określa graniczny moment czasowy, pozwalający na przyjęcie, że przestępstwa popełnione do tego momentu pozostają w zbiegu. Oczywiście, przy wielu skazaniach sprawcy, jest możliwe wystąpienie nie tylko jednego zbiegu re- alnego, ale i dalszych zbiegów, z tym że nawet przy kolejnych zbiegach zawsze punktem odniesienia będzie pozostawał chronologicznie pierwszy wyrok, zamykający kolejne grupy „zbiegających się” przestępstw. Tak ro- zumiany realny zbieg przestępstw oznacza więc tylko tyle, że nie wyrok wybrany z korzyścią dla sprawcy, spośród wielu skazujących go wyroków, będzie wyznaczał granice zbiegu przestępstw, lecz kształtującym te grani- ce, będzie pierwszy w sensie chronologicznym wyrok. Podkreślić w tym miejscu należy, że wzajemne usytuowanie pod względem chronologicznym wyroków skazujących na poszczególne rodzaje kar, np. gdy orzekano za przypisane przestępstwa na przemian „bezwzględne” kary pozbawienia wolności i kary z warunkowym zawieszeniem ich wykonania, pozostaje bez znaczenia dla ustalenia, czy i które z tych przestępstw pozostają w zbiegu realnym. Odrzucona przez Sąd Najwyższy, jako nie mająca podstaw norma- tywnych, „konfiguracyjna” koncepcja zbiegu przestępstw oznaczałaby, że zbieg przestępstw należy rozpatrywać w płaszczyźnie wzajemnego czaso- wego usytuowania poszczególnych przestępstw i postrzegać jako konse- kwencję tezy o jedynym możliwym kierunku działania kary łącznej – na ko- rzyść sprawcy. W każdym razie jest oczywiste, że we wskazanej uchwale Sąd Naj- wyższy w ogóle nie zajmował się kwestią sposobu kształtowania kar łącz- nych, obejmujących kary wymierzone skazanemu za poszczególne prze- stępstwa pozostające w zbiegu realnym. Przecież sposób kształtowania kary łącznej obejmującej kary za przestępstwa pozostające w takim zbiegu, 10 podlega ogólnym zasadom jej wymierzania, jako czynność następująca na kolejnym etapie orzekania, tj. po ustaleniu, które z przestępstw objętych postępowaniem o wydanie wyroku łącznego pozostają w zbiegu realnym. W tym sensie sposób budowania realnego zbiegu przestępstw nie ma żad- nego znaczenia dla rozstrzygnięcia problemu przedstawionego w pytaniu prawnym. Oczywistością wobec tego jest, że jeśli w danym układzie proce- sowym, została ustalona, wedle normatywnej koncepcji zbiegu prze- stępstw, konkretna grupa przestępstw, to łączenie kar za nie orzeczonych następuje według reguł ustanowionych przepisami o karze łącznej (połą- czeniu podlegają kary jednorodzajowe lub inne, ale podlegające łączeniu na podstawie art. 85 – 89 k.k.). Co więcej, orzeczenie w wyroku łącznym kary łącznej obejmującej kary wymierzone za poszczególne przestępstwa pozostające w zbiegu realnym jest obligatoryjne i tylko brak pozostałych przesłanek do jej orzeczenia, wskazanych w rozdziale IX Kodeksu karnego może stanowić podstawę do odstąpienia od jej orzeczenia w odniesieniu do którejś z nich. Inaczej mówiąc, sąd zawsze ma obowiązek węzłem kary łącznej objąć w wyroku łącznym wszystkie te kary jednostkowe wymierzo- ne za poszczególne przestępstwa, pozostające w zbiegu realnym, które do połączenia się nadają. Ten obowiązek jest oczywisty i nigdy, w orzecznic- twie i doktrynie, nie powstawały w związku z tym wątpliwości, a tym bar- dziej wątpliwości wymagające zasadniczej wykładni ustawy. Gdyby przedstawiającemu przedmiotowe zagadnienie prawne Sądo- wi przyszło rozstrzygać w postępowaniu o wydanie wyroku łącznego w układzie, w którym za kilka pozostających w zbiegu realnym przestępstw wymierzono odrębnymi wyrokami kary „bezwzględne” pozbawienia wolno- ści i samoistne kary grzywny, to – jak się wydaje – nie miałby cienia wąt- pliwości co do konieczności połączenia odrębnymi węzłami obu grup tych kar, będących przecież karami różnego rodzaju. A przecież układ, w którym za kilka pozostających w zbiegu realnym przestępstw wymierzono odręb- 11 nymi wyrokami kary „bezwzględne” pozbawienia wolności i kary pozbawie- nia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jest układem analogicznym. Nie ma żadnych podstaw do twierdzenia, że przepis art. 89 k.k. pozwalający na połączenie obu rodzajów kar pozbawienia wolności w jeden węzeł, tylko w przypadku ziszczenia się warunków z art. 69 k.k., sta- nowi przeszkodę do połączenia ich w dwa odrębne węzły kary łącznej i, ujmując rzecz od strony procesowej, prowadzi do umorzenia postępowania o wydanie wyroku łącznego. Przypomnieć trzeba, że w przedmiocie objęcia karą łączną orzeczo- nych za zbiegające się przestępstwa kar pozbawienia wolności z warunko- wym zawieszeniem wykonania i bez warunkowego zawieszenia wielokrot- nie wypowiadał się Sąd Najwyższy, kształtując jednolitą linię orzecznictwa (por. między innymi uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01, OSNKW 2001, z. 5-6, poz. 41; wyroki Sądu Najwyższego z dnia 5 października 2004 r., V KK 224/04, OSNKW 2004, z. 10, poz. 98; z dnia 14 kwietnia 2005 r., III KK 54/05, R-OSNKW 2005, poz. 778; z dnia 15 li- stopada 2005 r., IV KK 256/05, R-OSNKW 2005, poz. 2056; z dnia 16 grudnia 2005 r., V KK 414/05, R-OSNKW 2005, poz. 2519; z dnia 19 paź- dziernika 2006 r., V KK 191/06, R-OSNKW 2006, poz. 1989; z dnia 19 grudnia 2006 r., IV KK 446/06 OSNKW 2006, poz. 2500; z dnia 24 kwietnia 2007 r., IV KK 155/07, OSNKW 2007, z. 1, poz. 936; z dnia 12 czerwca 2007 r., V KK 132/07, OSNKW 2007, poz. 1261; z dnia 19 grudnia 2007 r., III KK 408/07, OSNKW 2007, poz. 2898; z dnia 19 marca 2008 r., IV KK 45/08, LEX nr 359245; z dnia 26 listopada 2008 r., III KK 317/08, LEX nr 471015). W orzecznictwie tym wyraźnie wskazywano, że przepis art. 89 k.k. określa jedynie jeden ze sposobów kształtowania kary łącznej w wyro- ku łącznym. Pozwala mianowicie: po pierwsze, połączyć karę, której wyko- nanie zostało warunkowo zawieszone, z karą bez warunkowego zawiesze- nia, a po drugie, przy takiej właśnie sekwencji kar podlegających łączeniu, 12 orzec karę łączną z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, jeżeli za- chodzą przesłanki określone w art. 69 k.k. Jeżeli sąd właściwy do wydania wyroku łącznego stoi przed problemem połączenia kar wymierzonych z wa- runkowym zawieszeniem wykonania oraz kar wymierzonych bez warunko- wego zawieszenia ich wykonania, powinien w pierwszej kolejności rozwa- żyć, czy zachodzą przesłanki warunkowego zawieszenia ewentualnej kary łącznej przewidziane w art. 69 k.k. Pozytywna odpowiedź na to pytanie otwiera możliwość zastosowania art. 89 § 1 k.k. Odpowiedź negatywna prowadzić zaś musi do odstąpienia od połączenia wszystkich kar. Wyklu- czona jest bowiem możliwość, polegająca na wymierzeniu w takiej sytuacji kary łącznej bez warunkowego zawieszenia jej wykonania (tak w uchwale SN z dnia 27 marca 2001 r., I KZP 2/01). Nie oznacza to jednak, że w takiej sytuacji, kiedy nie jest możliwe połączenie wszystkich kar wymierzonych za przestępstwa pozostające w zbiegu realnym, z uwagi na brak warunków określonych w art. 69 k.k., sąd nie może w ogóle orzec jakiejkolwiek kary łącznej. Powtórzyć wypada, że zasady określone w art. 89 k.k. nie wyłącza- ją zasad i obowiązków zawartych w art. 85 k.k. Nie budzi wątpliwości, że w przypadku spełnienia warunków z art. 85 k.k. sąd jest obowiązany do wy- dania wyroku łącznego. W takiej sytuacji, w sposób oczywisty, nie ma mo- wy o swobodzie w kształtowaniu zbiegu przestępstw. Czym innym jest bo- wiem kwestia ustalenia na podstawie art. 85 k.k., które przestępstwa pozo- stają w zbiegu realnym, a czym innym kwestia ustalenia możliwości połą- czenia kar wymierzonych za te przestępstwa. Zatem, w kontekście dotychczasowych uwag, wyraźnie widoczne jest, że rozbieżności w orzecznictwie, na jakie z pozoru wskazywać mogłoby (choć odosobnione) orzeczenie Sądu Apelacyjnego w B. z dnia 20 listopada 2008 r., nie wynikają z rozbieżnej wykładni prawa w orzecznictwie sądo- wym, wymagającej usunięcia w drodze zasadniczej wykładni Sądu Naj- wyższego, lecz są wynikiem łatwo dostrzegalnego nieporozumienia w sto- 13 sowaniu przepisów o karze łącznej. W świetle tego brak jest podstaw do podjęcia uchwały rozstrzygającej przedstawione przez Sąd Okręgowy w O. zagadnienie prawne. Orzecznictwo Sądu Najwyższego i doktryna zgodnie przyjmują, że skuteczne wystąpienie z pytaniem prawnym, w trybie przewi- dzianym w art. 441 § 1 k.p.k., jest możliwe wtedy, gdy w toku rozważań nad zasadnością wniesionego środka odwoławczego wyłoni się, wymaga- jące zasadniczej wykładni ustawy, zagadnienie prawne. Konieczność do- konania zasadniczej wykładni ustawy pojawia się w sytuacji, w której nor- ma prawna z uwagi na swą wadliwą bądź niejasną redakcję budzi zasadni- cze wątpliwości. Zostało zaś już wykazane, że rozwiązanie zaistniałej w przedmiotowej sprawie kwestii dopuszczalności wydania wyroku łącznego obejmującego jedynie „bezwzględne” kary pozbawienia wolności, nie wy- maga dokonywania zasadniczej wykładni któregokolwiek z przepisów ustawy karnej, określających warunki orzekania kary łącznej w wyroku łącznym. Potwierdza to zresztą także dominująca linia orzecznictwa Sądu Okręgowego w O. (por. np. trafne wywody zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 16 kwietnia 2009 r.,) oraz analiza orzecznic- twa innych Sądów Apelacyjnych (por. postanowienie Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2009 r., sygn. akt II AKz 43/09, LEX nr 491188), która nadto zdaje się wskazywać na jednolitość praktyki orzeczni- czej w kraju, w przedstawionej w pytaniu prawnym kwestii. Prokurator Krajowy podniósł co prawda, że nawet gdyby wskazana w motywach postanowienia Sądu Okręgowego potrzeba usunięcia rozbież- ności w interpretacji przepisów rzeczywiście zaistniała, to nie mogłaby sta- nowić podstawy do wystąpienia z pytaniem prawnym przez sąd odwoław- czy na podstawie art. 441 § 1 k.k., a jedynie mogłaby być ewentualnie uza- sadnieniem pytania prawnego zadanego przez jeden z podmiotów upraw- nionych na podstawie art. 60 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052 z późn. zm.). Nie jest to do 14 końca trafne stanowisko, bowiem wskazać trzeba, że za zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości w konkretnej sprawie, uzasadniają- ce wystąpienie z pytaniem prawnym na podstawie art. 441 § 1 k.p.k., trze- ba uznać także sytuacje, w których określony przepis ustawy lub pewien jego element jest rozbieżnie wykładany w orzecznictwie sądów. Inaczej mówiąc, wątpliwości sądu odwoławczego mogą mieć swe źródło w roz- bieżnej praktyce sądowej. O dopuszczalności wystąpienia z zagadnieniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k. w takiej sytuacji, nie decyduje więc samo przez się odnotowanie rozbieżności w orzecznictwie sądów, lecz to czy sąd drugiej instancji sam ma rzeczywiste wątpliwości co do sposobu jego rozstrzygnięcia (tak Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 23 lutego 1999 r., WZP 1/99, OSNKW 1999, z. 5-6, poz. 33). Jednak już wykazano, że Sąd Okręgowy w O. nie mógł w niniejszej sprawie mieć rzeczywistych wątpliwości co do sposobu wykładni przepisów Kodeksu karnego o karze łącznej, a tym bardziej wąt- pliwości wymagających zasadniczej wykładni ustawy. W tych warunkach należało odmówić podjęcia uchwały.