I KZP 11/09

POSTANOWIENIE Z DNIA 29 LIPCA 2009 R. I KZP 11/09 Zapewnienie oskarżonemu pozostawania na wolności – o którym mowa w art. 282 § 1 k.p.k. – odnosi się jedynie do postępowania, w związ- ku z którym wydano list żelazny i w żadnym razie nie rozciąga się na inne postępowania, w szczególności w sprawach, w których nastąpiło prawo- mocne skazanie. Przewodniczący: sędzia SN P. Kalinowski. Sędziowie SN: J. Grubba, J. Sobczak (sprawozdawca). Prokurator Prokuratury Krajowej: B. Mik. Sąd Najwyższy – Izba Karna w sprawie Tomasza K., po rozpoznaniu przedstawionego na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Rejonowy w K., postanowieniem z dnia 19 marca 2009 r., zagadnienia prawnego wy- magającego zasadniczej wykładni ustawy: „Czy w świetle treści art. 282 § 1 k.p.k. list żelazny stanowi przeszkodę dla dokonania zatrzymania osoby, względem której go wydano, celem dopro- wadzenia jej do zakładu karnego, do odbycia orzeczonej wobec niej pra- womocnie, jeszcze przed wydaniem listu żelaznego, kary pozbawienia wolności?” p o s t a n o w i ł odmówić podjęcia uchwały. 2 U Z A S A D N I E N I E Przedstawione Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne wyłoniło się na tle następującego stanu faktycznego. Tomasz K. skazany został prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgo- wego w K. z dnia 20 lutego 2003 r. za przestępstwo z art. 43 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 1997 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. 2003, Nr 24, poz. 198 ze. zm.) na karę 2 lat pozbawienia wolności oraz karę grzyw- ny w wysokości 100 stawek dziennych. W dniu 21 sierpnia 2003 r. zarzą- dzono wykonanie kary pozbawienia wolności, wzywając skazanego do do- browolnego stawienia się celem odbycia kary w Areszcie Śledczym w K. w terminie 12 września 2003 r. Ponieważ skazany nie zgłosił się do odbycia kary, a poszukiwanie przez Policję nie dało rezultatu, postanowieniem z dnia 31 października 2008 r., Sąd Okręgowy w K. zarządził poszukiwanie skazanego listem gończym. W liście tym wskazano, iż podejrzanego należy zatrzymać i doprowadzić do najbliższego zakładu karnego. Prokuratura Okręgowa w K. prowadzi śledztwo, w toku którego wy- dano wobec Tomasza K. postanowienie o przedstawieniu zarzutów popeł- nienia przestępstwa z art. 258 § 1 i 2 k.k. i inne. Wobec ukrywania się po- dejrzanego za granicą, w toku tego postępowania wydany został list goń- czy za Tomaszem K. Następnie postanowieniem z dnia 15 października 2008 r., Sąd Okręgowy w K. uwzględniając wniosek podejrzanego wydał Tomaszowi K. list żelazny, zapewniający mu pozostanie na wolności, aż do prawomocnego zakończenia postępowania, pod warunkiem, że podejrzany będzie stawiać się w oznaczonym terminie na wezwania prokuratora, a w postępowaniu sądowym na wezwania sądu; nie będzie oddalał się bez po- zwolenia prokuratora i sądu z obranego miejsca pobytu w kraju; nie będzie nakłaniać do fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny sposób utrud- niać postępowania karnego. 3 W dniu 9 stycznia 2009 r. Tomasz K. został zatrzymany przez funk- cjonariuszy Policji na podstawie listu gończego wydanego w sprawie Sądu Okręgowego w K. i doprowadzony do Aresztu Śledczego w K., gdzie w tym samym dniu wdrożono wobec niego wykonanie prawomocnie orzeczonej kary pozbawienia wolności. Dnia 21 stycznia 2009 r. do Sądu Rejonowego w K. wpłynęło za po- średnictwem Komendy Wojewódzkiej Policji w K. zażalenie obrońcy Toma- sza K., datowane dnia 13 stycznia 2009 r., określone jako „zażalenie na legalność i zasadność zatrzymania skazanego dnia 9 stycznia 2009 r.”, powołujące się na podstawę prawną z art. 467 § 1 k.p.k. w zw. z art. 246 § 1 k.p.k. Sąd ten, na posiedzeniu w dniu 19 marca 2009 r., rozpoznając zaża- lenie obrońcy Tomasza K. uznał, że wyłoniło się zagadnienie prawne wy- magające zasadniczej wykładni ustawy, które sformułował w pytaniu praw- nym przekazanym Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wywiódł, że rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się do ustalenia, czy zatrzymanie i osadzenie Tomasz K. w za- kładzie karnym celem odbycia kary pozbawienia wolności, prawomocnie orzeczonej przed wydaniem listu żelaznego, było działaniem legalnym w sytuacji, gdy sąd wydał oskarżonemu list żelazny gwarantujący mu pozo- stawanie na wolności. Odwołując się do poglądów doktryny prawa karnego Sąd zauważył, że jeśliby sankcjonować możliwość pozbawienia wolności osoby, co do której wydano list żelazny z innych przyczyn niż naruszenie warunków jego wydania lub popełnienie czynu przestępnego po jego wy- daniu, to zatarciu ulec może jego zasadnicza funkcja – możliwości osądze- nia osoby ukrywającej się poza granicami kraju, której niejako „w zamian” zapewnia się, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość odpowia- dania z „wolnej stopy”. 4 W zajętym na piśmie stanowisku, prokurator Prokuratury Krajowej wniósł o odmowę podjęcia uchwały wskazując, że przedstawione do roz- strzygnięcia zagadnienie nie spełnia wszystkich warunków wynikających z art. 441 § 1 k.p.k. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skuteczne wystąpienie z zagadnieniem prawnym w trybie art. 441 § 1 k.p.k. wymaga zaistnienia łącznie następujących warunków: musi się ono wyłonić podczas rozpoznawania środka odwoławczego, mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym oraz musi doty- czyć istotnego problemu interpretacyjnego związanego z wykładnią przepi- su, który w praktyce sądowej rozumiany jest jako wadliwie lub niejasno sformułowany. W niniejszej sprawie udzielenie odpowiedzi na przedstawione pytanie prawne nie spełniło pierwszego z tych wymogów, albowiem Sąd Rejonowy w K. nie był sądem uprawnionym do rozpoznania środka odwoławczego. Do takiego wniosku upoważnia analiza materiału zawartego w aktach sprawy, z uwzględnieniem orzecznictwa Sądu Najwyższego oraz poglądów prezentowanych przez przedstawicieli doktryny. Z uprawnienia, o którym mowa w treści art. 441 § 1 k.p.k. nie może skorzystać sąd odwoławczy w sytuacji, gdy został mu przekazany do roz- poznania środek odwoławczy niedopuszczalny z mocy ustawy lub do roz- poznania którego sąd ten był niewłaściwy (vide: R. A. Stefański: Instytucja pytań prawnych do Sądu Najwyższego w sprawach karnych, Kraków 2001, s. 192; rozważania dotyczące pojęcia „sądu odwoławczego” w rozumieniu art. 441 § 1 k.p.k. w uzasadnieniu postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2006 r., I KZP 56/05, OSNKW 2006, z. 2, poz. 14 oraz powoła- ne tam orzecznictwo i piśmiennictwo; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 listopada 2006 r., I KZP 27/06), chyba że przedmiotem zagadnie- nia prawnego przedstawionego do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu 5 jest właśnie dopuszczalność danego środka odwoławczego lub określenie organu właściwego do jego rozpoznania. Słuszne jest stanowisko Prokuratora Prokuratury Krajowej, iż Tomasz K. został zatrzymany w toku postępowania wykonawczego i zgodnie z przepisami Kodeksu karnego wykonawczego sądem właściwym do rozpo- znania zażalenia na to zatrzymanie był sąd penitencjarny, w okręgu które- go skazany przebywał w momencie zainicjowania postępowania, a ściślej rzecz ujmując Sąd Okręgowy w K. Niezależnie od powyższego należy wyraźnie podkreślić, że list żela- zny, czy to rozumiany jako środek przymusu, środek zapobiegawczy, czy też swoista umowa między oskarżonym a sądem, jest instytucją postępo- wania przygotowawczego i co do tego nie ma żadnych wątpliwości (vide: K. T. Boratyńska red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2007, wyd. 2, s. 582.; S. Waltoś: Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2001, s. 20 – 21; P. Hofmański red.: Kodeks postępowania karnego. Ko- mentarz, Warszawa 2007, t. I, s. 1256 – 1259; R. A. Stefański, Tymczaso- we aresztowanie i związane z nim środki przymusu w nowym Kodeksie Postępowania Karnego, Nowa Kodyfikacja Karna. Krótkie komentarze, Warszawa 1997, z. 6, s. 180). Zapewnienie oskarżonemu pozostawania na wolności – o którym mowa w art. 282 § 1 k.p.k. – odnosi się jedynie do postępowania, w związ- ku z którym wydano list żelazny i w żadnym razie nie rozciąga się na inne postępowania, w szczególności w sprawach, w których nastąpiło prawo- mocne skazanie (por. J. Grajewski red.: Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Kraków 2006, t. I, s. 761, t. II, s. 530; K. Stocka: Charakter prawny listu żelaznego, podstawy jego wydania oraz tryb postępowania w: L. Bogunia: Nowa kodyfikacja prawa karnego, Wrocław 2003, t. XII, s. 207 i nast.; F. Prusak: Komentarz do kodeksu postępowania karnego, Warszawa 1999, t. I, s. 794). Właściwy Sąd może również zastosować tymczasowe 6 aresztowanie w innej sprawie prowadzonej z powodu przestępstwa popeł- nionego przed przyjazdem oskarżonego do kraju, jak i po przekroczeniu przez niego granicy (por. R. A. Stefański: Tymczasowe aresztowanie i związane z nim środki przymusu w nowym Kodeksie Postępowania Karne- go, Nowa Kodyfikacja Karna. Krótkie komentarze, Warszawa 1997, z. 6, s. 184 – 185). Nie ulega zatem wątpliwości, że wydanie listu żelaznego nie uchyla wykonalności wyroku skazującego na karę pozbawienia wolności.