I KZP 11/08
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem uchwały Sądu Najwyższego w powiększonym składzie było rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego dotyczącego stosowania art. 454 § 3 k.p.k. (zakaz orzekania na niekorzyść obwinionego w postępowaniu odwoławczym) w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów. Sąd Najwyższy – Sąd Dyscyplinarny przedstawił pytanie, czy ze względu na wymóg odpowiedniego stosowania przepisów k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym, niedopuszczalne jest orzekanie w instancji odwoławczej najsurowszej kary dyscyplinarnej (usunięcia sędziego z urzędu), jeśli nie została ona orzeczona w pierwszej instancji. Sąd Najwyższy w powiększonym składzie uznał, że podstawą prawną wystąpienia z zagadnieniem prawnym był art. 59 ustawy o Sądzie Najwyższym, a nie art. 441 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p. Po analizie argumentów, Sąd doszedł do wniosku, że art. 454 § 3 k.p.k. nie powinien być stosowany odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym. Argumenty przemawiające za tym stanowiskiem obejmowały odmienny charakter prawny kary złożenia sędziego z urzędu w porównaniu do kary dożywotniego pozbawienia wolności, brak podstaw do stosowania reguły ne peius w odniesieniu do kar innych niż pozbawienie wolności, a także względy pragmatyczne związane z ryzykiem przedawnienia postępowania dyscyplinarnego, które jest znacznie krótsze niż w sprawach karnych. Uchwała ta ma na celu zapewnienie spójności i jednolitości orzecznictwa.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUzasadnienie stosowania lub niestosowania przepisów k.p.k. w postępowaniach dyscyplinarnych, interpretacja reguł ne peius w kontekście odpowiedzialności zawodowej sędziów.
Dotyczy specyficznego postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów, choć może mieć znaczenie dla innych postępowań, gdzie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.k.
Zagadnienia prawne (2)
Czy w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów, prowadzonym na podstawie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, stosuje się odpowiednio przepis art. 454 § 3 k.p.k. zakazujący orzekania w instancji odwoławczej kary surowszej niż orzeczona w pierwszej instancji?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów nie stosuje się odpowiednio art. 454 § 3 k.p.k.
Uzasadnienie
Przepis art. 454 § 3 k.p.k. dotyczy zakazu zaostrzenia kary w instancji odwoławczej poprzez wymierzenie kary dożywotniego pozbawienia wolności. Kara złożenia sędziego z urzędu, choć najsurowsza w postępowaniu dyscyplinarnym, ma inny charakter prawny niż kara dożywotniego pozbawienia wolności. Ponadto, odpowiednie stosowanie tego przepisu mogłoby prowadzić do ryzyka przedawnienia postępowania dyscyplinarnego z uwagi na krótsze terminy przedawnienia w porównaniu do spraw karnych.
Jaka jest prawidłowa podstawa prawna dla Sądu Najwyższego do przedstawienia zagadnienia prawnego powiększonemu składowi Sądu Najwyższego w sprawie rozpoznawania odwołania od wyroku Sądu Dyscyplinarnego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Prawidłową podstawą prawną jest art. 59 ustawy o Sądzie Najwyższym, a nie art. 441 § 1 k.p.k. w zw. z art. 128 u.s.p.
Uzasadnienie
Rozpoznanie odwołania od wyroku Sądu Apelacyjnego – Sądu Dyscyplinarnego jest rozpoznaniem 'innego środka odwoławczego' w rozumieniu art. 59 ustawy o Sądzie Najwyższym, który stanowi autonomiczną podstawę do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów SN. Przepis ten nie jest przepisem szczególnym (lex specialis) wobec art. 441 § 1 k.p.k.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| Grzegorz W. | osoba_fizyczna | sędzia sądu rejonowego (obwiniony) |
| Renata M. | osoba_fizyczna | oskarżona (w sprawie referowanej przez obwinionego) |
| Krajowa Rada Sądownictwa | instytucja | strona wnosząca odwołanie |
| Minister Sprawiedliwości | organ_państwowy | strona wnosząca odwołanie |
| Rzecznik Dyscyplinarny Sędziów Sądów Powszechnych | organ_państwowy | rzecznik dyscyplinarny |
| Prokurator Prokuratury Krajowej | organ_państwowy | prokurator |
Przepisy (13)
Główne
k.p.k. art. 454 § § 3
Kodeks postępowania karnego
Nie stosuje się odpowiednio w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów.
u.s.p. art. 109 § § 1 pkt 5
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Przewiduje karę dyscyplinarną złożenia sędziego z urzędu.
Ustawa o Sądzie Najwyższym art. 59
Podstawa prawna do przedstawienia zagadnienia prawnego składowi siedmiu sędziów SN.
Pomocnicze
u.s.p. art. 128
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Nakazuje odpowiednie stosowanie przepisów k.p.k. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie.
k.k. art. 32 § pkt 5
Kodeks karny
Przewiduje karę dożywotniego pozbawienia wolności.
k.p.k. art. 441 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Podstawa prawna dla SN do przedstawienia zagadnienia prawnego w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 3 działu II u.s.p.
u.s.p. art. 108 § § 1
Ustawa – Prawo o ustroju sądów powszechnych
Określa terminy przedawnienia przewinień dyscyplinarnych.
k.k. art. 101 § § 1 pkt 1 i 2
Kodeks karny
Określa terminy przedawnienia zbrodni.
k.k. art. 102
Kodeks karny
Określa przedłużenie okresu przedawnienia karalności.
k.p.k. art. 454 § § 2
Kodeks postępowania karnego
Zakaz reformationis in peius dotyczący kary pozbawienia wolności.
k.p.k. art. 454 § § 1
Kodeks postępowania karnego
Zakaz reformationis in peius dotyczący warunkowego umorzenia postępowania.
Konstytucja RP art. 41 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do wolności osobistej.
Konstytucja RP art. 65 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Wolność wyboru i wykonywania zawodu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmienny charakter prawny kary złożenia sędziego z urzędu od kary dożywotniego pozbawienia wolności. • Brak podstaw do odpowiedniego stosowania art. 454 § 3 k.p.k. w postępowaniu dyscyplinarnym wobec sędziów. • Ryzyko przedawnienia postępowania dyscyplinarnego przy odpowiednim stosowaniu art. 454 § 3 k.p.k. • Niespójność systemowa wynikająca z odmiennego traktowania zakazu reformationis in peius w postępowaniu karnym i dyscyplinarnym. • Kwestia ingerencji w konstytucyjne prawa jednostki (wolność osobista vs. wolność wykonywania zawodu).
Odrzucone argumenty
Argumenty przemawiające za odpowiednim stosowaniem art. 454 § 3 k.p.k. ze względu na podobieństwo kar (najsurowsze w systemie) i gwarancyjny charakter reguł ne peius. • Argument o naruszeniu zasady dwuinstancyjności poprzez orzeczenie najsurowszej kary dyscyplinarnej dopiero w instancji odwoławczej.
Godne uwagi sformułowania
nie stosuje się art. 454 § 3 k.p.k. • odpowiedniego jedynie stosowania • najsurowszej kary dyscyplinarnej przewidzianej w art. 109 § 1 pkt 5 u.s.p., czyli usunięcia sędziego z urzędu • nie znajduje uzasadnienia teza, że w art. 454 § 3 k.p.k. sformułowano adresowany do sądu odwoławczego zakaz zaostrzania kary przez wymierzenie kary najsurowszej • kara złożenia sędziego z urzędu prowadzi do jego eliminacji ze stanu sędziowskiego i stanowi wręcz rodzaj 'śmierci zawodowej' • kara złożenia z urzędu pozbawia ukaranego jedynie możliwości wykonywania zawodu sędziego, nie uniemożliwia natomiast normalnego funkcjonowania w społeczeństwie ludzi wolnych • nie może być bowiem najmniejszych wątpliwości co do tego, że w sędziowskim postępowaniu dyscyplinarnym nie stosuje się reguły ne peius, wynikającej z art. 454 § 2 k.p.k. • ryzyko, że na skutek konieczności uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania dojdzie w sprawie do przedawnienia lub przynajmniej do wykluczenia możliwości wymierzenia kary jest zatem relatywnie duże
Skład orzekający
L. Paprzycki
przewodniczący
J. Grubba
sędzia
P. Hofmański
sprawozdawca
W. Kozielewicz
sędzia
R. Sądej
sędzia
J. Skwierawski
sędzia
S. Zabłocki
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie stosowania lub niestosowania przepisów k.p.k. w postępowaniach dyscyplinarnych, interpretacja reguł ne peius w kontekście odpowiedzialności zawodowej sędziów."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów, choć może mieć znaczenie dla innych postępowań, gdzie stosuje się odpowiednio przepisy k.p.k.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Dotyczy zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów i interpretacji przepisów proceduralnych, co jest kluczowe dla prawników zajmujących się prawem ustrojowym i dyscyplinarnym. Wyjaśnia, dlaczego pewne zasady z postępowań karnych nie przenoszą się automatycznie na inne obszary.
“Czy sędzia może stracić stanowisko po apelacji? Sąd Najwyższy wyjaśnia kluczowe zasady!”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.