I KZP 10/11

POSTANOWIENIE  Z  DNIA  26  PAŹDZIERNIKA  2011  R. 
I  KZP  10/11 
 
 
Postanowienie o ukaraniu karą porządkową, wydane na podstawie 
art. 285 § 1 lub § 1a k.p.k., doręcza się, z urzędu, na podstawie art. 286 
k.p.k. ukaranemu. Termin do wniesienia zażalenia biegnie zatem, zgodnie z 
art. 460 k.p.k., od dnia doręczenia postanowienia, podobnie jak termin do 
złożenia usprawiedliwienia niestawiennictwa zakreślony w art. 286 k.p.k. 
 
Przewodniczący: sędzia SN H. Gradzik. 
Sędziowie SN: B. Skoczkowska (sprawozdawca), J. Sobczak. 
Prokurator Prokuratury Generalnej: A. Herzog. 
 
Sąd Najwyższy w sprawie Aliny C., po rozpoznaniu w Izbie Karnej, na 
posiedzeniu w dniu 26 października 2011 r., przekazanego na podstawie 
art. 441 § 1 k.p.k. przez Sąd Okręgowy w Z., postanowieniem z dnia 10 
czerwca 2011 r., zagadnienia prawnego wymagającego zasadniczej 
wykładni ustawy: 
 
„Czy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie wydane w 
trybie art. 285 § 1 k.p.k. o ukaraniu świadka karą pieniężną, należy liczyć 
(art. 460 k.p.k.) od dnia ogłoszenia tego postanowienia na rozprawie (art. 
100 § 1 k.p.k.), czy od dnia doręczenia odpisu postanowienia ukaranemu 
świadkowi (art. 286 k.p.k.)?” 
 
postanowił o d m ó w i ć  podjęcia uchwały. 
 

 
2 
U Z A S A D N I E N I E  
 
Sąd Rejonowy w Z. na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r., na 
podstawie art. 285 § 1 k.p.k., postanowił nałożyć na świadków: Andrzeja B., 
Jolantę B., Marka B., Joannę B. i Urszulę B. karę pieniężną w wysokości po 
2700 zł za nieusprawiedliwione niestawiennictwo na rozprawę, mimo 
prawidłowego wezwania. Przewodniczący składu orzekającego zarządził 
zawiadomienie ukaranych świadków o nałożonych karach oraz o terminie i 
sposobie 
wniesienia 
zażalenia 
na 
postanowienie 
o 
ukaraniu. 
Zawiadomienie o ukaraniu zostało w dniu 18 maja 2011 r. doręczone 
świadkowi Markowi B., który w dniu 25 maja 2011 r. nadał w placówce 
pocztowej pismo zatytułowane „zażalenie”. Zostało ono potraktowane przez 
Sąd Rejonowy jako zażalenie i przedstawione do rozpoznania Sądowi 
Okręgowemu w Z., który na posiedzeniu w dniu 10 czerwca 2011 r. 
stwierdził, że w sprawie wyłoniło się zagadnienie prawne wymagające 
zasadniczej wykładni prawa i przekazał je, w trybie art. 441 § 1 k.p.k., w 
postaci 
pytania 
zawartego 
w 
części 
dyspozytywnej 
niniejszego 
postanowienia. 
W uzasadnieniu pytania podkreślono, że brak jest jednoznacznego 
stanowiska doktryny, z którego by wynikało, czy termin do wniesienia 
zażalenia na postanowienie o ukaraniu świadka karą pieniężną biegnie od 
dnia ogłoszenia go na rozprawie, czy też od dnia doręczenia ukaranemu 
odpisu postanowienia, a komentatorzy Kodeksu postępowania karnego 
stwierdzają jedynie, że postanowienie takie jest zaskarżalne na zasadach 
ogólnych. Sąd zauważył także, że Sąd Najwyższy nie zajmował się 
dotychczas tą materią, a orzecznictwo sądów apelacyjnych w tym zakresie 
jest rozbieżne. Okoliczności te, zdaniem Sądu, wskazują na konieczność 
dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni co do wzajemnej zależności 

 
3 
przepisów art. 100 § 1 k.p.k. i art. 286 k.p.k. na tle art. 290 § 2 k.p.k. i art. 
460 k.p.k., z uwzględnieniem okoliczności niniejszej sprawy. 
Prokurator Prokuratury Generalnej złożył na piśmie wniosek o 
odmowę podjęcia uchwały. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Stanowisko przedstawiciela Prokuratury Generalnej, wskazujące na 
brak warunków do podjęcia uchwały w trybie art. 441 § 1 k.p.k., jest 
zasadne. 
W konsekwentnym i utrwalonym w tym zakresie orzecznictwie, Sąd 
Najwyższy wielokrotnie wskazywał na przesłanki dopuszczalności pytań 
prawnych przekazywanych temu Sądowi na podstawie art. 441 § 1 k.p.k. 
Pytania prawne powinny więc być formułowane jedynie wtedy, gdy przy 
rozpoznawaniu środka odwoławczego wyłoni się zagadnienie prawne, czyli 
wystąpi istotny problem interpretacyjny związany z wykładnią przepisu, 
który w praktyce jest rozbieżnie interpretowany, albo też przepisu 
sformułowanego wadliwie lub niejasno. Takie zagadnienie prawne nie tylko 
musi wyłonić się przy rozpoznawaniu środka odwoławczego, ale również 
powinno być powiązane z konkretną sprawą w taki sposób, że od jego 
rozstrzygnięcia istotnie zależy treść orzeczenia merytorycznego w sprawie. 
Wyżej wskazane przesłanki muszą zachodzić łącznie, a w sytuacji, gdy 
którakolwiek z nich nie jest spełniona, zabraknie podstaw do podjęcia 
uchwały zawierającej rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego. 
Należy zauważyć, że w sprawie, w której Sąd Okręgowy w Z. 
sformułował pytanie prawne, z treści uzasadnienia pisma zatytułowanego 
„zażalenie” 
jednoznacznie 
wynika, 
że 
stanowi 
ono 
w 
istocie 
usprawiedliwienie nieobecności wszystkich ukaranych świadków. Jego 
autor (działający z upoważnienia rodzeństwa oraz w imieniu matki) 
stwierdza bowiem, że powodem ich niestawiennictwa było nieprzekazanie 

 
4 
informacji o wezwaniu na rozprawę przez matkę, która choruje przewlekle i 
cierpi na zaniki pamięci. 
Oczywiście w sytuacji, gdy dane orzeczenie podlega zaskarżeniu 
jedynie w trybie zażalenia, to skierowaną przeciwko niemu skargę należy 
uznać za zażalenie bez względu na jej oznaczenie. Jednakże wtedy, gdy 
od orzeczenia przysługuje zażalenie, jak i inny środek pozwalający na jego 
zmianę lub uchylenie, to zgodnie z treścią art. 118 k.p.k., o tym, którą z tych 
czynności procesowych podejmuje uprawniony, a więc o właściwym 
zakwalifikowaniu jego pisma procesowego decyduje treść, a nie wadliwe 
oznaczenie czy forma (por. m.in.: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 
2001 r., V KKN 3/01, OSNKW 2001, z. 7-8, poz. 63; postanowienia Sądu 
Najwyższego: z dnia 2 września 2003 r., II KK 105/03, OSNKW 2003, z. 9-
10, poz. 88; z dnia 16 stycznia 2003 r., II KZ 56/02, LEX nr 74376; z dnia 25 
listopada 2003 r., V KK 258/03, LEX nr 83778). 
Zauważyć należy, że z przepisów normujących zagadnienia związane 
z karami porządkowymi (Rozdział 31 Kodeksu postępowania karnego) 
wynika, że w sytuacji nałożenia na rozprawie kary pieniężnej wobec 
podmiotów wymienionych w art. 285 § 1 i § 1a k.p.k. istnieje możliwość 
uchylenia kary pieniężnej, na podstawie art. 286 k.p.k., jeżeli ukarany 
dostatecznie usprawiedliwi swe niestawiennictwo lub samowolne oddalenie 
się. Ukarany może też złożyć zażalenie przewidziane w art. 290 § 2 k.p.k. 
Ustawa pozostawia więc ukaranemu dwie drogi do wzruszenia decyzji o 
ukaraniu karą pieniężną. 
Całkowicie odmienne są jednakże przesłanki rozstrzygania każdego z 
tych środków w trybie art. 286 k.p.k. i art. 290 § 2 k.p.k., jak też inny organ 
jest w tym zakresie właściwy. Usprawiedliwiając się, ukarany powinien 
wyjaśnić powód swojego niestawiennictwa na rozprawie i wykazać 
okoliczności świadczące o braku po jego stronie zawinienia. Jeżeli 
usprawiedliwienie jest dostateczne, to uchylenie kary porządkowej (a nie 

 
5 
postanowienia o jej nałożeniu) następuje w formie postanowienia sądu, 
który karę nałożył. Postanowienie w tym przedmiocie podlega również 
zaskarżeniu w trybie art. 290 § 2 k.p.k. We wniesionym natomiast zażaleniu 
na postanowienie o nałożeniu kary pieniężnej, podmiot kwestionujący 
zasadność postanowienia powinien zgłosić zarzuty wobec tego orzeczenia, 
a wniesione zażalenie rozpatrywane jest na zasadach ogólnych, a więc 
przez sąd wyższego rzędu. Zadaniem tegoż sądu jest kontrola odwoławcza 
zaskarżonego orzeczenia. 
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że w niniejszej sprawie, mimo 
że pismo procesowe zostało oznaczone jako „zażalenie”, to stosownie do 
treści art. 118 § 1 i 2 k.p.k. powinno było być potraktowane jako 
usprawiedliwienie złożone w trybie art. 286 k.p.k. i rozpoznane przez Sąd 
Rejonowy w Z., który nałożył na świadków karę pieniężną za 
niestawiennictwo na rozprawę. Zarówno Sąd Rejonowy w Z. jak i Sąd 
Okręgowy w Z. zupełnie pominęły kwestię zasadniczą, tj. charakter 
procesowy pisma złożonego przez Marka B. 
W konkluzji stwierdzić należy, że przekazane przez Sąd Okręgowy w 
Z. pytanie prawne nie spełnia wymogów formalnych wskazanych w art. 441 
§ 1 k.p.k., gdyż wyjaśnienie zagadnienia nie jest niezbędne dla 
rozstrzygnięcia w kwestii złożonego środka, który w istocie stanowi 
usprawiedliwienie niestawiennictwa. Tryb określony w art. 441 § 1 k.p.k. nie 
ma bowiem zastosowania do pytań prawnych, które wyłoniły się przy 
rozpoznawaniu środka prawnego przez sąd odwoławczy, który w 
rzeczywistości nie jest właściwy do jego rozpoznania, chyba że 
przedmiotem 
zagadnienia 
prawnego 
przedstawionego 
Sądowi 
Najwyższemu jest określenie organu właściwego do rozpoznania takiego 
środka (por. np. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 1993 r., I 
KZP 14/93, LEX nr 22115 oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 

 
6 
10 marca 1995 r., I KZP 1/95, OSNKW 1995, z. 5-6, poz. 37; z dnia 29 
listopada 2006 r., I KZP 27/06, OSNKW 2006, z. 12, poz. 110). 
Nie jest również dopuszczalne przekazywanie pytań prawnych, gdy 
Sąd który je przedstawia ma wyrobiony pogląd co do interpretacji przepisów 
w nim wskazanych, a zwracając się o podjęcie przez Sąd Najwyższy 
uchwały, dąży w istocie do utwierdzenia się w słuszności swojego poglądu. 
Z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Z. wynika 
jednoznacznie, iż Sąd ten, podzielając pogląd Sądu Apelacyjnego w 
Krakowie (postanowienie z dnia 22 października 2009 r., II AKz 445/09, 
KZS 2009, z. 12, poz. 62) oraz Sądu Apelacyjnego w Katowicach 
(postanowienie z dnia 15 września 2010 r., II AKz 604/10, LEX nr 686873) 
uznaje, że postanowienie o nałożeniu kary za niestawiennictwo, podjęte na 
rozprawie, należy doręczyć ukaranemu, a bieg terminu do złożenia 
zażalenia rozpoczyna się, zgodnie z art. 460 k.p.k., od daty jego 
doręczenia. Sąd Okręgowy wskazał również na odmienną interpretację 
wskazanych przepisów, prezentowaną przez Sąd Apelacyjny w Lublinie 
(postanowienia: z dnia 19 listopada 2008 r., II AKz 547/08, LEX nr 477845 i 
z dnia 17 grudnia 2008 r., II AKz 579/08, LEX nr 477846), który uznał, że 
skoro art. 100 k.p.k. nie przewiduje obowiązku doręczenia postanowienia 
wydanego na rozprawie, to doręczenie postanowienia wymierzającego karę 
porządkową ma znaczenie tylko dla biegu terminu do złożenia 
usprawiedliwienia, co wynika z treści art. 286 k.p.k., nie ma natomiast 
wpływu na bieg terminu do wniesienia zażalenia. W uzasadnieniu pytania 
prawnego przedstawiono argumenty przemawiające przeciwko takiej 
interpretacji. 
Powyższe wskazuje więc, że przedstawione pytanie w istocie swej nie 
dotyczy wątpliwości co do wykładni przepisów, lecz wskazuje na 
rozbieżności w ich interpretacji w orzecznictwie innych sądów. Gdy chodzi o 
rozbieżności w wykładni prawa ujawnione w orzecznictwie sądów 

 
7 
powszechnych, sądów wojskowych lub Sądu Najwyższego, to możliwe jest 
jedynie zwrócenie się do Sądu Najwyższego z pytaniem prawnym 
abstrakcyjnym na podstawie art. 60 § 1 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o 
Sądzie Najwyższym (Dz. U. Nr 240, poz. 2052). Sąd Okręgowy w Z. nie 
należy jednak do wskazanych w tym przepisie podmiotów do tego 
upoważnionych. 
Mimo braku podstaw do podjęcia uchwały w trybie art. 441 § 1 k.p.k., 
Sąd Najwyższy uznał za celowe uczynić kilka uwag, które mogą mieć 
znaczenie dla praktyki orzeczniczej. 
Zasady zaskarżania postanowień uregulowane zostały w przepisie 
art. 460 k.p.k. Przepis ten zakreśla siedmiodniowy termin do wniesienia 
zażalenia liczony od daty ogłoszenia postanowienia, a jeżeli ustawa 
nakazuje doręczenie postanowienia – od daty doręczenia. W tej sytuacji 
jawi się pytanie, do której kategorii należą postanowienia wydane na 
podstawie art. 285 k.p.k. o nałożeniu kary pieniężnej. Oczywiste jest, że 
kary pieniężne, jak i pozostałe kary porządkowe, o których mowa w 
rozdziale 31 k.p.k. mogą być stosowane zarówno w postępowaniu 
przygotowawczym, jak i sądowym. Postanowienia wydane w postępowaniu 
przygotowawczym podlegają doręczeniu osobie ukaranej na podstawie art. 
106 k.p.k. w zw. z art. 100 § 2 k.p.k. Nasuwa się natomiast pytanie, czy 
ogłoszenie ustnie na rozprawie w trybie art. 100 § 1 k.p.k. postanowienia o 
ukaraniu świadka, biegłego, tłumacza lub specjalisty karą pieniężną 
wskazaną w art. 285 k.p.k., zwalnia od obowiązku doręczenia go z urzędu 
ukaranemu. Obowiązek doręczenia należy wyprowadzić tu z brzmienia art. 
286 k.p.k., który jako początek biegu terminu do usprawiedliwienia 
wyznacza datę doręczenia postanowienia o ukaraniu. Skoro natomiast art. 
128 k.p.k. określający zasady doręczania odpisów orzeczeń, nakazuje ich 
doręczenie w każdym wypadku, gdy ustawa to nakazuje, to trzeba 
zauważyć, że przepis art. 286 k.p.k. zawiera nakaz doręczenia ukaranemu 

 
8 
postanowienia wymierzającego karę pieniężną. Zgodzić się należy z 
poglądami prezentowanymi w orzecznictwie i piśmiennictwie, że nie do 
przyjęcia jest, aby bieg terminu do usprawiedliwienia rozpoczynał się w 
innym czasie niż bieg terminu do złożenia zażalenia (por. postanowienia: 
Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 22 października 2009 r., II AKz 
445/09, KZS 2009, z. 12, poz. 62; Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 
15 września 2010 r., II AKz 604/10, LEX nr 686873; A. Sierakowska, P. 
Sierakowski: Glosa do wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 19 
listopada 2008 r., II AKz 547/08, OSA 2010, z. 11, s. 77-85). Odmienna 
wykładnia przepisu art. 286 k.p.k. prowadziłaby do rezultatów sprzecznych 
z 
celem 
tego 
przepisu, 
jakim 
jest 
gwarantowanie 
uczestnikowi 
postępowania ukaranego karą pieniężną uprawnienia do zakwestionowania 
w postępowaniu odwoławczym postanowienia o ukaraniu. Zaskarżenie 
zażaleniem postanowienia w terminie 7 dni od ogłoszenia postanowienia na 
rozprawie, na którą nie stawił się ukarany, w większości wypadków 
uniemożliwiałoby wykorzystanie prawa do zaskarżenia decyzji o ukaraniu. 
Uprawniony jest więc wniosek, że postanowienie o ukaraniu karą 
porządkową, wydane na podstawie art. 285 § 1 lub § 1a k.p.k., doręcza się, 
z urzędu, na podstawie art. 286 k.p.k. ukaranemu.  Termin do wniesienia 
zażalenia biegnie zatem zgodnie z art. 460 k.p.k. od dnia doręczenia 
postanowienia, podobnie jak termin do złożenia usprawiedliwienia 
niestawiennictwa zakreślony w art. 286 k.p.k.